RV - Beleidskader Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen

X TqOERDIJK Raad svoo rstel Portef euillehouder(s)

Datum commissiebehandeling Datum raadsbehandeling Zaaknummer

wethouder C.J.A. van Dorst MBA 14 september 2Q23 28 september 2023 822272

Onderwerp Beleidskader Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen Bijlagen 1.

2. 3.

Rapport'Beleid gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen' Bijlage 1 lnventarisatie Bijlage 2 Resultaten enquête inwoners

Gevraagd Raadsbesluit 1. De beleidsnotitie'Beleid Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen'vast te stellen. 2. ln te stemmen met een uitbreiding van de formatíe met 1 fte voor 2jaar voor een adviseur huisvesting maatschappelijke functies binnen cluster advies sociaal domein, om invulling te kunnen geven aan de implementat¡efase van dit beleidskader en overige advisering met betrekking tot maatschappelijke accommodaties; 3. Voor de uitbreiding van de formatie een bedrag van € 1B0.0OO beschikbaar te stellen voor 2jaar en te verwerken in een sluitende meerjarenbegroting 2024-2027. (Publieks) Samenvatting ln opdracht van de gemeenteraad is een beleidskader'Beleid Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctíe in de kernen'opgesteld. Het college stelt aan de raad voor om dit beleidskader vast te stellen en financiële middelen beschikbaar te stellen voor tijdelijke formatie van 2 jaar om het beleidskader nader uit te kunnen werken in een implementatiefase. Deze formatie wordt tevens ingezet voor advisering over huisvesting van maatschappelijke voorzieningen in zijn algemeenheid, bíjvoorbeeld binnen diverse nieuwbouwprojecten van o.a. MFA's en sportaccommodaties.

Het beleidskader geeft duidelijkheid over de functies van gemeenschapshuízen en geeft het belang aan van deze voorziening voor de participatie en zelfredzaamheid van (kwetsbare) inwoners en voor de sociale infrastructuur van de kernen. De geformuleerde beleidsuitgangspunten bieden kansen om het gebruik te optimalíseren, nog beter aan te sluiten op behoeften van gebruikers en daarmee het maatschappelijk rendement te verhogen. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij samenwerking plaatsvindt tussen exploitanten en beheerders, gebruikers, inwoners en gemeente.

1

X VOERDIJK lnleiding ln april 2021heefl de raad besloten onderzoek te laten uitvoeren naar de toekomst van de Multifunctionele Accommodaties. Dit onderzoek bestond uit een inventarisatíefase, welke op 28 juni 2022is afgerond en met de RIB'lnventarisatiefase Toekomst Multifunctionele Accommodaties' met de gemeenteraad is gedeeld. Dit heeft geleid tot de opdracht tot het opstellen van een beleidskader'Beleid Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen', dat nu voorligt. Er is behoefte aan een visie over de ontmoetingsfunctie in Moerdijk, díe een ínvulling krijgt via gemeenschapshuizen en multifunctionele accommodaties (MFA's). Wat is de functie van deze voorzieningen, hoe kan deze geborgd worden en op welke wijze geven we invulling aan beheer en exploitatie van deze accommodaties zijn vragen die in het beleidskader aan de orde komen. De hoofddoelstelling díe hierbij is geformuleerd is; op welke manier kan de exploitatie van gemeenschapshuizen het best worden vormgegeven op zo'n maníer dat het maatschappelijk rendement, de beleidsdoelstellingen en de instandhoudingskosten tot elkaar in verhouding staan.

Op het terrein van maatschappelijke accommodaties wordt nauw samengewerkt tussen de teams REO/Vastgoed met betrekking tot exploitatie en beheer enerzijds en cluster advies sociaal domein met betrekking tot beleidsdoelstellingen anderzijds. Vanaf 2023 is bij REO/Vastgoed reeds de formatie uitgebreid om de rol van accountmanagement in te vullen. Bij het cluster advies sociaal domeín is tevens behoefte aan uitbreiding van formatie op het terrein van maatschappelijke accommodaties. ln dit voorstel wordt dan ook tijdelijke formatie gevraagd voor een functie binnen het cluster advies sociaal domein om invullíng te kunnen geven aan de implementatíefase van dit beleidskader en overige advisering met betrekking tot maatschappelijke accommodaties in brede zin. Belanq De ontmoetingsfunctie in de vorm van een gemeenschapshuis of als onderdeel van een Multifunctionele Accommodatíe is een belangrijke voorziening voor onze inwoners en voor de leefbaarheid van een kern. Het is belangrijk duidelijkheid te scheppen in de functie van deze voorziening en de borging en invulling daarvan, zodaï. er ook heldere en transparante

afspraken gemaakt kunnen worden met de diverse exploitanten en beheerstichtingen over de wijze van exploitatie en beheer. Centrale vraaq Wil de gemeenteraad de beleidsnotitie'Beleid gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen'vaststellen en extra formatie beschikbaar stellen om zowel invulling te geven aan de implementatíefase van dit beleid als voor advisering met betrekking tot maatschappelíjke accommodaties ín zijn algemeenheid, zoals bijv. binnen nieuwbouwprojecten voor MFC's en sportaccommodaties. Beoogd maatschappelijk resultaat Een goed functionerende toekomstbestendíge ontmoetingsfunctie in de kernen draagt bij aan participatie en zelfredzaamheid van inwoners en bevordert de sociale samenhang en de leefbaarheid. Een beleidskader waarin de functie van deze voorziening is geduid en is aangegeven hoe invulling plaatsvindt geeft duidelijkheid, structuur en uniformiteit voor exploitanten en beheerders, gebruíkers, samenwerkíngspartners en de gemeente zelf. Het geeft mogelijkheden om het gebruik van deze voorzieningen te optimaliseren en zo het maatschappelijk rendement te verhogen.

2

X I"IOERDIJK Kaders Wetteluke taak Op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (2015) is de gemeente verantwoordelijk voor de maatschappelijke ondersteuning van haar inwoners. De ondersteuning is erop gericht dat mensen zo lang mogelijk in de eígen leefomgeving kunnen blijven wonen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het ondersteunen en bevorderen van de zelfredzaamheid en participatie van hun inwoners. Dit geldt nog extra voor mensen met een beperking of mensen met chronische, psychische of psychosociale problemen. Goed bereikbare, toegankelijke, laagdrempelige gemeenschapshuizen dragen bijaan de zelfredzaamheid en participatie van mensen. Daarnaast vervullen gemeenschapshuizen een belangrijke rol binnen de sociale infrastructuur en dragen zij bij aan de sociale samenhang en leefbaarheid van een kern. ln de nieuwe omgevingswet staat bij de nieuwe omgevingsvisie en het nieuwe omgevingsplan de fysieke leefomgeving met een evenwichtige toedeling van functies en locaties centraal. Het formuleren van integraal beleíd wordt zodoende verplicht. Door meer de nadruk te leggen op een omgevingsgerichte visie, flexibilisering en de faciliterende rol van de overheid, kan de Omgevingswet helpen om vraagstukken ten aanzien van maatschappelijke accommodaties aan te pakken.

Op verschillende terreinen is wet- en regelgeving van toepassing op gemeenschapshuizen Wettelijke voorschriften en regelgevíngen die van toepassing zijn op het beheer, de exploitatie en het gebruik van maatschappelijke accommodaties zijn o.a.: Drank- en Horecawet, APV, Arbowet, geldende CAO, Brandpreventieverordening, Wet Milieubeheer, Bouwbesluit en de Warenwet.

Gemeenteltik be/eid Op 22 april2O2l heeft de raad besloten een onderzoek te laten uitvoeren naar de toekomst van MFC's. Dit heeft vervolgens geleid tot de raadsopdracht tot het opstellen van een

beleidskader voor gemeenschapshuizen. De meeriarenbeleidsbegroting 2023-2026, waar in Programma 2 Wonen en leven bij het thema Voorzieningen en accommodaties strategische doelen zijn opgenomen ten aanzien van maatschappelijke accommodaties en in Programma 4 Ondersteuning strategische doelen zijn geformuleerd met betrekking tot zelfredzaamheid, participatie en sociale structuur.

ln de concept Omgevingsvisie is opgenomen dat we ervoor zorgen dat Zevenbergen, Klundert, Fijnaart en Willemstad hun ontmoetingsfunctie behouden, zowel voor de eigen inwoners als voor inwoners uit de omliggende kernen en buurtschappen. We zetten in op het behoud en versterken van een ontmoetingsplaats en daarnaast investeren we als gemeente, samen met ondernemers en inwoners, in inwonersinitiatie-ven, het verenigingsleven en de vrijwilligerscultuur. Elke kleine kern heeft een eigen ontmoetingsplek passend bij de schaal van de betreffende kern. Hierbij vormen de inzet en draagkracht van vrijwilligers en het daadwerkelijke gebruik van voorzieningen een belangrijke randvoorwaarde. We willen het combineren van functies stimuleren.

Argumenten Op basis van de resultaten van de inventarisatiefase, trends en ontwikkelingen en kaders is een analyse gemaakt en zíjn beleidsuitgangspunten geformuleerd, die de basis vormen van het beleidskader Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen. De belangrijkste zaken die uit de analyse naar voren komen zijn;

3

X UOERDIJK De meeste accommodaties hebben vooral een verhuurfunctie. De bezettingsgraad van de diverse ruimtes is niet hoog. Afspraken met exploitanten en beheerders vastgelegd ín huurovereenkomsten zijn niet altijd duidelijk en niet uniform. Er zijn verschillen in grootte en eigendom sítuaties. Voor de uitgebreide analyse wordt verwezen naar Hoofdstuk 4 van het bijgevoegd beleidskader.

ln Hoofdstuk 5 van het beleidskader zijn de beleidsuitgangspunten vastgelegd op basis waarvan er in de implementatiefase ínvulling gegeven kan worden aan het realiseren van een optimaler gebruik van de gemeenschapshuizen en helderheid in afspraken met exploitanten en beheerders. Een van de belangrijkste uitgangspunten is de vastlegging van de functies van een gemeenschapshuis. Het gaat hierbij om verhuur aan bewoners, verenigingen en organisaties, ontmoeten & gastheerschap, activiteiten (en evenementen), informatíe & advies, overige voorzieningen. Tevens is daarbij vastgelegd welke rol exploitanten en beheerders, gemeente en samenwerkingspartners, zoals bijv. Surplus hebben om invulling te geven aan deze soms nieuwe functies. De samenwerking tussen betrokken partijen is daarin belangrijk. Een optimalisatie van gebruik is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, waarbij ondersteuning vanuit de gemeente noodzakelijk is. Zoveel mogelijk uniformiteít in de afspraken tussen gemeente en exploitanten Ís het streven, maar op onderdelen zal ook maatwerk wenselijk en noodzakelijk zijn. Pro

Met het door de raad laten vaststellen van het beleidskader Beleid gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen wordt uitvoering gegeven aan de raadsopdracht onderzoek te doen naar MFC's. Het beleidskader dat nu voorligt vindt aansluiting op hierboven genoemde kaders. Het geeft invulling aan de strategische doelen, zoals opgenomen in de meerjarenbeleidsbegroting 2023-2026. Het gaat dan o.a. om het facíliteren van accommodaties en voorzieningen op basis van behoefte, draagvlak, kwaliteit en maatwerk op kansrijke en aantrekkelijke plekken waar duurzame en veilige instandhouding en exploitatie mogelijk is. ln de omgeving van onze inwoners is een stev¡ge sociale structuur, met een stevig goed samenwerkend netwerk van ondersteuners en basisvoorzíeningen, zodat inwoners zoveel mogelijk zelfredzaam zijn en kunnen participeren in de samenleving. De toekomstbestendige instandhouding en borging van de ontmoetingsfunctie ín de 11 kernen is een belangrijk middel om te investeren in preventie ín brede zín, zoals is vastgelegd als uitgangspunt van de Scan Mens & Maatschappij. Een goed functionerende ontmoetíngsfunctie draagt bij aan participatie en zelfredzaamheid van inwoners en heeft daarmee een preventieve werking op de vraag naar hulp en ondersteuning.

Daarnaast sluit het facíliteren van een goed functionerend en toegankelijk gemeenschapshuis voor alle inwoners en specifieke doelgroepen aan op het landelijk afgesloten Gezond en Actief Leven Akkoord en lntegraalZorg Akkoord (GALA/IZA) dat inzet op een beweging van zorg naar gezondheid en preventie. Een sterke sociale basis met bijbehorende infrastructuur, zoals een gemeenschapshuis is van belang om bijv. inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen laten wonen.

Met het tijdelijke uitbreiden van de formatie bij cluster advies sociaal domein kan op een kwalitatief goede manier uitvoering gegeven worden aan het beleidskader in de implementatiefase en ondersteuning geboden worden aan exploitanten en beheerders. Tevens wordt daarmee erkenning gegeven richt¡ng exploítanten en beheerders, in veel gevallen vrijwilligers, voor het belangrijke werk dat zij doen en de activiteiten die plaatsvinden in de gemeenschapshuizen. Dit krijgt zijn invulling in de implementatiefase, zoals genoemd in Hoofdstuk 6 van het beleidskader. Daarnaast kan met de tijdelijke uitbreiding van formatie een goede koppeling 4

X MOERDIJK gelegd worden met opdrachten aan onze samenwerkingspartners, waarvan Surplus Welzijn ¡n dit kader een belangrijke is. Een herformulering van de opdracht aan Surplus vloeit ook voort uit de Scan Mens & Maatschappij, waaronder ook een actualisatie van het concept Huis van de Wijk valt. De tijdelíjke formatie wordt tevens ingezet voor overige advisering ten aanzien van maatschappelijke accommodaties, zoals bijv. binnen nieuwbouwprojecten van MFC's en sportaccommodaties. ln de període van 2 jaar wordt bezien wat de behoefte is aan structurele formatie na afronding van de implementatiefase en opstellen van overige beleidskaders zoals o.a. voor maatschappelijke accommodaties algemeen, buitensport en integrale kindcentra. Contra Hoewel de beleidsuitgangspunten duidelijkheid geven over de functies van gemeenschapshuÍzen, het gebruik kan worden geoptimaliseerd, er helderheid ontstaat over de verschillende rollen en verantwoordelijkheden is dit nog geen garantie voor het in stand kunnen houden van de gemeenschapshuizen. De vraag is of de gevraagde investering voor tijdelijke extra ondersteuning voldoende meerwaarde oplevert en borgíng op de lange termijn stand zal houden.

Gezien het belang van de ontmoetingsfunctie voor de participatie en zelfredzaamheíd van inwoners en de preventieve werking ervan is het zaak via de implementatiefase de tijd te nemen voor deze ontwikkeling en de kansen daarin te benutten

Alternatieven De keuze kan zijn om te volstaan met het vastleggen van de beleidsuitgangspunten en deze vervolgens te verwerken in overeenkomsten met exploitanten en beheerders en daarbij de inhoudelijke ondersteuning tot een minimum te beperken. Dit doet echter geen recht aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een stevige sociale structuur en inzet van in veel gevallen vrijwillígers.

Participatie/Maatschappelijk draagvlak Zoals is vermeld in paragraaf 3.4 van het beleidskader zijn beheerders en exploitanten van de gemeenschapshuizen en MFC's zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleidskader. Daarnaast hebben gesprekken plaatsgevonden met samenwerkingspartners als Surplus en Meer Moerdijk en met de Wmo raad en heeft er een enquête onder inwoners plaatsgevonden. ln zíjn algemeenheid waren deze betrokkenen positief over het part¡cipat¡etraject en hebben zij de doelstellíngen en beleidsuitgangspunten onderschreven. Zij zijn benieuwd naar de implementatiefase, waarin duidelijk wordt wat de uitwerking van de beleidsuitgangspunten concreet betekent in de dagelijkse praktijk. Niet alle beheerders en exploitanten staan positief ten aanzien van mogelijke veranderingen, "we doen het toch goed". Om dat echter ook voor de toekomst te borgen is het van belang goed vast te leggen welke functies gemeenschapshuizen hebben voor onze inwoners en wíe welke rol daarin heeft. ln de implementatíefase onderzoeken we gezamenlijk waar verbeteringen mogelijk zijn en bieden

we daarbij ook ondersteuning. De Wmo raad heeft op basis van het streven naar een inclusieve samenleving aandacht gevraagd voor de toegankelijkheid, niet alleen fysiek, maar ook financieel en gericht op kwetsbare doelgroepen zoals bijv. jongeren en inwoners die de taal nog niet vaardig zijn. Uit de enquête onder inwoners bleek dat er nog veel onbekendheid is over wat er in gemeenschapshuizen te doen is. lnvesteren in een dívers aanbod van activiteiten dat nog beter aansluit op de behoefte van inwoners is een belangrijk verbeterpunt.

5

X TqOERDIJK Financiële consequenties De kosten van de tijdelijke uitbreiding van formatie voor een adviseur huísvesting maatschappelijke accommodaties binnen cluster advies sociaal domein bedragen € 90.000 op jaarbasis. De totale kosten voor 2jaar bedragen € 180.000. Financiële consequenties die eventueel voortvloeien uit een nadere uitwerking in de implementatiefase zijn nu nog niet bekend en hieronder bijfinanciële risico's benoemd. Over eventuele toekomstige aanvullende financíële consequenties zal de gemeenteraad worden gei'nformeerd via de reguliere P&C-cyclus. Dekkinq ln de begroling2024 is geen rekenÍng gehouden met de kosten van de tijdelijke extra formatie voor 2 jaar van € 180.000. Daarom wordt aan de gemeenteraad voorgesteld om hiervoor een budget beschikbaar te stellen en te verwerken in een sluitende meerjaren beg roting 2024-2027 .

Subsidieverwervinq Dit is niet aan de orde

Communicatie Exploitanten en beheerders zijn betrokken bij de totstandkoming van dit beleidskader. ln de reguliere overlegstructuur met hen vormt de uítwerking van dit beleidskader een vast agendapunt.

Realisatie: risico's, planning, evaluatie, duurzaamheid en inkoop Advies & ristco Een goede samenwerking tussen gemeente, exploitanten en beheerders, samenwerkingspartners als Surplus en inwoners is medebepalend voor een goed functionerend gemeenschapshuis. Een constructieve houdíng van betrokkenen is daarbij van belang. De invloed hierop kan in sommige gevallen beperkt zijn. Het dagelijks reilen en zeílen van een gemeenschapshuis wordt in veel gevallen georganiseerd door vrijwilligers. Deze inzet staat onder druk. Ondersteuning van vrijwilligers ís dan ook een belangrijk aandachtspunt in de implementatiefase. Bij de realisatie van nieuwbouwprojecten voor MFA's in bíjvoorbeeld Zevenbergschen Hoek en Willemstad zien we tevens een behoefte aan professionaliseríng van beheer, omdat dat meer complex van aard is binnen een MFC. Dit kan leiden tot extra benodigde financiële middelen. Daarnaast kan in de implementatiefase blijken dat er extra (financiële) middelen nodig zijn om bijvoorbeeld het aanbod van actíviteiten te kunnen uítbreiden en/of hiervoor aanpassingen te doen in de inrichting of functionaliteit van de accommodatie. Ook kan extra ondersteuning nodíg zijn in de exploitatie, aangezien deze o.a. na Corona en hoge energiekosten onder druk zijn komen te staan en is ingeboet op reserves.

Planning Na de vaststelling van het beleidskader, start in het vlerde kwartaal de implementatiefase

Hiermee gaan de accounthouder vanuit team REO/Vastgoed en de tijdelijk advíseur huisvesting maatschappelijke accommodatie vanuit cluster advies sociaal domein aan de slag in samenspraak met exploitanten/beheerders en samenwerkingspartners als Surplus. 6

X VOERDIJK De implementatíefase is opgedeeld in drie fasen, zoals vermeld in Hoofdstuk 6 van het beleidskader. Per fase wordt in een aantal gemeenschapshuizen/kernen invulling gegeven aan de verder uitwerking in de implementatiefase. Deze loopt tot en met medio 2025.

Eva/uatte Tijdens de reguliere jaarlíjkse gesprekken met de exploitanten/beheerders vormt het beleidskader en de implementatie daarvan een vast agendapunt en daarmee ook een evaluatíemoment. Tijdens de implementatiefase wordt ook gewekt aan monitoring van gegevens op het gebied van o.a. aanbod, gebruík en financiën. Na drie jaar is er een formeel evaluatiemoment voorzien. Dit maakt dan onderdeel uit van de reguliere werkzaamheden, bezien moet worden of de reguliere formatie daarvoor voldoende is.

Mocht u vragen hebben over dit voorstel, dan kunt u contact opnemen met de griffier via email : q riffie@moerdiik.nl.

Zevenbergen, 22 augustus 2023 Burgemeester en wethouders van de gemeente Moerdijk, de ge tesecretaris, de burgemeester,

ir. J.C

m

erkerke

7

X MOERDIJK RAADSBESLUIT Raadsvergaderinq van 2B september 2023

De raad van de gemeente Moerdijk,

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d.22 augustus2023; overwegende dat: Een goed functionerende toekomstbestendige ontmoetingsfunctie in de kernen van belang is voor de participatie en zelfredzaamheid van ínwoners en voor de sociale samenhang en de leefbaarheid. - Er behoefte is aan duidelijkheid over de functie van gemeenschapshuizen en wijze van invulling van exploitatie en beheer voor exploitanten en beheerders, gebruikers, samenwerkingspartners en de gemeente zelf.

-

gelet op: - Het raadsbeslui| van 22 april 2021om onderzoek te laten uitvoeren naar de toekomst van MFC's. BESLUIT

1. De beleidsnotitie'Beleid Gemeenschapshuizen, ontmoetingsfunctie in de kernen' vast te stellen.

2. ln te stemmen met een uitbreiding van de formatie met 1 fte voor 2jaar voor een adviseur huisvesting maatschappelijke functies binnen cluster advies sociaal domein, om invulling te kunnen geven aan de implementatiefase van dit beleidskader en overige advisering met betrekking tot maatschappelijke accommodaties; 3. Voor de uitbreiding van de formatie een bedrag van € 180.000 beschikbaar te stellen voor 2jaar en te verwerken in een sluitende meerjarenbegroting 2024-2027.

Vastgesteld in de raadsvergadering d.d. 28 september 2023, de griffier, de voorzitter,

H.M. Vonk-Schenkel

A.J. Moerkerke

I