Rapportage rekenkameronderzoek kostenontwikkeling jeugdhulp Moerdijk

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies De gemeente Moerdijk zet in op het versterken van lokale hulp, het uitbreiden van vrij toegankelijke voorzieningen en het sturen op af- en opschaling van niet vrij toegankelijke zorg. Toch zijn de kosten voor jeugdhulp in de afgelopen vier jaar fors toegenomen. Op basis van het uitgevoerde onderzoek trekken wij de volgende conclusies over de kostenontwikkeling, de beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente en de sturingsrol van college en gemeenteraad: 1. Kosten per cliënt zijn gestegen – De kosten voor jeugdhulp zijn fors gestegen. Het beroep op jeugdhulp ligt hoger dan het landelijk gemiddelde, en hoger dan in referentiegemeenten. Dit terwijl het aantal cliënten slechts licht is toegenomen of zelfs gedaald. Dit betekent dat de zorg per cliënt aanzienlijk duurder is geworden. De stijging hangt samen met indexatie van tarieven, duurdere zorgvormen, en een toename van maatwerk. 2. Beperkte verschuiving naar lichtere hulp – Hoewel de gemeente invloed heeft via jeugdprofessionals, lukt het onvoldoende om de verwijsstroom structureel te verleggen naar lichtere, lokaal georganiseerde hulp. Hierdoor blijft de inzet van duurdere zorgvormen toenemen, terwijl er tegelijkertijd geïnvesteerd wordt in de vrij toegankelijke zorg. 3.

Afwijking van de arrangementensystematiek – Onder druk van wachtlijsten, schaarste en procesdruk wordt de arrangementensystematiek niet conform de oorspronkelijke bedoeling toegepast. Dit leidt tot stapeling, verlenging en een toename van maatwerkvoorzieningen. De inzet van interventies als informatiepunten, kwaliteitsmanagement en een team Toeleiden en Volgen is waarneembaar in de praktijk, maar nog niet in de cijfers. 4. Beperkte regie op verwijzingen buiten gemeentelijke toegang – Een substantieel deel van de verwijzingen verloopt via huisartsen en

jeugdbescherming. Vanuit de gemeentelijke toegang wordt met name op de instroom via jeugdbescherming weinig regie ervaren, wat sturing op zorginzet en kosten belemmert. Juist deze verwijzingen leiden vaak tot zwaardere en duurdere zorg. 5. Beperkte grip van de gemeenteraad op de effecten van het jeugdhulpbeleid – De gemeenteraad ervaart beperkte invloed, met de volgende onderliggende oorzaken: a. Een focus op de kosten die regionaal gemaakt worden in plaats van op de factoren die lokaal het verschil kunnen maken, zoals de rol van de toegang, samenwerking met de verwijzers, de sociale basis en onderwijs, domeinoverstijgend werken, duurzaam partnerschap, en leren. b. Het ontbreken van sturingsgerichte informatie; deze informatie wordt beperkt aangeleverd aan de gemeenteraad en beperkt gevraagd door de gemeenteraad. c. De naar zijn aard beperkte invloed van de gemeenteraad op het regionale karakter van het inkoopbeleid en van de regionale beleidsvorming over de organisatie van de niet vrij toegankelijke zorg. d.

Het ontbreken van natuurlijke besluitmomenten, zoals herziening van de regiovisie of verordening.

6. Onvoldoende sturingsgerichte informatievoorziening – De informatie over regionaal ingekochte (niet vrij toegankelijke) zorg is uitgebreid, maar die over lokaal georganiseerde (vrij toegankelijke) hulp is summier. Een gezamenlijk beeld van de gewenste beweging is niet concreet en is niet vertaald naar concrete sturingsinstrumenten waarmee raad en college de weging kunnen volgen en bijsturen.

Aanbevelingen voor de gemeenteraad De belangrijkste aanbeveling voor de gemeenteraad is om samen met het college duidelijke afspraken te maken over welke informatie nodig is om de ontwikkeling van de jeugdhulp te sturen, te volgen en te verantwoorden. Dit geeft een gezamenlijke focus van raad, college en organisatie op de aspecten die van belang zijn om de beleidsdoelen voor jeugdhulp te behalen en die binnen de invloedssfeer van de gemeente Moerdijk liggen. Het voorkomt ook dat juist veel aandacht uitgaat naar informatie die weinig zegt over de eigen effectiviteit van de gemeente Moerdijk, bijvoorbeeld omdat niet-beïnvloedbare factoren daarin een grote rol spelen of omdat niet duidelijk is welke actie hieruit moet volgen.

- de positionering van de toegang (taken en rol in het jeugdstelsel) - de indicering door de toegang en het lokaal contractmanagement - de samenwerking met verwijzers - de ontwikkeling van collectieve en alternatieve oplossingen in de (domeinoverstijgende) sociale basis - de inrichting van partnerschap met ketenpartners en het gezamenlijk leren op strategisch, tactisch en operationeel niveau - de regionale samenwerking rond jeugdhulp. 3.

Verzoek het college in beeld te brengen op welke wijze de raad kan worden geïnformeerd over de voortgang van de onderwerpen in het normenkader, met aandacht voor relevante kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren.

4.

Besluit over de wijze (inhoud, vorm, frequentie) van informatievoorziening aan de raad over het volgen, verantwoorden en duiden van de uitvoering van de onderwerpen in het normenkader.

5.

Organiseer minstens een keer per jaar een leersessie van raad en college gericht op het gezamenlijk delen en duiden van de voortgang van de uitvoering, eventueel met ketenpartners en cliëntvertegenwoordiging.

Invulling geven aan deze aanbeveling kan bijvoorbeeld langs de volgende processtappen: 1.

2.

Verzoek het college in het verlengde van dit onderzoek in beeld te brengen wat voor de gemeente Moerdijk de belangrijkste beïnvloedingsmogelijkheden zijn wat betreft het terugdringen van de kosten voor jeugdhulp, en bespreek deze analyse in de gemeenteraad. Ontwikkel op basis van deze analyse gezamenlijk met het college een gedragen kader (normenkader) voor de uitvoering van de jeugdhulp met daarbij in elk geval aandacht voor de elementen waar de invloed van gemeenten op jeugdbeleid ligt (zie ook kader op de volgende pagina):

Aanbevelingen voor het college 6.

Ga in gesprek met de ambtelijke top over congruentie en focus in de doelen van het jeugdbeleid op politiek-bestuurlijk, strategisch, tactisch en operationeel niveau. Wij bevelen u aan om in gesprek te gaan over de gelijkgerichtheid op verschillende niveaus: in de opdracht aan het college, de opdracht aan de ambtelijke top en de opdracht aan teammanagers in de toegang – en de zaken waarnaar wordt gekeken voor voortgang en verantwoording. Monitoring kan op verschillende niveaus zowel kwalitatief (periodiek gesprek, steekproeven) als kwantitatief (select aantal KPI's) vorm krijgen.

Waar ligt de invloed van de gemeente? Onderstaand zijn essentiële elementen weergegeven waarmee gemeenten grip op de jeugdhulp kunnen krijgen. Op basis van de conclusies zien we dat al veel geïnvesteerd wordt in de sociale basis en domeinoverstijgend werken. Daarom lijkt de grootste winst voor de gemeente Moerdijk ligt in de bovenste twee elementen: de rol van de toegang en samenwerking met verwijzers.

7.

Versterk de regie op lokaal contractbeheer. Vertaal daartoe lokale beleidswensen en doelstellingen expliciet in concrete afspraken met zorgaanbieders en ketenpartners, en geef aanvullend op het regionaal contractmanagement ook lokaal contractmanagement vorm in de dagelijkse praktijk.

Rol van de toegang

8.

9.

Zorg ervoor dat toegangsmedewerkers geëquipeerd zijn om te werken volgens de bedoeling en de gemaakte (regionale) afspraken, en om daarin ook zorgaanbieders en ketenpartners mee te nemen. Bevorder nauwe samenwerking tussen de gemeentelijke toegang en verwijzers, met name met de jeugdbescherming, om hun verwijsgedrag beter te laten aansluiten bij het lokale beleid en zo meer grip te krijgen op instroom en zorgzwaarte. Evalueer, gezamenlijk met verwijzers, de verwijsstromen regelmatig, bijvoorbeeld via steekproeven.

Samenwerking met verwijzers Sociale basis en onderwijs Domeinoverstijgend werken Duurzaam partnerschap en leren Regionale samenwerking inkoop en beleid

Bijlage

Bijlage – Deelnemers aan het onderzoek op functie Gemeente Moerdijk

Centrum voor Jeugd en gezin

• Adviseur jeugd

• Coördinator CJG

• Financieel adviseur

• Jeugdprofessional Toeleiden en Volgen

• Teammanager jeugd

Zorg Informatie & Inkoop Team

• Kwaliteitsmedewerker jeugd

• Manager / strategisch adviseur

• Portefeuillehouder jeugd

• Adviseur financiën en Informatie

• Beleidsadviseur jeugd

Gemeenteraad

• Beleidsadviseur jeugdpreventie en -gezondheid

• Meerdere raadsleden

• Beleidsadviseur onderwijs • Beleidsadviseur veiligheid sociaal domein • Beleidsadviseur bestaanszekerheid • Beleidsadviseur participatie

44