Presentatie Transitievisie Warmte

CONCEPT

SLIDES MET STER WORDEN MONDELING TOEGELICHT OP 25 MAART

Transitievisie Warmte Gemeente Moerdijk Presentatie voorlopige resultaten (TVW 0.5) Gemeenteraad – 25 maart 2021

CONCEPT

Onderwerpen van vanavond 1. Hoe verhoudt de Transitievisie Warmte zich tot andere doelen uit Klimaatakkoord? 2. Proces: waar staan we en wie doen er mee? 3. Opgave en uitgangspunten 4. Route naar aardgasvrij en warmteopties 5. Voorlopige resultaten: concept warmtetransitiekaart 6. Naar een definitieve TVW: > Informeren en betrekken inwoners > Opstellen Uitvoeringsstrategie

CONCEPT

Transitievisie Warmte en klimaatakkoord

Hoe stellen we de Transitievisie Warmte op: proces en wie doen er allemaal mee?

CONCEPT

NL Klimaatakkoord: startpunt TVW Landelijk kader: lokaal verstandige keuzes maken 1. Elke gemeente heeft een TVW eind 2021 2. Gebouwde omgeving: aanzienlijke CO2 reductie in 2030, vooral bij utiliteit > Focus op isolatie, warmtenetten, hybride warmtepompen; all-electric als haalbaar > Alle gebouwen aardgasvrij in 2050, landelijk 20% in 2030

3. Woonlastenneutraliteit, onder andere: > Ondersteuning als nodig, o.a. nationaal Warmtefonds, subsidies, afspraken huurders > Aardgas duurder, elektriciteit goedkoper (budget neutraal) 4. Met voorgenomen landelijk beleid wordt klimaatakkoord vooralsnog niet gehaald: klimaatakkoord wordt nog verder uitgewerkt, o.a. wijkaanpak, streefwaarden isolatie en woonlastenneutraliteit. Gemeenten moeten dus anticiperen op landelijke ontwikkelingen.

CONCEPT

2021: Plannen op drie niveaus voor de warmtetransitie Regio

Gemeente

Wijk

Regionale Energiestrategie

Transitievisie Warmte

Om 5 jaar herijken

Wijkuitvoeringsplan

Benoemt o.a. warmtebronnen op regionale schaal

Gemeenteniveau: • kansrijk eindbeeld aardgasvrije gebouwde omgeving • fasering per plaats, buurt of wijk • kader voor wijkuitvoeringsplannen

Maakt de uitvoering voor wijken die als eerste in beeld zijn conform TVW concreet

CONCEPT

Participatie voor een gedragen resultaat Brede basis

Verdiepen

Breed toetsen en communiceren resultaten

Hier staan we nu

Eerste opbrengst

Voorlopige resultaten

• • •

• • •

Opgave Huidige situatie Uitgangspunten voor transitie

Website Enquête Inwoners informatieavond

Overzicht bronnen, alternatieven per wijk Transitiestrategie: Warmtetransitiekaart Starten met planvorming 2020-2030

3 meedenk bijeenkomsten (inwoners) 3 stakeholder bijeenkomsten

Presentatie College en Raad

Definitieve visie (TVW 1.0) • • •

Voorlopige visie getoetst en bijgewerkt Uitwerken uitvoeringsstrategie Warmteatlas en Infographic

Website (update) Enquête Inwoners informatieavond 1 meedenkgroep bijeenkomst 1 stakeholder bijeenkomst Vaststelling College en Raad

CONCEPT

Projectorganisatie Tussentijds informeren

Colleges en Raad

Ambtelijke projectgroep

Werkgroep Stakeholders & meedenkgroep bewoners

Samenleving

Besluitvorming Afstemming en werkafspraken • Communicatie en participatie • Ambtelijke en bestuurlijke borging • •

Werkgroep: Gemeente, Enexis, Woonkwartier, HV Fijn Wonen, STEM, Energiek Moerdijk, Havenbedrijf Meedenkgroep: 11 leden uit verschillende plaatsen en met diverse zienswijze op de warmtetransitie

Bewoners informatie avonden en enquêtes

Uitgangspunten Analyse Fasering wijken

Uitvoeringsstrategie Informeren en raadplegen

CONCEPT

Opgave en uitgangspunten

CONCEPT

Opgave gebouwde omgeving gemeente Moerdijk >

16.486 woningen > Bijna 80% in 5 kernen, bijna 80% ouder dan 1990 > 65% particulier, 25% sociale huur, 10% overig huur > Zeer beperkt aantal woningen aardgasvrij

>

1.900 bedrijfsgebouwen buiten industrieterrein > Voornamelijk (50%) in Zevenbergen, Klundert en Fijnaart, Dintelmond > Veelal kleinschalig: gem. oppervlak: 180 m2 > 7 categorieën (2.700 woning equivalent): Kantoren, zorg, onderwijs, bijeenkomst, sport, winkels, overig

>

Haven- en industrieterrein: 140 bedrijven goed voor warmtevraag gelijk aan 2.100 woningen. Gemiddelde oppervlak is 2000 m2, m.n. industrie en kantoor. Industriële processen zijn niet in scope van de TVW.

Bron: PBL data Startanalyse

CONCEPT

Algemene principes voor de TVW

Concept. Opgesteld o.b.v. enquête en input werkgroep en meedenkgroep

We nemen inwoners en relevante organisaties mee in het proces en de keuzes: bevorderen maximale keuzevrijheid

Het moet financieel haalbaar zijn Sturen op natuurlijke momenten en de kracht van de gemeenschap Duurzame en betrouwbare warmteoplossingen Ruimte voor innovatie

CONCEPT

Concept. Opgesteld o.b.v. enquête en input werkgroep en meedenkgroep

Criteria voor startkansen We gaan kijken naar startkansen: gebieden of wijken waar we stappen richting aardgasvrij kunnen zetten (ook isolatie en hybride oplossingen). De prioritering doen we aan de hand van de volgende criteria:

1. Waar de transitie het meest betaalbaar is

2. Waar veel besparing mogelijk is en waar kansrijke clusters zijn

3. Hoge betrokkenheid van inwoners en organisaties

CONCEPT

Hoe bepalen we wat mogelijk is in een buurt?

Uitgangspunten o.b.v. inbreng organisaties en meedenkgroep

Data analyse & expertise

Inbreng organisaties, meedenkgroep en inwoners van gemeente Moerdijk

CONCEPT

Route naar aardgasvrij

CONCEPT

Aardgasvrij in een notendop Isoleren

Aardgasvrije warmteoplossing

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

2021 Huidige situatie

VRAAG 1: Individueel of collectief?

Klaar voor de overstap

Aardgasvrij wonen in uiterlijk 2050

CONCEPT

Collectief

Route naar aardgasvrij: drie alternatieven Op hoofdlijnen zijn er drie alternatieven voor aardgas Mate van isolatie moet passend zijn bij het aardgasvrije alternatief.

Warmtenet Wijk/buurt/flat oplossing • Grootschalig o.b.v. havenwarmte • Kleinschalig met lokale bronnen

Individueel

Hernieuwbaar gas / hybride Oplossing per woning, gasnet blijft Met gasketel en een warmtepomp

Individueel

All electric Oplossing per woning met alleen een warmtepomp

CONCEPT

VRAAG 1: Individueel of collectief?

Update RES: havenwarmte Moerdijk wordt mogelijk de centrale warmtebron voor de regio Besluit RES 1.0 door Raad op 18 maart

Met huidig beleid zal Amercentrale vanaf 2028 geen centrale rol meer kunnen spelen of zelfs sluiten Havenwarmte is een belangrijk alternatief voor de Amercentrale, verschillende bronnen voldoen (goed) aan duurzaamheidseisen. Twee koppelroutes zullen nader onderzocht worden (RES Deal). Zevenbergen, dorp Moerdijk en Zevenbergschen Hoek liggen mogelijk op de routes (Optie 1 en Optie 2). Advies: verkennen warmtenet in vergelijking tot alternatieven voor goede afweging om wel/niet/later gebruik te maken van havenwarmte.

CONCEPT

VRAAG 1: Individueel of collectief?

Wat ligt meer voor de hand in de Gemeente Moerdijk: warmtenetten of individuele oplossingen per gebouw?

Individuele oplossingen zijn referentie oplossing. Warmtenet mogelijk met: 1. Hoge regionale coördinatie, denkbaar in Zevenbergen, Zevenbergschen Hoek en dorp Moerdijk 2. Financiële hulp, zeker wanneer hybride oplossingen mogelijk zijn. Opmerkingen: • De inwoners meedenkgroep heeft zorgen over de duurzaamheid, redelijke warmteprijs en lokaal eigenaarschap m.b.t. warmtenetten bij havenwarmte. • Hybride alternatief hangt af van beschikbaarheid waterstof / groen gas.

Legenda: laagste maatschappelijke kosten Groen: warmtenet (hybride kan lagere kosten hebben) Rood: hybride; warmtenet en all-electric qua kosten vergelijkbaar Blauw: all-electric en hybride afhankelijk van bouwperiode Paars: utiliteit / bedrijventerrein: all-electric of warmtenet (maatwerk)

CONCEPT

Hoe zit het met duurzame waterstof en groen gas? > Groen gas: max. 10% van het NL gasverbruik (nu: <1%)

> TNO onderzoekt kansen voor duurzame waterstof: o.a. veiligheid, kosten, beschikbaarheid, duurzaamheid > Waterstof tot 2030 niet beschikbaar; het is niet realistisch dat waterstof volledig aardgas kan gaan vervangen

Bij actualisatie TVW in 2025: meer duidelijkheid over duurzame waterstof: • Als beschikbaar: hybride oplossingen en warmtenetten; all-electric waar mogelijk • Als onvoldoende beschikbaar: all-electric en warmtenetten; hybride als tussenstap

CONCEPT

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

Isoleren om alternatief aardgas mogelijk te maken, beter comfort en verlaging woonlasten

Benodigd temperatuur verwarmingssysteem Max 70C (hele jaar) om over te kunnen stappen naar warmtenet Max 70C (bij vrieskou), zoveel mogelijk max 55C voor hybride warmtepomp Max 55C (hele jaar) voor all-electric; vloerverwarming of laagtemperatuur radiatoren vereist

Maatregelen in de woning Natuurlijke momenten, zoals verbouwing

• Isolatie: vloer, dak, spouwmuur, HR++ glas naar benodigd temperatuurniveau alternatief • Als nodig: ventilatie, LT-radiatoren • Elektrisch koken

CONCEPT

VRAAG 2: In hoeverre isoleren voor duurzame oplossing?

Samenhang: isolatie en aardgasvrije alternatief ook aandacht voor koeling in zomer en ventilatie

Isolatieniveau

Temperatuur goed comfort

All-electric

Hybride

Duurzaam gas (100%)

Matig / slecht

>70C

Max. 70C

 

 ✓

✓* 

Minimumniveau

MT / HT

Basisniveau incl. radiatoren / vloerverw.

Max. 55C

✓

✓



MT / LT

Nieuwbouw (aardgasvrij)

Max. 45C

✓





LT

*: duurzaam gas (100%) alleen als isolatie niet te verbeteren is naar minimumniveau. Minimumniveau isolatie is maximaal 70C bij vrieskou en zoveel mogelijk maximaal 55C HT/MT/LT warmtenet = hoog (90C) /midden (70C) /laag (<55C) temperatuur warmtenet

Warmtenet* HT

CONCEPT

Wat betekent dit voor woningen in Moerdijk? Stappen naar uiteindelijk aardgasvrij bij individuele aanpak* Algemeen advies: individuele situatie en wensen leidend

Oog voor betaalbaarheid en natuurlijke momenten

Actualisatie 2025 met beter inzicht in waterstof en warmtepompen

Bouwjaar

Wat kunnen inwoners – zelf en samen - doen in de komende 10 jaar?

<1950

Isolatie vereist, maatwerk i.v.m. grote diversiteit

1950 – 1975

Isolatie met gestandaardiseerde aanpak, zodat hybride warmtepompen mogelijk worden

1975 – 1995

Isoleren waar gewenst/nodig; als isolatie voldoet: hybride warmtepomp

>1995 Utiliteit

Hybride warmtepomp als tussenstap naar uiteindelijk all-electric Check isolatie; all-electric mogelijk bij max 55C winter en LT radiatoren of vloerverw.

Kleine utiliteit (<500 m2): conform woningen Grote utiliteit (>500 m2): all-electric, evt. hybride tussenstap, of warmtenet

*: bij collectieve aanpak (warmtenetten): isoleren naar temperatuurbehoefte van het warmtenet

CONCEPT

Voorlopige warmtetransitiekaart Warmtetransitie naar aardgasvrij in beeld 1. Individuele transitie, eventueel samen met buren / buurt ➢ met informatie / hulp van de gemeente (nader uit te werken) ➢ Samenwerkingsgebieden (nader uit te werken) 2. Gebieden waar gemeente regie voert over warmtetransitie naar aardgasvrij: verkenningsgebieden bedrijventerreinen en daar waar havenwarmte denkbaar is

CONCEPT

Klundert

Fijnaart

Zevenbergen

Warmtetransitiekaart Gemeente Moerdijk

CONCEPT

Samenvattend: wat kunnen we in de gemeente Moerdijk doen en wat kunnen we bereiken in 2030? DOEN:

BEREIKEN: onder voorbehoud woonlasten neutraliteit

1. Anticiperen op landelijke ontwikkelingen naar aardgasvrij 2050 met ruimte voor innovatie

2. Focus op isoleren woningen <1995 3. Stimuleren hybride warmtepompen en all-electric voor zover mogelijk bij woningen

4. Bewoners informeren en faciliteren (uitvoeringsstrategie in definitieve TVW) 5. Warmtenetten verkennen waar kansen zich voordoen, in lijn met RES (planning: 2023)

1. Woningen zoveel mogelijk geïsoleerd om overstap mogelijk te maken: klaar voor aardgasvrij 2. Aanzienlijke CO2 besparing 3. Start met warmtenet(ten) als zinvol 4. Bijdrage aan leefbaarheid / andere gemeentelijke doelen in samenwerkingsgebieden

CONCEPT

Naar de definitieve TVW

1. Opstellen uitvoeringsstrategie 2. Informeren en betrekken inwoners

CONCEPT

Uitvoeringsstrategie (volgt in definitieve TVW) >

Vormgeven samenwerking met inwoners, ondernemers en organisaties

>

Kader voor wijkgerichte aanpak / samenwerkingsgebieden

>

Aanpak voor wijken waar we willen starten 1.

Gemeentebrede facilitering isolatie en hybride, o.a. via het Energieloket.

2.

Samenwerkingsgebieden en kleine collectieve oplossingen

3.

Verkenningsgebieden: bedrijventerreinen, Zevenbergen, Zevenbergschen Hoek, dorp Moerdijk

Input via bewonersenquête, meedenkgroep en stakeholder werkgroep

CONCEPT

De volgende

We bespreken de voorlopige resultaten met de meedenkgroep en stakeholdergroep

We organiseren een informatieavond om de voorlopige resultaten te delen

stappen zetten we om te komen tot een vastgestelde TVW

25 maart: we vragen de raad om haar kijk op de voorlopige resultaten

We stellen de uitvoeringsstrategie op voor de TVW, met input meedenkgroep en stakeholdergroep

We peilen de meningen via een breed uitgezette enquête

We verwerken alle input tot een Concept TVW 1.0

De TVW 1.0 wordt als raadsvoorstel ingebracht na de zomer.

We zorgen voor duidelijke communicatie en een begrijpelijke Infographic

CONCEPT

Dank voor uw aandacht! Vragen of opmerkingen?

CONCEPT

volg ons en blijf op de hoogte. www.overmorgen.nl/aanmelden @OverMorgen

OverMorgen