Meerjarenbegroting 2025-2028

Meerjarenbegroting 2025-2028 En door

2

Meerjarenbegroting 2025-2028

Gemeente Moerdijk

Colofon Ontwerp/opmaak: John Gaasbeek, johngaasbeek.nl Fotografie: Gert van der Ros, Marcel Otterspeer, gemeente Moerdijk, Adobe Stock Uitgave: september 2024 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Moerdijk.

3

Meerjarenbegroting 2025-2028

Gemeente Moerdijk

Inhoud Inleiding

4

Leeswijzer

7

Programma's Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben Partnerschap in een veranderende samenleving

9 23 40 58 77

Financiële positie 2025-2028

100

Staat van baten en lasten 2025

111

Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Wet open overheid (Woo) Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Subsidies

113 128 135 149 158 159 167 171 195

Beleidsindicatoren

200

Bijlagen Overzicht incidentele lasten en baten 2025-2028 Overzicht taakvelden en producten Geprognosticeerde begin- en eindbalans Overzicht structurele reservemutaties

207 213 225 228

4

Meerjarenbegroting 2025-2028

Inleiding Beste raadsleden, We bieden u hierbij graag de begroting 2025-2028 aan. De eerste begroting die is gebaseerd op de ambities van het hernieuwde bestuursakkoord 2024 -2026 met de titel “En door…”. Een begroting die voor het begrotingsjaar 2025 sluitend is. Maar waarbij het perspectief voor de jaren 2026 en verder wel negatief is. Financieel gezien gaat deze begroting gepaard met veel landelijke onzekerheden over de financiële positie van gemeenten. Voor 2026 en verder heerst met name veel onzekerheid over de grootste inkomstenbron van gemeenten, het gemeentefonds. Een forse daling van het gemeentefonds vanaf 2026 heeft tot gevolg dat landelijk begrotingen van gemeenten onder druk zijn komen te staan. Het landelijke beeld is dat ‘taken, middelen en ambities vanaf 2026 uit balans zijn, waarbij er ook op basis van het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet nog veel werk te verzetten is om deze balans te herstellen. Ook de motie ‘’Wend het ravijn af: compensatie voor 2026 en 2027’’ die tijdens de Algemene Ledenvergadering (ALV) van de VNG door 99% van de gemeenten is aangenomen, benadrukt de urgentie van de wettelijke verplichting van het Rijk om gemeenten voldoende te vergoeden voor de taken die zij moeten uitvoeren.

We zijn trots dat de financiële positie van de gemeente Moerdijk ondanks alle onzekerheden gezond is en dat we u met een verwacht structureel resultaat van € 3,2 miljoen een sluitende begroting 2025 kunnen aanbieden. Wel ervaren we ook in de gemeente Moerdijk vanaf 2026 het veel genoemde ravijnjaar, waarbij we op basis van de huidige inzichten negatieve structurele resultaten verwachten van € 1,5 miljoen (2026), € 1,3 (2027) en € 0,6 miljoen (2028). We constateren hierbij gelukkig wel dat het ravijn niet zo diep is als eerder gedacht en in vergelijking met andere gemeenten relatief meevalt. Toch betekent dit dat we de komende periode waakzaam willen zijn en de urgentie voelen om op zoek te gaan naar structurele begrotingsruimte om ook in de toekomst onze ambities te kunnen realiseren en de financiële positie van de gemeente daarbij gezond te houden. Daarom zijn we gestart met het in beeld brengen van de mogelijkheden tot het vergroten van de structurele begrotingsruimte, waar we de gemeenteraad uiteraard in aanloop naar de kadernota 2026, bij betrekken. Het zoeken naar structurele begrotingsruimte doen we met de blik op 2026 maar mede ook met het oog op kostenontwikkelingen binnen o.a.

de jeugdzorg en investeringen die vanaf 2029 hun beslag krijgen in de vorm van kapitaallasten zoals het verduurzamen van de zwembaden, de ondertunneling van het spoor en de ontwikkelingen Zevenbergen Oost.

Gemeente Moerdijk

5

Meerjarenbegroting 2025-2028

We hebben er alle vertrouwen in dat we in het project structurele begrotingsruimte voldoende aanknopingspunten kunnen vinden om de financiële uitdagingen van de komende jaren het hoofd te bieden. We zien op dit moment geen aanleiding om ambities te parkeren of af te schaken. We zijn daarom blij dat we in 2025 en de volgende jaren aan de slag kunnen met onder andere: • Het programma veiligheid waarin we stevig inzetten op het verbeteren van de veiligheid van Moerdijk haar inwoners en bedrijven. Onder andere door extra voorlichting, handhaving en aanpak van ondermijning (past in verhaal Moerdijk als dynamische gemeente). • Het programma openbare ruimte. Met grote vraagstukken zoals klimaatverandering, tekort aan stroomnet capaciteit of het zorgen voor sociale veiligheid zijn letterlijk zichtbaar in de omgeving van onze inwoners. De openbare ruimte en de staat daarvan raakt ons allemaal. De programmatische aanpak zorgt ervoor dat nog meer dan voorheen integraal wordt gewerkt aan een betere leefomgeving van inwoners en bedrijven. • De blijvende inzet op woningbouw voor alle doelgroepen in alle kernen. • We gaan op ambitieuze en voortvarende manier door met ons programma Vitale centra.

• Het zetten van extra stappen op de Powerportontwikkeling waarbij de inzet is om met een integrale aanpak tot een goede (ruimtelijke) afweging te komen ten aanzien van alle ruimteclaims die tot toenemende druk op de leefbaarheid van onze kernen leiden • In 2025 zetten we steviger in op het ondersteunen en faciliteren van onze inwoners bij het verduurzamen van de woning. Dit doen we door op woningniveau de ondersteuningsmaatregelen beschikbaar te maken, denk aan gratis energiecoach, de lekcheck, inzet van een klusdienst, isolatiesubsidie. Met een paar klikken vragen inwoners vervolgens de ondersteuningsmaatregelen aan. • Bij het toewerken naar een aardgasvrije gemeente in 2050 streven we er komend jaar naar om, samen met woningcorporaties en inwoners, de eerste wijkuitvoeringsplannen voor Helwijk en de Windkernen A16 op te stellen. • De gecoördineerde brede preventieaanpak gebaseerd op het IJslandsmodel en gericht op het creëren van een positieve leefomgeving waarin jongeren, gezond, veilig en kansrijk opgroeien zonder middelengebruik. We nemen deel aan het OKO-programma van het Trimbos Instituut, opgroeien in een kansrijke omgeving. • De uitvoering van het in 2024 vastgestelde Actieplan Jeugd, waarin we waar mogelijk interventies doen bij specialistische ondersteuning om de inzet te verlichten en de kosten te verlagen.

• Het onze inwoners helpen om de weg weten te vinden naar hulp en ondersteuning, in een zo vroeg mogelijk stadium. Ondersteuning door de gemeente en de verschillende samenwerkingspartners is duidelijk vindbaar, toegankelijk en bereikbaar is voor de inwoners. • Het opzetten van een nu nog informele regionale samenwerking op informatievoorziening om opgaven samen het hoofd te bieden en kwetsbaarheid op functies te voorkomen.

Gemeente Moerdijk

6

Meerjarenbegroting 2025-2028

• Het concreet uitwerken van de hernieuwde afspraken met de stads- dorps- en gebiedstafels in een plan van aanpak om beter samen te kunnen werken in participatietrajecten. • En het inrichten van het programma dienstverlening; met een duidelijke focus op de klantreis en klantbeleving en adequate ondersteunende processen. Samengevat kijken we ondanks de landelijke financiële onzekerheden met vertrouwen naar de toekomst waarbij we ‘’doorgaan’’ met de verdere uitvoering van het bestuursakkoord. Zevenbergen, 24 september 2024 Het college van burgemeester en wethouders, Aart-Jan Moerkerke Bennie Blom Danny Dingemans Pauline Joosten Eef Schoneveld Mireille de Groot

Gemeente Moerdijk

7

Meerjarenbegroting 2025-2028

Gemeente Moerdijk

Leeswijzer Deze meerjarenbegroting 2025-2028 is als volgt ingericht.

Opzet begroting

In de opzet van de programma’s zijn de doelstellingen leidend. De programma’s zijn als volgt opgebouwd: 1. Naam programma 2. Inleidende tekst programma 3. Naam thema 4. Ambitie behorend bij thema 5. Strategische doelen van het thema 6. Indicatoren 7. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema 8. Randvoorwaarden 9. Risico’s 10. Prestaties binnen het thema 11. Lasten en baten van het programma 12. Taakvelden binnen het programma 13. Toelichting op de financiële verschillen met de begroting 2024 14. Verbonden partijen

2&4. Inleidende tekst programma en ambities behorende bij thema In de inleidende teksten van de verschillende programma’s zijn de teksten 1 op 1 uit het bestuursakkoord overgenomen. De ambities behorende bij de thema’s zijn voor een deel ook overgenomen uit het bestuursakkoord en waar nodig zijn verduidelijkende passages toegevoegd. 5. Strategische doelen van het thema Hier wordt aangegeven wat wij gedurende de raadsperiode willen bereiken. 6. Indicatoren Waar mogelijk zijn effectindicatoren opgenomen. Daarmee wordt het verband tussen de prestatie, het doel en het maatschappelijk effect inzichtelijk. 7. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema Nieuwe ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die in de lopende raadsperiode spelen binnen het thema. Ook wordt onder dit kopje aangegeven als er aanvullende of nieuwe inzet benodigd was en om die reden extra financiële middelen in de begroting zijn verwerkt. 8. Randvoorwaarden Dit zijn de voorwaarden die van belang zijn om de ambitie te kunnen bereiken. 9. Risico’s. Hier zijn de voorziene risico’s opgenomen. Zowel financieel als inhoudelijk.

8

Meerjarenbegroting 2025-2028

Gemeente Moerdijk

10. Prestaties binnen het thema De prestaties zijn toegevoegd om de doelstellingen meer te concretiseren zodat voor de raad duidelijk wordt wat de inspanningen zijn die dit begrotingsjaar worden verricht om de doelstellingen te bereiken. Het zijn concrete zaken die de raad ook echt terugziet. In deze begroting zijn de prestaties meerjarig benoemd en in beeld gebracht. 11. Lasten en baten van het programma In dit onderdeel worden de totale lasten en baten per programma weergegeven. Dit is het niveau waarop de raad de budgetten autoriseert. 12. Taakvelden binnen het programma Sinds 2017 zijn taakvelden verplicht voorgeschreven. Dit om de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten. Per programma zijn de taakvelden weergegeven die binnen dat programma vallen. Voor de meeste taakvelden geldt dat deze tot één programma behoren. Voor enkele taakvelden geldt dat deze over meer dan één programma zijn verdeeld. 13. Toelichting op de verschillen met de begroting 2024 Hier worden alleen de belangrijkste verschillen vermeld en toegelicht. Tevens zijn de verschillen in een grafiek weergegeven. 14. Verbonden Partijen Bij ieder programma wordt vermeld welke verbonden partijen een bijdrage leveren aan de realisatie van de doelstellingen van dat programma. Een inhoudelijke toelichting op de verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf Verbonden partijen.

Paragrafen

In de beleidsbegroting zijn verder totaal 9 paragrafen opgenomen. De paragrafen zijn een verplicht onderdeel van de beleidsbegroting (op basis van het BBV) en belichten een aantal thema’s die in meerdere programma’s van de begroting terugkomen, zoals lokale heffingen, verbonden partijen en bedrijfsvoering. De gemeente mag naast de verplichte paragrafen ook zelf thema’s kiezen waar een paragraaf over wordt opgenomen. In de begroting van Moerdijk is de paragraaf subsidies daar een voorbeeld van.

Bijlagen

In de bijlagen is aanvullende detailinformatie over enkele onderwerpen. Ook voor de meeste bijlagen geldt dat deze verplicht zijn op basis van het BBV.

9

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Moerdijk te komen. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor het behoud van onze leefbaarheid. Energietransitie en klimaatadaptatie hebben ook impact op hoe we onze openbare ruimte inrichten en beheren. De klimaat- en energietransitie gaan ons woon-, werk- en leeflandschap veranderen. Het vraagt om een ontwikkelend perspectief op onze fysieke leefomgeving, waarbij we opgaven slim combineren en de kwaliteit van het landschap en de leefomgeving bewaren Ook in de eigen bedrijfsvoering maken we keuzes die bijdragen aan een duurzaam Moerdijk. Zo komt duurzaamheid ook als een rode draad terug in alle andere programma’s in deze begroting.

Thema Energietransitie Ambitie

Energietransitie is een internationale opgave met zijn oorsprong in het Klimaatakkoord van Parijs. We stappen over van (eindige) fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen zoals zonen windenergie. Als lokale overheid leveren wij onze bijdrage aan het einddoel van een klimaatneutrale samenleving in 2050. Om onze doelen te bereiken werken we intensief samen met onze partners, zoals inwoners, bedrijfsleven, de agrarische sector, Woningcorporaties, STEM en Energiek Moerdijk. We kunnen het als gemeente immers niet alleen. Met de uitvoering van ons Energieprogramma (2021) leveren we onze bijdrage aan de klimaatdoelstellingen. De vele ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie maken een regelmatige actualisatie van het Energieprogramma noodzakelijk. Begin 2025 vindt besluitvorming plaats over een geactualiseerde visie op ons lokale energiesysteem voor de toekomst. Aandacht hierin gaat uit naar het energiesysteem van de toekomst met elektriciteit als belangrijkste energiebron in combinatie met warmte(netten), groen gas, en opslag. In het verlengde hiervan wordt in de regio WestBrabant gewerkt aan de Regionale Energiestrategie

2.0 waarin het regionale energiesysteem van de toekomst centraal staat. Ook deze wordt in 2025 ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

Strategisch doel

• We leveren een evenredige bijdrage aan mondiale en Rijksdoelstellingen (inclusief het Klimaatakkoord), zoals minimaal 55% reductie van uitstoot van broeikasgassen in 2030 (t.o.v. 1990).

Effectindicatoren

In het Energieprogramma concluderen we dat het moeilijk is om de effectiviteit van onze eigen inzet op de klimaatdoelen te monitoren. Openbare data om de effecten van lokaal beleid op de CO2uitstoot goed inzichtelijk te maken op de lokale schaal zijn slechts beperkt beschikbaar. Bij de uitvoering van de Regionale Energiestrategie, het Energieprogramma, de Transitievisie Warmte en de acties die daaruit volgen proberen we steeds zo concreet mogelijk meetbare doelen op te stellen. De volgende effectindicatoren hanteren we nu: • Hoeveelheid geïnstalleerd vermogen windenergie en grootschalig zon • Aantal verleende isolatiesubsidies • Aantal met klusdienst bezochte woningen

10

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

• Aantal woningen met Energielabel D of lager • Aantal gasaansluitingen • Gemiddeld aardgasverbruik per woning • Aantal woningen met zonnepanelen We willen meer (in)zicht krijgen in de voortgang van de lokale energietransitie. Hiervoor gaan we binnen de gemeente samen met de collega's van data gedreven werken aan een monitoringsysteem.

Nieuwe ontwikkelingen

Actualisatie Energieprogramma In de tweede helft van 2024 zijn we gestart met de actualisatie van het Energieprogramma. In navolging van vele gemeenten hebben we de algemene programmatische aanpak van de energietransitie losgelaten. In de Energievisie die hieruit voortkomt ligt de focus op de integrale ontwikkeling van het lokale energiesysteem. Dus hoe elektriciteit, warmte en duurzame gassen in samenhang ons energiesysteem van de toekomst vormen. Deze energievisie biedt daarmee ook houvast voor de keuzes die komende jaren onvermijdelijk gemaakt moeten gaan worden bij het aardgasvrij maken van onze kernen en bedrijventerreinen. De keuzes die we daarbij maken dragen bij aan een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam energiesysteem. Daarbij gaat duurzaamheid verder dan alleen de reductie van CO2. Wijkuitvoeringsplannen Windkernen A16 en Helwijk In Helwijk en de windkernen A16 (Moerdijk, Langeweg, Zevenbergschen Hoek) zijn we samen met de inwoners en woningcorporatie de zoektocht gestart naar een alternatief voor aardgas om de woningen en gebouwen te verwarmen. Dit vergt veel tijd, onderzoek en inzet om uiteindelijk samen met onze inwoners de juist keuze te kunnen maken. We streven ernaar in 2025 de concept wijkuitvoeringsplannen gereed te hebben. We financieren deze processen vanuit de geoormerkte Rijksmiddelen voor de uitvoering van het Klimaatakkoord.

Nationale energie-infrastructuurontwikkelingen Moerdijk heeft een belangrijke rol in het nationale energienet van de toekomst. Veel projecten rondom de ontwikkeling van nationale energie-infrastructuur vinden hun weg naar gemeente Moerdijk. We

Gemeente Moerdijk

onderzoeken aan de Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk in hoeverre deze ontwikkelingen zijn in te passen in de omgeving met behoud van een duurzaam leefbaarheidsperspectief voor onze inwoners en gebruiksmogelijkheden van onze goede landbouwgronden. Daarbij betrekken we ook vele andere grote opgaven in het gebied. Zie ook thema haven- en industrieterrein. De individuele projecten lopen echter ook gewoon in hun eigen tempo door. De komende jaren zullen deze projecten stap voor stap verschuiven van de fase van planvorming richting die van uitvoering. Daarmee neemt de druk op onze organisatie ook steeds verder toe. Er worden immers steeds meer collega’s van allerlei vakgebieden betrokken bij een project: energie, ruimtelijke plannen, milieu, veiligheid, openbare ruimte, juridische zaken, vergunningverlening en communicatie. Veel van de benodigde inzet kan worden betaald uit legesinkomsten. Maar gezien de vele projecten en de complexiteit ervan, is het niet vanzelfsprekend dat de bestaande formatie hier voldoende ruimte voor biedt. Of dat extra medewerkers hiervoor te werven zijn.

Werken met het soortenmanagementplan Met het soortenmanagementplan (SMP) is in beeld gebracht waar beschermde, gebouwbewonende soorten (vleermuizen, huismus en gierzwaluw) zich bevinden in onze gemeente (SMP-Moerdijk). Met het SMP is een generieke ontheffing aangevraagd bij de provincie waardoor niet langer meer voor elke ingreep een losse ontheffing aangevraagd dient te worden en duidelijk is wat je moet doen om de aanwezige soorten te beschermen en populaties te versterken (de staat van instandhouding verbeteren), Deze natuurinclusieve maatregelen worden vaak gecombineerd met vergroening van het stedelijk gebied en klimaatadaptatie. De generieke ontheffing kunnen we als gemeente (en ontheffinghouder) doorleggen aan initiatiefnemers, projectontwikkelaar en vooral aan huiseigenaren die hun huis willen verduurzamen en hiermee direct weten waar ze aan toe zijn.

Randvoorwaarden

We hanteren leidende principes uit o.a. de Regionale EnergieStrategie, het Energieprogramma / Energievisie en de Transitievisie Warmte als richtinggevend kader in de lokale energietransitie.

11

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

We streven daarbij de energietransitie als vliegwiel benutten om de leefbaarheid, lokale economie en de kwaliteit van het landschap te verbeteren. We gaan uit van 50% lokaal eigenaarschap bij nieuwe projecten van grootschalige lokale duurzame energieopwekking. Opbrengsten uit (grootschalige) energie-infrastructuurprojecten komen zoveel mogelijk ten goede aan de lokale energietransitie en leefbaarheid. Zo dragen ze ook bij aan de vitaliteit van onze gemeenschap.

Risico’s

De energie- en warmtetransitie is complex en ingrijpend voor iedereen. Dit leidt soms tot onzekerheid, onbegrip en weerstand bij inwoners en bedrijven en de agrarische sector. We komen hieraan tegemoet door hen te betrekken (inzicht en inspraak geven) bij de vorming en uitvoering van beleid en projecten. Bijvoorbeeld bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen. Zodoende werken we aan draagvlak en bepalen we zo veel mogelijk samen het handelingsperspectief. Eén van de grote problemen in de energietransitie is en blijft voorlopig de transportschaarste op het elektriciteitsnet. Hierdoor vertraagt de verduurzaming van bedrijven als het gaat om aardgasvrij worden of elektrificatie van een wagenpark. Ook kent de realisatie van grootschalige duurzame opwek van elektriciteit door de transportschaarste extra onzekerheden. De netbeheerders Tennet en Enexis werken de komende jaren aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Daar waar mogelijk proberen wij die uitbreiding te versnellen. Voor bijvoorbeeld de ontwikkeling van Zevenbergen Oost is een nieuw middenspanningsstation noodzakelijk. We zijn daarom continu in overleg met Enexis om knelpunten tijdig te signaleren en aan te pakken. Als gemeente kunnen we bijdragen aan de benodigde snelheid door vergunningsprocessen soepel te laten verlopen met oog voor onze inwoners, bedrijven en gebruikers van ons landelijk gebied.

De aanpassing aan het elektriciteitsnet heeft ook grote impact op het beheer en onderhoud van onze openbare ruimte. Waar de ruimte voor de verschillende disciplines reeds schaars was, zal dit

Gemeente Moerdijk

toenemen. Een goede integrale afstemming wordt cruciaal, zowel intern als met externe partijen. Planning en budgetten moeten flexibel worden omdat zo op dat gebied de juiste keuzes te kunnen maken. Een risico hierbij is dat de gemeente tegen meerkosten aanloopt doordat planningen in een laat stadium moeten worden aangepast of gemeentelijke werken juist naar voren worden gehaald om de overlast voor inwoners te beperken. In de zomer van 2024 is een nieuw kabinet aangetreden. Dit leidt naar verwachting tot wijzigingen in beleid, o.a. het eerder afschaffen van de salderingsregeling en het vervallen van de verplichting van een hybride warmtepomp bij aanschaf van een nieuwe CV-ketel. Dit kan tot (verdere) vertraging leiden van het halen van de klimaatdoelstellingen. Of het nieuwe kabinetsbeleid ook financiële consequenties heeft voor de gemeente als het gaat om diverse Specifieke Uitkeringen om het klimaatbeleid uit te voeren en de nieuwe wetgeving (Wet Collectieve Warmte) is nog onduidelijk.

12

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Prestaties • Vaststellen Energievisie • Uitvoering Transitievisie Warmte: - Uitvoering lokaal isolatieprogramma labels D t/m G - Uitvoering aanpak energiearmoede – inzet klusdienst - Vaststellen Wijkuitvoeringsplannen Helwijk en Windkernen A16 • Uitvoering Actieplan CO2 • Inzet elektrische deelauto’s voor verduurzaming eigen dienstkilometers, als onderdeel van een bredere verduurzaming van de eigen zakelijke mobiliteit. • Start proces repowering windparken Volkeraksluizen en Sabinadijk • Monitor voortgang lokale Energietransitie • Actualisatie Transitievisie Warmte – Warmteprogramma onder de Omgevingswet • Uitvoering visie Laadinfrastructuur • Uitvoering visie (verduurzaming) Bedrijventerreinen

Gemeente Moerdijk

2025 2026 2027 2028

13

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Klimaatadaptatie Ambitie

De uitdagingen waar het veranderende klimaat ons voor stelt merken de inwoners, bedrijven en overheid steeds vaker. Gemeente Moerdijk werkt hierbij consequent conform de drie strategische lijnen van de Moerdijkse Klimaatdialoog: • Gezond leef-, werk- en leerklimaat • Klimaat en het productielandschap 2.0 • Samen met de natuur Strategische lijnen die concreet worden gemaakt met de ambitie en doelen die zijn vastgesteld in het focusdocument gemeentelijk waterplan (GWP) Moerdijk 2024-2027 en de basis zijn voor de vergroeningsplannen die we voor alle kernen aan het opstellen zijn. Belangrijke wijziging is data: we stoppen met het aanpassen van de bodem- en watersituatie bij nieuwe ontwikkelingen: water en bodem worden sturend. Water zal steeds zichtbaarder worden in onze openbare en particuliere ruimte en de definities van waterhinder en wateroverlast worden bepalend voor welke maatregelen voor de verwerking van hemelwater we wel en niet (meer) nemen. Focus voor de verwerking van hemelwater: 1. Hergebruik 2. Bergen en infiltreren 3. Afvoeren op sloten of wegen met afwaterfunctie 4. Hemelwaterriolering (bovengronds en daarna pas ondergronds)

Strategisch doel •

We handelen klimaatbestendig bij het (her) inrichten van onze ruimtelijke omgeving.

Effectindicatoren

• (Klachten van) wateroverlast inclusief duiding • Verhard oppervlak binnen het stedelijk gebied (zowel openbare ruimte als particulier terrein) versus groen oppervlak • Percentage afgekoppeld hemelwater en gerealiseerde waterberging • Bomen (schaduw) in de kernen • (Buurt)initiatieven voor de (her)inrichting van de

eigen leefomgeving • Aantal subsidie aanvragen ‘Moerdijk Klimaatbestendig’. • Ontheffingen op basis van het Soortenmanagementplan

Nieuwe ontwikkelingen

Water op straat hoort bij het nieuwe klimaat! Wat wel betekent dat water geen schade of overlast mag veroorzaken. Dit vraagt een aanpak van de gehele openbare ruimte om deze meer klimaat robuust te maken. En we moeten water een belangrijkere rol geven in de integrale aanpak van de (openbare) ruimte als geheel. Met de resultaten van de systeemanalyse stedelijkwater (SSW) stellen we een blauwdruk op voor het riool van de toekomst. We herzien hiermee voor elke kern de opgave in het stedelijk water om capaciteit van de riolering in combinatie met de openbare ruimte te toetsen en integrale prioriteiten te stellen. Waar moeten wij gaan zoeken naar ruimte om deze opgave te realiseren en waar kunnen wij grond verwerven. En dat doen we voor iedere kern. Ook voor het havenbedrijf geldt deze uitdaging. Havenbedrijf Moerdijk is zelf beheerder van het watersysteem. Komend jaar zullen we gezamenlijk met het waterschap Brabantse Delta de roadmap riolering (2016) updaten en samenwerken in een klimaataanpak. Waarbij we als gemeente vooral de communicatieve rol richting de bedrijven oppakken.

Hergebruik van hemelwater Wij gaan hergebruik van hemelwater stimuleren en aandacht geven aan de mogelijkheden. Van eenvoudig hergebruik (regenton) tot en met het spoelen van toiletten en het gebruik voor het wassen van kleding. Er zijn veel mogelijkheden, maar de aandacht of urgentie hiervoor ontbreekt. Dit vraag (deels) nationale wetgeving. We verlengen hierom de klimaatsubsidie regeling. Wel gaan wij deze regeling evalueren of een aanpassing van de gesubsidieerde maatregelen wenselijk en nodig is om hier meer aandacht voor te krijgen bij onze inwoners en projectontwikkelaars.

14

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Strenger wat betreft het bergen en infiltreren van water Elke ruimtelijk ontwikkeling moet voldoen aan de waterbergingsnorm van 60 mm hemelwater per m2. Of het nu een uitbreiding, inbreiding of een integrale aanpak van de openbare ruimte betreft. Dit is nodig om bij de steeds heftiger neerslag uiteindelijk al het hemelwater een plek te kunnen geven in onze openbare ruimte om droge voeten te houden. Dit vraagt meer ruimte en aandacht bij de aanpak van onze openbare ruimte, maar ook bijvoorbeeld bij onze woningbouwopgave. Onder andere via de vergroeningsplannen verkennen we de mogelijkheden waar extra ruimte nodig is (of eventueel aangekocht en ingericht moet worden) voor een robuuste invulling van deze opgave. Groener Moerdijk Een van de strategische lijnen uit de Klimaatstrategie is Gezond leef-, werk-, en leerklimaat. Om hier uitvoering aan te geven zijn we in 2024 gestart met het opstellen van vergroeningsplannen, samen met onze inwoners

Gemeente Moerdijk

voor alle dorpen en steden van Moerdijk. Dit proces vervolgen we in 2025. Hiermee willen we zowel de openbare ruimte klimaatadaptief maken, als het denken van inwoners over de inrichting van die openbare ruimte en van het eigen erf veranderen. Parallel aan dit proces actualiseren we het gemeentelijk groenbeleid (3-30-300-principe, boomkroonvolume, maatlat klimaatadaptieve groene gebouwde omgeving). Ook dit vraagt om ruimte en aandacht bij de invulling van onze woningbouwopgave. De uitvoering van de daadwerkelijk vergroeningsplannen wordt verder opgenomen in programma 2.

Sustainable Development Goals In 2024 is als organisatie besloten de Sustainable Development Goals (SDG) van de Verenigde Naties te omarmen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft alle gemeenten uitgenodigd om zich bij de SDG's aan te sluiten en ondersteunt gemeenten met kennis en netwerk. De SDG's zullen als inspiratie gelden

15

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

voor de ontwikkeling en uitvoering van toekomstig beleid van de gemeente Moerdijk. We zoeken in 2025 naar de mogelijkheden om de SDG's te verweven in de komende beleidsbegroting en bestuurlijke verantwoording zowel op korte termijn (vanuit de uitvoering) en de lange termijn (beleidsontwikkeling). In de komende concern- en afdelingsplannen zal het omarmen van de SDG’s en wat dat betekent of kan betekenen opgenomen worden als strategisch doel.

Randvoorwaarden

Bewustwording is van groot belang bij de aanpak van klimaatrobuuste leefomgeving. Als gemeente hebben wij een verantwoordelijkheid, echter is het merendeel van onze leefruimte in particulier bezit. Niet alleen de gemeente is aan zet, maar zeker ook onze inwoners, bedrijven en grondeigenaren.

Gemeente Moerdijk

Risico’s

De inzet van ons als gemeente blijft groot en ambitieus, maar het meeste zal door anderen gedaan moeten worden: onze inwoners, ondernemers, bedrijven, de agrarische sector, kennis- en onderwijsinstellingen, corporaties en maatschappelijke organisaties De ambities vanuit de vergroeningsplannen; 10 % meer bomen, groen langs de randen van de kernen vragen ook om daadwerkelijk ruimte, ruimte waar al een forse claim op ligt vanuit meerdere disciplines. Integraal dient er naar de openbare ruimte gekeken te worden om hier goed mee om te gaan en te komen tot doordachte maar ook scherpe keuzes.

Om invulling te kunnen geven aan de vergroeningsplannen voor zowel de aanleg van nieuw groen en waterberging is aankoop van of zeggenschap over gronden om dit te realiseren randvoorwaardelijk. Uitvoeringsen beheermiddelen zijn vervolgens vaak ook noodzakelijk om het onderhoud hiervan te kunnen borgen. De benodigde middelen zullen verder worden onderzocht en in een separaat voorstel aan de raad worden voorgelegd.

Prestaties • Uitvoering van het GWP • Klimaat(adaptatie)akkoorden sluiten met onze partners en kernen (aan de hand van vergroeningskaarten, gemiddeld 3 per jaar) • Blauwdrukken voor het stedelijk water voor alle kernen in lijn met Systeemanalyse Stedelijk Water (SSW). • Doorzetten communicatiestrategie Klimaatstrategie: - Inzet van Klimaatburgemeesters optimaliseren - Evaluatie klimaatsubsidie - Acties gericht op burgerparticipatie deels gekoppeld aan vergroeningsplannen - Uitrol van de rekentool voor berekening van waterbergingsopgave bij ruimtelijke ontwikkelingen - Updaten van roadmap riolering van het Havenbedrijf Moerdijk in samenwerking met het waterschap Brabantse Delta.

2025 2026 2027 2028

16

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Leefomgeving Ambitie

We willen onze inwoners een schonere, duurzamere en gezondere leefomgeving bieden. We streven daarom naar een nadrukkelijke samenhang tussen milieubeleid en ruimtelijk ordeningsbeleid. Daarbij zullen we ook bepalen welke kwaliteitsnormen voor de fysieke leefomgeving we willen bereiken, in relatie tot de gewenste ruimtelijke en economische ontwikkelingen. We dragen bij aan een circulaire economie door ‘Van Afval Naar Grondstof’ te gaan.

Strategisch doel

• Bij vraagstukken rondom de ontwikkeling van het gebied streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. Daarbij kijken we naar wat ontwikkelingen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat en leefbaarheid.

Effectindicatoren

• Hoeveelheid restafval per inwoner • Aantal geurklachten • Aantal geluidklachten • Luchtmonitoring • CO2-reductie door toezicht op energiebesparingsplicht voor bedrijven

Nieuwe ontwikkelingen

Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Tot 2032 heeft de wetgever ons de tijd gegeven om de bestemmingsplannen om te zetten naar één omgevingsplan Moerdijk. Met het Moerdijks omgevingsplan kern Zevenbergen, deelplan centrum + Torenveld (ged.) worden de eerste ervaringen opgedaan met dit nieuwe instrument en de andere manier van werken. Het door de raad vastgestelde transitieplan is het instrument om de vinger aan de pols te houden. Vanaf 1 juli 2024 is het vervolg op de invoering van de Omgevingswet binnen de gemeentelijke organisatie door het projectteam Omgevingswet

teruggelegd in de lijnorganisatie waar dit als reguliere taak voortaan thuishoort. Dit is gedaan aan de hand van het zogenaamde overdrachtsdocument waarbinnen nog een aantal projecten (met als voorbeeld de verordeningen) opgepakt zullen worden. Een andere wetswijziging is dat per 1 januari 2024 de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking is getreden voor het onderdeel nieuwbouwwoningen. Voor verbouwingen is de wet uitgesteld tot 1 januari 2025. De minister heeft in de loop van 2024 besloten verbouw niet per 1 januari 2025 onder het stelsel van de Wkb te brengen. De minister heeft meer informatie nodig voor een zorgvuldige besluitvorming. Het integrale zicht op de effecten van verbouwactiviteiten onder kwaliteitsborging is nog onvoldoende. Dit komt mede omdat er nog niet volop mee geoefend is. Daarnaast ondersteunen de overlegpartijen invoering per 1 januari 2025 niet unaniem. De minister zal voor 1 december 2024 besluiten over de mogelijke invoering van verbouwactiviteiten onder de Wkb per 1 juli 2025. Het uitstel heeft gevolgen voor de personele bezetting en de legesinkomsten. Via de bestuursrapportages informeren wij u over deze gevolgen.

Randvoorwaarden

Vanwege onze specifieke ligging en gelet op de activiteiten in en gebruik van onze fysieke omgeving, vraagt de verbetering van de leefomgeving een bovengemiddelde inzet. De komst van de Omgevingswet biedt hiervoor een nieuw kader met mogelijkheden om milieunormen als indicatoren voor gezondheid aan te scherpen binnen het gemeentelijk beleid. Voor het bereiken van de doelen op het gebied ‘Van Afval Naar Grondstof’ is het een randvoorwaarde dat onze inwoners hun scheidingsgedrag sterk verbeteren. Het scheidingsgedrag bepaalt het succes.

Risico’s

Ontwikkelingen in het kader van Powerport Moerdijk

17

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

vormen een bedreiging voor de leefbaarheid van omliggende kernen en het gebruik van het landelijk gebied voor onder andere agrarische activiteiten. Toename van bebouwing, vervoersbewegingen en geluid zijn bijvoorbeeld thema's die zorgen dat de leefbaarheid verder onder druk komt in de omgeving van Haven- en Industrieterrein Moerdijk. Op het gebied van afval en grondstoffen zijn we afhankelijk van mondiale ontwikkelingen (zoals kosten en verpakkingsmateriaal), van landelijke afspraken en van veranderende wet-

Gemeente Moerdijk

en regelgeving. Hier hebben wij als gemeente nagenoeg geen invloed op. Dit biedt onzekerheden voor de afvalstoffenheffing, zeker als de scheidsdoelstellingen niet gehaald worden bij een markt met stijgende kosten voor verwerking. Daarmee wordt de noodzaak om afvalscheiding te verbeteren alleen maar groter. Zodra de meest recente Moerdijkse afvalverwerkingscijfers beschikbaar zijn wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de gevolgen en mogelijke scenario's.

Prestaties • Totstandkoming gebiedsdekkend Omgevingsplan, realisatie loopt tot uiterlijk 2031 • Uitvoering van de restant geluidsaneringsprogramma's • Vaststellen geluidproductieplafonds Haven- en Industrieterrein Moerdijk (HIM) • Afvalscheidingscampagne voeren gericht op GFT en overige grondstoffenstromen • Evaluatie inwerkingtreding Omgevingswet aan de hand van transitieplan en overdrachtsdocument • Evaluatie inwerkingtreding Wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb). De eerste gevolgen van de nieuwe wet brengen wij in beeld. • Uitvoeren kadervoorstellen beheersen Hoornaar en herstel Bijenlinten

2025 2026 2027 2028

18

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Circulaire Economie Ambitie

De transitie naar een circulaire economie is noodzakelijk om de doelstellingen uit het klimaatakkoord te kunnen halen. In nationaal-, provinciaal- en regionaal beleid wordt nadrukkelijk ingezet op de transitie naar een circulaire economie. Hierbij wordt het Haven- en Industrieterrein Moerdijk gezien als een belangrijke locatie om ruimte te bieden voor deze transitie. Wij vinden het belangrijk dat niet alleen over ons wordt gepraat, maar dat wij ook zelf een ambitie formuleren hoe we bij willen en kunnen dragen aan deze transitie. Op dit moment is er nog geen lokaal beleid, maar we willen ten minste de landelijke richtlijnen volgen (2030: 50% circulair, 2050: 100% circulair).

Strategisch doel

• De gemeente Moerdijk levert een evenredig aandeel in de transitie naar een circulaire economie. Zowel vanuit haar rol als aandeelhouder Havenbedrijf en partner in de Havenstrategie als vanuit haar eigen beleid op gebied van inkoop en fysiek-ruimtelijke projecten.

Effectindicatoren

• Hoeveelheid herbruikbare grondstoffen; • CO2-uitstoot-berekening herbruikbare grondstoffen; • Gegevens kringloopwinkels.

Nieuwe ontwikkelingen

De Rijksoverheid heeft het doel gezet om in 2030 50% circulair te zijn en in 2050 100% circulair. Dit is opgenomen in het Nationaal Programma Economie 2023-2030. Om deze doelen te behalen, moet iedereen (dus niet alleen overheden, maar ook onderwijsinstellingen, inwoners en bedrijfsleven) meewerken aan de transitie van de lineaire naar de circulaire economie. Een circulaire economie draagt bij aan verschillende maatschappelijke opgaven: • Tegengaan van klimaatverandering; • Een schoner milieu en een schonere leefomgeving; • Het herstel van biodiversiteit; • Een grotere leveringszekerheid van grondstoffen.

De Dutch Overshoot Day vond in 2024 plaats op 1 april. Dit betekent dat we, als we op deze manier doorgaan, 4 aardes nodig hebben als iedereen blijft consumeren zoals we dat in Nederland doen. Het nationale beleid op gebied van de grondstoffentransitie en de transitie naar een circulaire economie krijgt stap voor stap vorm in uitvoeringsbeleid voor gemeenten. In het kader van de NOVEX afspraken tussen rijk, provincie en stedelijke regio’s zullen naar verwachting concrete doelstellingen worden opgenomen als het gaat om circulair bouwen. Momenteel wordt op ad hoc basis in openbare ruimte projecten actief ingezet op gebruik van circulaire materialen bij projecten openbare ruimte. Beleid ontbreekt. De RWB heeft een actie agenda opgesteld, mede gericht op het stimuleren van een circulaire economie. Zonder gemeentelijke doelstellingen op dit thema is het lastig om te bepalen hoe wij ons tot deze agenda verhouden en wat we eruit willen halen. Op de ontwerptafel Powerport ligt de vraag voor of, waar en hoeveel er extra ruimte gecreëerd kan worden in Moerdijk voor bedrijven die bijdragen aan de transitie naar een circulaire economie. Dit vergroot de druk op de beschikbare ruimte.

Randvoorwaarden

Bewustwording over het belang van hergebruik van materialen is van groot belang. Het is niet alleen de taak van de gemeente of de landelijke overheid om de slag naar een circulaire economie te maken, maar iedereen moet meedoen.

19

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Risico’s

Circulaire economie is een groot thema en nog redelijk diffuus. Dit zorgt ervoor dat concrete acties uitblijven. Het opstellen van een beleidskader helpt ons om de juiste richting uit te gaan. De transitie naar een circulaire economie leidt eerst tot een groter ruimtelijk beslag omdat deze nu nog “naast” de fossiel gedreven economie bestaat.

Gemeente Moerdijk

Multimodaal ontsloten havengebieden met een hoge milieucategorie zijn ideale vestigingslocaties. Moerdijk kent nu al een stapeling van ruimtelijke claims (zoals in het powerport traject zichtbaar is), Uitwerking van beleid voor circulaire economie vraagt om goede afstemming met het trajecten powerport en het door het havenbedrijf herzien van haar bedrijfsstrategie.

Prestaties • Lokaal circulair economie beleid formuleren met eigen doelen en ambitie. • Onderzoek naar effectiever inzet milieustraat • Besluitvorming over stimuleringsmaatregelen verminderen huishoudelijk restafval

2025 2026 2027 2028

20

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Lasten en baten 2025 bedragen x € 1.000

Lasten: € 17.867

Baten: € 17.154

Overzicht taakvelden

Begroting 2024 Onderdeel (bedragen x € 1.000)

Lasten 2024

Baten 2024

7. Volksgezondheid en milieu

18.328 -17.545

Begroting 2025 Saldo 2024

Lasten 2025

Meerjarenbegroting

Baten 2025

Saldo 2025

Saldo 2026

Saldo 2027

Saldo 2028

783

17.867

-17.154

713

720

723

735

8.918

-9.976

-1.058

8.657

-9.890

-1.233

-1.204

-1.189

-1.189

7.3 Afval

5.031

-6.080

-1.049

5.180

-6.471

-1.291

-1.281

-1.288

-1.276

7.4 Milieubeheer

4.380

-1.489

2.891

4.031

-793

3.237

3.205

3.200

3.200

Saldo baten en lasten

18.328 -17.545

783

17.867

-17.154

713

720

723

735

7.2 Riolering

0.10 Mutaties reserves Resultaat na bestemming

-5

-5

-

-

-

-

-

-

18.328 -17.550

-

779

17.867

-17.154

713

720

723

735

21

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Analyse Programma 1

Baten en Lasten Programma 1

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal Lasten

16.089

18.328

17.867

17.950

17.546

16.753

Totaal Baten

-15.771

-17.545

-17.154

-17.230

-16.823

-16.018

318

783

713

720

723

735

Resultaat voor bestemming Storting in reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

-24

-5

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

294

779

713

720

723

735

Verschil t.o.v. 2024

-66

Samenvatting verschillen t.o.v. 2024

Het verschil op programma 1 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2025 ten opzichte van 2024 bedraagt € 66.000 voordelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van 0,04%. Ten opzichte van 2024 zijn de totale lasten binnen dit programma met ca. € 0,5 miljoen afgenomen en de opbrengsten met ca. € 0,4 miljoen afgenomen. Voornamelijk de lasten voor milieubeheer stijgen o.a. als gevolg van een stijgende deelnemersbijdrage aan de GR OMWB. Daarnaast geldt dat binnen dit programma vanuit het oogpunt van 100% kostendekkendheid zowel de lasten als opbrengsten toenemen binnen de onderdelen riolering en afval.

22

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Nadere toelichting verschillen

In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2024 is weergegeven. Onderwerp

%

V/N

Toelichting

Afval

Bedrag

-242 -5%

V

Voor de afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mag zijn. Conform dit principe zijn op basis van de verwachte (hogere) kosten in 2025, de tarieven met 5,7% verhoogd. In de kadernota 2024 werd nog rekening gehouden met een verwachte indexering van 2,5%. Inmiddels is bekend dat extra kosten worden verwacht m.b.t. de toerekening van salariskosten en de stijging van overhead. Door het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid zou er in feite geen voordeel of nadeel op de afval gerelateerde posten zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. Een verdere toelichting op de rioolrechten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Riolering

-175 -2%

V

Alle kosten en opbrengsten m.b.t. riolering worden gesaldeerd en het overschot wordt toegevoegd aan de voorziening riolering. In feite zou er dus geen voordeel of nadeel op de post riolering zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. De opbrengstraming van de rioolrechten is gebaseerd op de aangepaste tarieven voor 2025. Hierbij is uitgegaan van een indexering met 3,2%, zoals vastgesteld in de kadernota 2025. Een verdere toelichting op de rioolrechten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Milieubeheer

221 12%

N

De deelnemersbijdrage aan de GR OMWB stijgt ten opzichte van 2024. De hogere deelnemersbijdrage is conform de begroting 2025 van de OMWB, die (samen met de begrotingen van de andere verbonden partijen) in de commissievergadering van 22 mei 2024 en de raadsvergadering van 30 mei 2024 is behandeld.

Kosten­ toerekening primair proces

125

6%

N

De loonkosten en andere indirecte kosten van de primaire afdelingen worden op basis van de verwachte urenbesteding toegerekend aan de diverse programma's en taakvelden van de gemeente. Per saldo heeft deze verdeling geen invloed op het begrotingsresultaat. Aan programma 1 worden ten opzichte van 2024 meer primaire kosten toegerekend.

Overig

5

-

N

Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

Totaal

-66

0%

V

Verbonden Partijen Aan de realisatie van de doelstellingen “Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen • Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

23

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Wonen in een fijne omgeving die prettig en veilig voelt is een belangrijke pijler van het dagelijks welzijn. Met elf woonkernen is daar binnen de gemeente dan ook dagelijks aandacht voor. Met de juiste woningen, beschikbare voorzieningen, een goede bereikbaarheid, een gevoel van veiligheid en gezondheid en een aangename sociale en fysieke omgeving.

Thema Wonen Ambitie

Onze ambitie is om te groeien naar een vitale gemeente met meer dan 40.000 inwoners waar mensen prettig kunnen wonen, leven en werken. Een belangrijke bijdrage aan deze ontwikkeling is hierbij het uitgangspunt om in 10 jaar 2700 nieuwe woningen te realiseren. Woningen die aansluiten bij de eisen en wensen van zowel de huidige inwoners als toekomstige inwoners. Woningbouw staat dan ook hoog op de prioriteitenlijst van raad en college. En het blijft niet alleen bij ambitie, Moerdijk is daadwerkelijk aan het groeien in inwoneraantal en woningaantallen. In 2023 hebben we ruim 200 woningen opgeleverd en voor een aantal grote ontwikkelingen planologische procedure doorlopen of gestart. Gezien de grote opgave die er ligt, blijven wij hier fors in investeren. Ten aanzien van grootschalige woningbouwontwikkeling sluiten we aan op het programma Vitale Centra. We richten ons dus op Zevenbergen, Klundert, Fijnaart en Willemstad. In lijn met de provinciale en regionale verstedelijkingsstrategieën ligt het zwaartepunt voor grootschalige woningbouw in onze meest stedelijke kern Zevenbergen. We zijn echter ook actief op zoek naar goede woningbouwlocaties in de kleinere kernen en zijn 200 woningen aan het herprogrammeren van stedelijk gebied naar kernen waar versterking kan plaatsvinden. In de versnelling in onze woningbouwopgave gaat het niet alleen om een kwantitatieve benadering,

maar ook om het bouwen van de juiste kwaliteit en betaalbare woningen voor de juiste en verschillende doelgroepen. We bouwen daarom vraaggericht. Voor de vraag van vandaag betekent dit dat we voor starters, spoedzoekers, arbeidsmigranten en statushouders ook zoeken naar flexibele woonconcepten. We zien deze doelgroepen als nieuwe inwoners van Moerdijk. We willen ervoor zorgen dat zij zich welkom voelen en een vast onderdeel van onze samenleving uitmaken. Bij het bouwen is aandacht voor duurzaamheid en klimaatbestendigheid vanzelfsprekend. We voeren op ondernemende wijze regie op de woningbouwopgave, in 2023 en 2024 hebben wij meerdere noodzakelijke (strategische) grondposities gekocht, waar nodig zullen wij daarop ook in 2025 inzetten. We durven te investeren en risico's te nemen en zetten proactief ons instrumentarium (verwerving, Wvg en waar nodig onteigening) in om de opgave te realiseren. Het is soms nodig om ook zelf te investeren om ontwikkelingen haalbaar te maken.

Strategisch doel

• Het bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod voor zowel de huidige als nieuwe inwoners.

24

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Effectindicatoren

• Aantal vergunde woningen, incl. huisvesting voor arbeidsmigranten • Aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen, incl. huisvesting arbeidsmigranten • Groei woningvoorraad • Groei van het aantal inwoners • Groei van het aantal huishoudens • Aantal verstrekte startersleningen • Aantal verstrekte stimuleringsleningen

Nieuwe ontwikkelingen

Woningbouw We organiseren én programmeren om de woningbouwambitie in 10 jaar waar te maken. Wel is het aantal woningen dat op jaarbasis netto (inclusief sloop en onttrekking) aan het totaal wordt toegevoegd aan fluctuaties onderhevig. We zien dat in 2023 een recordaantal woningen is opgeleverd. De verwachting in 2025 minder woningen opgeleverd zullen worden. Om de woningbouwproductie op peil te houden hebben we alles benut wat we als gemeente kunnen doen. Denk hierbij aan investeren in (personele) capaciteit, waar nodig actief grondbeleid en de benutting subsidies.

Gemeente Moerdijk

Flexwonen Hoewel wij alles op alles zetten om zo snel mogelijk woningen te realiseren, is het niet realistisch te verwachten dat voor 2025 woningen gerealiseerd worden die gebaseerd zijn op andere concepten dan de traditionele woningbouw. Ook het realiseren van andere concepten zoals flexwoningen levert vrijwel dezelfde complexe vraagstukken op rond netcapaciteit, ecologie of omgevingsvergunningen. Woonwagenlocaties In 2018 heeft het Rijk het Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid vastgesteld. In dit beleidskader is opgenomen dat gemeenten als onderdeel van het volkshuisvestingsbeleid het beleid voor woonwagens en standplaatsen vaststellen. Uit een in regionaal verband is uitgevoerd behoefteonderzoek onder woonwagenbewoners is naar voren gekomen dat in Moerdijk behoefte is aan extra standplaatsen. Alvorens de mogelijkheden tot uitbreiding van het aantal standplaatsen te onderzoeken, zal in regionaal verband eerst een inschrijvings- en toewijzingssystematiek worden vastgesteld. Het beleid ten aanzien van woonwagens en standplaatsen zal onderdeel worden van het woonprogramma / volkshuisvestingsprogramma.

25

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Huisvesting arbeidsmigranten Door de wet goed verhuurderschap kan geen nieuwe uitvraag meer worden gedaan. Initiatieven voor de huisvesting van arbeidsmigranten kunnen weer “gewoon” worden ingediend. Er is nog een grote behoefte aan goede huisvesting. Voor de omgevingsvergunning zullen de locaties van de initiatieven worden beoordeeld op het ruimtelijk afwegingskader huisvesting arbeidsmigranten. Initiatieven hebben daarnaast nog een verhuurvergunning nodig door de verhuurverordening arbeidsmigranten.

Randvoorwaarden

Woonprogramma en huisvestingsverordening Voor het uitvoeren van onderzoeken, het begeleiden van het proces om te komen tot en het schrijven van het woonprogramma is het noodzakelijk een onafhankelijk extern bureau in te huren. Wanneer het wetsvoorstel versterking regie op de volkshuisvesting wordt aangenomen, wordt elke gemeente verplicht om een volkshuisvestingsprogramma en een urgentieregeling vast te leggen. Dit kan betekenen dat er onvoldoende capaciteit beschikbaar is bij externe bureaus. Nieuwbouw en bestaande bouw Onze ambities vergen intensieve samenwerking met direct betrokken partners, zoals woningcorporaties, huurdersorganisaties, zorg- en welzijnsinstellingen, makelaars, ontwikkelaars, Energiek Moerdijk, Wonen met Gemak en Inbraakproof.

Risico’s

Woonprogramma en huisvestingsverordening Op dit moment is de Wet versterking regie op de volkshuisvesting en de onderliggende regelgeving nog niet aangenomen. Er kunnen dus nog wijzigingen plaatsvinden. Door – met het aanbieden van een woonprogramma / volkshuisvestingsprogramma en een urgentieregeling – nu al voor te sorteren op wet- en regelgeving die nog niet is aangenomen, bestaat het risico dat de producten uiteindelijk niet of niet volledig voldoen. Daarom zullen wij het woonprogramma / volkshuisvestingsprogramma en de urgentieregeling pas ter vaststelling aanbieden als de Wet versterking regie op de volkshuisvesting en de onderliggende regelgeving is aangenomen.

Gemeente Moerdijk

Woningbouw De provincie bepaalt hoeveel woningen wij als gemeente mogen bouwen. Daartoe wordt periodiek de provinciale bevolkings- en woningbehoefteprognose vastgesteld. Daarnaast dienen woningbouwprojecten van 10 woningen of meer regionaal afgestemd te worden. Aanvullend wordt een ruimtelijke onderbouwing verlangd vanuit de provincie. Het feit dat dit wordt gevraagd terwijl nog niet zeker is óf het project regionaal wordt goedgekeurd, bemoeilijkt de haalbaarheid. Er wordt immers een investering van een ontwikkelaar en of de gemeente verwacht zonder garantie dat het project daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Regelgeving/ procedures • De gemeentelijke werkwijze geluid, tijdelijke huisvesting en geldende milieu(=geluid)contouren maken dat op sommige locaties de eerste jaren moet worden uitgegaan van een maximale bewoningsduur van 1 jaar. Voor de leefbaarheid van de nieuwe en huidige bewoners en het draagvlak van de corporatie, bemoeilijken deze aspecten de haalbaarheid van projecten. • Het gemak waarmee beroep wordt aangetekend tegen een project en het tekort aan capaciteit bij de Raad van State, is een andere vertragende factor. Huisvesting arbeidsmigranten Naar verwachting werken er 4600 arbeidsmigranten in onze gemeente en komen er na realisatie LPM nog 1000 bij. Op dit moment hebben we ca. 600 huisvestingsplaatsen en worden voor 880 plaatsen nieuwe initiatieven uitgewerkt.

Er is nog een grote behoefte aan goede short stay huisvesting. Short stay huisvesting is verantwoordelijkheid van commerciële partijen. De gemeente faciliteert alleen. Het vinden van geschikte locaties is hierin een grote uitdaging, zeker gezien de reeds grote ruimtedruk in bepaalde delen van Moerdijk. Niet voor alle arbeidsmigranten hoeft een short stay beschikbaar te zijn. Doel is arbeidsmigranten die nodig zijn voor onze bedrijven te binden aan onze gemeente. Dit betekent dat zij voor een deel zouden moeten doorstromen naar reguliere koopof huurwoningen in het goedkope segment. Deze

26

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

opgave is opgenomen in de woondeal waar extra aandacht is opgenomen voor goedkope huur- en koopwoningen. Met de komst van een nieuw kabinet lijkt ook sprake van mogelijk nieuw beleid rond (arbeids)migratie. Of eventueel nieuw (arbeids)migratiebeleid gevolgen

Gemeente Moerdijk

heeft voor Moerdijk houden wij nauwlettend in de gaten. Totdat sprake is van daadwerkelijke wijziging wordt ingezet op handelen naar vastgestelde weten regelgeving.

Prestaties • Wetsvoorstel Versterking regie op de volkshuisvesting. Afhankelijk van datum inwerkingtreding: opstellen volkshuisvestingsprogramma én een urgentieregeling. • Om de ambities op het gebied van wonen waar te maken, wordt in alle kernen aan woningbouwprojecten gewerkt. Afronden planologie voor onder andere de locaties: - Groenvliet (Standdaarbuiten) - Westschans (Klundert) - Willemstad Oost (Willemstad) • Opleveren woningen - Fijnaart (Koningin Julianastraat) - Klundert (Mauritsweg) - Langeweg (Wethouder Trompersstraat) - Zevenbergen (Bosselaar Zuid, Van Aerschotstraat en Kerkstraat) - Zevenbergschen Hoek (Olavstraat) Alle projecten zijn te volgen via https://www.moerdijk.nl/Projecten. • Prestatieafspraken met Woonkwartier, huurdersvereniging Fijn Wonen, Gemeente Halderberge en zorg- en ondersteuningspartijen.

2025 2026 2027 2028

27

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Bereikbaarheid en verkeersveiligheid Ambitie

De bereikbaarheid van de voorzieningen in onze dorpen en stadjes, van het Haven- en Industrieterrein en de aanpalende gemeenten blijft een nadrukkelijk aandachtspunt. Voor bedrijven is bereikbaarheid een belangrijke vestigingsvoorwaarde, onder meer voor het vinden van gekwalificeerd personeel. Voor de agrarische sector is bereikbaarheid belangrijk om hun productiemiddel (landbouwgrond) te kunnen gebruiken. Voor werk- en woningzoekenden is bereikbaarheid van de werk- en woonlocatie eveneens een zwaarwegend aspect bij de keuze voor een baan. Bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels en sportaccommodaties tenslotte, is belangrijk om prettig en comfortabel te kunnen wonen en ondernemen.

Strategisch doel

• Verkeersveiligheid en bereikbaarheid in een groeiend en verduurzamend Moerdijk waarborgen binnen de kaders van de Omgevingswet. • Woningen en (noodzakelijke) voorzieningen zijn goed en veilig bereikbaar • Werklocaties zijn goed en veilig bereikbaar voor zowel personen als goederen

Effectindicatoren

• Aantal ongevallen op onze gemeentelijke wegen. • Aantal wegen dat voldoet aan CROW Richtlijnen en Duurzaam Veiligheidsprincipes. • Aantal activiteiten t.b.v. gedragsverandering en bewustwording (mensgerichte Maatregelen). • Het aantal klachten en meldingen over verkeer.

Nieuwe ontwikkelingen

Nieuwe OV concessie 2025 Vanaf juli 2025 wordt het busvervoer in WestBrabant aanzienlijk uitgebreid dankzij de nieuwe concessie van vervoersbedrijf Arriva. Dit zal resulteren in meer dan 10% extra busvervoer in de regio, wat niet enkel de bereikbaarheid, maar ook de leefbaarheid en toegang tot voorzieningen zal verbeteren in onze gemeente. Een belangrijk onderdeel van deze uitbreiding is

de betere bereikbaarheid van zowel het haven- en industrieterrein van Moerdijk als Logistiek Park Moerdijk. Dit gebied zal nu beter aangesloten zijn op en ontsloten zijn door het openbaar vervoer, wat zowel werknemers als bedrijven ten goede komt.

Aanvraag maatregelen t.b.v. verkeersveiligheid/ bereikbaarheid Voor bereikbaarheid (en mobiliteit) op provinciale en/of (inter)regionale schaal moeten tegenwoordig afspraken gemaakt worden tussen stedelijke regio's (SR) en provincie of SR's en het Rijk. Dit kan enkel nog via zogeheten Meerjarige Multimodale Mobiliteitspakketten (MMMP's). De Regionale Mobiliteits Plannen/Pakketten (RMP's), gericht op mensgerichte maatregelen of inframaatregelen die voorheen via de RWB konden worden aangevraagd, worden in 2025 onderdeel van de MMMP's. De RWB heeft bereikbaarheid/mobiliteit niet meer in beheer/coördinatie voor de regio vanaf 2025. De bedoeling is dat dit wordt ondergebracht bij de SR's. Wordt nog nader uitgewerkt hoe dit zich precies tot elkaar zal verhouden en hoe via de SR's een beroep kan worden gedaan op beschikbare middelen voor de RMP's.

Randvoorwaarden

Adequate personele capaciteit We hebben de afgelopen jaren ervaren dat nadrukkelijk op het gebied van verkeerskunde de benodigde menskracht vaak ontbreekt. De gemeenteraad heeft in de basis voldoende middelen ter beschikking gesteld om medewerkers aan te nemen of in te huren, maar het aantal kundige verkeerskundigen dat vrijkomt op de arbeidsmarkt is zeer laag. Ook op de inhuurmarkt is capaciteit vaak niet beschikbaar. Vastgestelde mobiliteitsvisie Voor het integraal en met optimale inzet van de schaarse personele capaciteit aanpakken van de mobiliteitsvraagstukken in Moerdijk is een vast­gestelde mobiliteitsvisie randvoorwaarde. Immers daar staan bepaalde leidende principes in vastgelegd die de basis vormen voor het aanpakken van knelpunten.

28

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Risico’s

Personele capaciteit Hoewel de capaciteit op dit moment op orde is, kan dat snel veranderen. Daarom blijft er onzekerheid bestaan over het realiseren van doelen van dit thema. Gewijzigde planningen van derden Een deel van de in te voeren maatregelen of uit te voeren werkzaamheden wordt beïnvloed door projecten of ontwikkelingen van derden. Bijvoorbeeld als het gaat om niet voorziene vertraging of juist versnelling in een bouw- of infraproject zoals die van nutsbedrijven of