Klimaatstrategie 2021

31

2.

Klimaat en het productielandschap 2.0 a. Wat betekent de klimaatverandering voor het gunstige productielandschap van WestBrabant: agrarisch maar ook onze bedrijventerreinen? b. Het gunstige klimaat gaat verschuiven, hebben boeren toekomstperspectief? c. Zoute kwel: welke kansen zie je: i. kansen voor andere teelten? ii. Kansen om meer zoetwater vast te houden d. Wat betekent de klimaatverandering voor bedrijventerreinen en het haventerrein? i. Hitte in bedrijfshallen? ii. Gebruik van water in het productieproces? e. Wat zijn zorgen en waar liggen kansen? f. Liggen hier kansen voor het leggen van koppelingen ten aanzien van water, ecologie, energie? g. Wie heb je nodig? Wat kun je zelf doen? Alleen of samen?

Resultaten: Klimaat en het productielandschap 2.0 Agrarisch gebied  Het lage gebied tussen Klundert en Willemstad, dat gaat veranderen. Hoe, welke kant op en hoe werkt het uit: boer vs beekjes?  Moerdijk heeft veel grootschalige teelten met mono-teelten. Hoe kan dit anders; andere gewassen, welke teelten zijn houdbaar en haalbaar op deze gronden op de lange termijn? o Rijst o Lisdodde o Wisselteelten o Voedselbossen o Natuur-inclusieve landbouw o Circulaire toepassingen van hoofd- en restproducten. o NB: hier wordt door UvW en HAS onderzoek naar gedaan. Impulsregeling deal platform Zuid Nederland, pilots voor gewassen op zand en klei?  Agrarische sector is belangrijk voor Moerdijk. Maar niet te veel kassen, dat helpt de sector om zeep.  Gronden zijn van de agrariërs (ca. 70%), wat vinden zij, welke kansen zien zij voor de opslag van zoetwater. Voorbeelden zijn er in Zeeland en Texel.  Agrariërs inschakelen bij (meer) natuurbeheer in relatie tot sloten en kreken. Wordt ook onderschreven door het waterschap.  Ruimte voor klimaatoplossingen van de kernen ligt in het buitengebied. Dit vraagt zorgvuldig ruimtegebruik.  Landbouw minder richten op distributie naar het buitenland, meer streekwinkels en biologische producten in de winkels. Dit vraagt ook een veranderende mindset van de consument.

 Rol voor de agrariërs zelf en de ZLTO?  Kunnen en willen boeren hierin experimenten? Impulsregeling deal platform Zuid Nederland, pilots voor gewassen op zand en klei?  Roode Vaart en versterken van het kreken- en bekensysteem van West Brabant voor afdoende tegendruk op zoute kwel en de inlaat van zoet water. Maakt Moerdijk bijzonder: in principe nog veel zoetwater beschikbaar.  Zoetwater in de ondergrond is al en blijft een probleem. Een lokale waterput geeft zilt water wat ongeschikt is als drinkwater voor vee. Zij krijgen nu al kraanwater: een gegeven binnen de bedrijfsvoering. Serieuze bedreiging/risico is de verzilting van het Volkerak die de zoute kwel kan versterken.  Hitte is ook een probleem voor melkvee,. Koeien zoeken de schaduw van de stallen op. Dit is bedrijfsvoering-technisch veiliger dan bomen om onder te schuilen. Dit vraag aanpassingen aan de stallen.  Niet langer primaire focus op het afvoeren van het water, vooral ook nadenken over het (langer) vasthouden in het gebied. Grootste opgave hierin echter op het zand. Bedrijventerreinen  Zorg voor goede en blijvende scheiding van bedrijventerrein en woningen/wijken  Vul de daken in, geen vergunning meer verlenen voor traditionele lege, bitumen daken. Hier wil het havenbedrijf serieus naar kijken.  Daken gebruiken voor het vasthouden van water. 32

   

   

Kan de gemeente het havenbedrijf vragen hun terrein te vergroenen? Als gemeente zijn we 50% eigenaar, maar dat zal niet meevallen. Er zijn nu al veel groene lanen en toch is er risico op hitte. Focus op de groene omlijsting en het tegengaan van de uitstraling. Hier wil het havenbedrijf serieus naar kijken. Neem als overheid de regie voor energiekoppelingen (stoom, warmte, CO2). Sectoren en bedrijven hebben verschillende regelingen. Stimuleer samenwerking/collectiviteit tussen bedrijven op gebied van verduurzaming. Bij agrariërs werkt dit al, voor bedrijven op het bedrijventerrein is het lastig(er) omdat het iets er bij is, geheel los van de reguliere bedrijfsvoering. Vraagt dus dialoog en inzicht in de kansen en de koppelingen die er wel zijn. Per bedrijf verschillend. Bedrijven zijn zich wel bewust van het feit dat ze werknemers wat moeten bieden, bijvoorbeeld ten behoeven van de entree en pauze. In collectiviteit aanleggen van groen voor lunchwandeling, maar wie pakt het voortouw? Ook belangrijk voor jeugd, het werven van jongere werknemers. Een duurzame uitstraling in het werk wordt belangrijk gevonden. Moet onderdeel worden van de bedrijfsvoering en de marketing van een bedrijf, van het havenbedrijf, -terrein als geheel. De leidingstraat is een kans en verbind noord met zuid en kan water vervoeren.

Bovenop de leidingstraat is ruimte voor experimenten met teelten, wisselgewassen, strokenteelt en invulling met natuur (geen bomen of vennen), enz. De percelen kennen een jaarlijkse pacht.

Algemeen  Het bereiken van inwoners is lastig en een uitdaging.  Ook het havenbedrijf moet hier op investeren. Men weet niet hoeveel zij al doen ten aanzien van tijdelijke natuur, begrazing, klimaat, enz.  Als gemeente ook hebben we veel mogelijkheden die niet benut worden, onbekend zijn. o Aanleggen van kruidenrijk- en bijenstroken langs agrarische percelen. Dit is al mogelijk via STIKA.  Rol van het onderwijs. Betrek de jeugd erbij, zij zijn al veel kritischer op de oorsprong van productie en de ecologische effecten. Hoe duurzaam is het bedrijf en/of het product?  Communiceer kleine initiatieven in kernen of van particulieren richting het waterschap, gebiedscoördinatoren van de gemeente. Wellicht kunnen we bijdragen, adviseren of meekoppelen. Hier als gemeente en waterschap ook bij ondersteunen en over communiceren.

33

3.

Samen met de natuur 2.0; a. Wat betekent de klimaatverandering voor de natuur? b. Hoe moeten we de natuur aanpassen? c. Nieuwe natuurtypen om CO2 te binden meer water vast te houden? i. Laaglandmangrove. ii. klimaatbossen, iii. voedselbossen)? d. Hoe moeten we omgaan met de nieuwe natuur? i. Tijgermug, ii. eikenprocessierups, iii. bijen in je tuin zodat je geen wespen krijgt. iv. weidevogels? e. Wie heb je nodig? Wat kun je zelf nodig? Alleen of samen?

Resultaten: Samen met de natuur 2.0 Algemeen  Wat kan de inwoner nu zelf doen? Het lijkt of veel van de projecten die genoemd zijn in de presentatie al in de planning staan.  Bewustwording komt pas wanneer het een (persoonlijk)probleem wordt! Hoe kom je hier aan de voorkant en betrek en activeer je de inwoners iets te doen?  Verplaats je in de leefwereld van de inwoners, die niets hebben met klimaat. Denk andersom. Frame het als kans niet als probleem.  Maak mensen bewust van de sleutel die zij in handen hebben.  Los van de ruimtevraag, hoe gaan we klimaat opnemen in het (huidige) economische klimaat? Eerst andere zaken zoals de crisis. Wat is dan het eerstvolgende dat wat eerst moet?  Hier ligt ook een kans, wat gaan we wel en wat gaan we niet oplossen?  Via groen en natuur mensen in verbinding brengen, sowieso nodig om goede, geaccepteerde natuur te realiseren. Natuur is een oplossing, ook op kleine schaal in de eigen tuin.  Stel subsidie beschikbaar voor de aanschaf van regentonnen, vogelhuisje en insectenhotels en vergroening van de eigen tuin.  Maak het onderdeel van een bouwvergunning, geen vergunning zonder blauw/groene gevels of daken.  Begin bij de kinderen, de scholen. Rijks Zwaan heeft lespakketten voor bewustwording en hoe een plant groeit en wat een boom dus doet. Ouders weten dat ook vaak niet.

 Hoe ziet Brabant er in 2100 uit, wat zijn denkbare scenario’s en welke stappen kun je nu al zetten om passend te zijn in dat klimaat, hoe kunnen die scenario’s ons inspireren.  Zorg voor een goede, toekomstbestendige opdracht en de maatregelen die daarbij horen. Aanleiding kan wateroverlast zijn, maar ook bijvoorbeeld het realiseren van biomassa voor de opslag van CO2. Leg goede verbanden. Vergroening  Groene natuurboezem rondom het Haven en industrieterrein en het toekomstige LPM, kansen om last van hitte op Moerdijk en Zevenbergschen Hoek te voorkomen.  Klimaatadaptieve (door)ontwikkeling van de Groenstrook.  Welke soorten bomen hebben effect. Op het Haven en industrieterrein staan al veel bomen, maar toch is hitte hier een aandachtspunt.  Project waarin we natuur en woningen samen ontwikkelen is duur. Hoe kunnen we dat toch organiseren, realiseren?  30 jaar is zo voorbij. Verspeel niet te veel tijd aan onderzoeken en het maken van plannen. Tijd voor actie!  Verduurzaam je beheer en zorg dat groenstructuren klimaatadaptief worden. Plant de goede soorten.  Denk aan soorten die beter tegen droogte kunnen: een boom wordt 80 jaar oud. Elke streek heeft van nature eigen soorten. Dat verandert langzaam; de iep en de es verdwijnen langzaam.  Denk ook goed na over de mix en de invloed van een monocultuur op invasieve soorten zoals de eikenprocessierups.

 Denk ook goed na over de monoculturen bij de landbouw, zoek naar goede afwisselingen en nieuwe soorten die beter bestand zijn tegen het nieuwe klimaat of omstandigheden (natter, droger, warmer)

34



      

Hoe realiseer je meer groen/natuur buiten de kernen, voor ontspanning (bos is stressverlagend), groene omlijsting, ecologische versterking vasthouden van water, het verminderen van de potentiële effecten van hitte en het vastleggen van CO2? Ga hierover in overleg met de grootste grondbezitters: ZLTO, terreinbeheerders, Rijkswaterstaat en Prorail. Creëer stapstenen van bos en/of natuur en verbind deze met (bijen)linten en rijke bermen. Breng de ruimteclaim op het buitgebied hierop in balans. Vergeet hierbij ook de koppelkans met recreatie niet als economische drager. Jarenlang zijn bomen en groen verdwenen door inbreiding, last, ruimtegebrek, andere functies of achterstallig onderhoud. Denk daar goed over na en keer dat om, groen is geen restruimte. Bekijk goed de grote plannen (vooral uitbreidingsplannen) die we hebben als gemeente. Veranker groen en water goed in de stedenbouwkundige plannen. Verandering van het gemeenschappelijke landbouwbeleid waarin vergroening meer een aandachtspunt is en er aandacht is voor bodem en biodiversiteit. Ook de aandacht voor water en watervoorziening is er toegenomen. Nieuwe kans, het ‘kweken’ van natuurlijke vijanden in allerlei stroken. Ook dit is een bestaande transitie: van chemische naar natuurlijke bestrijding. Dit is ook belangrijk voor het bodemleven. Daar weten we nog maar heel weinig van, ook ten aanzien van de (nieuwe) soorten.

Soorten komen weer terug, die we vroeg wegmaaiden. Ook inzet op acceptatie van deze beelden want het ziet er ‘slordig’ uit.

Watersysteem  Watervraagstuk veel beter voor het voetlicht brengen. Dit kost tijd, maar is nodig. Daarin ook de dwarsverbanden meenemen en uitleggen.  Ook iemand die bewust bezig is heeft nog veel vragen: Kun je zomaar je regenpijp afzagen en het water in de tuin laten lopen? Ja, er is nog genoeg water voor het doorspoelen. Het regenwater is te kostbaar, dus doe dat gewoon.  Waterschap wil deze rol oppakken en toegankelijker en zichtbaarder worden. Meer gericht op de vragen van de burgers.  Begin bij het oude watersysteem voor de opbouw van je natuur-robuuste landschap. Afgelopen decennia is alles geoptimaliseerd voor de landbouw en het kunnen sturen van de ideale waterpeilen. Breng dat meer in balans. Geen lobby om terug te gaan naar 1900!  Komt die natuur dan terug? Dat is de vraag; er komt natuur terug maar de natuur die past in het huidige klimaat?  Rol voor de provincie om ook kritisch te kijken naar de vastgestelde natuurdoeltypen en doelsoorten zoals die nu zijn toegekend aan ecologische verbindingszones en het natuurnetwerk Brabant.

35