HD Bijlage 2.V - Handboek huisvesting bewegingsonderwijs

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

39

Overige informatie

Advies KVLO

40

Er dient tenminste jaarlijks door een erkende firma een veiligheidscontrole van de inventaris uitgevoerd te worden. Bij intensief gebruik door het jaar heen, overdag en ’s-avonds, door onderwijs en gymnastiekverenigingen is een halfjaarlijkse controle noodzakelijk. Afgekeurde materialen dienen verwijderd of buiten gebruik gesteld te worden tot reparatie of vervanging plaatsvindt. Daarnaast dient directe actie te worden ondernomen op gebreken of klachten over de inventaris. Een meerjarenbegroting is nodig ter vervanging van de eerste inrichting (gebaseerd op de afschrijftermijnen van het vast en verplaatsbaar materiaal). Het is noodzakelijk inhoudelijk deskundigen (vakleraren) bij de eerste inrichting en de vervanging van de inrichting te betrekken.

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Ter vervanging van de eerste inrichting verdient het aanbeveling elke vijf jaar een inhoudelijk vervangings- en vernieuwingsplan op te stellen, zodat de zaalinrichting vernieuwd kan worden conform de actuele inhoud van bewegingsonderwijs en het vakwerkplan van de gebruikers. Niet alle afgekeurde materialen hoeven door hetzelfde materiaal vervangen te worden, ze kunnen ook verwijderd worden omdat er mogelijk betere alternatieven zijn die meer mogelijkheden bieden en onderhoudsarmer zijn of die meer inspelen op de trends in bewegen/ bewegingsonderwijs. Het verdient aanbeveling een totaalplan te maken voor alle gymnastieklokalen/zalen die onder één bestuur/beheerder vallen. Op deze manier kunnen accommodaties gefaseerd vernieuwd worden en ook met het oog op medegebruik specifieker (bijvoorbeeld voor turnen) ingericht worden, door herverdeling van bestaand materiaal. Dit voorkomt kapitaalvernietiging.

Inventaris

7.3

Toestellenberging

Norm Arbocatalogus • De toestellenberging is voldoende groot om alle toestellen te plaatsen.

Norm Handboek sportaccommodaties Normen sportgebouwen: toestellenberging in een overdekte multidisciplinaire sportaccommodatie. Afmetingen • De diepte van de toestellenberging bedraagt minimaal 5 meter. • De vrije hoogte in de toestellenberging is minimaal 2,75 meter.

In de onderstaande tabel wordt per categorie de minimale netto vloeroppervlakte van een toestellenberging in een overdekte multifunctionele sportaccommodatie weergegeven. Het minimale vloeroppervlak van een toestellenberging in een accommodatie waar geen bewegingsonderwijs of gymnastiek plaatsvindt, is weergegeven onder ‘Basis opp. toestellenberging’. Indien in de accommodatie bewegingsonderwijs en/of gymnastiek zal plaatsvinden dan dient het vloeroppervlak te worden vergroot met het aantal vierkante meters zoals onder ‘Extra opp. per onderwijsdeel’ en ‘Extra opp. voor gymnastiek’ in de tabel is weergegeven.

41

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Bij de berekening van het extra oppervlak, benodigd voor gymnastiek, is ervan uitgegaan dat er sowieso onderwijs plaatsvindt in het gymnastieklokaal. Indien er geen onderwijs plaatsvindt en wel gymnastiek, dient ook het extra vloeroppervlak voor onderwijs (ten behoeve van gymnastiek) te worden meeberekend. N.B. bovenstaande normen zijn minimale normen. Per specifieke situatie dient te worden bepaald of er in het kader van multifunctioneel gebruik eventueel extra m2 berging nodig is. Voorzieningen • De toestellenberging is minimaal aan korte zijde voorzien van afsluitbare kasten • De opening tussen de toestellenberging en de wedstrijdruimte is minimaal afgesloten met een net. • Indien de toestellenberging aan een korte zijde van de zaalruimte is gelegen, dient de opening tussen de toestellenberging en de zaalruimte minimaal te worden afgesloten met obstakelvrije deuren.

42

Afwerking • De vloer van de toestellenberging dient zonder niveauverschil aan te sluiten op de vloer in de zaalruimte. • De vloer van de toestellenberging dient stootvast, slijtvast en eenvoudig te reinigen zijn.

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Ruimtelijke relatie • De toestellenberging grenst aan de zaalruimte. • I ndien de zaalruimte opdeelbaar is, dient de toestellenberging vanuit ieder haldeel bereikbaar te zijn door middel van een opening met een afmeting van 4 x 2,5 meter (b x h). •D  e toestellenberging dient vanuit buiten bereikbaar te zijn via een vrije doorgang van minimaal 2 x 2,5 meter (b x h). Verlichting •D  e gebruikswaarde van de gemiddelde horizontale verlichtingssterkte (EH, gem) is op vloerniveau minimaal 15 lux. Ventilatie • I n de toestellenberging dienen ventilatievoorzieningen te zijn opgenomen. Verwarming. •D  e verwarmingsinstallatie verwarmt de toestellenberging tot minimaal 15°C, bepaald door een warmteverliesberekening conform de NEN-normen en ISSO-publicaties, laatste versie.

Inventaris

Advies KVLO • De vloeroppervlakte van de toestellenberging is minimaal 55 m2 groot. Indien ook gymnastiekbeoefening (turnen) plaatsvindt, wordt dit oppervlak met 20 m2 vermeerderd. • De bergingshoogte is minimaal 2,80 meter (gebruikersvriendelijk bv. voor basketbaltoren). • De doorrijhoogte is minimaal 2,5 meter. • De toestellenberging heeft een diepte van minimaal 5,0 meter. • Maximale diepte 5,5 meter i.v.m. in-/uitrijden van toestellen. • Minimale breedte van 10 meter i.v.m. toegankelijkheid en het naast elkaar kunnen plaatsten van toestellen. • De toestellenberging heeft een minimale vrije doorgangsbreedte van 4 meter en bij voorkeur 5 meter. • Voor onderwijsgebruik moet worden voorzien in vaste, afsluitbare materiaalkasten. Deze kosten vallen dan ten laste van het bouwbudget. • Er dient in de zaal een dubbele deur van 2 x 2,5 m (b x h) voor transport van de toestellen naar/van buiten te zijn. Van deze deur tot aan de toestelberging dient een vrije doorgang van 2 x 2,5 m te bestaan. • Openingen voorzien van goede afscherming, zoals een net of transparant vinyl of segmentdeuren (duurder maar wel wenselijker). In geen geval ondoorzichtig doek gebruiken in verband met gevaar bij doorlopen!

Overige informatie Situering toestelberging bij voorkeur aan de lange zijde. Makkelijk toegankelijk en met behoud van voldoende blinde muuroppervlak. Advies: een aparte berging voor buitenspelmateriaal. Tip: na verloop van tijd, op basis van ervaring, de vloer afplakken met (verwijderbare) tape voor juiste plaatsing toestellen. Bij meerdere zaaldelen heeft het de voorkeur dat de bergingen met elkaar in verbinding staan. Aanbevolen wordt voor afsluiting van de berging gebruik te maken van rolluiken.

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

43

44

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Overige Overige ruimtenrui

8 Overige ruimten 8.1

Kleed- en wasruimte

Norm Arbocatalogus De douche- en kleedruimte behorende bij het gymlokaal moeten aan de volgende eisen voldoen • Er is onderscheid naar: docentenruimte, jongens- en meisjesruimten. • De kleedruimten zijn uitgerust met mechanische ventilatie met een ventilatievoud (het aantal keren per uur dat de gehele lucht­ inhoud van het lokaal wordt ververst) van tenminste 6. • Aantal strekkende meters bank bedraagt per jongens- of meisjeskleedruimte tenminste 12 meter en bij voorkeur 15 meter. • De docentenruimte beschikt over één douche. • Een doucheruimte is voorzien van effen vloeren die in natte toestand niet glad zijn. • Een doucheruimte is uitgerust met mechanische ventilatie met een ventilatievoud van tenminste 10. • De watertemperatuur van een douche is begrensd. • Legionella; de school, als niet prioritaire instelling, heeft een ‘zorgplicht’ voor deugdelijk drinkwater en voorkomt legionellabesmetting.

Wensen •D  e doucheruimte zo onderhoudsvriendelijk mogelijk bouwen: smalle of geen voegen tussen de tegels, afgeronde hoeken, geen nissen etc. •D  e leidingen zijn zoveel mogelijk in de muren weggewerkt. •L  eerlingen dragen geen sierraden en horloges tijdens de lessen. Voor het opbergen van deze spullen is een afsluitbare kast beschikbaar.

Norm handboek sportaccommodaties Afmetingen •D  e breedte van de kleedruimte is minimaal 3 meter •D  e vrije hoogte van de kleed-en wasruimte is minimaal 2,6 meter •H  et netto vloeroppervlak van de kleedkamer is minimaal 20 m2. In een accommodatie met bewegingsonderwijs is het vloeroppervlak van de kleedkamer minimaal 25 m2 •H  et netto vloeroppervlak van de wasruimte inclusief toilet is minimaal 12 m2 (excl. toilet minimaal 11 m2) • In een accommodatie met bewegingsonderwijs is het netto vloeroppervlak van de wasruimte minimaal 15 m2.

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

45

46

Voorzieningen De kleedruimte is minimaal voorzien van: • 9 meter wandbanken • 30 dubbele kledinghaken • één wastafel • één spiegel • de kleedkamers dienen direct aan de zaal of op zeer korte afstand gesitueerd te worden. Dit in verband met de verantwoordelijkheid en toezicht van de docent op de leerlingen. Niet op een andere verdieping dan de zaal plaatsen • per zaal-/haldeel dienen er twee kleed- wasruimten aanwezig te zijn. Het netto • vloeroppervlak van de kleedruimte is minimaal 25 m². Het netto oppervlak van de wasruimte inclusief toilet is minimaal 15 m² • een sporthal, deelbaar in drie zaaldelen heeft dus zes kleed- en wasruimten • in een combinatie van meerdere zaaldelen volstaat per zaaldeel twee kleedkamers voor 20 personen • in het geval van een enkele zaal dienen beide kleedkamers geschikt te zijn voor 30 personen • de ruimte bevat wandbanken (vrij van de vloer), kledinghaken geschikt voor • bovengenoemd aantal personen, een wastafel (via droog vloeroppervlak bereikbaar), een wasruimte, een spiegel en een wartelkraan • elke wasruimte dient te worden voorzien van minimaal zes douchepunten • in elke wasruimte dient minimaal één

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

douchegelegenheid afgesloten te zijn •v  an buiten de kleed- en wasruimte dient directe inkijk in de wasruimte te worden voorkomen •d  e wasruimte dient minimaal tienvoudig per uur te kunnen worden geventileerd. •D  e maximaal toegestane luchtsnelheid in de kleed- en wasruimten is 0,2 m/s •v  erlichting: minimaal 150 lux, spatwaterdicht •h  oogte: minimaal 2,6 m breedte minimaal 3 meter •v  loer: stootvast, slijtvast, vochtbestendig en makkelijk vochtig te reinigen. Bij tegelvloer schrobput aanleggen •w  anden: stootvast, slijtvast, watervast, eenvoudig te reinigen en niet ruw •p  lafond: stootvast en vochtbestendig •W  armwaterinstallatie: de capaciteit is minimaal zes liter warm water per persoon per minuut gedurende vijf minuten met een temperatuur van 38°C tot 40°C •b  ij ontwerp van leidingwaterinstallatie rekening houden met legionellapreventie •d  e toevoer van water dient door de gebruiker te bedienen te zijn met drukknop •v  oor de kleed- en wasruimten dient een temperatuur van 20°C te kunnen worden bereikt •d  e kleedruimtes dienen in verband met diefstal afsluitbaar te zijn. Indien de vluchtroute door de kleedruimte loopt, moet deze van binnenuit makkelijk te openen te zijn.

Overige ruimten Overig

Advies KVLO Aanvullend op bovenstaande: • het is in het onderwijs zeer wenselijk iedere klas zijn eigen kleedkamer te laten hebben. Dit in verband met spullen die achterblijven in de kleedkamer. Leerlingen uit iedere klas hebben hun eigen plek nodig. Optie: lockers in de gang van sporthallen en/of afsluitbaar opbergsysteem in de berging • voor onderwijsgebruik wordt een vaste door de docent/ beheerder in te stellen temperatuur voor de douches aangeraden.

8.2

Toiletruimtes

Advies KVLO In de bouw van sportaccommodaties wordt gekozen voor toiletten naast de kleedruimten of ze worden gecombineerd. In dit laatste geval is ons advies: • minimaal twee toiletten per zaal. In een combinatie van meerdere zaaldelen mogen de toiletten per geslacht samengevoegd worden in een grotere toiletruimte • situering: dichtbij of in de kleedruimten.

8.3

Docentenruimte

Norm handboek sportaccommodaties •D  e scheidsrechter-docentenruimte dient minimaal 7 m2 te zijn, doch moet 10 m2 zijn als deze ook als EHBO-ruimte gebruikt wordt. Indien twee of drie personen deze ruimte tegelijk gebruiken dan is de minimumafmeting 12 m2. Indien de docentenruimte ook als werkplek fungeert, is de minimale oppervlakte 15 m2 bij twee docenten. In een combinatie van meerdere zaaldelen dienen minimaal twee docentenruimtes te zijn, ten behoeve van minimaal vier personen. • In het geval van een enkele zaal volstaat één ruimte ten behoeve van minimaal twee personen. • De ruimte bevat een kleedruimte, een natte cel met douchepunt, een toilet, een wastafel, minimaal twee kleedhaken en een handdoekhaak (nabij douche), een stoel en een werkbank of schrijfgelegenheid. Toilet en wastafel moeten zo worden gesitueerd dat ze via droog vloergedeelte bereikbaar zijn, of anders apart van elkaar worden gesitueerd. • I ndien de ruimte tevens als EHBO-ruimte wordt gebruikt dan zijn minimaal de volgende voorzieningen aanwezig: laaggeplaatste voetenwasbak (of een afneembare douchekop met flexibele slang met koud en warm water), wastafel met koud en warm water, kast voor

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

47

opbergen EHBO-materiaal, telefoon, één behandeltafel, één brancard, twee stoelen en een aardingspunt AED (mag ook elders in de accommodatie geplaatst zijn). Indien de ruimte niet is voorzien van een telefoon, dan dienen schriftelijke afspraken te zijn gemaakt over de verantwoordelijkheid voor de aanwezigheid van een bruikbare telefoon tijdens het gebruik van de accommodatie. • In de docentenkleedruimte is een werkplek opgenomen voor maximaal twee uur, indien er langer op de plek gewerkt wordt, dient deze te voldoen aan de ARBO-wetgeving.

48

Afwerking • De vloer dient stootvast, slijtvast, eenvoudig te reinigen, watervast en vochtbestendig te zijn (stroefheidfactor BR/10). • In de vloer van de doucheruimte is een doucheput opgenomen. • De vloer in de doucheruimte ligt op afschot van de doucheput. • De vloer van de doucheruimte is voorzien van een antislip afwerking (BR/11). • Indien een wandbank is toegepast, is deze geheel vrij van de vloer geplaatst. • De wanden van de toiletruimte en de doucheruimte dienen stootvast, slijtvast, eenvoudig te reinigen, watervast en vochtbestendig te zijn. • Het plafond dient stootvast, watervast en vochtbestendig te zijn. • Leidingen dienen in de vloer, wand of plafond te zijn opgenomen.

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Ruimtelijke relatie • I ndien de wedstrijdruimte opdeelbaar is, is ieder haldeel vanuit een scheidsrechterdocentenruimte bereikbaar. •H  et toilet en de wasruimte dienen via droog vloeroppervlak bereikbaar te zijn. Verlichting •D  e gebruikswaarde van de gemiddelde, horizontale verlichtingssterkte (E H,gem ) is minimaal 150 lux op vloerniveau. •D  e armaturen dienen spatwaterdicht te zijn. Verwarming •D  e verwarmingsinstallatie dient de kleed- en wasruimte te verwarmen tot minimaal 20°C bepaald middels een warmteverliesberekening conform NEN-normen en • I SSO-publicaties, laatste versie. •L  uchtsnelheden ten gevolge van de verwarmingsinstallatie zijn niet hoger dan 0,2 m/s. •V  entilatie: de ruimte-inhoud van de kleedruimte kan minimaal zesmaal per uur worden ververst. •L  uchtsnelheden ten gevolge van de ventilatie-installatie zijn niet hoger dan 0,2 m/s. Warmwaterinstallatie •W  armwaterinstallatie: de warmwaterinstallatie dient op ieder moment per douchepunt zes liter warm water per minuut gedurende vijf minuten te kunnen leveren met een temperatuur van minimaal 38°C.

Overige Overige ruimten ruimte

Advies KVLO

8.5

Aanvullend op bovenstaande: • situering: op korte afstand van de zaal, dichtbij de kleed- en wasruimte leerlingen • indien docentenruimte ook als werkplek functioneert, dient er zicht op de zaal te zijn • de docentenruimte dient i.v.m. privacy niet toegankelijk te zijn vanuit/door de kleedkamers voor de leerlingen • de afmeting van de docentenruimte relateren aan het aantal formatieplaatsen en gelijktijdig werkende docenten.

NB: naast bovengenoemde ruimten zijn er in het handboek sportaccommodaties ook de volgende ruimten opgenomen: • dopingcontroleruimte • wedstrijdleidingruimte • beheerdersruimte. Deze lichten wij hier niet toe aangezien deze niet direct gerelateerd zijn aan het bewegingsonderwijs. Men kan deze normen terugvinden in de handboeken sportaccommodaties D7 1.3.

8.4

Overig

Werkkast

Norm handboek sportaccommodaties • Een gymzaal bevat ten minste een werkkast van minimaal 4 m2. • De vrije hoogte is minimaal 2,6 meter. • De werkkast is voorzien van een uitstortgootsteen met warm en koud water, waarachter zich een tegelplateau bevindt. • Er is een dubbele randgeaarde wandcontactdoos aanwezig. • Vloer: stootvast, slijtvast, watervast, vochtbestendig en eenvoudig te reinigen. • Wanden: stootvast, slijtvast, watervast, vochtbestendig en eenvoudig te reinigen. • Het plafond dient vochtbestendig te zijn. • In de werkkast dienen ventilatievoorzieningen te zijn opgenomen.

49

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

DEEL C: Bijlagen • Aanvullende bronnen

50

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Aanvullende Aanvullende bronnenbro

9. Aanvullende bronnen a) Handboek Sportaccommodaties b) WPO (Wet Primair Onderwijs) c) WVO (Wet Voortgezet Onderwijs) d) WEC (Wet op de Expertise Centra) e) Onderwijshuisvesting, Modelverordening voorzieningen huisvesting onderwijs (VNG uitgeverij, tel. 070 346 82 01) f) Gemeentelijke Verordeningen op Onderwijshuisvesting g) Handboek Sportaccommodaties NOC*NSF h) Arbowet en Arbobesluit i) Bouwbesluit j) Energieprestatienormering (NEN-2916) k) Gemeentelijke bouwverordening l) Wet Milieubeheer m) Drank en horecawet (indien kantine aanwezig) n) Brandweereisen o) Nutsbedrijven p) Milieu Effect Rapportage (MER)

51

Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2019

Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding Zinzendorflaan 9 3703 CE Zeist Postbus 398 3700 AJ Zeist T 030-6920847 E onderwijs@kvlo.nl W www.kvlo.nl

Foto's: KVLO, Martin Hogeboom.