Getekende beleidsbegroting 2024-2027

.-.i"Ð,,_;

l3ehoort irr,¡ iresluit van ds raad våR de gemeente z3 I r\ mij de

X VOERDUK

{

*t.

r :iì.. .

l

2

Meerjarenbegroting 2024-2027

Gemeente Moerdijk

Colofon Ontwerp/opmaak: John Gaasbeek, johngaasbeek.nl Fotografie: Marcel Otterspeer, gemeente Moerdijk, Adobe Stock Uitgave: september 2023 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Moerdijk.

3

Meerjarenbegroting 2024-2027

Gemeente Moerdijk

Inhoud Inleiding

4

Leeswijzer

5

Programma's Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben Partnerschap in een veranderende samenleving

7 18 34 50 66

Financiële positie 2024-2027

84

Staat van baten en lasten 2024

93

Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Subsidies

95 112 118 130 139 146 151 173

Beleidsindicatoren

176

Vaststellingsbesluit

183

Bijlagen Overzicht incidentele lasten en baten met toelichting Overzicht taakvelden en producten Subsidies zonder afzonderlijke subsidieregeling Geprognosticeerde begin- en eindbalans Overzicht structurele reservemutaties

185 192 200 203 206

4

Meerjarenbegroting 2024-2027

Inleiding Op 6 juli 2023 zijn de in de kadernota 2024-2027 opgenomen uitgangspunten voor het opstellen van de meerjarenbegroting 2024-2027 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze kadernota is voor het college het vertrekpunt geweest voor het opstellen van de meerjarenbegroting 2024-2027. De kadernota vertoonde een structureel overschot in de jaren 2024, 2025 en 2026 en alleen voor het jaar 2027 een tekort. Dit beeld is in de nu voorliggende begroting iets bijgesteld. De jaren 2024 en 2025 vertonen een fors overschot en de jaren 2026 en 2027 een oplopend tekort. De ontwikkeling van het saldo van de kadernota naar de begroting is in het hoofdstuk Financiële positie verder toegelicht. De programma-indeling en de opzet van de meerjarenbegroting is grotendeels ongewijzigd ten opzichte van de begroting 2023-2026. Wel is de taakveldindeling van de diverse kosten van jeugdzorg flink uitgebreid, vooral om een beter inzicht in en daarmee hopelijk ook meer grip te krijgen op deze kosten. Deze aanpassing is terug te vinden in programma 4 en in de bijlage Taakvelden en producten. Verder wordt nogmaals benadrukt dat de ambities en plannen die de gemeente heeft o.a. op het terrein van woningbouw en bouw van scholen en accommodaties voor een groot deel nog niet zijn verwerkt in deze begroting. Met name omdat de financiële effecten hiervan pas optreden in de jaren na 2027.

Enkele nagekomen actuele ontwikkelingen die niet in de kadernota 2024 en deze begroting zijn meegenomen worden toegelicht in de nota van aanbieding bij deze begroting.

Gemeente Moerdijk

5

Meerjarenbegroting 2024-2027

Gemeente Moerdijk

Leeswijzer Deze meerjarenbegroting 2024-2027 is als volgt ingericht.

Opzet begroting In de opzet van de programma’s zijn de doelstellingen leidend. De programma’s zijn als volgt opgebouwd: 1. Naam programma 2. Inleidende tekst programma 3. Naam thema 4. Ambitie behorend bij thema 5. Strategische doelen van het thema 6. Indicatoren 7. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema 8. Randvoorwaarden 9. Risico’s 10. Prestaties binnen het thema 11. Lasten en baten van het programma 12. Taakvelden binnen het programma 13. Toelichting op de financiële verschillen met de begroting 2023 14. Verbonden partijen Onderstaand wordt waar nodig een korte toelichting gegeven bij bovenstaande opbouw. •

2&4. Inleidende tekst programma en ambities behorende bij thema In de inleidende teksten van de verschillende programma’s zijn de teksten 1 op 1 uit het bestuursakkoord overgenomen. De ambities behorende bij de thema’s zijn voor een deel ook overgenomen uit het bestuursakkoord en waar nodig zijn verduidelijkende passages toegevoegd.

•

5. Strategische doelen van het thema Hier wordt aangegeven wat wij gedurende de raadsperiode willen bereiken.

•

6. Indicatoren Waar mogelijk zijn effectindicatoren opgenomen. Daarmee wordt het verband tussen de prestatie, het doel en het maatschappelijk effect inzichtelijk. In deze begroting is ten opzichte van de begroting 2022 meer aandacht besteed aan de beschrijving van de relevante effectindicatoren.

•

7. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema Nieuwe ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die in de lopende raadsperiode spelen binnen het thema. Ook wordt onder dit kopje aangegeven of er aanvullende of nieuwe inzet benodigd was en om die reden extra financiële middelen in de begroting zijn verwerkt.

•

8. Randvoorwaarden Dit zijn de voorwaarden die van belang zijn om de ambitie te kunnen bereiken.

•

9. Risico’s. Hier zijn de voorziene risico’s opgenomen. Zowel financieel als inhoudelijk.

6

Meerjarenbegroting 2024-2027

Gemeente Moerdijk

•

10. Prestaties binnen het thema De prestaties zijn toegevoegd om de doelstellingen meer te concretiseren zodat voor de raad duidelijk wordt wat de inspanningen zijn die dit begrotingsjaar worden verricht om de doelstellingen te bereiken. Het zijn concrete zaken die de raad ook echt terugziet. In deze begroting zijn de prestaties meerjarig benoemd en in beeld gebracht.

•

11. Lasten en baten van het programma In dit onderdeel worden de totale lasten en baten per programma weergegeven. Dit is het niveau waarop de raad de budgetten autoriseert.

•

12. Taakvelden binnen het programma Sinds 2017 zijn taakvelden verplicht voorgeschreven. Dit om de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten. Per programma zijn de taakvelden weergegeven die binnen dat programma vallen. Voor de meeste taakvelden geldt dat deze tot één programma behoren. Voor enkele taakvelden geldt dat deze over meer dan één programma zijn verdeeld.

•

13. Toelichting op de verschillen met de begroting 2023 Hier worden alleen de belangrijkste verschillen vermeld en toegelicht. Tevens zijn de verschillen in een grafiek weergegeven.

•

14. Verbonden Partijen Bij ieder programma wordt vermeld welke verbonden partijen een bijdrage leveren aan de realisatie van de doelstellingen van dat programma. Een inhoudelijke toelichting op de verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf Verbonden partijen.

Paragrafen In de beleidsbegroting zijn verder totaal 8 paragrafen opgenomen. De paragrafen zijn een verplicht onderdeel van de beleidsbegroting (op basis van het BBV) en belichten een aantal thema’s die in meerdere programma’s van de begroting terugkomen, zoals lokale heffingen, verbonden partijen en bedrijfsvoering. De gemeente mag naast de verplichte paragrafen ook zelf thema’s kiezen waar een paragraaf over wordt opgenomen. In de begroting van Moerdijk is de paragraaf subsidies daar een voorbeeld van.

Bijlagen In de bijlagen is aanvullende detailinformatie over enkele onderwerpen. Ook voor de meeste bijlagen geldt dat deze verplicht zijn op basis van het BBV. Ten opzichte van 2023 is er een wijziging ten aanzien van de informatie over de reserves. Het totaaloverzicht van de reserves dat voorheen was opgenomen is niet verplicht. Wel verplicht is de bijlage die nu is opgenomen. Dit betreft de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves die in de meerjarenbegroting zijn opgenomen.

7

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Moerdijk te komen. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor het behoud van onze leefbaarheid. Energietransitie en klimaatadaptatie hebben ook impact op hoe we onze openbare ruimte inrichten en beheren. De klimaat- en energietransitie gaan ons landschap veranderen. Het vraagt om een ontwikkelend perspectief op onze ruimtelijke ordening, waarbij we opgaven slim combineren en de kwaliteit van het landschap bewaren. Ook in de eigen bedrijfsvoering maken we keuzes die bijdragen aan een duurzaam Moerdijk. Zo komt duurzaamheid ook als een rode draad terug in alle andere programma’s in deze begroting.

THEMA ENERGIETRANSITIE Ambitie

Effectindicatoren

Energietransitie is een internationaal beleidsdoel, neergelegd in het Klimaatakkoord van Parijs. We stappen over van (eindige) fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Als lokale overheid leveren wij onze bijdrage aan het doel: een klimaatneutrale samenleving in 2050.

In het Energieprogramma concluderen we dat het moeilijk is om de effectiviteit van onze eigen inzet op de klimaatdoelen te monitoren. Openbare data om de effecten van lokaal beleid op de CO2-uitstoot goed inzichtelijk te maken op de lokale schaal zijn slechts beperkt beschikbaar. Bij de uitvoering van de Regionale Energiestrategie, het Energieprogramma, de Transitievisie Warmte en de acties die daaruit volgen proberen we steeds zo concreet mogelijk meetbare doelen op te stellen. De volgende effectindicatoren hanteren we nu: • Hoeveelheid geïnstalleerd vermogen windenergie en grootschalig zon • Vermeden CO2-uitstoot als gevolg van concrete uitvoeringsacties • Aantal isolatiesubsidies verleend • Aantal woningen met kleine energiebesparende maatregelen door klusdienst • Daling van het aantal woningen met Energielabel D of lager • Daling aantal gasaansluitingen • Hoeveelheid woningen met zonnepanelen

Om een evenredige bijdrage te leveren aan mondiale en rijksdoelstellingen zijn deze doelen voor wat betreft de energietransitie in 2021 doorvertaald in het Energieprogramma Moerdijk. Om onze doelen te bereiken moeten we nog intensiever samenwerken met onze partners. We willen ondernemers en inwoners verbinden met partners die hen bij de energietransitie kunnen ondersteunen. We werken aan de hand van het Energieprogramma de komende jaren daarom zogenaamde Moerdijkse Energiedeals uit met onze lokale gemeenschap. Hierin staat wat de gemeente, inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden samen gaan doen om de CO2-uitstoot te verminderen.

Strategisch doel • We leveren een evenredige bijdrage aan mondiale en Rijksdoelstellingen (inclusief het Klimaatakkoord), zoals minimaal 49% reductie van uitstoot van broeikasgassen in 2030 (t.o.v. 1990).

We vinden het van belang om meer (in)zicht te krijgen in de lokale voortgang van de energietransitie bij onze inwoners en bedrijven. Daarom wordt gewerkt aan een monitor om meerjarig trends zichtbaar te maken (denk aan verloop energielabels, aantal woningen met

8

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

zonnepanelen, aantal gasaansluitingen etc.). Die data zullen we gebruiken om zo nodig bij te sturen en onze beleidsinzet te prioriteren.

Nieuwe ontwikkelingen Rijksmiddelen (voor extra capaciteit klimaat- en energiebeleid) komen in de vorm van SPUK's Het Rijk stelt voor 2024 en latere jaren middelen beschikbaar om de energietransitie in Nederland te stimuleren en versnellen (o.a. Nationaal Isolatieprogramma, Energiearmoede en Uitvoeringsmiddelen Klimaatakkoord). Deze middelen zetten we in voor extra formatieruimte voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. De middelen komen allemaal in de vorm van Specifieke Uitkeringen (SPUK). Door deze vorm te hanteren worden gemeenten belast met uitgebreide jaarlijkse verantwoordingsvereisten. Dit leidt dan ook tot een zwaardere belasting van de financiële functie. Ook de ruimte om de middelen te besteden is hierdoor beperkt. Het is helaas niet mogelijk om het resterende saldo van bijdragen vanuit het Rijk voor de energietransitie onder te brengen in de bestemmingsreserve Energietransitie (onderdeel raadsbesluit vaststellen begroting 2023). Grootschalige energie-infraprojecten leiden tot Ontwerptafel Moerdijk Rijk en regio erkennen dat het van belang is dat in de regio Moerdijk ruimte wordt gevonden voor grootschalige energie-infraprojecten t.b.v. de klimaat- en energietransitie. Inpassing zorgt voor enorme druk op de omgevingskwaliteit en leefbaarheid in de regio.

Tussen Rijk en regio is afgesproken om gezamenlijk te streven naar een integrale gebiedsgerichte aanpak. Hiervoor ontwikkelen Rijk en regio, onder regie van de provincie, een ontwerptafel. Op deze ontwerptafel worden ruimtevragende (fysiek en milieu) opgaven van lokaal, regionaal en nationale belang afgewogen. Hierbij wordt ook expliciet het belang van structurele verbetering van de leefbaarheid en toekomstbestendig perspectief voor de inwoners en ondernemers (brede welvaart) meegenomen. De ministeries EZK, BZK, I&W, de provincie Brabant en de gemeenten Drimmelen, Geertruidenberg en Moerdijk zijn gezamenlijk opdrachtgever van de integrale gebiedsgerichte aanpak (ontwerptafel Powerport). Uitkomsten worden meegenomen in het Ruimtelijk Voorstel en de hierover te maken afspraken tussen rijk, provincie en regio.

Gemeente Moerdijk

Repowering windmolens De repowering (lees: het vernieuwen) van de windmolens in de Sabinapolder en bij de Volkeraksluizen staat voor Moerdijk als opgave in de Regionale Energiestrategie (RES) en het Energieprogramma Moerdijk. In 2024 zullen we een ontwikkelperspectief opstellen voor deze locatie, waarbij we onder meer aandacht zullen hebben voor een sterke verankering van het lokaal eigenaarschap.

Randvoorwaarden We hanteren de leidende principes uit het Energieprogramma en de Transitievisie Warmte als richtinggevend kader in de lokale energietransitie. We maken afspraken over hoe we de energietransitie als vliegwiel benutten om de leefbaarheid, lokale economie en de kwaliteit van het landschap te verbeteren. De opbrengsten van grootschalige lokale duurzame energieopwekking komen zoveel mogelijk ten goede aan de lokale energietransitie. Zo dragen ze ook bij aan de vitaliteit van onze gemeenschap.

Risico’s De val van het kabinet in de zomer van 2023 leidt ertoe dat voorgenomen beleid en wet- en regelgeving langer op zich laat wachten. Dit kan gevolgen hebben voor de snelheid waarmee we de energietransitie kunnen voortzetten. Ingrijpende systeemveranderingen, zoals de energietransitie, gaan gepaard met (een grote mate van) onzekerheid bij inwoners en bedrijven. Dit kan leiden tot weerstand en onbegrip. We willen hieraan tegemoetkomen door inwoners en bedrijven meer door participatietrajecten te betrekken (inzicht en inspraak geven) bij de vorming en uitvoering van beleid en projecten. En zodoende samen het handelingsperspectief te bepalen. Eén van de grote problemen in de energietransitie is de transportschaarste op het elektriciteitsnet. Hierdoor stokt de verduurzaming van bedrijven en de realisatie van grootschalige duurzame opwek van elektriciteit vertraagt. Ook sommige inwoners hebben hier al last van doordat zonnepanelen uitschakelen op zonnige dagen om overbelasting van het net te voorkomen. De netbeheerders werken aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Maar dit kost tijd. Het risico op blackouts neemt komende jaren dan ook toe.

9

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Aan de eerdergenoemde Ontwerptafel werken we met Rijk, regio en provincie aan een integrale ruimtelijke inpassing van de grote energie-infrastructuur die in onze gemeente komende jaren gepland is. Inmiddels wordt duidelijk dat deze energie-infrastructuur slechts de eerste fase is. Studies tonen aan dat de gemeente Moerdijk een belangrijk energieknooppunt wordt in Nederland. Concreet betekent dit dat richting 2050

Gemeente Moerdijk

het ruimtebeslag van nog te ontwikkelen energie infrastructuur een veelvoud betreft van de projecten die nu zijn gepland. Het gevolg hiervan komende decennia is een nog grotere concurrentie om beperkte beschikbare ruimte. Een toenemende ruimtedruk vormt een nadrukkelijk risico voor de leefbaarheid van de omgeving.

Prestaties • Vaststelling van de RES 2.0. • Professionaliseren samenwerking met partners Energiek Moerdijk en STEM. • Uitvoering Transitievisie Warmte: - Stimuleren energiebesparing Buurtaanpak Willemstad en Helwijk - Uitvoering lokale isolatieprogramma labels D t/m G - Uitvoering aanpak energiearmoede - Opstellen en uitvoeren Wijkuitvoeringsplan(nen) - Gemeentebreed actieplan stimuleren hybride warmtepompen • We reduceren onze eigen CO2-uitstoot en compenseren hetgeen we niet kunnen reduceren zo veel mogelijk lokaal - Inzet elektrische deelauto’s voor verduurzaming eigen dienstkilometers, als onderdeel van een bredere verduurzaming van de eigen zakelijke mobiliteit. - Opstellen Actieplan CO2-reductie eigen organisatie • Onderzoek repowering windparken Volkeraksluizen en Sabinadijk • Monitor voortgang lokale Energietransitie gereed • Actualisatie Energieprogramma Moerdijk, inclusief evaluatie van instrumenten Energiedeals en Lokale Energie Agenda • Actualisatie Transitievisie Warmte

2024

2025

2026

2027

10

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

THEMA KLIMAATADAPTATIE Ambitie

Effectindicatoren

Extreme hitte, droge perioden, hevige regenbuien en stijging van de zeespiegel: we moeten ons voorbereiden op de effecten van klimaatverandering. Met aanpassingen in de ruimtelijke omgeving en in ons ‘doen’ kunnen we deze effecten beter opvangen of zelfs benutten. Het thema klimaatadaptatie heeft een relatie met de manier waarop we kijken naar de inrichting van de openbare ruimte en de rol van water en groen (natuur) hierin.

• (Klachten van) wateroverlast inclusief duiding • Verhard oppervlak binnen het stedelijk gebied (zowel openbare ruimte als particulier terrein) versus groen oppervlak • Percentage afgekoppeld hemelwater • Bomen (schaduw) in de kernen • (Buurt)Initiatieven voor de (her)inrichting van de eigen leefomgeving • Aantal subsidie aanvragen ‘Moerdijk Klimaatbestendig’.

In de bebouwde gebieden neemt door klimaatverandering de kans op wateroverlast, hittestress en droogte toe. Om dit te voorkomen streven we naar kernen die klimaatbestendig en waterrobuust zijn, zodat water niet tot problemen leidt of gaat leiden. Daarom leggen we gescheiden rioolstelsels aan, we koppelen hemelwaterafvoer af, creëren retentiegebieden en dringen verhard oppervlak verder terug. Aan deze opgave geven we invulling met de uitvoering van het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) in lijn met de klimaatstrategie en de drie strategische lijnen van de Moerdijkse Klimaatdialoog: • Gezond leef-, werk- en leerklimaat • Klimaat en het productielandschap 2.0 • Samen met de natuur

Strategisch doel •

We handelen klimaatbestendig bij het (her)inrichten van onze ruimtelijke omgeving.

Nieuwe ontwikkelingen Ambitie klimaat, vergroening en natuur Op basis van het nieuwe gemeentelijke waterprogramma (GWP) gaan we sterker inzetten op een klimaatrobuuste gemeente per 2050. Het GWP bestaat daarom uit een technisch document en belangrijker een focusdocument met de strategische leidraden voor het toekomstige stedelijke watersysteem en hoe we komen tot een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. De subsidieregeling gericht op het stimuleren van het nemen van klimaatmaatregelen door onze inwoners zelf was vastgesteld voor 2021 en 2022. De subsidieregeling zetten we voort en hiervoor is € 30.000 in de begroting opgenomen waarbij € 20.000 t.b.v. subsidie en € 10.000 ten behoeve van extra (klimaat)communicatie en de bijbehorende verwerkingsbijdrage. Vergroening en het bieden van ruimte aan klimaatmaatregelen in de kernen krijgt vorm. Bij het beheer van onze openbare ruimte hebben we steeds meer aandacht voor de inpassing van natuur en

11

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

biodiversiteit, bijvoorbeeld door de aanleg van bijenlinten en de toepassing van circulaire materialen. Op langdurig lege plekken realiseren we groenvoorzieningen. In gesprek met de inwoners van onze kernen stellen we vergroeningskaarten op ter bestrijding van hittestress en wateroverlast. Samen realiseren we de kansen en opgave (de quick-wins en op projectbasis) en voeren de veranderingen in ons gemeentelijk areaal door in de reguliere beheercyclus en beheerplannen. De extra aandacht voor groen en de biodiversiteit wordt verder versterkt met natuur- en klimaateducatie en voorlichting over soorten in en rondom het huis op basis van het soortenmanagementplan. Voor de opvolging, monitoring van de maatregelen en het zichtbaar maken en houden van de populaties wordt de vacante functie van adviseur landschap en natuur uitgebreid met 0.5 fte en ingevuld. Hiertoe is in deze begroting een structureel bedrag van € 45.000 opgenomen. Naast bovenstaande zal deze adviseur ook een rol krijgen bij de advisering en toetsing van de landschappelijke inpassingen van ruimtelijke initiatieven op kleine en grote initiatieven zoals die voortkomen vanuit de energietransitie. Integrale aanpak beheerproject De Wieken Het project de Wieken te Standdaarbuiten is een integraal beheerproject. De verharding van de straat moet vervangen worden.

In de voorbereiding en de integrale benadering is de algemene staat van de riolering gecontroleerd en is onderzocht of er kansen zijn voor het afkoppelen van hemelwater met een gescheiden rioolstelsel. De staat van de riolering planning op basis van het huidige vGRP vraagt niet

Gemeente Moerdijk

om direct ingrijpen maar de kans om 1 hectare hemelwater af te koppelen en daarmee de kansen op wateroverlast substantieel te verlagen maakt de integrale aanpak doelmatig. Dit vraagt echter een niet voorziene bijdrage ten aanzien van deze aanpak vanuit de voorziening riolering. In deze begroting is voor 2024 een investeringsbedrag van € 1.300.000 opgenomen (ten laste van de voorziening riolering).

Randvoorwaarden Het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering is een randvoorwaarde voor het behoud van onze leefbaarheid. Het doen van ruimtelijke aanpassingen, ‘ruimtelijke adaptatie’, is een van de Deltabeslissingen in het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. In 2050 dient Nederland klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht. We gaan als gemeente veel doen, maar het meeste zal door anderen gedaan moeten worden: onze inwoners, ondernemers, bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen, corporaties en maatschappelijke organisaties.

Risico’s Een klimaatrobuuste inrichting van de gemeente vraagt om andere manieren van beheer en zeer waarschijnlijk hogere beheer- en onderhoudskosten. Meer groen voor het tegengaan van hitte betekent meer groen in onderhoud. De geleidelijke uitrol van de vergroeningsplannen maakt dat we hier per kern inzicht in krijgen en keuzes in gemaakt kunnen worden.

Prestaties • Uitvoering van het GWP 2024-2027 • Klimaat(adaptatie)akkoorden sluiten met onze partners en kernen (aan de hand van vergroeningskaarten, gemiddeld 3 per jaar) • Inzetten Systeemanalyse Stedelijk Water (SSW) voor de meerjarenplanningen voor (her)inrichting van de openbare ruimte • Doorzetten communicatiestrategie Klimaatstrategie inclusief nieuwe klimaatsubsidie(s) en acties gericht op burgerparticipatie • Start uitvoering Klimaatbos A17 • Soortenmanagementplan (flora & fauna) gereed

2024

2025

2026

2027

12

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

THEMA LEEFOMGEVING Ambitie We willen onze inwoners een schonere, duurzamere en gezondere leefomgeving bieden. We streven daarom naar een nadrukkelijke samenhang tussen milieubeleid en ruimtelijk ordeningsbeleid. Daarbij zullen we ook bepalen welke kwaliteitsnormen voor de fysieke leefomgeving we willen bereiken, in relatie tot de gewenste ruimtelijke en economische ontwikkelingen. We dragen bij aan een circulaire economie door ‘Van Afval Naar Grondstof’ te gaan.

Strategisch doel • Bij vraagstukken rondom de ontwikkeling van het gebied streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. Daarbij kijken we naar wat ontwikkelingen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat en leefbaarheid.

Effectindicatoren • Hoeveelheid restafval per inwoner • Aantal geurklachten • Aantal geluidklachten • Luchtmonitoring • Sanering aantal m2 asbestdaken • CO2-reductie door toezicht op energiebesparingsplicht voor bedrijven Aanvullend hierop zoeken we bij het opstellen van de nieuwe processen, het gebiedsdekkend Omgevingsplan en de Omgevingsvisie nadrukkelijk naar mogelijkheden om de effecten inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld met het aantal omzettingen van bestemmingsplangebieden naar het gebiedsdekkend omgevingsplan en het aantal programma's als concrete maatregelenpakketten ter uitvoering van de Omgevingsvisie.

Nieuwe ontwikkelingen Aanpak stikstof Conform de Wet stikstofreductie en natuurverbetering is een programma vastgesteld om de doelen voor stikstofreductie te bereiken en de natuur te verbeteren. Provincies dienen de doelen uit te werken naar maatregelen in een Gebiedsgerichte Aanpak (GGA).

De aanpak van stikstofreductie zal een positief effect hebben op de leefomgeving. Daarbij is de afname van fijnstof vaak een positieve bijvangst. De maatregelen die daarvoor getroffen moeten worden kunnen belemmerend zijn voor de economische en ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente Moerdijk. Momenteel levert de stop op natuurvergunningen al een belemmering op voor deze ontwikkelingen. Inwerkingtreding Omgevingswet en Wkb Op het moment van het maken van de begroting is het parlementaire besluit over de definitieve datum van inwerkingtreding van zowel de Omgevingswet als de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) definitief. Gemeenten worden bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet ‘bevoegd gezag van de vaste bodem in de leefomgeving’. Deze basistaken, zoals de toetsing van bodemsaneringsplannen en BUS-meldingen (Besluit uniforme saneringen), worden namens het college uitgevoerd door de OMWB. We maken hierover nieuwe werkafspraken, die worden geborgd in het uitvoeringsprogramma 2024. Daarnaast betekent het een nieuwe rol voor gemeenten om beleidsregels op te stellen met betrekking tot het beheer van de bodem. De in regionaal verband opgestelde Nota Bodembeheer 2022 is vooruitlopend op de inwerkingtreding al door de raad vastgesteld.

De inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft structurele financiële gevolgen voor gemeentelijke taken voor ruimtelijke ordening, milieu en toezicht. Omdat dit nieuwe taken betreffen, kunnen we nog niet terugvallen op ervaringscijfers voor wat betreft kosten, tijd en inzet personeel. Op dit moment zijn alleen grove schattingen op NL-niveau beschikbaar met als conclusie dat de omslagpunt kosten-baten verder in de tijd is komen te liggen. Dit zal komende jaren duidelijk moeten worden. In de beginjaren van de Omgevingswet vanaf 2024 zal de Moerdijkse inzet eerder groter dan kleiner zijn, zowel ambtelijk als bestuurlijk. Er zal ervaring moeten worden opgedaan met nieuwe instrumenten en procedures. De instrumenten van de Omgevingswet (visie, programma en VVTH) vragen nieuw vakmanschap waarbij ook de participatieverplichting niet mag worden vergeten als een extra inzet. Met de leergang ‘Zo werkt Moerdijk:

13

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

samen’ wordt een voorschot genomen op het nieuwe vakmanschap binnen de ambtelijke organisatie. Ten aanzien van milieu betekent dit concreet het omzetten van geluidzones naar geluidproductieplafonds voor industrieterreinen, bepalen van geluid- en geurgevoelige objecten, opstellen en vaststellen basis geluid emissie per gemeentelijke weg. Deze dienen vervolgens allen ook gemonitord te worden. Daarnaast is gemeente Moerdijk vanaf 01-01-2024 bevoegd gezag voor bodem en kunnen daar nog onbekende taken uit voortvloeien, mede afhankelijk van de bestuurlijke ambitie. De wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) hangt hiermee samen. Ook de inwerkingtreding van de Wkb heeft personele en financiële consequenties voor de gemeente. In 2021 is een impactanalyse uitgevoerd. Hiermee is in de begroting rekening gehouden. 2024 is een overgangsjaar. Aanvragen voor een omgevingsvergunning bouwen die we eind 2023 ontvangen moeten we overeenkomstig het huidige recht verlenen en toezicht op houden. Parallel aan het proces van de Omgevingsvisie en het bepalen van de ambities ten aanzien van klimaat en natuur, wordt ook naar het kostenverhaal gekeken en de mogelijke financiering van geformuleerde ambities.

Regionale samenwerking grondstoffen en circulariteit Halverwege 2023 heeft het college ingestemd met het aanstellen van een Expeditieleider die in de regio aan de slag gaat met grondstoffen en circulariteit. Daarmee is ook de intentie om samen te werken uitgesproken. Er wordt inzet gepleegd op verschillende onderwerpen. Zo

Gemeente Moerdijk

wordt bijvoorbeeld gekeken naar het opbouwen van een circulair ambachtsnetwerk en hoe we grondstofstromen hoogwaardiger kunnen verwerken. Door de krachten van de 8 gemeenten (Alphen-Chaam, Altena, Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Moerdijk, Oosterhout) te bundelen, werken we aan schaalvoordeel en worden we een belangrijke speler in de afvalmarkt. Zo bereiken we onze doelen Van Afval naar Grondstof.

Randvoorwaarden Vanwege onze specifieke ligging en gelet op de activiteiten in en gebruik van onze fysieke omgeving, vraagt de verbetering van de leefomgeving een bovengemiddelde inzet. De komst van de Omgevingswet biedt hiervoor een nieuw kader met mogelijkheden om milieunormen aan te scherpen binnen het gemeentelijk beleid. Voor het bereiken van de doelen op het gebied ‘Van Afval Naar Grondstof’ is het een randvoorwaarde dat onze inwoners hun scheidingsgedrag sterk verbeteren. Het scheidingsgedrag bepaalt het succes.

Risico’s Op het gebied van afval zijn we afhankelijk van mondiale ontwikkelingen (kosten en verpakkingsmateriaal). Op de kostenstijging voor de verwerking van afval en opbrengst van de diverse grondstoffenstromen hebben we nagenoeg geen invloed. Dit bemoeilijkt de inschatting voor de begroting en de afvalstoffenheffing. De noodzaak om afvalscheiding te verbeteren en de VANG-doelstellingen te halen, maakt dat we op zoek moeten naar manieren om het afvalscheidingsgedrag te bevorderen.

14

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Prestaties • Doorvertalen Omgevingsvisie naar sectorale en/of gebiedsgerichte programma's (maatregelenpakketten) • Afronden dynamisch handboek Omgevingsplan • Totstandkoming gebiedsdekkend Omgevingsplan, realisatie loopt tot uiterlijk 2031 • Uitvoering van de restant geluidsaneringsprogramma's • Vaststellen geluidproductieplafonds Haven- en Industrieterrein Moerdijk (HIM) • Afvalscheidingscampagne voeren gericht op GFT en overige grondstoffenstromen • Evaluatie inwerkingtreding Omgevingswet • Omzetten van inrichtingenbestand naar milieubelastende activiteiten (MBA's) • Afronden inventarisatie zeer zorgwekkende stoffen

Gemeente Moerdijk

2024

2025

2026

2027

15

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

LASTEN EN BATEN 2024 bedragen x € 1.000

LASTEN: € 17.695

BATEN € 17.045

OVERZICHT TAAKVELDEN

Begroting 2023

Begroting 2024

Meerjarenbegroting

Onderdeel (bedragen x € 1.000)

Lasten 2023

7. Volksgezondheid en milieu

16.836 -16.412

424

17.695 -17.045

7.2 Riolering

8.280

-9.254

-974

9.822

7.3 Afval

4.754

-5.753

-999

4.989

7.4 Milieubeheer

3.802

-1.405

2.397

2.884

Saldo van baten en lasten voor bestemming

16.836 -16.412

424

0.10 Mutaties reserves Saldo van baten en lasten na bestemming

Baten 2023

-

Saldo 2023

-16

-16

16.836 -16.428

408

Lasten 2024

Baten 2024

Saldo 2024

Saldo 2025

Saldo 2026

Saldo 2027

650

564

560

560

-10.964

-1.142

-1.141

-1.139

-1.139

-6.080

-1.091

-1.102

-1.101

-1.101

-1

2.883

2.807

2.800

2.800

17.695 -17.045

650

564

560

560

-

-

-

-

-

17.695 -17.045

-

650

564

560

560

16

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

ANALYSE PROGRAMMA 1

Baten en Lasten Programma 1

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal Lasten

14.238

16.836

17.694

16.593

16.795

16.408

Totaal Baten

-14.213

-16.413

-17.045

-16.030

-16.235

-15.848

Resultaat voor bestemming

25

424

650

564

560

560

Storting in reserves

100

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

-25

-16

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

100

408

650

564

560

560

Verschil t.o.v. 2022

242

Samenvatting verschillen t.o.v. 2023

Het verschil op programma 1 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2024 ten opzichte van 2023 bedraagt € 242.000 nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van ca. 1%. Ten opzichte van 2023 zijn de totale lasten binnen dit programma met ca. € 858.000 toegenomen terwijl de opbrengsten met ca. € 632.000 zijn toegenomen. Voornamelijk de lasten voor milieubeheer stijgen o.a. als gevolg van een stijgende deelnemersbijdrage aan de GR OMWB. Daarnaast geldt dat binnen dit programma vanuit het oogpunt van 100% kostendekkendheid zowel de lasten als opbrengsten toenemen binnen de onderdelen riolering en afval.

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2023 is weergegeven.

17

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Onderwerp

Bedrag

% V/N Toelichting

Riolering

-169

-3%

V

Alle kosten en opbrengsten m.b.t. riolering worden gesaldeerd en het overschot wordt toegevoegd aan de voorziening riolering. In feite zou er dus geen voordeel of nadeel op de post riolering zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. De opbrengstraming van de rioolrechten is gebaseerd op de aangepaste tarieven voor 2024. Hierbij is uitgegaan van een indexering met 9,6%, zoals vastgesteld in de kadernota 2024. Een verdere toelichting op de rioolrechten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Afval

-92

-2%

V

Voor de afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mag zijn. Conform dit principe zijn op basis van de verwachte (hogere) kosten in 2024, de tarieven met 5,3% verhoogd. In de kadernota 2024 werd nog rekening gehouden met een verwachte indexering van 2%. Inmiddels is bekend dat extra kosten worden verwacht m.b.t. de verwerkingskosten van huishoudelijk afval en de vervanging van de passen voor het aanbieden van afval. Door het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid zou er in feite geen voordeel of nadeel op de afval gerelateerde posten zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. Een verdere toelichting op de afvalstoffenheffing is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Milieubeheer

487 13%

N

De deelnemersbijdrage aan de GR OMWB stijgt ten opzichte van 2023 (€ 337.000 N). De hogere deelnemersbijdrage is conform de begroting 2024 van de OMWB, die (samen met de begrotingen van de andere verbonden partijen) in de commissievergadering van 31 mei 2023 en de raadsvergadering van 8 juni 2023 is behandeld. Daarnaast stond in 2023 per saldo een opbrengst begroot m.b.t. ontvangen Rijksmiddelen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid (€ 168.000 N). De corresponderende lasten zijn in 2023 deels verantwoord binnen andere programma's waardoor dit per saldo geen effect heeft op het begrotingsresultaat.

Overig

16

-

N

Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

Totaal

242

1%

N

VERBONDEN PARTIJEN Aan de realisatie van de doelstellingen “Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen • Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

18

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Wonen in een fijne omgeving die prettig en veilig voelt is een belangrijke pijler van het dagelijks welzijn. Met elf woonkernen is daar binnen de gemeente dan ook dagelijks aandacht voor. Met de juiste woningen, beschikbare voorzieningen, een goede bereikbaarheid, een gevoel van veiligheid en gezondheid en een aangename sociale omgeving.

THEMA WONEN Ambitie Onze ambitie is om te groeien naar een vitale gemeente met meer dan 40.000 inwoners waar mensen prettig kunnen wonen, leven en werken. Een belangrijke bijdrage aan deze ontwikkeling is hierbij dat we de komende 10 jaar 2700 nieuwe woningen realiseren die aansluiten bij de eisen en wensen van zowel de huidige inwoners als toekomstige inwoners. Woningbouw staat dan ook hoog op de prioriteitenlijst. Gezien de grote opgave die er ligt, investeren we hier fors in. Ten aanzien van grootschalige woningbouwontwikkeling sluiten we aan op het programma Vitale Centra. We richten ons dus op Zevenbergen, Klundert, Fijnaart en Willemstad. In lijn met de provinciale en regionale verstedelijkingsstrategieën ligt het zwaartepunt voor grootschalige woningbouw in onze meest stedelijke kern Zevenbergen. We zijn echter ook actief op zoek naar goede woningbouwlocaties in de kleinere kernen en zijn 200 woningen aan het herprogrammeren van stedelijk gebied naar kernen waar versterking kan plaatsvinden. In de versnelling in onze woningbouwopgave gaat het niet alleen om een kwantitatieve benadering, maar ook om het bouwen van de juiste kwaliteit en betaalbare woningen voor de juiste en verschillende doelgroepen. We bouwen daarom vraaggericht.

Voor de vraag van vandaag betekent dit dat we voor starters, spoedzoekers, arbeidsmigranten en statushouders ook zoeken naar flexibele woonconcepten. We zien deze doelgroepen als nieuwe inwoners van Moerdijk. We willen ervoor zorgen dat zij zich welkom voelen en een vast onderdeel van onze samenleving uitmaken. Bij het bouwen zijn aandacht voor duurzaamheid en

klimaatbestendigheid vanzelfsprekend. We willen op ondernemende wijze regie voeren op de woningbouwopgave. We durven te investeren en risico's te nemen en zetten proactief ons instrumentarium (verwerving, Wvg en waar nodig onteigening) in om de opgave te realiseren. Het is soms nodig om ook zelf te investeren om ontwikkelingen haalbaar te maken.

Strategisch doel • Tijdig voldoende woningen bouwen en de bestaande woningvoorraad verbeteren om in de kwantitatieve en kwalitatieve woningbehoefte van huidige en nieuwe inwoners te voorzien.

Effectindicatoren / Prestatieindicatoren • Aantal vergunde woningen • Aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen • Groei woningvoorraad • Groei van het aantal inwoners • Groei van het aantal huishoudens • Aantal verstrekte startersleningen • Aantal verstrekte stimuleringsleningen

Nieuwe ontwikkelingen Woonbeleid In 2021 is de Woonvisie gemeente Moerdijk vastgesteld. Deze woonvisie werken we uit in een Woonprogramma. ln het Woonprogramma geven we op basis van het landelijke en provinciale woonbeleid, de provinciale bevolkings- en woningbehoefteprognose, de regionale

19

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

woondeal, het woningbehoefteonderzoek en ontwikkelingen op de woningmarkt weer wat op de middellange termijn nodig is om op kernniveau invulling te geven aan onze ambities en doelstellingen uit de Woonvisie. Hierin nemen we de herprogrammering van 200 woningen op. In maart 2022 heeft de rijksoverheid de Nationale woonen bouwagenda vastgesteld. Deze agenda is verder uitgewerkt in een zestal programma's: • Programma woningbouw • Programma betaalbaar wonen • Programma een thuis voor iedereen • Programma wonen en zorg voor ouderen • Programma verduurzaming gebouwde omgeving • Programma leefbaarheid en veiligheid De doelstellingen uit de Nationale woon- en bouwagenda en de daaronder hangende programma's zijn vertaald in afspraken tussen Rijk en corporaties en tussen Rijk en provincie. Deze afspraken zijn vervolgens vertaald in regionale woondeals. Dit vormt het kader voor het lokale woonbeleid. Naar verwachting zal in 2024 de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking treden. Op grond daarvan zal een volkshuisvestingsprogramma, een woonzorgvisie en een huisvestingsverordening moeten worden vastgesteld. De termijn die hiervoor nu wordt genoemd is 1 januari 2025. Regie op de woningbouwopgave De ambtelijke organisatie groeit mee om de benodigde versnelling te kunnen maken. Zo is in 2023 de aanjager woningbouw kleine kernen aangesteld.

Het is de wens van de gemeenteraad dat er snel en slagvaardig opgetreden kan worden om woningbouw op een voortvarende manier in de gemeente Moerdijk te realiseren. Vanwege de grootte en de complexiteit

Gemeente Moerdijk

van de opgave wordt met ingang van 2024 structureel € 100.000,- opgenomen voor een extra formatieplaats wonen. Werkbudget Wonen Met de diverse nieuwe wetgeving op het beleidsveld Wonen komen er voor de gemeente extra taken bij. Voor deze extra taken zal met enige regelmaat externe expertise ingeschakeld moeten worden. Voor wonen is op dit moment echter geen budget beschikbaar. Dit betekent dat voor alle opdrachten die we extern uitzetten separaat budget aangevraagd moet worden. Nu wonen weer prioriteit heeft en het Rijk nadrukkelijk de regie pakt op het gebied van wonen zal vaker onderzoek uitgevoerd moeten worden, zodat de woningbehoefte van de verschillende doelgroepen onderbouwd kan worden. In deze begroting is een werkbudget opgenomen van € 60.000 voor 2024 en € 50.000 voor 2025.

Randvoorwaarden Onze ambities vergen intensieve samenwerking met direct betrokken partners, zoals woningcorporaties, huurdersorganisaties, zorg- en welzijnsinstellingen, makelaars, ontwikkelaars, Energiek Moerdijk, Wonen met Gemak en Inbraakproof.

Risico’s De provincie bepaalt hoeveel woningen wij als gemeente mogen bouwen. Daartoe wordt periodiek de provinciale bevolkings- en woningbehoefteprognose vastgesteld. Daarnaast dienen woningbouwprojecten van 10 woningen of meer regionaal afgestemd te worden.

20

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prestaties

Gemeente Moerdijk

2024

2025

2026

2027

- Woonprogramma Moerdijk gereed - Woonzorgvisie gereed - Huisvestingsverordening gereed - Prestatieafspraken met Woonkwartier, huurdersvereniging Fijn Wonen en Gemeente Halderberge Om de ambities op het gebied van wonen waar te maken, wordt in alle kernen aan woningbouwprojecten gewerkt. • In 2024 wordt naar verwachting de planologie afgerond voor onder andere de locaties ZNS (Fijnaart), Westschans (Klundert), Willemstad Oost (Willemstad) en Zevenbergen Oost (1e fase). Er worden woningen opgeleverd in Bosselaar Zuid (Zevenbergen), Waterwijk (Fijnaart) en Noordschans (Klundert). • Vanaf 2025 wordt naar verwachting de planologie afgerond voor onder andere de locaties Volkstuinen (Willemstad) en IJshof (Zevenbergen). Er worden woningen opgeleverd in Fijnaart (Koningin Julianastraat), Klundert (ZNS, Westschans), Moerdijk (Haakonstraat, Steenweg 43, Waterfront), Langeweg (Wethouder Trompersstraat), Standdaarbuiten (Suikerentrepot), Willemstad (Volkstuinen, Willemstad Oost), Zevenbergen (Bosselaar Zuid, IJshof, Kop Roode Vaart, Oevers Roode Vaart, Stoofstraat, Zevenbergen Oost, Zevenbergsche Hoeve) en Zevenbergschen Hoek (Sporenbergstraat). Alle projecten zijn te volgen via https://www.moerdijk.nl/Projecten.

21

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

THEMA BEREIKBAARHEID EN VERKEERSVEILIGHEID Ambitie

Nieuwe ontwikkelingen

De bereikbaarheid van de voorzieningen in onze dorpen en stadjes, van het Haven- en Industrieterrein en de aanpalende gemeenten blijft een nadrukkelijk aandachtspunt. Voor bedrijven is bereikbaarheid een belangrijke vestigingsvoorwaarde, onder meer voor het vinden van gekwalificeerd personeel. Voor werk- en woningzoekenden is bereikbaarheid van de werk- en woonlocatie eveneens een zwaarwegend aspect bij de keuze voor een baan. Bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels en sportaccommodaties tenslotte, is belangrijk om prettig en comfortabel te kunnen wonen en ondernemen.

Woningbouwontwikkelingen en economische ontwikkelingen hebben een impact op de verkeersbewegingen. Ook de elektrificatie van mobiliteit heeft een effect op ons denken over hoe we om moeten gaan met schaarse ruimte.

Strategisch doel • Verkeersveiligheid en bereikbaarheid in een groeiend en verduurzamend Moerdijk waarborgen en duidelijke kaders bieden voor de implementatie van de Omgevingswet. • Woningen en (noodzakelijke) voorzieningen zijn goed en veilig bereikbaar • Werklocaties zijn goed en veilig bereikbaar voor zowel personen als goederen

Effectindicatoren • Aantal verkeersslachtoffers • Aantal klachten en meldingen • Meldingen met een gedragscomponent

Randvoorwaarden Voor verkeerseducatie en een goede inrichting van schoolomgevingen is een adequate samenwerking met Veilig Verkeer Nederland (VVN) en de scholen van groot belang. Voor de financiering van deze activiteiten is financiering vanuit de provincie randvoorwaardelijk. Ook voor het verkeersveilig inrichten van de openbare ruimte draagt de provincie financieel bij.

Risico’s De meldingsbereidheid van onze inwoners is zeer hoog. Meldingen zijn echter niet altijd op te lossen door de aard van de infrastructuur. Die meldingen vragen naar verhouding te veel capaciteit die ook op andere zaken moet worden ingezet. Dit is voor inwoners niet altijd makkelijk te accepteren. We zijn als gemeentelijke overheid niet de enige met een verantwoordelijkheid op het gebied van bereikbaarheid. Ook de provincie, Prorail, het Rijk, Rijkswaterstaat en buurgemeenten hebben ambities en onderhoudsplannen. De werkzaamheden van deze partijen raken ook aan ons. Goede afstemming en programmering is belangrijk. Daarom is in de begroting formatie voor de coördinatie van projecten voor derden opgenomen.

22

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prestaties • Gebiedsontwikkeling Zevenbergen Oost. - Start studiefase tunnelalliantie autotunnel - Start studiefase langzaam verkeer tunnel incl. stationsproject - Start studiefase rondweg (verlengde Zuidrand) • Fietsverbinding Moerdijk-Zevenbergen - Start ontwerpen en voorbereiden - Start verwerven gronden - Start afstemmen stakeholders - Afronden voorbereiding en aanbesteding - Start realisatie • Randweg Klundert: - Onherroepelijk bestemmingsplan (beroepsprocedure loopt en het is afhankelijk van wanneer Raad van State de zaak inhoudelijk kan behandelen) - Grondverwerving - Start aanleg (afhankelijk van bestemmingsplan en grondverwerving) • Afronden werkzaamheden onderhoud Neerhofstraat Zevenbergen • Oplevering van de nieuwe Moerdijkse dorpshaven (mits er ruimte ontstaat in het stikstofdossier, vooralsnog staat het project on hold.) • Vastgestelde laadvisie • Scope bepaling gereed voor onderhoud en herinrichting Doelstraat en Molenstraat te Zevenbergen • Uitvoeren - Onderhoud Zeestraat/Willem-Alexanderlaan/ Dr Ariënslaan in Zevenbergen - Onderhoud Predikherenstraat Standdaarbuiten eo.

- Start onderhoud Buitengebied Oudendijk, Kreekdijk en Weeldijk tussen Standdaarbuiten en Noordhoek - Start onderhoud St Jozefstraat, Noordhoek en Noordhoeksedijk in Noordhoek - Onderhoud Postbaan Heijningen • Omlegging Noordelijke randweg Zevenbergen • Voorbereiding afschalen N285, inclusief brug over Roode Vaart met inlaatvoorziening • Wegonderhoud en verkeersmaatregelen worden aan elkaar gekoppeld door middel van risicoanalyses verkeersveiligheid • Uitvoeren onderhoud Grintweg Moerdijk • Fietspad entree Klundert • Onderhoud Oude Heijningsedijk Heijningen

Gemeente Moerdijk

2024

2025

2026

2027

23

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

THEMA VEILIGE BUURT Ambitie Iedere inwoner heeft recht op een veilige leefomgeving en moet zich ook veilig kunnen voelen in de eigen buurt. Als gemeente werken we hieraan met onze veiligheidspartners, maar ook met inwoners, ondernemers en woningbouwcorporaties, scholen en zorginstellingen. Projecten als de buurtpreventieteams, WhatsApp-groepen en de keurmerken Veilig Wonen en Veilig Ondernemen juichen we van harte toe en waar mogelijk ondersteunen we ze. Een sterke sociale cohesie draagt bij aan het veiligheidsgevoel en het gevoel van erbij horen, je thuis voelen en wat je voor je buurt wilt betekenen. We willen criminaliteit en overlast in de verschillende kernen tegengaan en daarnaast het veiligheidsgevoel van inwoners versterken. Handhaving en toezicht tijdens drukke evenementen breiden we uit.

Strategisch doel • We hebben veilige kernen met een sterke sociale structuur • De buurt is goed ingericht, schoon en heel • Het verbeterde beheer Openbare Ruimte is zichtbaar voor bewoners

Effectindicatoren • Tevredenheid inwoners openbare ruimte op basis van bewonerspeiling • Tevredenheid over afhandeling van meldingen • Aantal meldingen openbare ruimte • Het areaal dat op het vastgesteld kwaliteitsniveau ligt

Nieuwe ontwikkelingen 2024 wordt het eerste jaar dat we op basis van het nieuwe beheerplan waterbouwkundige objecten gaan beheren. Dit is het laatste beheerplan waarbij de grootste risico's in het kader van veiligheid en financiën in principe gedekt zijn. De basis voor het vastgestelde beheerniveau is hiermee op orde gebracht. De volgende stap is het opstellen van een integraal beheerplan openbare ruimte waarbij afstemming tussen verschillende beheerplannen wordt geborgd. We zien de effecten van de klimaatveranderingen steeds

meer terug in het beheer van de openbare ruimte en worden voor het eerste geconfronteerd met de financiële gevolgen Bijvoorbeeld, de door verdroging opgetreden verzakkingsschade aan wegen op kleidijken. Met als gevolg dat meer kapitaalintensiever onderhoud nodig is dan was voorzien. Nieuwe aanplant van groen verdroogt eerder soms nog voordat het is aangeslagen en ook het bestaande groen heeft het moeilijk. Met name bomen zijn eerder vatbaar voor aantastingen of laten blad vallen De effecten van klimaatveranderingen zien we terug in programma 2. De maatregelen die we nemen om de effecten te voorkomen, zoals bijvoorbeeld de klimaat adaptieve maatregelen hebben we kunnen lezen in programma 1. De drukte in de ondergrond neemt toe. Naast reguliere onderhouds-en renovatiewerkzaamheden van ondergrondse infrastructuur, vindt veel van de energietransitie onder de grond plaats. De komende jaren zal bijvoorbeeld een groot deel van het elektriciteitsnet worden aangepast. Ook worden verschillende glasvezelnetwerken in onze gemeente aangelegd. Wegen en trottoirs worden daarom regelmatig opengebroken, vaak meerdere keren achter elkaar. Hoewel coördinatie en toezicht plaatsvindt om uitvoering af te stemmen en werkzaamheden in goede banen te leiden, is het risico op versnelde afschrijving van de openbare ruimte (degeneratie) nadrukkelijk aan de orde.

De netbeheerders betalen een vastgelegde degeneratievergoeding die nu nog wordt gedoteerd aan de algemene middelen. In 2023 voegen we de degeneratievergoeding toe aan de voorziening wegen om opbrengsten en kosten met elkaar te verbinden. Bij de vaststelling van de Klimaatstrategie is besloten dat we gaan vergroenen om zo onze leefomgeving klimaatadaptief te maken. In 2023 zijn we gestart met het opstellen van de eerste vergroeningsplannen. Deze maken we voor elke kern en de eerste gaan we in 2024 uitvoeren. Het vergroenen houdt in dat we de groenarealen gaan verhogen, het beheer toeneemt en dus ook de benodigde beheerbudgetten. De financiële effecten hiervan worden in beeld gebracht en gezamenlijk met de vergroeningsplannen ter vaststelling aangeboden. Parallel aan de vergroeningsplannen werken we aan het scheppen van kaders waarbinnen we het

24

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

klimaatadaptief maken van onze leefomgeving vormgegeven. Kaders en het werken met een groennorm onderzoeken we en maken we toepasbaar voor de gemeente Moerdijk. Deze beleidslijnen gaan de basis vormen voor het herzien van ons groenbeleid en de verdere vormgeving van de beheerplannen.

Risico’s Risico’s bij het op orde brengen van het beheer van de openbare ruimte We zien net als vorig jaar een risico op personele bezetting. Voor zowel medewerkers in eigen dienst als inhuur is het moeilijk om nieuwe mensen aan te trekken van voldoende kwaliteit. Daarnaast hebben we op een aantal materialen en grondstoffen die we veel gebruiken, zoals PVC en bitumen, in 2022 een forse prijsstijging gezien. Het is nog niet te voorspellen hoe zich dat gaat

Gemeente Moerdijk

ontwikkelen. Een ander risico is het niet of zeer laat leverbaar zijn van materialen. Dit kan van invloed zijn op de planning of moment van uitvoering van projecten.

Randvoorwaarden Om grip te houden op uitvoering van onze ambitieuze uitvoeringsagenda is het van belang om onze organisatie daarop in te richten. Projecten en investeringen in de openbare ruimte houden financieel rekening met de inzet van extra menskracht. We organiseren daarom deels uit projecten en investeringen extra menskracht. Hiermee voeren we projecten en investeringen uit en zorgen we, in het belang van onze ondernemers en inwoners, voor goede coördinatie om onze gemeente toegankelijk en bereikbaar te houden.

25

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prestaties • Uitvoering werken die zijn opgenomen in de paragraaf kapitaalgoederen; • Om onderhoud op straatniveau goed te kunnen aanpakken wordt een projectmatige aanpak voor overhangend particulier groen uitgewerkt en uitgevoerd; • Nu de eerste urgente gevallen van essentaksterfte zijn aangepakt en data op orde is, volgt een planmatige aanpak essentaksterfte. De dialoog met belangrijke stakeholders wordt verder opgepakt om te streven naar een afgestemde aanpak voor behoud van ons groene landschap • Actualiseren van het groenbeleid aan de hand van vergroeningsplannen; • Op orde brengen van areaal bomen en effect op beheergelden inzichtelijk maken; • Vervanging Lamgatsebrug Zevenbergen-Hoeven • Vervangen en versterken drie betonbruggen centrum Klundert • Uitvoering beheerplan Waterbouwkundige objecten 2024-2028 inclusief onderhoud stadshaven Willemstad • Opstellen visie integrale openbare ruimte 2050 • Opstellen beheerplan straatmeubilair en kleine objecten • Vaststellen beleidsplan integraal beheer openbare ruimte 2025-2035

Gemeente Moerdijk

2024

2025

2026

2027

26

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

THEMA ACCOMMODATIES EN VOORZIENINGEN Ambitie

Effectindicatoren

Maatschappelijke voorzieningen en accommodaties dragen als centrale ontmoetingsplaatsen bij aan de gemeenschapszin. Goede bereikbaarheid, multifunctioneel gebruik en een goede kwaliteit staan de komende periode centraal.

• Tevredenheid gebruikers mfa’s/gemeenschapshuizen, gebeurt om de vier jaar.

Met behulp van het onderzoek naar multifunctionele accommodaties (mfa’s)/gemeenschapshuizen uit 2023 streven we naar een (toekomstig) optimaal gebruik met een exploitatie die in balans is. Waar mogelijk combineren we nieuwbouw van scholen en gymaccommodaties met andere maatschappelijke voorzieningen. We zijn trots op de meer landelijke kwaliteiten van de kleinere kernen en we kijken met realisme naar de voorzieningen in deze kleinere kernen. We blijven de voorzieningen in de kleine kernen steunen als inwoners ze gebruiken. Maar we durven ook zaken te veranderen als het gebruik te ver terugloopt of kosten onevenredig oplopen. Met deze manier van kijken voorkomen we dat ontwikkelingen ons verrassen, bijvoorbeeld ten aanzien van kleine scholen. We zien het bouwen van woningen niet als een oplossing voor verdwijnende voorzieningen.

Strategisch doel • We faciliteren accommodaties en voorzieningen op basis van behoefte, draagvlak, kwaliteit en maatwerk • We bieden accommodaties en voorzieningen aan op kansrijke en aantrekkelijke plekken waar duurzame en veilige instandhouding en exploitatie mogelijk is • Er is in de accommodaties een samenhangend, zoveel mogelijk geclusterd aanbod van onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting • We stimuleren eigen verantwoordelijkheid van gebruikers voor instandhouding en exploitatie van sociaal-maatschappelijke voorzieningen

Nieuwe ontwikkelingen Wetsvoorstel doelmatige aanpak onderwijshuisvesting (consultatieronde geweest april 2023) Het doel is dat gemeenten en schoolbesturen komen tot een meer afgestemde planmatige en doelmatige aanpak van bouw, beheer en onderhoud van schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs. De geplande ingangsdatum hiervoor is 1 januari 2025. Het investeringsverbod wordt gedeeltelijk opgeheven voor primair onderwijs en het speciaal onderwijs. Renovatie (= levensduur verlenging van minstens 25 jaar) wordt een voorziening in de huisvesting waarvoor de gemeente, naast nieuwbouw, verantwoordelijk wordt. De gemeente wordt verplicht om elke vier jaar het Integraal Huisvesting Plan (IHP) vast te stellen en een Meerjarenonderhoudsplanning te maken, met een doorkijk naar de 12 jaren er na. Op schoolbesturen komt zorgplicht om te zorgen voor een gezond binnenklimaat.

Randvoorwaarden • Goede samenwerking met maatschappelijke partners in mfa’s/gemeenschapshuizen. • Behoud van voldoende personele capaciteit bij gemeente, samenwerkingspartners en uitvoerders.

Risico’s We zien dat maatschappelijke voorzieningen onder druk staan, met name in de kleine kernen. Dit kan invloed hebben op de leefbaarheid van een kern. Stijgende investeringskosten voor nieuwbouw en stijging energielasten van bestaande accommodaties. Deze stijging werkt ook door naar de exploitatiekosten. De huidige exploitatiebudgetten zijn wellicht niet toereikend.

27

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Prestaties • Uitvoering geven aan de implementatie van het beleidskader over de gemeenschapshuizen. Dit resulteert in actieplannen per kern. • Nieuw digitaal sleutelsysteem gemeentelijke accommodaties gefaseerd implementeren • In 2023 wordt een nieuw beleid buitensport accommodaties voorgelegd aan de raad en starten we met de uitvoering van het uitvoeringsplan dat in 2024 doorloopt. • Beleidskader voor maatschappelijke accommodaties vastgesteld (met o.a. uitgangspunten voor beheer, eigendom, tarifering en facilitering) • Raadsvoorstel Besluitvorming Integraal Huisvesting Plan (IHP) voor onderwijshuisvesting • Vervangende nieuwbouw of renovatie van basisscholen 't Kompas in Heijningen, De Toren en De Boemerang in Zevenbergen en De Klaverhoek in Moerdijk.

• Project Gymaccommodaties - Fase 1 Sporthal Zevenbergen: ontwerp afgerond, vergunningprocedure opgestart, aanbesteding afgerond - Fase 2 Gymzaal bij basisschool de Regenboog: ontwerp afgerond, besluitvorming beschikbaar stellen krediet • Zwembaden - Uitvoering raadsbesluit over de gemeentelijke zwembaden - Realisatie toekomstperspectief zwembaden • Scholenontwikkeling Klundert - Afronden afwegingsdocument en besluitvorming over voorkeurslocatie - Haalbaarheidsonderzoek (ruimtelijk, financieel, maatschappelijk) - Project exploitatie en risico-analyse • Scholenontwikkeling Fijnaart - Afronden Initiatieffase • MFA Willemstad (incl. verplaatsing VV Kogelvangers) o Voetbalvereniging Kogelvangers: - Planologische procedure nieuw clubgebouw afgerond - Start realisatie nieuw clubgebouw - Voorbereiding realisatie velden (uitvoeringsontwerp gereed, vergunningen op orde, start aanbesteding) o MFA Willemstad - Ontwerp gebouw en buitenruimte - Besluitvorming beschikbaar stellen uitvoeringskrediet - Voorbereiding planologische procedure - Opzet nieuwe beheerconstructie • MFA D’Ouwe School Noordhoek - Realisatie renovatie dorpshuis • Brandweerkazerne Willemstad - Besluit ver-/nieuwbouw - Besluitvorming beschikbaar stellen uitvoeringskrediet - Planologische procedure ver-/nieuwbouw doorlopen • Ombouw van grasveld naar kunstgrasveld bij Seolto om te voldoen aan de groeiende sportbehoefte.

Gemeente Moerdijk

2024

2025

2026

2027

28

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

• Raadsbesluit over aanbrengen akoestische panelenbij aantal gymzalen. • Uitvoering geven aan de implementatiefase beleidskader ontmoetingsfunctie, gemeenschapshuizen en opstellen uitvoeringsplan fasegewijs per kern. - Besluitvorming toekomst Parel - Besluitvorming initiatieffase vervangende nieuwbouw Trefpunt/Tune Zevenbergen (contract eindigt in 2028)