Definitieve vormgegeven versie Cultuur- en erfgoednota gemeente Moerdijk

56

BIJLAGE 2. Bijeenkomst cultuur- en erfgoednota Fort Sabina 29 juni 2023 – samenvatting Donderdagavond 29 juni vond de tweede bijeenkomst plaats over de cultuur- en erfgoednota met het werkveld. De locatie was Fort Sabina. Er waren ca. 20 vertegenwoordigers aanwezig van stichtingen en verenigingen uit de hele gemeente, met heel verschillende achtergrond (muziek, erfgoed, theater, etc.). In de eerste bijeenkomst van 3 april in de Stad Klundert waren een aantal onderwerpen naar voren gekomen die we nu verder uit wilden diepen: - Hoeveel en welke podia in de gemeente voor uitvoeringen en voorstellingen. - Samenwerking tussen verenigingen onderling en met de gemeente. - Hoe kunnen we alle verhalen en (historische) informatie van onze gemeenten beter toegankelijk maken? - Op welke manier kunnen cultuur en erfgoed bijdragen aan de vitaliteit in de kernen. Podia Er is behoefte aan een plek waar makers en talenten bij elkaar kunnen komen. Verder blijft er discussie of er een centrale plek in de gemeente moet komen voor grote uitvoeringen. Tenslotte zien de deelnemers de meerwaarde van een open luchtpodium in Fort Sabina voor opvoeringen buiten. Samenwerking Verenigingen zijn geholpen met een cultuurcoach voor betere samenwerking, uitwisseling en professionalisering.

Verder zou er een online platform moeten komen voor gezamenlijke informatie, ook bijvoorbeeld over praktische zaken als aanvraag van vergunningen en draaiboeken voor activiteiten. Verhalen Er bestaat niet 1 verhaal van Moerdijk, iedere kern of gebied heeft een eigen achtergrond en verhaal dat aandacht verdient. De heemkundekringen maken dit meestal toegankelijk voor de eigen inwoners en leden. Een gezamenlijke website kost veel tijd en moeite. Het idee werd geopperd om regelmatig een grote voorstelling te maken waar verschillende historische verhalen in voorkomen. Cultuur en erfgoed in de kernen Dit sluit aan op het vorige onderwerp van verhalen en historische informatie. Juist door samenwerking en uitwisseling kunnen de heemkundekringen en aderen samen een verhaal vertellen. Bijna iedere kern heeft wel een plek om dit met het publiek te delen. Resultaat Uitgangspunt van de cultuur- en erfgoednota is dat de inbreng van de eigen inwoners zwaar meeweegt. Daar waar uit de bijeenkomsten een redelijk eenduidig beeld naar voren komt, zoals bij het onderdeel samenwerking, zal dat zeker in de nota terugkomen. Ook het belang van cultuurhistorie in de kernen zal een plek in het toekomstig beleid krijgen.

57

BIJLAGE 3

Cultuur In juni 2023 konden inwoners uit Moerdijk meedoen aan het onderzoek over de cultuur en het erfgoed in de gemeente. 497 mensen hebben de vragenlijst compleet ingevuld. Hieronder ziet u een samenvatting van de resultaten en leest u wat we met de resultaten willen doen.

Cultuur en erfgoed in Moerdijk Van welke van de onderstaande vormen van cultuur heeft u in het afgelopen jaar binnen de gemeente Moerdijk een activiteit bezocht? Top 3 meest bezochte vormen van cultuur

Waar denkt u aan als u aan cultuur, erfgoed en gemeente Moerdijk denkt? Meest genoemde steekwoorden

Theater Klundert Zevenbergen Gebouwen De Schuur Monumenten

Willemstad Sabina Muziek Erfgoed

Forten Kunst Mauritshuis

Moerdijk

Oud Musea Haven

Historisch

Concert 32%

Tentoonstelling 27%

Toneelvoorstelling 20%

Vesting

Heeft u behoefte aan een of meer extra culturele evenementen of festivals in de gemeente Moerdijk? % Ja Ja, op het gebied van muziek 52% Ja, op het gebied van geschiedenis 32% Ja, op het gebied van monumenten 27% Ja, op het gebied van kunst 13% Ja, op het gebied van zang 12% Ja, op het gebied van toneel 11% Ja, op het gebied van dans 7% Ja, op ander gebied 6% Nee 26%

58

Actief meedoen kunst en cultuur Met welke vorm(en) van cultuur en erfgoed houdt u zich zelf actief bezig? Top 3 vormen van cultuur

Muziek

Heemkunde (geschiedenis)

Monumenten

27%

23%

20%

Van welke vereniging(en), club(s) of gezelschap(pen) op het gebied van cultuur of erfgoed bent u lid? Top 3 verenigingen binnen de gemeente Moerdijk

Heemkundekring 38%

30% is lid van een vereniging binnen gemeente Moerdijk

Muziekvereniging 19% Koor 16%

10% is lid van een vereniging buiten gemeente Moerdijk

Als u een theatervoorstelling bezoekt, naar welke plaats gaat u dan meestal? Breda

28 %

Rotterdam

10 %

Theater de Schuur in Zevenbergen

9%

Overige plaatsen

24 %

Ik bezoek geen voorstellingen

21 %

Weet ik niet/ geen mening

8%

Beoordeling en belang cultuur Belang van aspecten cultureel erfgoed % (Zeer) belangrijk Scholieren maken kennis met vormen van cultuur en erfgoed 86% Forten en vestingen in onze gemeente 79% Financiële ondersteuning cultuur en erfgoed binnen de gemeente, vanuit de gemeente 71% Mogelijkheden om iedereen deel te laten nemen aan cultuur en erfgoed 65% Belang van cultuur of erfgoed in het dagelijks leven 46%

59

Wat gaat er goed op cultureel gebied in Moerdijk? Enkele antwoorden

Divers aanbod Inzet inwoners en vrijwilligers Veel aanbod Onderhoud Goede financiële ondersteuning Wat kan er beter op cultureel gebied in Moerdijk? Enkele antwoorden

Gemiddelde beoordeling cultuuraanbod Algemeen rapportcijfer

6.5 Wat vindt u de belangrijkste punten waar cultuur en erfgoed aan bijdragen? Top 7 belangrijkste bijdragen

Behouden van cultureel erfgoed

Frequenter Promotie naar buiten toe Afstemming en samenwerking

59%

Aandacht voor cultuur Jeugd betrekken en onderwijzen

49%

Culturele ontwikkeling kinderen

Behouden van traditites 40%

Gemeente Moerdijk heeft extra geld voor cultuur en erfgoed. Waar moet dat volgens u aan besteed worden? Top 3 Monumenten 35% Heemkunde (geschiedenis) 34% Culturele evenementen 30%

Stel, u krijgt twee kaartjes die u mag besteden voor een culturele activiteit. Waar gaat u dan het liefst heen? Top 3 Muziek 37% Heemkunde (geschiedenis) 12% Monumenten 11%

Vermaak voor vrije tijd 30%

Gezelligheid 30%

Jezelf ontwikkelen 28%

De buurt of centrum aantrekkelijker maken 27%

Wat gaan we doen met de uitkomst? De gemeente Moerdijk maakt dit jaar een nieuw plan voor cultuur en erfgoed. Daar staat in wat we de komende jaren willen gaan doen op het gebied van cultuur en erfgoed. De uitkomsten van dit onderzoek nemen we mee in de plannen. Ze laten zien wat onze inwoners belangrijk vinden en waar ze in de toekomst behoefte aan hebben voor cultuur en erfgoed. Als de plannen klaar zijn en goedgekeurd door de gemeenteraad, kan iedereen het inzien op de website van de gemeente.

60

BIJLAGE 4. Erfgoed en Omgevingswet Wat verandert er met de invoering van de Omgevingswet voor erfgoed? • • • •

•

•

• • •

• •

Op 1-1-2024 treedt de Omgevingswet in werking. Voorlopig zal gemeente Moerdijk beleidsneutraal overgaan. Op dat moment treedt de “Verordening gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit Moerdijk” in werking. De gecombineerde monumenten- en welstandscommissie wordt de “gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit”. Onder de Omgevingswet is vooroverleg nog belangrijker dan voorheen. Hierdoor zal in een eerder stadium dan voorheen de adviescommissie geraadpleegd moeten worden. Er wordt een brede definitie van cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving gehanteerd. Het gaat om (gebouwde en aangelegde) monumenten, archeologische monumenten, stads- en dorpsgezichten, cultuurlandschappen en ander cultureel erfgoed – roerend of immaterieel erfgoed – dat via het omgevingsplan aan een specifieke locatie te verbinden is, zoals een haven voor historische schepen of een corsowagenbouwplaats. De gemeentelijke structuurvisie wordt vervangen door de omgevingsvisie. In deze visie zijn op hoofdlijnen de kwaliteiten van het grondgebied beschreven en de opgaven, ontwikkelingen, ambities en strategie voor de langere termijn voor bouwwerken, infrastructuur, cultureel erfgoed, bodem, lucht, natuur en andere aspecten van de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie van Moerdijk is toerisme, recreatie en erfgoed onderdeel van de visie.

Het omgevingsplan komt in de plaats van het huidige bestemmingsplan en de gemeentelijke verordeningen die over de fysieke leefomgeving gaan. Het aanwijzen van gemeentelijke monumenten gebeurt straks ook in het omgevingsplan. In de Omgevingswet is geregeld dat in het geval van archeologische toevalsvondsten van algemeen belang niet alleen de minister van OCW, maar ook de gemeente bodem verstorende werkzaamheden kan stilleggen. Het toetsingskader voor een sloopvergunning binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht moet in het omgevingsplan worden opgenomen. Vanaf 1-1-2024 ontstaat een specifieke zorgplicht voor rijksmonumenten. Een activiteit hoeft daarbij niet gericht te zijn op een rijksmonument. Het is voldoende dat een activiteit in de fysieke leefomgeving effect heeft op dat rijksmonument. Een voorbeeld hiervan is het bouwen van een tunnel, waardoor een rijksmonument kan verzakken. Initiatiefnemers moeten voldoende maatregelen treffen om beschadiging of vernieling van een rijksmonument te voorkomen. Nieuwe beoordelingsregels voor rijksmonumenten in Besluit kwaliteit Leefomgeving (BKL). Het Erfgoedregister gaat alleen nog maar immaterieel erfgoed en cultuurgoederen bevatten. Zie onderdeel begrippenkader Omgevingsplan.

61

BIJLAGE 5. 10 Uitgangspunten voor het omgaan met monumenten ‘In 10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten wordt een aantal principes en uitgangspunten benoemd die aangeven hoe wij in deze tijd met monumenten omgaan. Deze gelden als algemeen kader voor degenen die restauraties en wijzigingen aan monumenten moeten beoordelen. Maar zij dienen ook als richtlijn voor de eigenaren die initiatieven voor hun monument ontwikkelen. De schrijvers hebben zich ingezet om zo helder mogelijk aan te geven waar het bij de instandhouding van monumenten globaal om gaat. De uitgevers beogen een zo breed mogelijke verspreiding van deze publicatie. Het gaat uiteindelijk ook om een grotere transparantie en een beter inzicht rond de zorg voor ons erfgoed. Met meer inzicht werken wij samen aan een toekomst vol monumenten.’ De regionale welstands- en monumentenorganisaties, november 2008 De 10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten: 1. Het maatschappelijk belang van monumenten. Monumenten vormen onderdeel van ons collectief geheugen, ze zijn van ons allemaal. 2. Levende monumenten veranderen. Het gaat erom dat we onze monumenten gebruiken en niet verbruiken. 3. Waarin zit de waarde van beschermde monumenten? Ieder monument heeft zijn specifieke waarde, ieder bouwplan vraagt om een individuele aanpak. 4. De voortgaande geschiedenis van bouw en gebruik.

Een rijke bouw- en gebruiksgeschiedenis maakt monumenten interessant. 5. Het huidige monument is uitgangspunt. Behoud heeft altijd de voorkeur boven vernieuwing. 6. Drie schaalniveaus. Van omgeving tot detaillering: elk schaalniveau is van belang. 7. Het monument in zijn omgeving. Van belang is dat bij wijzigingen aan een monument wordt aangesloten bij de karakteristieken van de omgeving. 8. Structuur en stijl van monumenten. De verschijningsvorm van monumenten drukt iets uit over tijd, plaats, functie en opdrachtgever. 9. Constructies, materialen, kleuren en details. Constructie, materiaal, afwerking en detail bepalen de fysieke ouderdom van het monument en zijn essentieel voor de monumentale waarde. 10. Een wereld vol monumenten voor de toekomst. Met elkaar werken we aan een wereld vol monumenten voor de toekomst. Op libau.nl/wp-content/uploads/10-uitgangspunten.pdf staat de volledige tekst van de 10 Uitgangspunten voor het omgaan met monumenten.

62

BIJLAGE 6. Stelling van Willemstad: maatregelen voor behoud -

Opstellen van aanvullend erfgoedbeleid voor de vesting Willemstad en aanpassen van de welstandscriteria. Deze actie is samen met de inwoners opgenomen in het kader van het Programma Vitale Centra.

-

Het centrum van Klundert heeft met de Bottekreek en omliggende bebouwing in hoge mate zijn karakteristieke uiterlijk behouden. Het vormt met de vestingwerken een aantrekkelijk en samenhangend geheel. Samen met de inwoners zal net als in Willemstad in het kader van het Programma Vitale Centra gekeken worden of een eigen erfgoedbeleid voor het centrum van Klundert haalbaar is.

-

Uniform kleur- en materiaalgebruik is belangrijk voor de historische uitstraling van de Stelling. Met deze nota stellen we vast dat voor elementen in de openbare ruimte zoals fietsnietjes en het onderstel van de informatieborden alleen de ral kleur 7021 (mat) gebruikt kan worden.

-

In de vesting Willemstad dient het zogenaamde “Willemstads groen” gebruikt te worden. Het betreft N0-15-10. Andere benaming “rijtuigengroen” Sikkens Q0-05-10.

-

In de vesting Willemstad wordt voor stucwerk de voorgeschreven ral kleur hoek Kerkring 2 /Hofstraat. Voor gevels Keimen kleur 9307.

63

BIJLAGE 7. Overzicht toeristische bebording in gemeente Moerdijk In de openbare ruimte van gemeente Moerdijk zijn diverse soorten borden terug te vinden. Naast verkeerskundige borden plaatst de gemeente zelf ook toeristische informatie- en promotieborden. Verder is de gemeente verantwoordelijk voor toeristische bewegwijzering buiten de bebouwde kom. Ook andere partijen plaatsen met regelmaat toeristischrecreatieve bebording op het grondgebied van onze gemeente. Met dit overzicht van het aanbod aan toeristische bebording en andere toeristische communicatiemiddelen in de openbare ruimte geven we meer duiding aan het gebruik van dit soort elementen. Waar, wanneer en wie plaatst en maakt dit soort toeristische uitingen? Hoe zorgen we voor eenheid en welk bord gebruik je in welke situatie. Ook gaan we dieper in op de diverse formats die we hiervoor gebruiken. Vestingsteden Willemstad en Klundert Voor onze toeristische trekpleisters, vestingsteden Willemstad en Klundert, realiseren we aparte bebordingsplannen waarin we alle toeristische borden en andere toeristische communicatiemiddelen in de openbare ruimte onder de loep nemen. De richtlijnen uit dit overzicht vormen daarin de basis. 1. Welke elementen vind je terug in dit overzicht? In de openbare ruimte maken we gebruik van diverse soorten toeristische communicatieuitingen. In dit overzicht nemen we de volgende op: •

Richtlijnen toeristische informatieborden

•

Richtlijnen toeristische routeringsborden

•

Overzicht overige toeristische communicatie-uitingen in de openbare ruimte

2. Vergunningsvrij plaatsen Toeristische informatieborden kunnen door gemeente Moerdijk vergunningsvrij op gemeentegrond worden geplaatst. Voor externe partijen, zoals particulieren en heemkundige kringen, gelden andere richtlijnen. Voor gebruik van grond van derden, zoals het Waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer of anderen, dient vooraf toestemming voor plaatsing te worden gevraagd. Voor plaatsing op gemeentegrond is toestemming van de gemeentelijke wegbeheerder wel noodzakelijk. Dit kan via de interne afdeling Openbare Ruimte. In vesting Willemstad geldt beschermd stadsgezicht. Daarom zijn er met de Monumentencommissie afspraken gemaakt over het gebruik van kleuren in de vesting. Zo is het Willemstads groen zoveel mogelijk van toepassing op elementen in de openbare ruimte. Dit betreft de kleur N0-15-10. Andere benaming hiervoor is de kleur ‘rijtuigengroen’ (Q0-05-10) van Sikkens. Uit het kleurenpalet van Visit Moerdijk is gekozen voor het diepe ‘Moerdijk’ paars dat ook uitgebreid aan bod komt onder hoofdstuk 3. Specificaties voor opmaak en gebruik bebording. 3. Specificaties voor opmaak en gebruik toeristische bebording Voor de opmaak van bebording bestaan vanuit gemeente Moerdijk twee formats, namelijk die van de Zuiderwaterlinie en Visit Moerdijk.

Daarnaast leveren we als gemeente ook AWNB monumentenborden en monumentenschildjes en hebben we een contract met REVIS voor het bewegwijzeren van toeristische locaties in het buitengebied. Die laatste borden worden beheerd en onderhouden door de genoemde partij.

64

Elke huisstijl kent eigen specificaties voor gebruik waarbij we kijken naar het geheel. Zodat alle elementen in de openbare ruimte één verhaal vertellen, namelijk die van de Stelling van Willemstad binnen de Zuiderwaterlinie. Hierbij per format richtlijnen en voorbeelden per soort element. Ook wordt aangegeven in welke situatie welk format wordt toegepast. Het plaatsen van toeristische bebording in gemeente Moerdijk loopt via de adviseurs Recreatie en Toerisme (team REO) of de adviseur Monumenten (Team VVTH), al dan niet in samenwerking met de juiste interne én externe belanghebbenden. 3.1. Wanneer gebruiken we welk format? De Stelling van Willemstad dekt een groot gedeelte van het grondgebied van onze gemeente. En toch gebruiken we niet door heel de stelling altijd en alleen het Zuiderwaterlinie format. We gebruiken het Zuiderwaterlinie format enkel en alleen in overleg met de Alliantie Zuiderwaterlinie en wanneer wij als gemeente denken dat dit toegevoegde waarde heeft. Zo passen we het format in ieder geval toe wanneer: •

De informatie op het bord specifiek gaat over een highlight binnen de Stelling van Willemstad of de Zuiderwaterlinie;

•

Of de informatie op het bord verwijst naar het algemenere verhaal van een specifieke highlight in de Stelling of de Stelling of de Zuiderwaterlinie als geheel;

•

En geen sprake is van gerichte lokale toeristische informatievoorziening;

•

En er verwezen wordt naar de website van de Zuiderwaterlinie;

•

En het bord wordt geplaatst binnen de gebiedsgrenzen van de Stelling van Willemstad.

We gebruiken het format van Visit Moerdijk in alle overige situaties, zoals wanneer: •

De informatie op het bord specifiek gaat over een locatie binnen gemeente Moerdijk;

•

De informatie op het bord algemene info verstrekt over een dorp of stadje binnen gemeente Moerdijk of Moerdijk als geheel;

•

Het bord onderdeel uitmaakt van een route, beleving of andere toeristischrecreatieve toepassing in de openbare ruimte;

•

Het wenselijk is meer informatie te verstrekken over een locatie dan het format Zuiderwaterlinie toelaat (o.a. met beeld);

•

Er sprake is van gerichte lokale toeristische informatievoorziening;

•

Er specifiek wordt verwezen naar de website van Visit Moerdijk en/of partners.

Hoewel de specifieke formats van elkaar verschillen, maken we in alle gevallen zoveel mogelijk gebruik van de RAL-kleur 7021 (mat). Dit geldt voor diverse elementen in de openbare ruimte zoals het onderstel van de informatieborden en fietsnietjes.

65

3.2. Specificaties informatiepanelen Zuiderwaterlinie Binnen de Alliantie Zuiderwaterlinie zijn richtlijnen opgenomen voor de herkenbaarheid in de materiaalkeuze per stelling. In de Stelling van Willemstad houden we een matzwarte kleur aan. In afstemming met de Monumentencommissie is gekozen voor de RAL-kleur 7021 (mat). Dit geldt voor diverse elementen in de openbare ruimte zoals het onderstel van de informatieborden en fietsnietjes. Op de Zuiderwaterlinie informatiepanelen zelf hanteren we de huisstijl van de Alliantie Zuiderwaterlinie.

Figuur 1 Kleurgebruik in de Stelling van Willemstad ©Alliantie Zuiderwaterlinie

Figuur 2 Voorbeeldpaneel format Zuiderwaterlinie ©Alliantie Zuiderwaterlinie* *Dit voorbeeldbord zelf staat niet in de Stelling van Willemstad.

Elk bord bestaat uit een tekst van maximaal 100 woorden en drie afbeeldingen. De teksten worden ook in het Engels vertaald en getoond op het paneel. De invulling van het kader aan de rechterkant wordt bepaald door de Alliantie Zuiderwaterlinie. Bestaande informatiepanelen van de Zuiderwaterlinie

Momenteel staan er panelen van de Zuiderwaterlinie op diverse locaties in de Stelling van Willemstad. Al de onderstellen van deze borden voldoen niet aan de hier bovengenoemde specificaties. Wanneer de borden gerestaureerd of vervangen moeten worden, kan dit aan de hand van de hier genoemde specificaties.

66

3.3. Specificaties informatiepanelen Visit Moerdijk Ook Visit Moerdijk kent specificaties voor het gebruik van diverse elementen in de openbare ruimte. Om eenheid te creëren houdt dit format het matzwarte aan voor onderstellen van informatiepanelen, bebording en andere toeristische elementen in de openbare ruimte. Het format van de bebording zelf verschilt wél. Als basiskleur op de toeristische bebording hanteren we het ‘Moerdijk paars’ met als accentkleuren daarbij ‘Moerdijk turquoise’, ‘Moerdijk crème’ en ‘Moerdijk rood’.

Figuur 3 Kleurcodes Visit Moerdijk

Voor borden gemaakt door Visit Moerdijk geldt een maximum van 300 woorden en maximum 3 afbeeldingen bij een liggend paneel ter grootte van 125×90 cm. Per bord is maatwerk mogelijk, mits dit past binnen het format. Op elk bord zijn één of meerdere QRcodes te plaatsen, waarmee we o.a. teksten vertaald kunnen aanbieden. De afmeting kan worden aangepast naar de functie van het bord of paneel. Dit kan gevolgen hebben voor de hoeveelheid tekst en/of afbeeldingen op het specifieke bord.

67

Figuur 4 Voorbeeldpaneel in huisstijl Visit Moerdijk

3.4. Toeristische bewegwijzering in het buitengebied (autoverkeer) Buiten de bebouwde kom beheert REVIS Bewegwijzering (voorheen REVIS Verkeerstechniek) sinds de toeristische bewegwijzering. Concreet gaat dit over de bruine bebording voor gemotoriseerd verkeer. De richtlijnen voor het gebruik hiervan zijn vastgesteld in de beleidsregel Toeristische Bewegwijzering Gemeente Moerdijk. De stelregel hierin is dat we een minimale bebording toepassen.

Figuur 5 Toeristische bewegwijzering buitengebied gemeente Moerdijk

3.4.1. Werkwijze toeristische bewegwijzering buitengebied Voor eigen of enkele niet-commerciële toeristisch-recreatieve locaties regelt gemeente Moerdijk de bewegwijzering via REVIS Bewegwijzering. Voor commerciële locaties dient de desbetreffende ondernemer zelf een verzoek in te dienen bij REVIS. Een aanvraag verloopt als volgt: 1.

De ondernemer of initiatiefnemer neemt contact op met REVIS door te mailen naar info@revis-bewegwijzering.nl of te bellen naar 0413 379633;

2. REVIS toetst of de aanvraag aan de voorwaarden van de gemeente voldoet. De regels vind je op: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR375770/1; 3. Wanneer een object aan de voorwaarden voldoet (beleidsregels Moerdijk) stelt REVIS een route op met de positie en ontwerp van de borden;

68

4. REVIS legt deze route voor aan zowel de ondernemer als de gemeente. De route wordt ter controle aangeboden aan zowel team Openbare Ruimte als aan de medewerkers van team REO werkveld toerisme; 5. Na goedkeuring van zowel ondernemer als gemeente gaat REVIS over tot plaatsing van de borden. Ondernemer betaalt de kosten voor de borden aan REVIS. In het geval van een gemeentelijk object, neemt de gemeente Moerdijk de kosten voor haar rekening. Het plaatsen van een bord kost € 70,- per bord per jaar. Binnen gemeente Moerdijk is team Openbare Ruimte verantwoordelijk voor het controleren van bebording in het veld. Bestaande toeristisch-recreatieve objectverwijzingen die niet voldoen aan de regels gesteld in artikelen 2 en 3 en de eisen in CROW-richtlijn 262, worden weggehaald door de gemeente.

3.5. Fiets- en wandelknooppuntennetwerk Het fiets- en wandelknooppuntennetwerk loopt ook door onze gemeente heen. In NoordBrabant wordt dit routenetwerk beheerd door Routebureau Brabant, een onderdeel van Visit Brabant. Zij plaatsen, onderhouden en beheren ook de bijbehorende bebording. Als gemeente spelen we hierin vooral een signalerende rol, zoals bij het ontbreken van borden. Ook kan er op verzoek van de gemeente een knooppunt worden toegevoegd aan het netwerk. De kosten voor plaatsing en groot onderhoud worden in overleg met het Routebureau (deels) betaald door gemeente Moerdijk, vanuit het budget Toerisme en Recreatie. Daarnaast hebben we een vaste samenwerking voor het Routebureau waarvoor we jaarlijks een vast bedrag betalen.

Figuur 6 Voorbeeldbord fietsknooppunt ©Routebureau Brabant

69

3.6. Blauwe bewegwijzering binnen de bebouwde kom (voetgangers) Binnen de bebouwde kom regelt de Buitendienst van gemeente Moerdijk de bewegwijzering naar diverse locaties. Denk hierbij aan musea, speeltuinen en ontmoetingsplekken zoals kerken en gemeenschapshuizen. Deze bordjes zijn voornamelijk bedoeld voetgangers te verwijzen. In veel gevallen kunnen ook andere weggebruikers, zoals fietsers, hiervan gebruikmaken. Voor dit doeleinde maken we als gemeente gebruik van kleine blauwe bordjes in het formaat 800×100 mm met een maximaal aantal tekens van 15. Een aanvraag wordt afgestemd met zowel team Openbare Ruimte als team REO.

Figuur 7 Voorbeeldborden blauwe bewegwijzering binnen bebouwde kom

3.7. Specifieke routering binnen de bebouwde kom (voetgangers) Voor vesting Willemstad en vesting Klundert staan concrete bebordingsplannen op de planning. Hierin nemen we ook toeristische routering op voor voetgangers. Hiervoor zullen aparte borden worden ontwikkeld die passen bij de omgeving binnen de vesting. Omdat deze nog in ontwikkeling zijn, hebben we hiervan nog geen concreet voorbeeld. Deze worden verwacht in december 2023. Wanneer het wenselijk is ook in andere dorpen en stadjes routering toe te passen, kijken we per plaats welke vorm we hiervoor geschikt achten. 3.8. ANWB Monumentenborden en -schildjes Gemeente Moerdijk kent momenteel 123 Rijksmonumenten en 38 gemeentelijke monumenten. Dat zijn er flink wat en hierop zijn we trots als gemeente.

Figuur 8 Voorbeelden van emaillen en een ANWB Monumentenbord aan de gevel ©ANWB

De emaillen schildjes (links in figuur 8) worden geplaatst aan de gevels van Rijks- of gemeentelijke monumenten. Het format is gemaakt op advies van de Rijksdienst. We

70

gebruiken hiervoor de afmetingen: 14×20 cm. Hiervoor is structureel budget beschikbaar via de adviseur Monumenten. Het plaatsen van ANWB Monumentenborden (rechts in figuur 8) hebben we als gemeente zelf in de hand en is niet verplicht voor een particuliere eigenaar. We plaatsen deze monumentenborden met een toeristische insteek. Zo dragen ze bij aan het verhaal dat we op diverse locaties willen vertellen. Hiervoor is geen structureel budget aanwezig. De plaatsing hiervan gebeurt incidenteel en op aanvraag. Ook kan de vormgeving afwijken van het hier gegeven voorbeeld. ANWB Monumentenborden zijn ook beschikbaar op paal en in een grotere versie. De tekstruimte op de borden is beperkt. Om die reden maken we zoveel mogelijk gebruik van de QR-codes. Hiermee linken we door naar het uitgebreidere verhaal van het desbetreffende monument. 4. Overige borden in het werkveld Als gemeente hebben we niet alle geplaatste toeristisch gerelateerde borden in eigen beheer. Veel van de borden in het werkveld zijn geplaatst door externe partijen, zoals lokale heemkundekringen of ondernemers. Toch proberen we zoveel mogelijk eenheid te creëren en te voorkomen dat er te veel borden worden lukraak worden geplaatst. Het plaatsen van bebording op gemeentegrond is niet zomaar mogelijk. Ook gaat het in sommige gevallen om de plaatsing van reclame-uitingen.

Dit is zonder vergunning niet toegestaan in gemeente Moerdijk. Bij de plaatsing van illegale bebording wordt de partij die de bebording plaatst verzocht de illegale bebording te verwijderen. Indien dit niet gebeurt, kan de gemeente hierop handhaven en de bebording verwijderen.

Figuur 9 Voorbeeld van bebording in het veld niet afkomstig van gemeente Moerdijk. Deze infoborden zijn geplaatst door heemkundekring de Willemstad

71

BIJLAGE 8. Beschermd immaterieel erfgoed gemeente Moerdijk Immaterieel erfgoed

Beschrijving

Categorie

Gemeente Moerdijk

Soort bescherming:

Molenaarsambacht

h/ps://www.unesco.nl/ nl/ar6kel/unesco-zetambacht-van-demolenaar-op-lijstimmaterieel-erfgoed Unesco immaterieel erfgoed

ambacht

3 draaiende molens in Oudemolen, Zevenbergen en Willemstad

Behoud van het ambacht voor de toekomst en kennis delen. Opleidingscentrum is organisa6e van de Na6onale Molendag.

Koningsdag

Koningsdag Immaterieel Erfgoed Na6onale Inventaris Immaterieel Erfgoed 27 april

evenement

Alle kernen

Klinkend erfgoedklokken

Klokken zijn klinkend Klok in rijksmonument erfgoed. Stichting Klinkend Erfgoed is kenniscentrum. De Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed heeS een inventarisa6e gemaakt van klokken die monumentaal zijn en onderdeel zijn van het rijksmonument. Er is geen subsidieregeling meer. h/ps:// www.cultureelerfgoed.n l/onderwerpen/ subsidie-klinkendKlokken zijn klinkend Klok in rijkserfgoed monument

De bond van Oranjevereniginge n KBOV func6oneert als kenniscentrum/ landelijk aanspreekpunt voor de plaatselijke oranjeverenigingen. Samenwerking Valt onder

Klinkend erfgoedklokken

NH kerk Wilhelminaplein Moerdijk

Koepelkerk Kerkring 19 Willemstad

instandhoudingsplicht Erfgoedwet

Valt onder instandhoudingsplicht Erfgoedwet

72

Klinkend erfgoedklokken

Klokken zijn klinkend erfgoed

Klok in rijksmonument

4/5 mei h/ps:// Evenement herdenkingen www.immaterieelerfgoe d.nl/nl/ herdenking4en5mei Na6onale Inventaris Immaterieel Erfgoed.

NH kerk Markt 4 Zevenbergen

Valt onder instandhoudingsplicht Erfgoedwet

4/5 mei

Herdenkingen en vieringen op Belgische lokaal niveau, oorlogsgraven aan zoals 4/5 mei de haven comités, OranjeWillemstad. Er verenigingen. moet nog een Oorlogsgravenverdere s6ch6ng inventarisa6e onderhoudt de plaatsvinden graven van oorlogsslachtoffers die in het beheer van de Oorlogsgravens6ch6ng zijn. (consuls).

73

Colofon

De cultuur- en erfgoednota Moerdijk 2024-2027 ‘De kracht van cultuur en erfgoed benutten’ is een uitgave van de gemeente Moerdijk Vormgeving en illustraties: Wilma Fransen Fotografie: Gert van der Ros, Marcel Otterspeer, Visit Moerdijk, Peter Braakmann, Tamara Heeren, Zuiderwaterlinie en Stichting Fort Sabina Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot fotomateriaal in deze nota te achterhalen. Iedereen die meent dat zijn/haar materiaal zonder voorafgaande toestemming is gebruikt, kan dit aan ons laten weten via info@moerdijk.nl

Foto cover: Marcel Otterspeer. Op de foto staat muziekgroep Luz, Pam en Josette Februari 2024

74