Bijlage - Lichtvisie vitale centra gemeente Moerdijk
Tekst van het document
LED Moerdijk Shine! Visie voor lichtbeleving en sfeerverlichting voor de 4 centra van Moerdijk 24 januari 2025
MEER DAN LICHT
INHOUD AANLEIDING EN DOEL
3
HUIDIGE STAAT LICHTBELEVING
5
ANALYSE RUIMTELIJKE STRUCTUUR
36
LICHTVISIE 4 CENTRA
41
UITWERKING PER CENTRUM
55
DOORKIJK NAAR VERVOLG
91
BIJLAGE INVENTARISATIE
94
VISIE VOOR LICHTBELEVING EN SFEERVERLICHTING
AANLEIDING EN DOEL Duurzame en veilige sfeerverlichting vitale centra De gemeente Moerdijk heeft de ambitie om een attractieve, aantrekkelijke openbare ruimte te creëren waar bewoners en bezoekers met plezier vertoeven en zich thuis voelen; de vitale centra. Het integreren van sfeerverlichting in de openbare ruimte kan daar een bijzondere bijdrage aan leveren. Door wel overwogen de verlichting van de openbare ruimte te optimaliseren én te verrijken met sfeerverlichting, worden de centra aantrekkelijk om ’s avonds, na zonsondergang en tijdens evenementen bijeen te komen en te beleven. Om de sfeer in vitale centra te benadrukken, is een integrale visie op licht noodzakelijk. Hierbij zijn alle relevante beleidsterreinen van de gemeenten en vertegenwoordigers van de centra betrokken. In de huidige situatie wordt extra sfeerverlichting verzorgd door de ondernemers in de centra. De voorwaarden betreffende elektrische veiligheid, de benodigde gecertificeerde aannemers om werkzaamheden uit te voeren, maar ook de noodzaak voor een toegankelijke openbare ruimte, zonder hinder voor mens en omgeving maakt dat de gemeente heeft gekozen voor meer regie over de sfeerverlichting. De gemeente heeft de ambitie om zelf structurele sfeerverlichting in de centra te realiseren, om de identiteit, veiligheid en levendigheid te verhogen.
En hiermee op een duurzame wijze voort te bouwen op de behoefte van ondernemers om de centra aantrekkelijk en levendig te maken voor de bewoners en bezoekers. Kernen karakteristiek Elke kern heeft zijn eigen identiteit en karakteristieken, en de verlichting kan deze unieke eigenschappen versterken. Willemstad en Klundert zijn beide vestingsteden, met een rijke cultuurhistorie die zich onder andere uit in de vele monumenten in Willemstad en het karakteristieke water van de Bottekreek in Klundert. Fijnaart is een voorstraatdorp in de polder en kent bijzondere streekgebonden evenementen.
Zevenbergen is de regionale voorzieningenkern waar het water weer door het centrum stroomt. Sfeerverlichting speelt een cruciale rol in het zichtbaar maken van deze unieke kenmerken, niet alleen overdag maar ook in de avond, waardoor het beeld van de centra verder wordt versterkt. LED Moerdijk Shine! Integrale aanpak duurzame en veilige sfeerverlichting vitale centra In de lichtbeleving van de openbare ruimte is sfeerverlichting slechts één onderdeel binnen het bredere geheel van verlichting. Het is essentieel om verlichting integraal te benaderen, zodat deze in harmonie werkt met andere verlichtingselementen in de openbare ruimte. Daarbij moeten technische aspecten, zoals de energievoorziening, aansturing en efficiënt beheer en onderhoud, zorgvuldig worden afgestemd. Nieuwe technologieën maken het mogelijk om verlichting dynamisch, statisch of zelfs adaptief in te zetten. Dit kan bijvoorbeeld door lichtscenes te creëren die zich aanpassen aan het aantal bezoekers, het tijdstip van de dag, of het seizoen. Dit biedt de mogelijkheid om de verlichting te variëren en te optimaliseren, wat de beleving die bepalend is voor de sfeer van de openbare ruimte verder wordt verrijkt. Heldere kaders voor toekomstgerichte lichtplannen De gemeente Moerdijk heeft een beleidsplan voor de openbare verlichting waar de sfeerverlichting geen onderdeel van uitmaakt.
Met deze lichtvisie worden duidelijke kaders en richtlijnen opgesteld voor sfeerverlichting in de openbare ruimte. Een voorwaarde hiervoor is een goede openbare verlichting, de sfeerverlichting is de extra laag hier bovenop. Deze visie is opgesteld samen met alle partijen die betrokken zijn bij de lichtinitiatieven in de vitale centra, zodat deze tezamen resulteren in een evenwichtig avondbeeld. De uitvoering van maatregelen wordt waar nodig in samenwerking met particuliere partijen gerealiseerd. Door het licht in de vitale centra integraal en samen aan te pakken, worden de belangen van iedereen meegewogen en ontstaat een evenwichtig geheel dat meer is dan de som der delen.
VISIE VOOR LICHTBELEVING EN SFEERVERLICHTING
INTEGRALE AANPAK DUURZAME EN VEILIGE SFEERVERLICHTING VITALE CENTRA •
structurele sfeerverlichting in de centra om de identiteit, veiligheid en levendigheid te vergroten
•
hedendaagse en innovatieve technieken en mogelijkheden (permanent of tijdelijk) die een bijdrage leveren aan de sfeer en beleving
DOEL: De schoonheid en identiteit van de centra overdag, ook bij avond, na zonsondergang en tijdens evenementen zichtbaar en beleefbaar maken
VISIE VOOR LICHTBELEVING EN SFEERVERLICHTING
HUIDIGE STAAT VERLICHTING VIER CENTRA AVOND
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD ROUTES EN ENTREES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD LANDMARKS
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD GROEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD MONUMENTEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD (LICHT) RECLAME EN ETALAGES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD KUNSTWERKEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING WILLEMSTAD
AVONDBEELD FEEST- EN SFEERVERLICHTING
ONZE BEVINDINGEN • Hoge luminanties, bij feestverlichting en uitlichtingen. • Bastions en verbindende paden zeer donker (niet verlicht). • Bastions zijn vrijwel onzichtbaar na zonsondergang. • Voorstraat: prachtige straat met bomenrij veel prikkabels rommelig. • Mooie monumentale panden verdienen aandacht. • De molen is nog zeer summier verlicht. (Kans als landmark). • Het stadhuis reeds verlicht (mag gedetailleerder) kans: binnenruimte accentueren. • Extra aandacht voor afstemming en samenhang van lichtuitingen. • Decoratief verlicht met prikkabels (lichtgordijn). • Wachthuisje noord goed is verlicht, Arsenaal nog niet. • Lichtmasten zijn voorzien van voedingsaansluiting voor ornamenten.
BEVINDINGEN WILLEMSTAD
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD ROUTES EN ENTREES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD LANDMARKS (1/2)
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD LANDMARKS (2/2)
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD MONUMENTEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD (LICHT) RECLAME EN ETALAGES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD KUNSTWERKEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING KLUNDERT
AVONDBEELD FEEST- EN SFEERVERLICHTING
ONZE BEVINDINGEN • De openbare verlichting richt zich vooral op de straten, rondom het water is het erg donker. • Verlichting is verouderd (lichtkleuren verlopen). • Veel lampuitval, met name rondom het oude stadhuis, (moeilijk te beoordelen) • In winkelcentrum / winkelhart zijn nog geen maatregelen genomen voor sfeerverhogende verlichting • Etalages stralen veel licht uit (geen sfeervolle aantrekkingskracht). • (Onbedoeld) mooi beeld van lichtreflectie in het water van de Bottekreek. • Nog geen standaard sfeerverlichting rondom en onder de bruggen (fungeren nog niet als landmark ‘s nachts). • Het aanlichten van de bijzondere gebouwen en plekken bied kansen. • Kunstwerk op de kop van de Bottekreek, het kreekgebouw. (Kans voor verlichting als landmark) • De Johannes de Doperkerk (De Stad Klundert) is sfeer verlicht als landmark. Hier en daar zijn grondspots niet (meer) functioneel. • De Bottekreek vormt de ruggegraat van Klundert en is nog niet als zodanig verlicht.
BEVINDINGEN KLUNDERT
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD ROUTES EN ENTREES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD LANDMARKS
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD MONUMENTEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD (LICHT) RECLAME EN ETALAGES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD KUNSTWERKEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING FIJNAART
AVONDBEELD FEEST- EN SFEERVERLICHTING
ONZE BEVINDINGEN • Groot aantal donkere locaties in het dorp (geeft een onveilig gevoel). • Vrijwel geen decoratieve verlichting, afgezien van de Voorstraat (hier en daar een boom aangelicht) • Fijnaart heeft weinig landmarks en kunstwerken. • De kerk met kerkring is met een aantal spots vlak verlicht met zeer brede lichtbundels (Lichthinder en lichtverspilling). • Balans tussen veilige verlichting en het accentueren van de mooie plekken benodigd. • Routing in Fijnaart is goed, uitdaging zit in het karakter van de Molenstraat (hoge masten); • Kans om lichtpunthoogten omlaag te brengen. • Afstemming gewenst tussen de zones en lichtuitingen. • Jacobus de Meerderekerk heeft kunstwerk dat reeds is verlicht (grote contrasten). • Er zijn veel verschillende armatuurtypen.
BEVINDINGEN FIJNAART
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD ROUTES EN ENTREES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD LANDMARKS
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD MONUMENTEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD (LICHT) RECLAME EN ETALAGES
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD KUNSTWERKEN
HUIDIGE STAAT VERLICHTING ZEVENBERGEN
AVONDBEELD FEEST- EN SFEERVERLICHTING
ONZE BEVINDINGEN • Zevenbergen is recent gedeeltelijk heringericht, er is ‘s avonds echter gebrek aan afstemming tussen de lichtuitingen. • Veel onbenutte kansen om routes, verbindingen en verblijfplekken aantrekkelijker te maken. • Oriëntatiepunten nog niet overal goed zichtbaar cq. sfeervol verlicht. • Decoratieve verlichtingsuitingen zijn erg verschillend (prikkabels, lichtslangen, etalageverlichting). • Aardig wat inefficiënte verlichting, soms hierdoor ook lichthinder door (feest)verlichting. • Veelvuldig gebruik van prikkabels met (LED)lampen met lichtgordijn als gevolg. • Onbewuste spiegeling van armaturen in het water, is mooi, mogelijk dat die bewust decoratief kan worden voorzien.
BEVINDINGEN ZEVENBERGEN
ANALYSE RUIMTELIJKE STRUCTUUR
RUIMTELIJKE STRUCTUUR WILLEMSTAD
WERKHAVEN
BELGISCHE BEGRAAFPLAATS P
P
ICONEN BEPALEND VOOR DNA • vesting, stelling Hollands Diep • verdedigingswerken
BASTION GELDERLAND ENTREE WESTBEER
HOLLANDSCH DIEP wachthuis
IDENTITEITSDRAGERS
WATERPOORT
HET ARSENAAL
HAVEN
WESTBEER STADSHAVEN
BASTION HOLLAND
BASTION GRONINGEN
OUDE RAADHUIS
v D’ORANGEMOLEN
ENTREE OOSTBEER
BASTION OVERIJSSEL BASTION ZEELAND
CENTRUM VESTINGWERKEN
KOEPELKERK
wachthuis
LANDPOORT
BASTION OVERIJSSEL
LANDMARK
mobilisatiemonument
BASTIONS
P
PARKEREN ZICHTLIJNEN ROUTES BRUGGEN
•
de stadshaven
•
de Voorstraat, groene loper
•
Kerkring met Koepelkerk, verborgen park
•
Mauritshuis, verborgen parel
LANDMARKS hoogtepunten •
Koepelkerk
•
d’Orangemolen
•
Oude raadhuis
•
Mauritshuis
•
wachthuisjes, grens vesting markant
•
Arsenaal, de vesting bewapend
ENTREES EN POORTEN
HEILIGE MAAGDKERK
VESTINGWERK
ENTREES EN POORTEN
de vestingwerken
sfeermakers
MAURITSHUIS
MONUMENTEN
•
MONUMENTEN
BASTION ZEELAND
IDENTITEITSDRAGER
• entrees/poorten
•
waterpoort
•
landpoort
•
entree Westbeer
•
entree Oostbeer
ROUTES
BASTION UTRECHT
ontdekroutes met (historische) verhalen BASTION FRIESLAND
•
vestingroute binnen
•
vestingroute buiten
•
Singelroute
RUIMTELIJKE STRUCTUUR KLUNDERT NOORDSCHANS
ICONEN BEPALEND VOOR DNA • verdedigingswerken, stelling Hollands Diep • vesting, Voorstraatdorp • entrees/poorten
SCHANSPOORT
DE BOTTEKREEK
• Bottekreek
HERVORMDE KERK
IDENTITEITSDRAGERS
KERKRING
STADHUISRING
DE STAD KLUNDERT P
P
STOOFDIJK
•
de Bottekreek
•
de stad Klundert
•
stadhuisring
•
kerkring
LANDMARKS hoogtepunten
BOODSCHAPPENHART
• De stad Klundert
JOHANNES DE DOPERKERK
• P
KREEKGEBOUW KUNSTWERK
MONUMENTEN Sfeermakers bij nacht
DE POORT
•
Stadhuis
CENTRUM
•
Kreekgebouw
IDENTITEITSDRAGER
ENTREES EN POORT
VESTINGWERK
•
de poort
•
Tolhuis
•
Schanspoort
LANDMARK MONUMENTEN
TOLHUIS DE STENEN POPPEN
ROUTES
BIJZONDER GEBOUW
ontdekroutes met (historische) verhalen
ENTREES EN POORTEN P
Hervormde kerk
PARKEREN ZICHTLIJNEN ROUTES BRUGGEN
VESTINGPARK
•
rondje Bottekreek
•
rondje vesting
RUIMTELIJKE STRUCTUUR FIJNAART ICONEN BEPALEND VOOR DNA • Voorstraat met kerkring • dijk aan de polder IDENTITEITSDRAGERS
JACOBUS DE MEERDEREKERK
HERVORMDE KERK
•
Voorstraat met kerkring
•
dijkplein
•
landschapsplein met evenemententerrein
•
Molenstraat
LANDMARKS hoogtepunten • Hervormde kerk
KERKRING
•
Jacobus de meerderekerk
MONUMENTEN sfeermakers
MOLENSTRAAT
• stadhuis VOORSTRAAT
BIJZONDER GEBOUW sfeermakers • muziekpaviljoen
CENTRUM markant gebouw
IDENTITEITSDRAGER LANDMARK
SUPERMARKT IN ONTWIKKELING
• carrilon
RAADSHUIS
• Fontein (toekomstige ontwikkeling?)
steeg muziekpaviljoen
BIJZONDERE GEBOUW
KUNSTWERKEN
carrilon
MONUMENTEN
P
LANDSCHAPSPLEIN EN EVEMENTENTERREIN
ENTREES P
• markant gebouw
DIJKPLEIN
KADEDIJK
ENTREES EN POORT •
entree Molenstraat
•
entree dijkplein
PARKEREN
ROUTES UITLICHTEN
ZICHTLIJNEN
ontdekroutes met (historische) verhalen
ROUTES
•
verhaal oude haven
•
route kerkring naar landschapsplein, polder
BRUGGEN
fontein
KUNSTWERK 1. Carrilon 2. Fontein OUDE HAVEN
SUIKERPOORT
SUIKERFABRIEK
DE DANKBAARHEID
POORT LOBBEKESTOREN
RUIMTELIJKE STRUCTUUR ZEVENEBERGEN
SILO
ICONEN BEPALEND VOOR DNA
LOBBEKESTOREN
•
suikerfabrieken + silo’s
•
haven en bruggen
•
markt en kerken
IDENTITEITSDRAGERS
peen steker
MOLEN
ST CATHARINAKERK
HAVEN CENTRUM IDENTITEITSDRAGER
MONUMENTEN
P
azelmastraat
KASTEELTUIN POORT HAVENEIND
ROUTES BRUGGEN
villa waterlo
POORT DOELSTRAAT KASTEELPOORT
STATION
Kasteeltuin, spot op historie
•
Markt, licht op grandeur
•
Marktterras, feestelijk en verkwikkend
•
winkelgebied, verleidelijk ingetogen
•
Catharinakerk
•
Bartholomeuskerk
•
molen
•
toren suikerfabriek, silo’s
sfeermakers bij nacht •
Muziekpaviljoen
•
Beeldbepalende bebouwing
•
poort Kasteelpoort
•
poort Doelstraat
•
poort aveneind
•
poort Lobbekestoren
•
poort suikerfabriek
•
poort station
ROUTES
BANIEREN KUNSTWERK 1. Fontein Zeven bergen(plan?) 2. Zeemeermin 3. Pratende vrouw 4. Dorpspomp 5. Knijn 6. peensteker
•
ENTREES EN POORTEN
koetshuis
PARKEREN ZICHTLIJNEN
de suikerfabriek, energiek lichtbaken
MONUMENTEN
STATIONSTRAAT
P
BIJZONDERE GEBOUW
POORTEN
van gogh
ST BARTHOLOMEUS KERK
LANDMARK
ENTREES
MARKT
WINKELGEBIED
HAVENEIND
•
hoogtepunten bij nacht
muziekpaviljoen
MOLENSTRAAT
STEIGER
Haven, spiegel van licht
LANDMARKS
MARKTTERRAS
STEGEN
•
STATION ZEVENBERGEN STATIONSPOORT
ontdekroutes met (historische) verhalen •
Suikerroute (nieuw)
•
handel – banieren (bestaand)
•
kasteelpoort – banieren (bestaand)
•
winkelrondje
LICHTVISIE VIER CENTRA
WAAROM VISIE VOOR SFEERVERLICHTING? DUURZAME EN VEILIGE SFEERVERLICHTING VITALE CENTRA: •
Cultuurschoon ‘s avonds zichtbaar
•
Versterken identiteit
•
Versterken sfeergebieden en onderlinge samenhang
•
Herkenbare oriëntatiepunten en routes
•
Sfeervollere leefomgeving
•
Efficiënt gebruik, beheer en onderhoud
•
Veilige installaties
VISIE VOOR LICHTBELEVING EN SFEERVERLICHTING
INTEGRALE LICHTBELEVING Centrumverlichting bestaat uit openbare verlichting en sfeerverlichting (architecturale verlichting). In deze verkenning ligt focus op de lichtbeleving en sfeerverlichting in de centra. Dat houdt bijvoorbeeld in: het sfeervol aanlichten. Openbare verlichting is de basis voor een goed avondbeeld.
De huidige openbare verlichting is in Zevenbergen recent vernieuwd, hier is alleen een optimalisatieslag nodig. In de andere centra zijn is de openbare verlichting nog verouderd.
Samenhang verlichting door afstemming
Sfeerverlichting is de bijzondere ‘extra’ verlichting van de centra. Maar alles wat uitgelicht wordt moet een meerwaarde hebben (erfgoed, toerisme, etc.) Beleving van sfeer door het voorzien in contrasten Dit kan met behulp van licht maar ook met gebruik van texturen en verschillende materialen. Zorg voor balans
Landmarks ondersteunen leesbaarheid van stad en dorp
NB. Sfeerverlichting is één onderdeel binnen het totaal van verlichting in de openbare ruimte, deze moet dus integraal worden bezien en op elkaar worden afgestemd.
Rust en samenhang door consequent verlichten
LICHT IN BALANS
Identiteit versterken – lichtaccenten
SLIMME VERLICHTING FLORA EN FAUNA Rekening houden met mens, plant en dier (omgevingswet) Aandachtspunten vanuit ecologie: • Geen lichttoename door licht efficiënt in te zetten met sturing op basis van tijd en seizoen. • Gebruik maken van beschikbare ecologische data (voor inzage belangrijke verblijfsplekken of foerageerroutes) • Verlichting over water met vleermuis activiteit uit als vleermuizen vliegen Geen overtollig licht, goede afstemming voor een zorgvuldige afweging van alle belangen Het lichtbeeld aanpassen op het gedrag van vleermuizen Markt Emmen
Enkele gebieden die extra aandacht vragen voor ecologie: • Vestingwerken • Gebouwen en objecten met belangrijke verblijfsplekken • Bomen met verblijfsplekken • Strooilicht rond wateroppervlakken • Donkere omgevingen die aansluiten op natuur gebieden (bv Hollands Diep)
ECOLOGIE EN VERLICHTING IN BALANS
Openbare verlichting in de centra •
Goede basislaag (beleidsplan openbare verlichting)
•
Functioneel (ingetogen) of klassiek
•
Warme lichtkleur 2700 – 3000K
•
Lichtniveau 2-3 lux
Accentverlichting voor landmarks, groen, monumenten •
Regulier 3000K
•
Speciale locaties (bijv. landmarks) bij feesten in kleur (DMX / RGB)
Gebouw gebonden verlichting en Reclame uitingen •
Ondergeschikt en afgestemd op de openbare ruimte (verlichting)
•
Voorkomen van lichthinder.
•
Niet overweldigend
Omgevingslicht •
Aandacht voor de natuur: bomen, water, groen
•
Gebouw gebonden verlichting en reclame
LICHT SAMENHANG
BAKENS IN DE NACHT De verlichting van ieder landmark is een meerwaarde voor de centra; een trots baken in de avonduren. Samen vertellen de landmarks als iconen het verhaal van Moerdijk. Het lichtbaken in de nacht begeleidt je comfortabel door de straten en geeft richting aan je wandeling. Elk individueel icoon optimaal tot zijn recht laten komen door het op de meest geschikte manier te belichten Rekening houdend met: • zichtbaarheid op afstand ter oriëntatie en onderdeel van de skyline • beleving van dichtbij door articulatie van vorm en materiaal bouwwerk • passend bij bouwstijl/vormgeving/materialisatie bouwwerk Baken silhouet centra
Setting op plein/ tuin met grote bomen
Opbouw in hoogte
uitlichten van specifieke karakteristieken van het gebouw: • opbouw in hoogte: gelaagdheid/ dragende constructie • sculpturaliteit: diepte/neggen/terugliggende delen • architecturale elementen : de kroon, vensters, entree, klok • setting: plein, tuin, entree/poort Licht: • De landmarks als highlights in warmwit licht • Alleen industriële landmarks, aanpasbaar naar gekleurd licht (voor bijzondere momenten) • Ingetogen verlicht, geen overmatig licht/lichtsterkte, geen lichthinder (kleur en intensiteit) • Rekening houdend met fauna Sculpturaliteit, dieper liggende delen
UITLICHTEN LANDMARKS
Vensters
Illuminatie schoorsteen Baken suikerfabriek
HISTORIE BELEVEN
Monumenten in centra hebben een symbolische en vaak verbindende functie voor de gemeenschap. Het historisch erfgoed geeft karakter aan de bebouwde omgeving en herinnerd ons aan het verleden. Om illuminatie van monumenten effectief en esthetisch verantwoord te realiseren, zijn een aantal aandachtspunten van belang. Rekening houdend met: • passend bij bouwstijl/vormgeving/materialisatie bouwwerk • Subtiel en ingetogen
contrast
Sculpturaliteit: diepte/neggen/terugliggende delen Architecturale elementen : vensters, entree, dakrand Details en ornamenten : omlijsting, bovenlichten Materialen en texturen Setting: plein, tuin, entree/poort
Licht: • Warm wit licht als basis (geen kleurenshow) • Contrast/schaduw/kleurtemperatuur voor accentuering • Lichtregeling op maat
Uitlichten van specifieke karakteristieken van het gebouw: • opbouw: gelaagdheid/ ritmiek • Silhouet: dakrandcontour
gevelverlichting
• • • • •
ornamenten
kunst: venster portretten
ILLUMINATIE MONUMENTEN
zachte lichtfilm met accenten
variatie in kleurtemperatuur
LICHTPUNTJES OP DE VESTING De vestingwerken vormen een prachtige groene mantel rondom de kernen voor een gezond ommetje. Met hun reliëf, hoogteverschillen en indrukwekkende vergezichten bieden ze unieke belevingsmomenten die het bijzondere verleden tot leven brengen. De bastions en relicten van de vestingwerken vertellen het verhaal van Moerdijk op een sfeervolle en betekenisvolle manier. Donkerte omarmen Contrast verlichte vestingstad met aantal uitgelichte monumenten en de donkere wal in stand houden en versterken met subtiele toevoegingen die de aanblik van de vesting s ’avonds versterken en de veiligheid verhogen.
subtiele verlichting
ingetogen highlights op de vesting
Accenten om de oriëntatie in de stad te versterken • Aanlichten bijzondere bouwwerken op de bastions • Verlichting bij de toegangen: landpoorten en de beren, toegangsbruggen – entrees die welkom heten Licht • Ingetogen verlicht, geen overmatig lichtgebruik/ lichtsterkte • Geen lichthinder (kleur en intensiteit) • Rekening houdend met fauna • Geen functionele verlichting maar route geleiding • Highlights op de vesting (ingetogen) aanlichten bijzondere bouwwerken
ILLUMINATIE VESTINGWERKEN
entrees die welkom heten
LICHTPUNTJES OP DE VESTING
aanlichten bijzondere bouwwerken op de bastions
Route met accenten voor een betere oriëntatie op de vesting een aangenaam en veilig ommetje binnen de vesting ontdekken cultuurhistorie Route verbindt bastions (bolwerken) Subtiele verlichting gekoppeld aan vestingroute Lage verlichting Verlichting geïntegreerd in zitbanken Informatieve elementen: • Markering relict, met plaatje en grafiek • Poef, model Lunet, met grafiek Familie van elementen: De aangelichte bastions, markering relict, padverlichting, verlichte zitplek en poef vormen samen een familie van elementen die het verhaal van de vestingwerken zichtbaar maken.
lichtpuntjes op de vestingroute Zitplek geïntegreerd in wal
Padverlichting Eye solar Timberlab
Padverlichting met aansluiting lichtnet
informatieve elementen markering millitair kunstwerk Plaatje met grafiek, wit
VESTINGRONDJES
poef Model Lunet, wit beton met grafiek
SPRANKELING WATER
Fontein
Fontein in het water
Verlichting kademuur met dynamische verlichting. Projectie patroon bij bijzondere momenten
Bomen sfeerverlichting reflectie in het water
Het water vormt een belangrijke identiteit van de centra. Het centrum van Zevenbergen (haven), Klundert (singel), Willemstad (stadhaven), Fijnaart (nieuwe haven) . Deze vertellen het verhaal over de haven/handel/ het buitengebied van Moerdijk. Het water bij nacht vormt een prachtige spiegel van de buitenruimte. Toevoegen van sprankeling in een donkere ruimte met reflectie van kade, singel, bomen, gevels, bruggen en passanten. En plek om langs te flaneren, over te steken, te verblijven en ontmoeten. Spelen met reflectie Bijzondere elementen aan en over het water aanlichten voor reflectie in het water, zoals de Singel, bruggen, kades en gebouwen.
Reflectie water van kade, singel, bomen, gevels, bruggen
stenen bruggen sfeerverlichting onder- en voorzijde bruggen reflectie gehele brug in het water
stenen bruggen feestverlichting met patroon ‘sparkle’ Gobo
Aanlichten stalen bruggen vanuit spot op bestaande lichtmast
WATER BELEEFBAAR DOOR LICHTACCENT BRUG/KADE/SINGEL/ FONTEIN
LICHTSCHIJNSEL GROENE LOPER
De historische Voorstraten van Willemstad en Fijnaart vormen een belangrijke ruggengraat van de groenstructuur van de centra. Deze groene lopers bieden een prettig verblijfsklimaat, wat middels verlichting nog een extra wordt versterkt. De schaduwwerking die de bomen werpen op een zonnige dag, worden middels het armatuur “lichtschijnsel” ook ‘s avonds geboden. Licht:
Verlichting in warmwit in een basislichtniveau van 2-3 lux. Armaturen met een optiek dat lichtbeeld schets als tussen de bladeren, sfeervol. Bewust afwijkend lichtbeeld vanaf een lager lichtpunthoogte, welke uitnodigt tot “onthaasten / afremmen”. Voldoende zichtbaarheid voor het lezen van de omgevingen visuele en taken.
Groene loper met lichtschijnsel
Lichtschijnsel in historische mast Willemstad
GROENE LOPER (VOORSTRAAT)
Lichtschijnsel Fijnaart in mast / gobo
DOORSTEKEN EN STEGEN VERLICHT De stegen zijn smal, hoog en niet erg lang en vormen belangrijke verbindingen, vensters en doorzichten in de centra. Het zorgen voor aantrekkelijke doorsteken en stegen nodigt uit tot gebruik. Het introduceren van groen en bijvoorbeeld kunst zorgt overdag voor sfeer. s ‘Avonds zorgt voldoende verticale verlichting met een goede kleurherkenning en reflectie via de wanden en de bestrating voor een goed veiligheidsgevoel en een aantrekkelijke sfeer en beleving.
Licht • Gezellig, sfeervol, helder en warm-wit licht • Het licht in de steeg mag niet verblinden • Donkere hoeken of vlakken moeten worden voorkomen • In de smalle stegen wordt wisselend, niet egaal licht toegepast • Contrast/schaduw/kleurtemperatuur voor accentuering
De sfeer en leefbaarheid in stegen versterken: • Klundert uitbundig, vergroening en verlichten • Zevenbergen ingetogen, stijlvol en uitnodigend • Strijklicht muurschildering Zevenbergen, kunst steeg n.t.b. • Fijnaart uitnodigend met accent entree Strijklicht gevels en doorzichten
Entree stegen markant
Entree stegen vergroenen
Entree stegen verlicht
DOORSTEKEN EN STEGEN
Stegen vergroend en verlicht
Stegen verhalend verlicht
MET LICHT VIEREN
Feestverlichting brengt meer dan alleen licht in donkere dagen. Het staat symbool voor vieren: samen de feestelijke momenten koesteren. Het creëert een plek van ontmoeten, waar mensen samenkomen en verbondenheid voelen. Het draagt bij aan gezelligheid, maakt de sfeer intiem en uitnodigend, en vormt een klein lichtpuntje dat het hart verwarmt. Mogelijkheden • Armatuur met dynamische verlichting (met optie kleur) • Gobo met toevoeging opzetstuk , filter met patroon • Lichtfestival
• Geen ornamenten meer aan lichtmasten, maar duurzame oplossingen op centrale locaties, met bijvoorbeeld ook verlichtte kerstbomen en zeilschepen. • Lichtprojecties (spots gobo’s) op verticale en horizontale vlakken voor sfeervolle seizoen uitingen. • Regie bij de gemeente, afgestemd met bewoners winkeliers, projectie (locaties) bepalen. • Eigen energienet uitbreiden: huidige 6 voedingskasten zijn onvoldoende voor eigen regie feestverlichting in alle centra.
Aandacht voor regie lichtscenario per gelegenheid en beheer.
Stenen bruggen aangelicht met patroon Gobo bij feestdagen
Kade met patroon Gobo kleur bij feestdagen
Bomen verlicht met dynamisch verlichting in spots aan lantaarn kleur bij feestdagen
kerstboom met verlichting naar route centrum
FEESTVERLICHTING
Gobo met opzetstuk filter met patroon
Feestverlichting zeilschepen haven
OMGEVINGSLICHT VAN ETALAGES, TERRASSEN EN GEVELS
Fraaie particuliere verlichting zoals etalages, gevels en terrassen zorgen voor levendigheid en afwisseling en dienen afgestemd te worden op de openbare ruimte zodat een aantrekkelijk, integraal avondbeeld voor de centra ontstaat. In alle vier de centra zijn situaties aan te wijzen waar de openbare ruimte ‘s avonds overstraald wordt door verlichting afkomstig van naastliggende gebouwen, gevels of terrassen. Of het licht nu afkomstig is van een televisiescherm in een etalage, een reclame-uiting of gewoon van de buitenverlichting van een woning, dit kan de aanwezige openbare verlichting beïnvloeden en (of) de gebruikers van de openbare ruimte hinderen. De sfeer en verblijfskwaliteit na zonsondergang versterken: • Uniforme gevelverlichting zorgen voor een harmonieus en aantrekkelijk beeld. • Etalageverlichting op elkaar afstemmen zodat er een aantrekkelijk en uitnodigend lichtbeeld ontstaat. • Lichtreclame geïntegreerd, passend bij de gevel, bescheiden vormgegeven. • Verfijnd uitlichten van enkele bijzondere gevels, zachte lichtfilm op gevels. • Aantrekkelijke terrasverlichting, tafelverlichting: lage lichtpunten en warmwit sfeervol licht
De gevel-, terras- en etalageverlichting dient nader uitgewerkt te worden in overleg met de ondernemers. Mogelijkheden om hinder van omgevingslicht te voorkomen: • Zorgen voor bewustwording: ondernemers en omwonenden moeten weten wat het effect is van hun omgevingslicht zodat ze dit kunnen aanpassen. • Zorgen voor duidelijke kader: reclame-uitingen met licht minimaliseren en dimbaar uitvoeren, kleurtemperatuur voorschrijven van 3000K. • In de toekomst alle nieuwe lichtuitingen voorzien van lichtregeling met vrij contact (API) zodat deze door de gemeente kan worden gedimd. • Lichthinder is vanuit wetgeving verboden, in samenwerking met de omgevingsdienst is hierop te handhaven.
ETALAGES, TERRASSEN EN GEVELVERLICHTING
LICHTVISIE UITWERKING PER CENTRUM
4 CENTRA MET EEN EIGEN KARAKTER de unieke karakteristieken van de verschillende centra versterken en de kracht van het beeld van de centra overdag, ook ’s avonds zichtbaar maken
Moerdijk
Willemstad
Hollands Diep
VESTINGSTAD
Industriegebied Moerdijk
Zevenbergsche Hoek
Helwijk
Oudemolen
Klundert
VESTINGSTAD Langeweg
Heiningen
Zevenbergen Noordhoek
REGIONALE VOORZIENINGENKERN
Fijnaart Dinteloord
VOORSTRAATDORP Standdaarbuiten
4 CENTRA MET EEN EIGEN KARAKTER
Breda
WILLEMSTAD
WILLEMSTAD
IDENTITEIT WILLEMSTAD BIJ DAG
stralende stadshaven
de vesting beleven
groene loper
lichtende top
vesting entree uitlichten, donkerte omarmen
lichtvenster
poorten entrees tuin
stadshaven
verborgen parels
IDENTITEIT WILLEMSTAD BIJ AVOND
LICHTVISIEWERKHAVEN SFEERBELEVING WILLEMSTAD
VESTINGWERKEN: Subtiele toevoegingen die de aanblik vestingwerken versterken en veiligheid verhogen. Aanlichten van bijzondere bouwwerken: de kruitmagazijnen, bunkers, bastions, poorten, beeren, etc.
LICHT OP DE VESTING MET STRALENDE STADSHAVEN EN VERBORGEN PARELS
BASTION GELDERLAND
STRALEND ONTHAAL: Illuminatie toegang en entrees: highlighten vanaf parkeren en aanvalsroute Herkenbaar en warm welkom: veilige en aantrekkelijke route over het water van de vestingwerken naar een sfeervol centrum. Grens vesting markant. •
• • •
ENTREE WESTBEER
ENTREES EN POORTEN
Familie van elementen: PARKEREN De aangelichte bastions, markering relict, padverlichting, verlichte zitplek en poef vormen ZICHTLIJNEN samen een familie van elementen die het verhaal ROUTES van de vestingwerken zichtbaar maken. BRUGGEN
wachthuis
WATERPOORT HAVEN
WESTBEER STADSHAVEN STADSHAVEN
BASTION HOLLAND
BASTION GRONINGEN
OUDE RAADHUIS
v D’ORANGEMOLEN
ENTREE OOSTBEER
BASTION ZEELAND MAURITSHUIS MAURITSHUIS BASTION OVERIJSSEL BASTION ZEELAND VESTINGWERKEN VESTINGWERKEN
HEILIGE MAAGDKERK
KOEPELKERK KOEPELKERK
VOORSTRAAT, INTIEME GROENE LOPER: • sferische verblijfsplek onder bomenlaan met lantaarn groene loper, lichtschijnsel ( gebroken licht) • ingetogen verlichting gevels, finetunen in overleg KERKRING MET KOEPELKERK • Kerk en lichtvenster subtieler verlichten • tuin (bomen) subtiel verlichten • aandacht licht woningen aan kerkring • uitnodigende lichte entree en brug MAURITSHUIS • Monumentaal gebouw subtiel verlichten • uitnodigende lichte entree en brug • tuin (bomen) subtiel verlichten • verbinding tussen Mauritshuis en Koepelkerk
wachthuis
LANDPOORT
BASTION OVERIJSSEL
LANDMARK
Informatieve elementen: • Markering relict/object, met plaatje en BASTIONS grafiek • PoefMONUMENTEN ,model lunet, met grafiek
HOLLANDSCH DIEP HET ARSENAAL
Waterpoort en toegang: banieren/historische masten route, blinde muur accenturen, contrast voor gebied en entree , brug versterken, wachthuisje verlicht Landpoort en toegang: entree, brug, coupuremuren, wachthuisje verlicht entree Westbeer : pad aanlichten entree Oostbeer: nader te bepalen
VESTINGRONDJE • Route met accenten voor een betere oriëntatie op de vesting • een aangenaam en veilig ommetje binnen de vesting • ontdekken cultuurhistorie • Route verbindt bastions (bolwerken) CENTRUM • Subtiele verlichting gekoppeld aan vestingroute IDENTITEITSDRAGER • Lage verlichting VESTINGWERK • Geïntegreerd in zitbanken
BELGISCHE BEGRAAFPLAATS P
P
STADSHAVEN, STRALEND HAVENHART: • Monumentale bebouwing rondom stadshaven aanlichten, sfeervolle ambiance door uplighters en gevelarmaturen i.s.m. pandeigenaren • Sfeervol verlichtte terrassen aan het water met lage tafelverlichting • Lichtaccent haven door dukdalven met spots • Tuin bij Oude Raadhuis verlevendigen met zitplek en verlichting bomen • Landmark d’Orangemolen, werkend Willemstad, verlichting in overleg finetunen
mobilisatiemonument
BASTION UTRECHT BASTION FRIESLAND
FEESTVERLICHTING • Stadshaven feestelijk verlicht middels gevelarmaturen en uplighters (kleur Willemstad ) • Feestverlichting zeilschepen haven • Kerstboom naar route centrum verlicht
SPECIFIEKE UITGANGSPUNTEN ALGEMEEN: • Klassieke lantaarn (LED) met eventueel plaatselijk een compacte spot voor lichteffect (kan ook met maatwerk spiegel in lantaarn n.t.b.) LANDMARKS, MONUMENTEN EN ENTREES: • Illuminatiearmaturen zoals gevelarmatuur, compacte spots, strijklichtarmaturen entrees, padverlichting vestingwerken en verlichte banieren op entreebrug. • Maatwerk lichtontwerpen voor d’Orangemolen, Oude Raadhuis + tuin, Koepelkerk + entree en tuin, Mauritshuis + entree en tuin en entree Benedenkade met diverse armaturen.
STADSHAVEN: • Eenheid gevelarmatuur en uitstraling terrasverlichting, lage verlichting aan dukdalf/bollards langs kaderand, klassiek lantaarns, monumenten verlicht met strijklicht, spots, schijnwerpers. • Prikkabels met feestverlichting verwijderen.
VOORSTRAAT: • Klassieke lantaarns met aanpassing spiegel voor speciale effecten op de grond. • Toevoeging van spot aan OVL mast voor gevelverfraaiing. • Prikkabels met feestverlichting verwijderen. klassieke lantaarn
verlichte banieren
dukdalfverlichting spotje/bollard
verlichte houten bollard
gevelarmatuur
compacte spot (+gobo)
Producten voor illuminatie
LICHTUITINGEN WILLEMSTAD
schijnwerper
strijklichtarmatuur
WERKHAVEN
BELGISCHE BEGRAAFPLAATS P
P
BASTION GELDERLAND ENTREE WESTBEER
wachthuis
HOLLANDSCH DIEP
WATERPOORT
HET ARSENAAL
HAVEN
WESTBEER STADSHAVEN
BASTION HOLLAND
BASTION GRONINGEN
OUDE RAADHUIS
v D’ORANGEMOLEN
ENTREE OOSTBEER
BASTION ZEELAND MAURITSHUIS BASTION OVERIJSSEL BASTION ZEELAND HIERARCHIE VERLICHTING niveau 1: Landmarks (vanaf grote afstand zichtbaar)
VESTINGWERKE N
HEILIGE MAAGDKERK
KOEPELKERK
wachthuis
LANDPOORT
BASTION OVERIJSSEL niveau 2: Toegang en highlights niveau 3: Illuminatie monumenten niveau 4: Sfeerverlichting
mobilisatiemonument
BASTION UTRECHT BASTION FRIESLAND
niveau 5: minimale verlichting / route geleiding
HIERARCHIE IN VERLICHTING
KLUNDERT
KLUNDERT
“HET GOUD VAN KLUNDERT”
Kreekgebouw Verlaatsheul
De Stad Klundert De Stenen Poppen
Stadhuis Bottekreek
IDENTITEIT KLUNDERT BIJVesting DAG
Hervormde kerk
vestingrondje vestingroute
historische parels
stralend hoogtepunt
lichtvenster
entree straatje
toverlantaarn
Klundert bij kaarslicht
ICONEN AAN DE BOTTEKREEK lichtkunst Bottekreek
lichtaccent bruggen
podium
SPRANKELENDE MAGISCHE BOTTEKREEK
IDENTITEIT KLUNDERT BIJ AVOND
VESTINGWERKEN: Subtiele toevoegingen die de aanblik vestingwerken versterken en veiligheid verhogen. Aanlichten van bijzondere bouwwerken.
LICHTVISIE SFEERBELEVING KLUNDERT
BOTTEKREEK: Uitlichten rondje Bottekreek, stralende singel
LEVENDIGE VESTING MET MONUMENTALE ICONEN ROND DE SPRANKELENDE BOTTEKREEK NOORDSCHANS
TOEGANG EN ENTREES: • Doortrekken basisverlichting naar entree schanspoort en Tolhuis • Stenen Poppen • Doorsteek sfeervol verlichten - entree steeg markeren
KREEKGEBOUW KUNSTWERK: • Aanlichten kunstwerk • Onder en voorzijde brug verlicht, spot op bomen BRUG METSELWERK: • Onder en voorzijde brug verlicht, spot op bomen
SCHANSPOORT
DE DE BOTTEKREEK BOTTEKREEK
STALEN BRUG: • Landhoofd met bank en sfeerlicht, • Paaltop met “kaarslicht“ • Bank met licht • Spot op treurwilg
HERVORMDE KERK
VESTINGRONDJE: • Route met accenten voor een betere oriëntatie op de vesting • een aangenaam en veilig ommetje rond de vesting • ontdekken cultuurhistorie • Route verbindt bastions (bolwerken) • Subtiele verlichting gekoppeld aan vestingroute • Lage verlichting • Geïntegreerd in zitbanken Informatieve elementen: • Markering relict/object, met plaatje en grafiek • Poef ,model lunet, met grafiek Familie van elementen: De aangelichte bastions, markering relict, padverlichting, verlichte zitplek en poef vormen samen een familie van elementen die het verhaal van de vestingwerken zichtbaar maken. HERVORMDE KERK : • Optimaliseren verlichting Hervormde kerk • Kerkring en poort
KERKRING KERKRING
STADHUISRING STADHUISRING
DE DESTAD STADKLUNDERT KLUNDERT P
P
FONTEIN: • Zicht fontein vanuit winkelpassage STOOFDIJK
PODIUM: • Twee paviljoentjes verlicht met “kaarslicht“ • spot op treurwilgen, • onder en voorzijde brug verlicht, • paaltop met “kaarslicht“
BOODSCHAPPENHART BOODSCHAPPENHART JOHANNES DE DOPERKERK
P
KREEKGEBOUW KUNSTWERK
DE POORT
FEESTVERLICHTING: • Boomspot kleur voor “magisch pallet” • Gobo met “sparkling” patroon op onder en voorzijde stenen bruggen • Feestverlichting “toverlantaarn" • “Sprankelende” fontein
TOLHUIS DE STENEN POPPEN
STAD KLUNDERT: • Waar nodig optimaliseren VESTINGPARK
STADHUIS: • Gebouw aanlichten + beeldbepalende bomen/ groen (touwlaantje Klundert)
SPECIFIEKE UITGANGSPUNTEN
ALGEMEEN: • OVL vervangen door 4m paaltop armatuur met eventueel plaatselijk een compacte spot voor lichteffect. • Mast type conisch (zonder verjonging). • Verledden OVL met paaltop armatuur. • Decoratief OVL armatuur bij bruggen. • Verlicht zitelement bij bruggen. Decoratief armatuur in zitelement. • OVL masten plaatselijk voorzien van spots voor aanlichting van bomen en andere objecten. • Kleur mast en armatuur “grachten groen”. ROUTES, STADSENTREES EN BRUGGEN • Padverlichting langs vestingwerken met houten bollard. • OVL bij entrees naar 4m met paaltop armatuur. • Doorsteek winkelgebied entree met decoratief armatuur of gevelarmaturen n.t.b. • Bastionpaden met verlichte bollards en op locaties accenten met spots, strijklicht of kleine schijnwerper. • Rondje Bottekreek verlichten met schijnwerpers, bollards en spots / strijklicht. • Voetgangersbruggen aanlichten met strijklicht onder brug en bovendek verlichten met decoratief armatuur (inclusief straatoptiek). • Brug Kaai verlichten met OVL (brugdek), gobospots en strijklichtarmaturen.
paaltop armatuur
decoratief armatuur
eclatec, type link
eclatec, type orna, motif bulle
VERBLIJFSLOCATIES • Fontein verplaatsen in zichtlijn van de doorsteek, optimaliseren verlichting. • Podium met paviljoens: de paviljoens worden voorzien van decoratieve armaturen die in de plafondnokken hangen. • Zitelementen bij de voetgangersbruggen: geïntegreerde verlichting zitelementen nader uit te werken. • Feestverlichting : met schijnwerpers en spots worden bomen aangelicht “magisch pallet” (RGBW ) waar gewenst en met gobo’s een sprankel-effect op de gemetselde bruggen bij het Kreekgebouw en de Kaai, “toverlantaarn“ met kaarseffect en sprankelende fontein. Let op: eventuele RGBW verlichting alleen toepassen tijdens bijzondere gelegenheden. • Familie van elementen: Bastions met bollards en strijklicht / schijnwerpers en verlichte zitelementen. LANDMARKS • Kreekgebouw: kunstwerk met strijklicht vanaf dakrand kreekgebouw. • Hervormde Kerk: illuminatieplan optimaliseren / herzien (ook Kerkring en toegangspoort) met spots, schijnwerpers en strijklicht. • Stad Klundert / Johannes de Doperkerk: analyse huidige aanlichting (en eventueel optimaliseren). Dit gebouw is aangelicht en vraagt wellicht hier en daar wat optimalisatie n.t.b. spots, strijklicht en schijnwerpers. • Oude Stadhuis: huidige verlichting vervangen door illuminatieplan met LED schijnwerpers en strijklichtarmaturen. • De Stenen Poppen: illuminatieplan gewenst met oog voor de ecologie in de omgeving.
Zacht aangestraald met schijnwerpers met lage kleurtemperatuur (bijv. 2200 Kelvin of lager). De verschillende illuminatieplannen kunnen worden uitgevoerd met strijklichtarmaturen, schijnwerpers en spots (al dan niet met toevoeging van een gobo). Illuminatieplannen voor de landmarks zijn maatwerk.
verlichte houten bollard
verlicht zitelement
compacte spot (+gobo)
Producten voor illuminatie
LICHTUITINGEN KLUNDERT
schijnwerper
strijklichtarmatuur
NOORDSCHANS
SCHANSPOORT
DE BOTTEKREEK HERVORMDE KERK
KERKRING
STADHUISRING
DE STAD KLUNDERT P
STOOFDIJK
P
BOODSCHAPPENHART JOHANNES DE DOPERKERK
HIERARCHIE VERLICHTING niveau 1: Landmarks (vanaf grote afstand zichtbaar)
P
KREEKGEBOUW KUNSTWERK
DE POORT
niveau 2: Toegang en highlights niveau 3: Illuminatie monumenten niveau 4: Sfeerverlichting TOLHUIS
niveau 5: minimale verlichting / route geleiding DE STENEN POPPEN
HIERARCHIE VERLICHTING
FIJNAART
FIJNAART
IDENTITEIT FIJNAART BIJ DAG
stralende kerk en kerktuin
entree steeg
lichtvenster
eyecatcher
groene loper met lichtschijnsel van kerk naar polder
feestelijk landschapsplein
IDENTITEIT FIJNAART BIJ AVOND
kerktoren en klok
fontein
VOORSTRAAT EN KERKRING: • Voorstraat en Verlengde Voorstraat als groene loper tussen kerk en nieuwe haven/waterpartij landschapszijde sfeervol verlichten, lichtschijnsel ( gebroken licht)
LICHTVISIE SFEERBELEVING FIJNAART LICHT OP DE POLDER , STRALENDE VOORSTRAAT EN KERKRING, BRUISEND DIJK- EN LANDSCHAPSPLEIN
CARILLON: • Subtiel aanlichten carillon
HERVORMDE KERK: • Hervormde kerk, kerktuin met bomen uitlichten, brug aanlichten DIJKPLEIN: • Eyecatcher, verlicht groen zitelement als accent aan Dijkplein naar Landschapsplein LANDSCHAPSPLEIN : • Verlicht groen zitelement • Mogelijk muziekpaviljoen/podium uitlichten • plein mast met spots gobo (feestverlichting met grafiek landbouw, zaadveredeling, graan, brouwerij) • Eindpunt haven subtiel verlichten: fontein met licht waterpartij geïnspireerd op oude haven aan de polder • Banieren met verlichting verhaal haven JACOBUS DE MEERDEREKERK : • Optimaliseren verlichting Jacobus de Meerderekerk • Aanlichten en herinrichten entreeplein • Monumentaal pand naast kerk aanlichten
RAADSHUIS, VOORMALIGE GEMEENTEHUIS: • Aanlichten voormalig gemeentehuis
TOEGANG EN ENTREES: • Bij entree Molenstraat, entree dijkplein overgang naar basisverlichting centrum • Steeg/doorsteek naar landschapsplein uitnodigend verlichten JACOBUS DE MEERDEREKERK
HERVORMDE KERK
KERKRING KERKRING MOLENSTRAAT MOLENSTRAAT
VOORSTRAAT VOORSTRAAT
DIJKPLEIN DIJKPLEIN markant gebouw
SUPERMARKT IN ONTWIKKELING
carrilon
RAADSHUIS steeg muziekpaviljoen
P
LANDSCHAPSPLEIN EN EN LANDSCHAPSPLEIN EVEMENTENTERREIN EVEMENTENTERREIN
fontein
OUDE HAVEN HAVEN OUDE
KADEDIJK
FEESTVERLICHTING: • Landschapsplein feestelijk verlicht met: • Muziekpaviljoen dynamisch verlicht (kleur Fijnaart) • Pleinverlichting met goboprojectie met patroon dynamisch verlicht in kleur Fijnaart • Kerstboom verlicht • Fontein ‘haven’ dynamisch verlicht in kleur Fijnaart
SPECIFIEKE UITGANGSPUNTEN
VOORSTRAAT EN KERKRING • Groene loper verlichten met armatuur “lichtschijnsel” (gebroken licht effect) m.b.v. paaltop armaturen met spots + gobo’s. • Eenduidigheid in armatuur- en mastkeuze, OVL vervangen door paaltops 4m.
LANDSCHAPSPLEIN • Verlicht groen zitelement (geïntegreerde verlichting). • Muziekpaviljoen met decoratief armatuur en eventueel schijnwerpers aanlichten (deco armaturen in nok hangen). • Plein verlichten met hoge mast + spots en gobo’s met opzetstuk filter met patroon. • Fontein ‘haven’ verlichten met onderwaterspots. DIJKPLEIN • Groen zitelement als eyecatcher eventueel voorzien van hoge mast met spots als verbijzondering dijkplein eea. nader uit te werken in afstemming met supermarktontwikkeling. RAADSHUIS, VOORMALIG GEMEENTEHUIS • Maatwerk lichtplan met spots, strijklicht en schijnwerpers. CARILLON • Aanstralen met schijnwerper. groene loper Voorstraat met lichtschijnsel
paaltop armatuur eclatec, type link
zitplek met verlichting groen eiland
HERVORMDE KERK: • Verlichten met strijklichtarmaturen, schijnwerpers en spots. JACOBUS DE MEERDEREKERK : • Optimaliseren verlichting Jacobus de Meerderekerk met schijnwerpers, spots en strijklicht. • Monumentaal pand naast kerk aanlichten met maatwerk lichtplan (schijnwerpers en strijklicht). ENTREES : • Bij entrees Molenstraat/Kadedijk OVL omlaag naar 4m paaltop armaturen. • Overgang naar basisverlichting centrum m.b.v. paaltops 4m warmwit licht. • Entree steeg markeren met schijnwerpers / strijklicht op eventuele kunstuitingen. FEESTVERLICHTING: • Landschapsplein feestelijk verlicht met spots met gobo’s en schijnwerpers (RGBW). • Muziekpaviljoen dynamisch verlicht (warmwit kleur Fijnaart) met gobospots / decoratief armatuur (in nok overkapping). • Pleinverlichting met gobo-projectie met patroon dynamisch verlicht, grafiek landbouw, zaadveredeling, graan, brouwerij nader uit te werken, in kleur Fijnaart. • Fontein ‘haven’ dynamisch verlicht in kleur Fijnaart (RGBW en fontein onderwaterspots). • Kerstboom verlicht n.t.b.
hoge mast met spots en gobo met opzetstuk filter met patroon
Fonteinverlichting
Producten voor illuminatie
LICHTUITINGEN FIJNAART
compacte spot (+gobo)
schijnwerper
strijklichtarmatuur
JACOBUS DE MEERDEREKERK
HERVORMDE KERK
KERKRING
MOLENSTRAAT
VOORSTRAAT
DIJKPLEIN markant gebouw
SUPERMARKT IN ONTWIKKELING
carrilon
RAADSHUIS steeg muziekpaviljoen
HIERARCHIE VERLICHTING
P
KADEDIJK
LANDSCHAPSPLEIN EN EVEMENTENTERREIN
niveau 1: Landmarks (vanaf grote afstand zichtbaar) niveau 2: Toegang en highlights niveau 3: Illuminatie monumenten
fontein
niveau 4: Sfeerverlichting niveau 5: minimale verlichting / route geleiding
OUDE HAVEN
HIERARCHIE IN VERLICHTING
ZEVENBERGEN
ZEVENBERGEN
CHECK MARJAN
BELEVING ZEVENBERGEN
IDENTITEIT ZEVENBERGEN BIJ DAG
vensters verlicht
markt met grandeur
stralend hoogtepunt
verkwikkend terras
de zeven bergen
sprankelende haven
lichtaccent bruggen
lichtkunst
suikerroute
suikerbaken
IDENTITEIT ZEVENBERGEN BIJ AVOND
SUIKERPOORT
HAVEN, SPIEGEL VAN LICHT Water met licht versterken voor sprankeling in het water: • Lichtaccent vaart bij bruggen door optimaliseren kadespot en indien nodig toevoegen spot bestaande mast • Kademuren verlevendigen en accentueren bij Marktterras, bruggen, steigers Noordzijde met dynamische verlichting (patroon) kleur voor bijzondere momenten • Steigers en haveneind subtiel verlichten door toevoegen spots op bestaande masten • Zeemeermin badend in licht, optimaliseren bestaande spot op zeemeermin • Optie: fontein/ waterelement bij het Marktterras / in de haven, met dynamisch licht voor bijzondere momenten?
LICHTVISIE SFEERBELEVING ZEVENBERGEN
SUIKERFABRIEK SUIKERFABRIEK
VERKWIKKEND CENTRUM RONDOMPOORT SPRANKELENDE HAVEN, MARKT MET GRANDEUR EN ENERGIEKE SUIKERFABRIEK
ST BARTHOLOMEUSKERK • Verlichting Bartholomeuskerk optimaliseren • Venster en tuin aan entreeroute verlichten • Afstemmen op verlichting St. Jansbeeld
LOBBEKESTOREN
ZICHTLIJNEN
KASTEELTUIN, SPOT OP HISTORIE: ROUTES verlichting banieren • Optimaliseren BRUGGEN
SUIKERFABRIEK, ENERGIEK LICHTBAKEN : BANIEREN • Illuminatie schoorsteen, dynamisch verlicht • Optie silo’s verlicht KUNSTWERK 1. Fontein Zeven bergen(plan) TOEGANG2.ENZeemeermin ENTREES: 3. Pratende vrouw • Illuminatie toegang en entrees: highlighten 4. Dorpspomp vanaf de 5. poort Knijn naar het centrum 6. peensteker
ROUTES: Routes en momenten optimaliseren en uitbreiden, onderdeel van toeristisch verhaal met kaart/website, activiteiten, mogelijkheid aansluiten ondernemers. Uit te werken in integraal projekt. • Havenroute: handel – banieren – uitbreiden door Haveneind, Zeemeermin en enkele monumentale panden verlichten • Kasteelroute: kasteelpoort – banieren – uitbreiden met uitlichten Lobbekestoren + basisverlichting route
peen steker
MOLEN
ST CATHARINAKERK
STEGEN
HAVEN HAVEN
muziekpaviljoen
MARKT MARKT
MOLENSTRAAT
STEIGER
van gogh
WINKELGEBIED WINKELGEBIED
HAVENEIND
STATIONSTRAAT
ST BARTHOLOMEUS KERK
MONUMENTEN
WINKELGEBIED, VERLEIDELIJK EN INGETOGEN: BIJZONDERE GEBOUW • Winkelstraatjes charmant ingetogen licht – ENTREES Molenstraat historische lantaarns en Doelstraat lichtmasten met spots POORTEN • Centrumgebied uitbreiden tot entrees • Stegen PARKEREN uitnodigend verlicht
SILO
ST CATHARINAKERK • Verlichting St. Catharinakerk optimaliseren
LOBBEKESTOREN
MARKTTERRAS MARKTTERRAS
MARKT EN MARKTTERRAS, LICHT OP GRANDEUR • Verlichting bomen Markt optimaliseren vanuit bestaande spots • Terras feestelijk verlicht, in overleg passend bij CENTRUM beeldkwaliteit • Historische lantaarns met dynamisch licht, IDENTITEITSDRAGER optimaliseren gebruik LANDMARK • Licht waterelement/ fontein de Zeven Bergen? • Kunstwerken + dorpspomp uitlichten
DE DANKBAARHEID
azelmastraat
P KASTEELTUIN KASTEELTUIN POORT HAVENEIND
koetshuis villa waterlo
POORT DOELSTRAAT KASTEELPOORT
STATION STATION
STATION ZEVENBERGEN STATIONSPOORT
SUIKERROUTE : • Route en punten op de toeristische kaart • optimaliseren verlichting objecten • Illuminatie schoorstenen suikerfabriek • enkele monumentale panden verlichten koetshuis, villa Waterloo, station Zevenbergen in overleg • Optimaliseren pleisterplaats muziekpaviljoen park • Optimaliseren pleisterplaats station Zevenbergen • Rotonde Doelstraat verbijzonderen lichtelement suiker FEESTVERLICHTING • Historische lantaarn met dynamische verlichting (kleur Zevenbergen ) • Fontein met dynamische verlichting (kleur Zevenbergen ) • Optimaliseren bestaande kerstboom naar route centrum • Dynamische verlichting met patroon suiker op kademuur mat kleur Zevenbergen
SPECIFIEKE UITGANGSPUNTEN
ROUTES • Banieren haven en Kasteeltuin optimaliseren (verlicht). • Highlights zoals haveneind, zeemeermin en monumentale panden uitlichten met schijnwerpers, spots en strijklicht. HAVEN • Lobbekestoren lichtplan n.t.b. en basisverlichting route (Lobbekenstorenstraat/Dijkstraat met paaltop armatuur). • Kademuur aanstralen met spots met gobo’s aan bestaande OVL masten (hoge masten/banieren en/of 4m paaltops). SUIKERROUTE • Bruggen spots optimaliseren, indien nodig versterken met strijklichtarmaturen onder brugdek. Buitenzijde bruggen • Highlights langs route accentueren met architecturale armaturen (spots, schijnwerpers, strijklicht). vanuit OVL mast met schijnwerpers. • Schoorstenen Suikerfabriek illuminatieplan met strijklicht en/of schijnwerpers. • Steigers haveneind subtiel verlichten met spots+gobo’s op bestaande masten. • Monumentale panden verlichten met strijklichtarmaturen en schijnwerpers. • Zeemeermin aanstralen met spots of vanuit OVL mast met schijnwerper (indien mogelijk). • Muziekpaviljoen optimaliseren sfeerverlichting m.b.v. schijnwerpers. • Optie: fontein / waterelement verlichten m.b.v. (onderwater)spots. • Station Zevenbergen monumentaal pand verlichten met schijnwerpers en strijklichtarmaturen en lichtplan OR n.t.b. MARKT EN MARKTTERRAS in relatie tot stationsontwikkkeling.
• OVL optimaliseren en bomen, kunstwerken, dorpspomp vanuit OVL masten met schijnwerpers verlichten. Alternatief • Rotonde Doelstraat verbijzonderen met lichtelement “Suiker” n.t.b. en mee te nemen in herinrichtingsplan. is grondspots maar dit heeft niet de voorkeur. SUIKERFABRIEK SCHOORSTEEN • Terras feestelijk verlicht met gevelarmaturen en tafelverlichting n.t.b. • Aanstralen met strijklicht en schijnwerpers (evt. aanpasbaar naar gekleurd licht/gobo’s voor bijzondere momenten). • Klassieke lantaarns met bestaande RGB optimaliseren v.w.b. aansturing. ST CATHARINAKERK • Optie: fontein De Zeven Bergen verlichten met spots. • Verlichting St. Catharinakerk optimaliseren met spots, strijklichtarmaturen. WINKELGEBIED ST BARTHOLOMEUSKERK • Ingetogen en sfeervol verlichten met klassieke lantaarn (Molenstraat). • Verlichting Bartholomeuskerk optimaliseren. • Afspraken maken over etalageverlichting om een subtiele basis te maken voor de sfeerverlichting. Luminantie etalages • Venster en tuin aan entreeroute verlichten met warmwit OVL en schijnwerpers / spots (voor het groen) en afstemmen verminderen. op sfeerverlichting St. Jans beeld. • Versterking vanuit winkelgebied tot stadsentrees met OVL (begeleidend) lichtmasten met spots/ paaltop armaturen. FEESTVERLICHTING • Entree steegjes markeren met schijnwerpers en klassieke lantaarns / strijklicht op eventuele kunstuitingen.
• Historische lantaarn met dynamische verlichting (kleur Zevenbergen) aansturing optimaliseren. KASTEELTUIN • Fontein/waterelement met dynamische verlichting (kleur Zevenbergen) locatie en uitwerking n.t.b. • Banieren op masten beter verlichten optimaliseren / bv. vanuit giek van de mast met n.t.b. LED strijklichtarmaturen. • Optimaliseren bestaande kerstboom naar route centrum. • Dynamische verlichting met patroon bijv. suiker n.t.b. op kademuur met kleur Zevenbergen. schijnwerper mast met spots compacte spot (+gobo) strijklichtarmatuur klassieke lantaarn (RGB) paaltop armatuur, type Kio spot met gobo op mast verlichte banieren
LICHTUITINGEN ZEVENBERGEN
SUIKERPOORT
SUIKERFABRIEK
DE DANKBAARHEID
POORT LOBBEKESTOREN
SILO
LOBBEKESTOREN
peen steker
MOLEN
ST CATHARINAKERK MARKTTERRAS
STEGEN
HAVEN
muziekpaviljoen
MARKT
MOLENSTRAAT
STEIGER
van gogh
WINKELGEBIED
HAVENEIND
STATIONSTRAAT
ST BARTHOLOMEUS KERK P
HIERARCHIE VERLICHTING niveau 1: Landmarks (vanaf grote afstand zichtbaar)
azelmastraat
KASTEELTUIN
koetshuis
POORT HAVENEIND
villa waterlo
niveau 2: Toegang en highlights niveau 3: Illuminatie monumenten niveau 4: Sfeerverlichting
POORT DOELSTRAAT
STATION
KASTEELPOORT
niveau 5: minimale verlichting / route geleiding STATION ZEVENBERGEN STATIONSPOORT
HIERARCHIE IN VERLICHTING
DOORKIJK NAAR VERVOLG
VAN OUDE NAAR NIEUWE SITUATIE Afstemming met ondernemers Tijdens de overleggen met de ondernemers is naar voren gekomen dat de huidige sfeerverlichting ook gebruikt wordt om naast sfeer ook donkere plekken te voorzien van een beter lichtniveau. Dit is primair een functie van de openbare verlichting. Het doel moet zijn om een goede basis openbare verlichting te hebben waarop de sfeerverlichting opgenomen in deze visie een welkome toevoeging is. Om de bestaand openbare verlichting op het benodigde niveau te krijgen moet aan de hand van opnames buiten met lichtmetingen, inzichtelijk worden gemaakt waar grote onregelmatigheden zijn die eerst moeten worden opgelost. Denk hierbij aan donkere plekken, maar ook overbelichtte plekken. Als de basis op orde is kan de sfeerverlichting verder worden uitgerold. De ondernemers hebben in verschillende centra geïnvesteerd in ornamenten die tijdens de winterse feestdagen worden opgehangen. De ornamenten hebben gezien de beperkte levensduur nog een restwaarde en zouden in overleg een nieuwe toepassing kunnen krijgen of moeten worden uit gefaseerd, aangezien deze in de toekomst niet meer aan de lichtmasten kunnen komen te hangen. Het overleg hierover dient door de gemeente te worden opgepakt tezamen met de verdere uitwerking van de visie.
Lichtvisie Deze lichtvisie omschrijft doelen en kaders voor een sfeervol en gebalanceerd lichtbeeld voor de vier centra van de gemeente Moerdijk. De verschillende ambitieniveaus op het gebied van verlichting worden beschreven om als een leidraad te dienen voor de uitwerking van verlichtingsplannen en vooral de afstemming van alle verlichting onderling.
Ten behoeve van de consistentie in het lichtbeeld en de gezamenlijke uitstraling van alle vier de centra is een gebiedsgerichte aanpak gewenst. De lichtvisie omschrijft deelgebieden met elk hun eigen gewenste lichtbeeld. De gelaagdheid in de lichtvisie biedt vervolgens de mogelijkheid om per deelgebied in te zoomen op de omschreven thema’s: • • • • • • • •
Stadsentrees Landmarks Monumenten Routes en verbindingen Kunstwerken Winkelgebied Feestverlichting Sfeerverlichting
Tijdens de uitvoering van verlichtingsprojecten kan in het geval van financiële of technische uitdagingen altijd worden teruggegrepen op de lichtvisie waarin omschreven staat wat er is afgesproken over het beoogde lichtbeeld. Vervolgens kan hierin worden geanticipeerd zodat de lichtkwaliteit geborgd blijft. Sfeerbeheerder Een voorwaarde voor een goede uitvoering is het benoemen van een sfeerbeheerder die de regie en bevoegdheden heeft om de sfeerverlichting verder uit te werken tot een jaarprogrammering per centrum. En de lichtscene’s met projecties en aanstraling van constructies kan aanpassen naar wensen en behoeftes. Hiernaast zal er op centrale plekken nog ruimte zijn voor lichtuitingen zoals een kerstboom etc. deze moeten nader worden uitgewerkt. De benodigde eigen energievoorziening zal hiervoor ook moeten worden georganiseerd.
IMPLEMENTATIE EN UITWERKING
VERVOLG LICHTVISIE Aan de hand van onderstaand stappenplan zal er per centrum een concrete uitwerking volgen: 1. Het analyseren van de benodigde optimalisaties en vernieuwing van de openbare verlichting voor een benodigde goede basisverlichting (sociaal- en verkeersveilig). 2. Het gebiedsgericht in projecten uitwerken van de lichtvisie naar ontwerpen en uitvoeringsplannen, waarbij concrete materialen en inpassingen worden voorzien. 3. Het maken van een plan voor de te verlichten beeldbepalende monumenten, kunstwerken en groen. Hierna kunnen deze stuk voor stuk in lichtplannen worden uitgewerkt. 4. Aankleden en decoreren van de stad tijdens evenementen en uitgaan van feesten sfeerverlichting. Voor de komende periode zien we de volgende belangrijke acties: Willemstad Er dient eerst gezorgd te worden voor een georganiseerd platform voor ondernemers alvorens er overgegaan kan worden tot de aanpak van de verlichting. Klundert Er zal een voorstel volgen voor de uitbreiding van het lichtplan in Klundert met sfeerverlichting, wat als onderdeel van fase 2 voor de herinrichting van de openbare ruime van het centrum zal worden uitgevoerd. Vervolgens zal bij de ontwikkeling van de andere deelgebieden een verdere uitwerking van de lichtvisie naar een concreet integraal plan voor de openbare ruimte worden gemaakt.
Fijnaart Bij de ontwikkeling van de supermarktlocatie in het centrum van Fijnaart dient al een eerste stap gezet te worden voor het lichtplan. Hierbij worden niet alleen het dijkplein en de route naar het parkeerterrein meegenomen, maar ook de afbakening van het centrum vanaf de Jacobus de Meerderkerk tot aan de Fendertse Hoeve. Vervolgens zal bij de ontwikkeling van de andere deelgebieden een verdere uitwerking van de lichtvisie naar een concreet integraal plan voor de openbare ruimte worden gemaakt. Zevenbergen Eerst zullen alle lichtelementen geoptimaliseerd moeten worden om vervolgens te kunnen bepalen wat er nog aan verlichting nodig is om te voorzien in een goede basis. Hiernaast worden op korte termijn (2025) de mogelijkheden onderzocht op het toevoegen van sfeerverlichting rondom de haven. Dit zal vervolgens worden gecombineerd met de herinrichting van de Doelstraat en Molenstraat. Overkoepelende zaken • Plan maken en afstemming voor het uitfaseren van de ornamenten en prikkabels en het implementeren van de nieuwe feest- en sfeerverlichting. • Implementatie en afstemming van licht in etalages, gevelverlichting, terrassen en reclame-uitingen (in overleg met centrummanager). • Uitwerken van dynamisch beheer van lichtscenario’s en integratie in gemeentelijke beheerstructuur (sfeerbeheerder).
VERVOLG LICHTVISIE
BIJLAGE INVENTARISATIE
WILLEMSTAD Monumenten/beeldbepalende objecten/plekken • Beschermd stadsgezicht • Vestingwerken verlichten • Landmarks: Mauritshuis & Koepelkerk, deels verlicht , d'Orangemolen • Monumenten: Raadshuis / oudste huis van Brabant, Arsenaal en oude wachthuisjes • Stadshaven, rommelig beeld openbare ruimte en terrassen • Groen erfgoed uitlichten: Berceau Hollandse Lindes Voorstraat, monumentale bomen rondom Koepelkerk Routes en entrees • "Aankomtroute stadsilhouette" verlichten als entreegebied • Uitnodigde entrees en looproutes (via de Benedenkade of westbeer) vanaf de parkeervoorzieningen naar de vesting • Route naar vakantiepark versterken • Route richting Mauritshuis, Voorstraat, Stadshaven • Route langs alle bastions vestingwerken (hoog en laag) • Singelroute rondom de vesting (buitenzijde gracht) Ecologie/biodiversiteit • In de bomenrijen vesting (Voorstraat, Groenstraat, Achterstraat) wel vogels weinig vleermuizen • Arsenaal alleen vogels • Geen ecologische belemmeringen Mauritshuis en Koepelkerk • Over het water rondom de vestingwerken veel vleermuizen en vliegroutes
INPUT PROJECTGROEP
WILLEMSTAD Toerisme/recreatie • Rijke historie van de Stelling van Willemstad als erfgoedparel uitlichten • De verhalen zichtbaar en beleefbaar maken (Mauritshuis, bastions, etc.) • Markante plekken: Rozemarijnstraat ("verhaal van oude hoeren"), bastion Groningen • Toeristisch gebruik molen (zelf uitgelicht) • Verbinding met de forten en Klundert versterken onderdeel van de stelling van Willemstad (fort Buitensluis) Aandachtspunten • Ontwikkelingen buiten de kern (Nieuwe woningen Willemstad oost, Camping, Hotel, etc.) • Sfeerverlichting mist samenhang, ieder voor zich • Sfeerverlichting in de haven (jaarrond priklampjes) niet passend bij historisch karakter
INPUT PROJECTGROEP
WILLEMSTAD Aantrekkelijkheid centrum versterken: • Willemstad is donker: Voorstraat, laantje naar de kerk en tuin, Bovenkade • Iconen van de vesting: Mauritshuis en Koepelkerk zijn verlicht (kan beter) • Sfeerverlichting mist samenhang, ieder voor zich • Historische gebouwen en objecten "verlichten“: bastions, bunkers, kruitmagazijnen, kazerne, soldatenhuisjes, verborgen kerk, oude waterput/ Huis waar Napoleon is geweest • Stadshaven sfeer versterken (priklampjes niet duurzaam) • Verlichting terrassen zijn rommelig verlicht • Open schootsveld, buitende vesting mag ook donker blijven • Authentiek historisch karakter uitlichten, geen overdaad Routes en entrees • Toegangen verlichten: peilhuisjes, bruggen over het water, West- en Oostbeer • Vestingroutes Attracties/ activiteiten • Bezoekerscentrum Mauritshuis topattractie • Shantykoren festival / Willemfest (op bastion Zeeland), Monumentenweekend, Vestingloop • Waterweekend Willemstad: sfeerverlichting wordt gesponsord Aandachtspunten: • Groenstraat focus op veiligheid en zichtbaarheid (woonstraat) • Toegankelijkheid en veiligheid Westbeer vanaf de parkeerplaats naar de Groenstraat • Beschermd stadsgezicht