CConstaterende datMoerdijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 5.08 Bombs Away B.V. Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten Zevenbergen-Moerdijk Oost, 14 juli 2022

Commissievergadering 27 augustus 2026, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Vaststellen wijzigingsbesluit Omgevingsplan Moerdijk, plangebied Markvelden-Zuid34.745 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

4.6 Naoorlogse ontwikkelingen Naoorlogse ontwikkelingen in een gebied kunnen van invloed zijn op de aanwezigheid van OO in de bodem. In onderstaande afbeelding(en) zijn d e veranderingen in het onderzoeksgebied aan de hand van een vergelijking van een luchtfoto uit de Tweede Wereldoorlog met een recent satellietbeeld en de tijdlijn van Kadasterkaarten op www.topotijdreis.nl getoond. Uit de vergelijking van de luchtfoto’s en topografische kaarten met recente satellietbeelden blijkt dat de loop van de Mark naoorlogs is veranderd. Tegenwoordig ligt de Mark een stuk zuidelijker dan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast is er sprake van weinig zichtbare ontwikkelingen in het onderzoeksgebied. Het gebied heeft nog steeds grotendeels een agrarische bestemming. Wel is aan de Hazeldonkse Zandweg naoorlogs gebouwd en is een rotonde aangelegd. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 68 Afbeelding 22: Naoorlogse ontwikkelingen binnen het onderzoeksgebied Zevenbergen-Oost Moerdijk in de gemeente Moerdijk. Afbeelding 23: Naoorlogse ontwikkelingen binnen het onderzoeksgebied Zevenbergen-Oost Moerdijk in de gemeente Moerdijk.

Afbeelding 24: Naoorlogse ontwikkelingen binnen het onderzoeksgebied Zevenbergen | -Oost Moerdijk in de gemeente Moerdijk. 4.7 | Indicaties zonder verdacht gebied In de geraadpleegde bronnen zijn tevens indicaties van oorlogshandelingen aangetroffen die betrekking hebben op het onderzoeksgebied en/of de nabije omgeving die niet hebben geleid tot een verdacht gebied binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. In de onderstaande tabel is per indicatie met RAP-nummer beargumenteerd waarom de indicatie niet heeft geleid tot een verdacht gebied binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. RAP-nummer | Gebeurtenis | Bron | Bijzonderheden RAP_400510A | 10 mei 1940 | • | Nispen, C.A.I.L. | Dit vliegtuig is buiten het Een Nederlands jachtvliegtuig van | van, ‘Bedreigd | onderzoeksgebied het type Fokker G-1 van 3-II-1 LvR | bezet en bevrijd. | neergestort. | Op basis van (330) maakte een noodlanding in de | Bosschenhoofd | dit | incident | is | geen omgeving | van | Zevenbergen. | Het | en Hoeven in de | verdacht | gebied toestel was beschoten en getroffen | Tweede | afgebakend | binnen | het door | Oblt. | R. | Leppla | of | 3. | Wereldoorlog’ | onderzoeksgebied. Jagdgeschwader 51.149 Het toestel | Heemkundekring (of een gedeelte daarvan) zou zijn | (De Honderd neergekomen in weilanden aan de | Hoeven Huizersdijk.150 | Jaarboek 8 1992), p. 259; • | SGLO T0070.

RAP_400511A01 | 11 mei 1940 | • | Nispen, | Over dit bombardement zijn Om | de | Franse | troepen | zoveel | Bedreigd, bezet | geen details | (hoeveelheid mogelijk te hinderen bombardeerde | en bevrijd 52; | en | type | toestellen, de | Luftwaffe | de (spoor)wegen in | • | WBA, toeg. nr. | bommenlast, | doelwit) westelijk | Noord-Brabant, | waarbij | 248, inv. nr. | bekend. | Om | de | exacte ook de Hoevense Beemden en de | 1122. | locatie | van | het spoorbrug | over | het | Markkanaal | bombardement | vast | te werd getroffen. | stellen | is | in | de verschillende luchtfotocollecties | gezocht 149 Nispen, C.A.I.L. van, ‘Bedreigd bezet en bevrijd. Bosschenhoofd en Hoeven in de Tweede Wereldoorlog’ Heemkundekring (De Honderd Hoeven Jaarboek 8 1992), p. 259 en SGLO T0070. 150 Beeldbank NIMH, objectnummer: 2157_068 | -152. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 69 RAP-nummer | Gebeurtenis | Bron | Bijzonderheden naar | een | luchtfoto | van binnen een half jaar na het bombardement. | Er | was echter | geen | luchtfoto beschikbaar | die dit gebied dekte. | Er | zijn | teveel leemten in kennis om vast te | stellen | of | het onderzoeksgebied getroffen werd tijdens het bombardement | en | of | als gevolg | hiervan blindgangers in de bodem van het onderzoeksgebied kunnen | zijn achtergebleven.

Op basis van | dit | incident | is | geen verdacht | gebied afgebakend. RAP_400511A02 | 11 mei 1940 | • | Bakker, | Het | gaat | hier | om | een Nederlandse soldaten hadden de | (Oisterwijk | gecontroleerde explosie. Er Lamgatsebrug | over | de | Mark | 2011). | zijn geen aanwijzingen dat opgeblazen | en | verbraken | zo | de | hierbij | OO | zijn verbinding tussen Zevenbergen en | achtergebleven | in | het Hoeven. | onderzoeksgebied. | Op basis | van | dit | incident | is geen | verdacht | gebied afgebakend. RAP_400512A | 11 mei 1940 | • | NIMH, toeg. nr. | Het | gaat | hier | om | een De brug bij de Lamgatsche veer en | 420, inv. nr. 24. | gecontroleerde explosie. Er de Mark-spoorbrug in de gemeente | zijn geen aanwijzingen dat Zevenbergen | werden | opgeblazen | hierbij | OO | zijn door Nederlandse troepen. | achtergebleven | in | het onderzoeksgebied. | Op basis | van | dit | incident | is geen | verdacht | gebied afgebakend. RAP_400512B | 12 mei 1940 | • | Oudheidkundige | Over dit bombardement zijn Er | vielen | drie | bommen | uit | Kring | geen details | (hoeveelheid vliegtuigen in de velden langs de | Zevenbergen, | en | type | toestellen, Lamgatsedijk | (nu | de | generaal | (1994) 168; | bommenlast, | doelwit) Allenweg, Zevenbergen). | • | WBA, toeg.nr. | bekend. | Om | de | exacte 665, inv.nr. 57.

| locatie | van | het bombardement | vast | te stellen | is | in | de verschillende luchtfotocollecties | gezocht naar | een | luchtfoto | van binnen een half jaar na het bombardement. | Er | was echter geen luchtfoto die dit gebied dekte. Er zijn teveel leemten in kennis om vast te | stellen | of | het onderzoeksgebied getroffen werd tijdens het bombardement | en | of | als gevolg | hiervan blindgangers in de bodem van het onderzoeksgebied kunnen | zijn achtergebleven. Op basis van | dit | incident | is | geen verdacht | gebied afgebakend. RAP_400513A | 13 mei 1940 | • | SGLO, T0600. | Het | toestel | is | aan | de Rond 06.50 uur stortte een Brits | Hazeldonksezandweg jachtvliegtuig van het type Defiant I | neergestort, die deels door van het 264 Squadron (L6965) neer | het | onderzoeksgebied bij | de | Hazeldonksezandweg | in | loopt. De exacte locatie van Zevenbergen, na neergeschoten te | de | crash | is | echter 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 70 RAP-nummer | Gebeurtenis | Bron | Bijzonderheden zijn | door | een | toestel | van | 5. | onbekend. | Er | is | geen Nachtjagdgeschwader | 26. | Het | volledige | luchtfotodekking Britse toestel was om 04.30 uur | van binnen een half jaar na vertrokken van de basis in Duxford | de crash. Hierdoor kon niet in Groot-Brittannië.

| worden vastgesteld of het toestel | in | het onderzoeksgebied | is neergekomen. | Op basis van | dit | incident | is | geen verdacht | gebied afgebakend. RAP_400816A | 16 augustus 1940 | • | NA, toeg. nr. | De exacte locatie van de Overzicht van de Commissie van | 2.13.210, inv. nr. | vondst | is | onbekend. Proefneming met daarin locaties in | 23. | Daarnaast | is | ook de | gemeente | Zevenbergen | waar | onduidelijk | om | welk | type zich nog explosieven bevonden: | explosieven | het | gaat. | Er - ‘s Heerenwei: drassig | – | niet te | zijn | teveel | leemten | in vinden. | kennis. Op basis van dit incident is geen verdacht gebied afgebakend. RAP_410321A01 | 21 maart 1941 | • | WBA toeg.nr. | De exacte locatie van dit Tijdens | schietoefeningen | van | de | 248 inv.nr. 2994. | incident | is | onbekend Duitse | Wehrmacht | zijn | drie | (ergens | op/bij | de granaten | neergekomen | op | de | spoorbaan | Zevenbergen- spoorbaan | Zevenbergen- | Roosendaal). | Er zijn geen Roosendaal, | nabij | de | spoorbrug | aanwijzingen dat | er grote over de Mark. Na nader onderzoek | hoeveelheden granaten | in bleek dat er meerdere projectielen | het onderzoeksgebied | zijn waren | ingeslagen | op | en | bij | de | ingeslagen.

| Daarnaast | is spoorbaan | (waardoor | twee | het gebied dat eventueel spoorsteven werden ontzet), in het | getroffen | is | tijdens | deze nabijgelegen land en in de Mark. | schietoefeningen | al Het stuk geschut stond opgesteld | verdacht | op | verschoten nabij | Zwartenberg | en | schoot | in | geschutmunitie. | Op | basis zuidwestelijke | richting, | naar | van dit individuele incident Hoeven. De projectielen zijn tijdens | is | geen | verdacht | gebied de oefening in de verkeerde richting | afgebakend. terechtgekomen. De oefening vond plaats van 10.15 tot 10.45 uur. RAP_421015A | 15/16 oktober 1942 | • | WBA toeg. nr. | De exacte locatie van de In de nacht van 15 op 16 oktober | 0682, inv. nr. | crash | is | onbekend. 1942 | om | 23.03 | uur | stortte | een | 11355. | Vermoedelijk is het toestel Britse | Vickers | Wellington | buiten | onderzoeksgebied bommenwerper | van | het | 300 | neergestort. | Ook was | het Squadron (Z1475) in | een perceel | toestel op de terugweg van bouwland (stoppelveld) gelegen in | een bombardement en had de | polder | ‘’Het | Oudland | van | dus | waarschijnlijk | geen Zevenbergen’’ tussen de Pootweg | bommen meer aan boord. en de Hazeldonkse Zandweg ten | Op basis van dit incident is zuidoosten van Zevenbergen neer. | geen | verdacht | gebied Het | toestel | was | om | 18.40 | uur | afgebakend.

vertrokken van de basis in Ingham (Groot-Brittannië) | op | een bombardementsmissie naar Keulen en | werd | op | de | terugweg neergeschoten door Oblt. S. Machat van E./NJG 2. In de omgeving van het | volledig | uitgebrande | toestel lagen grote en kleine brokstukken van het vliegtuig, terwijl ook twee diepe gaten waren ontstaan, waarin zich | vermoedelijk | de | motoren bevonden. | De | bemanningsleden hadden de crash niet overleefd. RAP_430611A | 12 juni 1943 | • | WBA toeg. nr. | Dit | incident | heeft RAP_430612A | Omstreeks | 01:30 | uur | werden | 0085 inv. nr. | vermoedelijk | buiten | het brandverschijnselen waargenomen | 456. | onderzoeksgebied in de richting van de Hoop. Bij nader | • | WBA toeg. nr. | plaatsgevonden. | Om | dit onderzoek | bleek | dat | twee | 0248 inv. nr. | met | zekerheid | vast | te landbouwschuren in brand stonden | 1122. | kunnen | stellen | is | in | de in | het | noordelijk | deel | van | de | verschillende 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 71 RAP-nummer | Gebeurtenis | Bron | Bijzonderheden gemeente | Hoeven, | nabij | het | luchtfotocollecties gezocht kruispunt van de rivier de Mark en | naar | een | luchtfoto | van de | spoorlijn | Roosendaal-Lage | binnen een half jaar na het Zwaluwe, ter plaatse genaamd ‘de | incident. | Er | was | een Hoop’.

Vermoedelijk was de brand | luchtfoto | van | november ontstaan door vliegtuigbommen of | 1943 beschikbaar, maar de door | brandende | onderdelen | van | kwaliteit | hiervan | was vliegtuigen. De schuren die in brand | slecht. Om deze reden is stonden | waren | eigendom | van | ervoor | gekozen | deze bewoners A.J. Luijkx en J. van Beek | luchtfoto niet te bestellen. en stonden aan beide zijden van de | Er zijn geen aanwijzingen spoorlijn. | Bij | verder | onderzoek | dat het onderzoeksgebied bleek | dat | de | branden | inderdaad | getroffen werd tijdens dit waren | ontstaan | door | bombardement. | Op | basis vliegtuigbommen, | namelijk | door | van deze indicatie is geen een grote hoeveelheid zeskantige | verdacht | gebied brandbommen. | Omstreeks | 07:00 | afgebakend. uur kwam een melding binnen dat er een | blindganger | van | een brisantbom was aangetroffen met een | bodem van | ongeveer | dertig centimeter diameter. Een tweede blindganger bleek een brandbom te zijn. De plaats en het terrein zijn afgezet in afwachting van het werk van een Duits | Sprengkommando. Later werd nog een krater van een ontplofte | brisantbom | gevonden nabij de blindganger. | De exacte locatie van het neerkomen van de bommen is niet bekend, evenmin het aantal betrokken vliegtuigen en het | totaal | aantal | afgeworpen bommen.

RAP_430623A | 23 juni 1943 | • | Nispen, | Deze melding hoort bij de In | een | tarweveld | op | De | Hoop | Bedreigd, bezet | bovenstaande | melding werden | 24 | fosforbommen | en bevrijd 274; | over het bombardement op gevonden en zijn door een Duits | • | WBA, toeg. nr. | 12 juni 1943. Op basis van Sprengkommando | opgehaald. | Er | 248, inv. nr. | deze | indicatie | is | geen werd | aangenomen | dat | deze | 1122. | verdacht | gebied bommen, die in de buurt lagen van | afgebakend. enkele | eerder | gevonden blindgangers, bedoeld waren voor de spoorbrug over de Mark, die op 12 juni doelwit was. RAP_4409A | September 1944 | • | Alphen (1994), | Deze locatie ligt buiten het Tevens werden er door Duitse | 14. | onderzoeksgebied. | Op troepen stellingen opgericht in de | basis van deze indicatie is Markdijk, ten westen en ten oosten | geen | verdacht | gebied van de huidige A16 | afgebakend. RAP_441012A | 12 oktober 1944 | • | TNA UK AIR | Het | genoemde Tussen 10.15 en 14.30 uur voerden | 27/1559/43-44. | kaartvierkant bevindt zich acht | Britse | Hawker | Typhoon | buiten | het jachtbommenwerpers | va | 266 | onderzoeksgebied. | Op Squadron van 146 Wing 17 raketten | basis van deze indicatie is af | op | rijnaken | in | de | buurt | van | geen | verdacht | gebied Zevenbergen | in | kaartvierkant | afgebakend. qD.8443. | Eén | raket | kwam | net buiten het doelwit neer.

Noot: er zijn geen | gegevens | bekend | over | de andere raketten. In de ORB van 266 Squadron | zijn | geen | verdere bijzonderheden over deze aanval gevonden. RAP_441028A | 28 oktober 1944 | • | Nispen (1992), | Het | gaat | hier | om | een Om de opmars van de geallieerden | 333. | gecontroleerde explosie. Er te | vertragen | vernielden | Duitse | zijn geen aanwijzingen dat soldaten | de | spoorbrug | over | de | hierbij | OO | zijn Mark. | achtergebleven | in | het onderzoeksgebied. | Op basis | van | dit | incident | is 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 72 RAP-nummer | Gebeurtenis | Bron | Bijzonderheden geen | verdacht | gebied afgebakend. RAP_441207A | 7 december 1944 | • | BHIC, toeg. nr. | De exacte locatie van de Langs | de | Mark | van | 127, inv. nr. 307. | gelegde | mijnen | is Standdaarbuiten tot Langeweg aan | onbekend. | Vermoedelijk weerszijden | lagen | mogelijk | nog | zijn deze mijnen naoorlogs landmijnen. | geruimd. | Op | basis | van deze | indicatie | is | geen verdacht | gebied afgebakend. RAP_450331A01 | 31 maart 1945 | • | BHIC, toeg. nr. | De exacte locaties van de Opgave van locaties waar zich nog | 127, inv. nr. 553. | landmijnen/ | granaten | zijn landmijnen en/of granaten zouden | onbekend. Daarnaast zijn bevinden: | deze | OO | vermoedelijk • | Bouwland van F. Aerden en A. | geruimd.

Op basis van dit Luijks aan de Markdijk (K16, | incident is geen verdacht K448, | K449, | K599, | K601, | gebied afgebakend. K602) – landmijnen; • | Weiland van A. Luijks aan de Lamgatschedijk | (K505)- granaten; • | Bouwland van A. Donkers aan de Markdijk (I321) – granaten; • | Bouwland van Wed. F. den Ouden | aan de Hazeldonkse Zandweg (K214) – granaten.151 RAP_450520A01, | 20 mei 1945 | • | BHIC, toeg. nr. | Deze | locaties | bevinden RAP_450520A02 | Melding van schade op | 1148, inv. nr. | zich grotendeels buiten het verschillende plaatsen in | 443. | onderzoeksgebied. | De de | gemeente | provinciale | weg Zevenbergen: | (Hazeldonkse | Zandweg) • | De provinciale weg | valt wel deels binnen het Zevenbergen- | onderzoeksgebied. | Deze Zwartenberg: hierbij | weg | valt | binnen | het | op ging het om schade | geschutmunitie | verdachte bij | km | 6.200 | ten | gebied. gevolge | van | het opruimen | van | een tankmuur. | De overige beschadigingen waren ontstaan door granaattreffers; • | Lamgatveersche brug | (ijzeren draaibrug | over | de Mark) | in | de | weg Zevenbergen- Hoeven: | de | brug was vernield. Mijnenveld 18G | Uit | gegevens | ontvangen | van | de | • | EOD. | Het mijnenveld bevindt zich EOD | blijkt | dat | ten | zuiden | het | buiten | het onderzoeksgebied een mijnenveld | onderzoeksgebied. was.

| Daarnaast zijn hier tijdens een | controle geen mijnen gevonden. | Op | basis | van deze | indicatie | is | geen verdacht | gebied afgebakend. Zonder RAP- | Op de luchtfoto van 28 oktober 1944 | • | Luchtfoto 28 | Het | is | onbekend | tijdens nummer | is | in | het | zuiden | van | het | oktober 1944. | welk bombardement deze onderzoeksgebied | een | bomkrater | krater ontstaan is. Er zijn waargenomen. | teveel | ontbrekende parameters | (hoeveelheid toestellen, type toestellen, bommenlast) om op basis van | deze | indicatie | een 151 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 73 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 74 RAP-nummer Gebeurtenis Bron Bijzonderheden verdacht gebied af te bakenen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat er niet kan worden uitgesloten dat er OO in onverdachte gebieden worden aangetroffen. Op basis van dit onderzoek zijn in de geraadpleegde bronnen voor de onverdachte gebieden geen/onvoldoende aanwijzingen aangetroffen dat er een verhoogde kans is op OO. 4.8 Leemten in kennis Op basis van de analyse van de gegevens zijn nog enkele leemten in kennis.

Deze leemten in kennis zijn: • De aan te treffen subsoorten, kalibers, nationaliteit en ontstekers van de op geschutmunitie verdachte gebieden zijn vastgesteld op basis van de MORA’s die in de directe omgeving van het onderzoeksgebied zijn aangetroffen; • De hoeveelheden van de aan te treffen OO zijn vastgesteld op basis van ervaringen met soortgelijke situaties. 4.9 Bodembelastingkaart OO Op de Bodembelas tingkaart OO zijn de verdachte gebied en (horizontaal) binnen het onderzoeksgebied weergegeven, gespecificeerd naar hoofdsoort OO. In de onderstaande afbeelding is de Bodembelastingkaart OO voor het onderzoeksgebied weergegeven. Deze kaart is ook losbladig, op A1-formaat (bijlage 5) aan dit vooronderzoek OO toegevoegd. Afbeelding 25: Bodembelastingkaart OO van het onderzoeksgebied Zevenbergen-Oost Moerdijk in de gemeente Moerdijk.

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 75 5 CONCLUSIE EN ADVIES 5.1 Conclusie Op basis van de geraadpleegde bronnen, de beoordeling en evaluatie van de indicaties en contra-indicaties is vastgesteld dat het onderzoeksgebied Zevenbergen-Oost Moerdijk in de gemeente Moerdijk getroffen is door oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor OO in de (water)bodem kunnen zijn achtergebleven. Het gaat om de volgende indicaties: • Duitse militaire aanwezigheid; • Britse bombardementen 3 en 4 november 1944; • Geallieerde en Duitse artilleriebeschietingen 28 oktober-5 november 1944. Aan de hand van deze indicaties zijn binnen de grenzen van het onderzoeksgebied hoofdsoort, subsoort, kaliber/gewichtsklasse, nationaliteit en verschijningsvorm van mogelijke OO en de horizontale en de verticale afbakening van het verdachte gebied vastgesteld. Deze zijn in de onderstaande paragrafen beschreven. 5.1.1 Horizontale afbakening verdachte gebieden Op basis van de geraadpleegde bronnen is vastgesteld dat binnen de grenzen van het onderzoeksgebied oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden, waardoor het onderzoeksgebied VERDACHT is op OO in de bodem. Per indicatie is een horizontale afbakening vastgesteld aan de hand van de richtlijnen van het ‘Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse OO’.

Militaire aanwezigheid De contouren van de op de luchtfoto’s waargenomen wapenopstellingen (plus 5 meter georeferentie-afwijking) zijn verdacht verklaard op gedumpte kleinkalibermunitie, handgranaten, geweergranaten, munitie voor granaatwerpers en munitietoebehoren (Duits). Bombardementen (3 en 4 november 1944) In de directe omgeving van het onderzoeksgebied is een krater waargenomen die afkomstig is van een van de bombardementen die in de omgeving van het onderzoeksgebied werden uitgevoerd door Typhoons op 3 en 4 november 1944 . Omdat zich in de directe omgeving van de krater nog één blindganger van een 500 lb brisantbom kan bevinden is vanuit het hart van de krater is een cirkelvormig gebied met een straal van 45 meter getrokken. Deze afstand is vastgesteld op basis van de rich tlijnen van het CS-VROO, bijlage 02.02. Artilleriebeschietingen (28 oktober-5 november 1944) Het onderzoeksgebied is rondom de bevrijding getroffen door artilleriebeschietingen. Hierover is informatie in archieven en literatuur aangetroffen, daarnaast zijn op de geraadpleegde luchtfoto’s honderden geschutinslagen in vrijwel het gehele onderzoeksgebied en de directe omgeving waargenomen, waarbij de intensiteit vooral hoog is ten noorden van de spoorbrug, waar zich verschillende wapenopstellingen (potentiële doelwitten) bevonden.

Voorts zijn door de EOD in de naoorlogse periode vele geschutgranaten in de omgeving geruimd. Het gehele onderzoeksgebied is verdacht verklaard op verschoten geschutmunitie met een maximaal kaliber van 175 mm (geallieerd)/ 8,8 cm (Duits). 5.1.2 Aan te treffen OO Op basis van de geraadpleegde bronnen is het onderzoeksgebied per indicatie VERDACHT op de volgende OO. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 76 Militaire aanwezigheid Hoofdsoort Subsoort Kaliber (nationaliteit) Ontsteker Hoeveel- heden Verschijnings- vorm Kleinkaliber- munitie Diversen Tot 2 cm (Duits) n.v.t. Honderdtallen Gedumpt/ achtergelaten Handgranaten Aanvals, verdedigings, rook, licht, rook WP, brand n.v.t. (Duits) Onbekend Tientallen Gedumpt/ Achtergelaten Geweer- granaten Brisant, antitankbrisant , rook, sein, rook WP n.v.t. (Duits) Onbekend Tientallen Gedumpt/ Achtergelaten Munitie voor granaatwerpers Brisant, antitankbrisant n.v.t. (Duits) Onbekend Enkele Gedumpt/ Achtergelaten Munitietoebeho ren n.v.t. Beschermkap pen, verpakkingen, etc. (Duits) n.v.t.

Tientallen Gedumpt/ achtergelaten Bombardement 3 november 1944 Hoofdsoort Subsoort Kaliber (nationaliteit) Ontsteker Hoeveel- heden Verschijnings- vorm Afwerpmunitie Brisant 500 lb (geallieerd) Onbekend Eén Afgeworpen Artilleriebeschietingen (28 oktober-5 november 1944) Hoofdsoort Subsoort Kaliber (nationaliteit) Ontsteker Hoeveel- heden Verschijnings- vorm Geschutmunitie Pantser 6 pdr (geallieerd) SB Enkele Verschoten Brisant, rook 25 pdr (geallieerd) SB, TSB, MTSB Enkele Verschoten Brisant 3.7’’ (geallieerd) SB, TB, MTB Enkele Verschoten Brisant 4.2’’ (geallieerd) SB Enkele Verschoten Brisant 57 mm (geallieerd) SB Enkele Verschoten Brisant, mortier 60 mm (geallieerd) SB Enkele Verschoten Mortier 81 mm (geallieerd) TB Enkele Verschoten Brisant 175 mm (geallieerd) Onbekend Enkele Verschoten Brisantmortier, pantser 5 cm (Duits) SB, BB Enkele Verschoten Brisant, pantser 7,5 cm (Duits) SB, BB, MTSB Enkele Verschoten Brisant 8,8 cm (Duits) SB, MTB, MTSB Enkele Verschoten 5.1.3 Verticale afbakening verdachte gebieden In onderstaande tabel is de minimale en maximale diepteligging van de aan te treffen OO ten opzichte van het maaiveld (situatie 1940 -1945) en/of NAP in het verdacht e gebied weergegeven. De diepteligging van de OO is als volgt vastgesteld. Bombardement 3 november 1944 Hoofdsoort Verschijningsvorm Min. & max. diepteligging t.o.v.

maaiveld Afwerpmunitie Afgeworpen De minimale diepteligging is net onder maaiveld Tweede Wereldoorlog. De maximale diepteligging is 8,9 meter onder het maaiveld Tweede Wereldoorlog (9,2 meter -NAP). Deze diepte is berekend aan de hand van de Deltaresmethode en is gebaseerd op sondering 11 (zie rapportage Geotechnische onderzoek, Hoofdsoort | Verschijningsvorm | Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld projectnummer 0477077.100 (4239), d.d. | 8 juli 2022, uitgevoerd | door | Koops | Grondmechanica, aangeleverd | door | Antea | Group | Oosterhout). | De resultaten van de Deltaresmethode zijn losbladig toegevoegd aan deze rapportage. Artilleriebeschietingen (28 oktober | -5 november 1944) Hoofdsoort | Verschijningsvorm | Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld Geschutmunitie | Verschoten | De minimale | diepteligging is net onder maaiveld Tweede Wereldoorlog. De | maximale | diepteligging | is 2,5 | meter | onder maaiveld Tweede Wereldoorlog (-2,8 meter NAP). Militaire aanwezigheid Hoofdsoort | Verschijningsvorm | Min. & max. diepteligging t.o.v. maaiveld Kleinkaliber- | Gedumpt/achtergelaten | De minimale | diepteligging is net onder maaiveld munitie | Tweede Wereldoorlog. Handgranaten | Gedumpt/achtergelaten | De | maximale | diepteligging | is 1,5 | meter | onder Geweergranaten | Gedumpt/achtergelaten | maaiveld Tweede Wereldoorlog (-1,8 meter NAP).

Munitie voor | Gedumpt/achtergelaten granaatwerpers Munitie- | Gedumpt/achtergelaten toebehoren 5.1.4 | Naoorlogse ontwikkelingen Uit | de | vergelijking | van | de | luchtfoto’s | en | topografische | kaarten | met | recente satellietbeelden blijkt dat de loop van de Mark naoorlogs is veranderd. Tegenwoordig ligt de Mark een stuk zuidelijker dan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast | hebben er weinig zichtbare ontwikkelingen in het onderzoeksgebied | plaatsgevonden. Het gebied heeft nog steeds grotendeels een agrarische bestemming. Wel is aan de Hazeldonkse Zandweg naoorlogs gebouwd en is een rotonde aangelegd. 5.2 | Leemten in kennis Samenvattend zijn er de volgende leemten in kennis zijn: • | De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied in de periode 1940-1945 zijn onbekend; • | De gegevens over munitieruimingen binnen de grenzen van het onderzoeksgebi | ed in de periode 1947-1970 zijn onbekend; • | Niet van alle gebeurtenissen kon de exacte locatie worden vastgesteld op basis van de geraadpleegde | bronnen. | Voor | deze | gebeurtenissen | geldt | dat | ze | niet | nader geanalyseerd zijn in het kader van dit vooronderzoek; • | Websites veranderen continu door updates en nieuwe informatie. Soms verdwijnen sites ook van het | internet; of zijn ontoegankelijk geworden.

Informatie kan zodoende verdwijnen of veranderen; • | In het gemeentearchieven van Zevenbergen en Hoeven zijn geen archiefstukken met betrekking tot de ruiming van explosieven aangetroffen; • | Er waren slechts in beperkte mate War Diaries van de eenheden die betrokken waren bij de bevrijding van Zevenbergen in bezit bij Bombs Away; • | In de geraadpleegde luchtfoto-archieven hebben de luchtfoto’s uit de eerste jaren van de oorlog een beperkte dekking en zijn ze vaak niet beschikbaar voor het betreffende onderzoeksgebied. Voorts zijn de luchtfoto’s uit deze beginperiode niet altijd van goede kwaliteit | en schaal. Het | is hierdoor | niet altijd mogelijk om oorl | ogshandelingen nauwkeurig te lokaliseren. Voor dit onderzoek geldt | dat slechts in zeer beperkte mate luchtfoto’s van het onderzoeksgebied van binnen een half jaar na de Duitse inval in mei 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 77 1940 beschikbaar waren. Hierdoor kon niet worden vastgesteld in hoe | verre het onderzoeksgebied getroffen is door oorlogshandelingen in deze periode; • | De geraadpleegde luchtfoto van 16 september 1944 was van matige kwaliteit (B). Hierdoor is het mogelijk dat eventuele sporen van oorlogshandelingen niet zijn waargenomen tijdens de luchtfoto-analyse; • | De geraadpleegde luchtfoto’s van 29 november 1944 waren van slechte kwaliteit (C).

Hierdoor is het mogelijk dat eventuele sporen van oorlogshandelingen niet zijn waargenomen tijdens de luchtfoto-analyse; • | De geraadpleegde luchtfoto van 9 juli 1945 was van matige kwaliteit. Hierdoor is het mogelijk dat eventuele sporen van oorlogshandelingen niet zijn waargenomen tijdens de luchtfoto-analyse; • | De geraadpleegde luchtfoto van 13 juli 1945 was van matige tot slechte kwaliteit (B | -C). Hierdoor is het mogelijk dat eventuele sporen van oorlogshandelingen niet zijn waargenomen tijdens de luchtfoto-analyse; • | De | aan | te | treffen | subsoorten, | kalibers, | nationaliteit | en | ontstekers | van | de | op geschutmunitie verdachte gebieden zijn vastgesteld op basis va | n de MORA’s die in de directe omgeving van het onderzoeksgebied zijn aangetroffen; • | De hoeveelheden van de aan te treffen OO zijn vastgesteld op basis van ervaringen met soortgelijke situaties. 5.3 | Advies Op basis van de resultaten van dit vooronderzoek OO en de conclusies is het onderzoeksgebied gedeeltelijk VERDACHT verklaard op OO. 5.3.1 | Verdachte gebieden In de gebieden die VERDACHT zijn op OO wordt geadviseerd om voorafgaand aan de voorgenomen (grond-)werkzaamheden vervolgstappen te ondernemen in de opsporing van OO. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden.

• | Het verplaatsen van de werkzaamheden buiten de verdachte gebieden binnen de grenzen van het huidige onderzoeksgebied (in horizontale en/of verticale zin) indien dit | mogelijk | is. | Worden | de | werkzaamheden | buiten | de | grenzen | van | het onderzoeksgebied verplaatst dan wordt geadviseerd om een (nieuw) vooronderzoek OO uit te laten voeren voor de locaties waar de werkzaamheden zullen worden uitgevoerd; • | Het laten uitvoeren van een vooronderzoek na-conflictperiode (VNC-OO) en een risicoanalyse (RA) OO, waarbij dit vooronderzoek OO als basis zal dienen. Tijdens een VNC-OO kunnen naoorlogse bodemingrepen in kaart worden gebracht. De RA- OO heeft tot doelstelling het vaststellen en beoordelen van de risico’s van de in de verdachte | gebiedenmogelijk | aanwezige | OO, | gegeven | de | toekomstige werkzaamheden in het onderzoeksgebied. Daartoe worden de risico’s op schade en letsel ten gevolge van een accidentele werking van OO geïnventariseerd en beoordeeld. Tevens wordt op basis van een analyse van de risico’s van OO voor de daadwerkelijke uitvoering van het project bepaald wat de meest geschikte opsporingstechniek of andere beheersmaatregelen zijn; • | Het | direct laten uitvoeren van opsporingswerkzaamheden door een CS-OOO152 gecertificeerd bedrijf. De opsporingstechniek is afhankelijk van de hoofdsoort OO en de diepteligging hiervan.

Advies onderzoeksgebied Het advies luidt om in de verdachte gebieden | alvorens met de werkzaamheden te starten detectiewerkzaamheden | uit te laten voeren. Het merendeel van het onderzoeksgebied is verdacht op verschoten geschutmunitie tot een diepte van 2,5 meter minus maaiveld (-2,8 meter NAP). Gezien de geringe diepteligging van de OO, zal het in dit gebied om oppervlaktedetectie 152 Indien een gecertificeerd opsporingsbedrijf beschikt over een managementsysteemcertificaat OCE dat is afgegeven voor 1 januari 2021, behoudt dit certificaat zijn geldigheid voor de resterende geldigheidsduur van het certificaat, mits de certificaathouder vanaf die datum voldoet aan de e isen van het huidige certificaatschema en de daarbij behorende bijlagen. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 | 78 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 79 gaan. Een klein gedeelte van het onderzoeksgebied in het noorden is verdacht op het aantreffen van een blindganger van één 500 lb brisantbom . Gezien d e maximale diepteligging van de mogelijke blindganger, 8,9 meter minus maaiveld WOII (9,2 meter -NAP), zal hier dieptedetectie moeten worden uitgevoerd. Tot slot wordt aan de opdrachtgever dringend aanbevolen om het rapport te overleggen aan de gemeente Moerdijk.

5.3.2 Eerder uitgevoerde vooronderzoeken Er is een vergelijking gemaakt met de conclusies uit dit rapport en de verdachte gebieden uit de eerder uitgevoerde vooronderzoeken, hierin zijn verschillen. In het vooronderzoek uitgevoerd door ECG ( 371-016), uitgevoerd voor de spoorlijn, is de solitaire bomkrater die in het zuiden van het huidige onderzoeksgebied is waargenomen verdacht verklaard. In het kader van dit vooronderzoek is deze krater niet afgebakend, omdat er teveel ontbrekende parameters zijn om een verdacht gebied af te bakenen - het type toestel, de bommenlast van het toestel en het eventuele doelwit van de aanval - zijn allemaal onbekend. Er zijn geen aanwijzingen dat er een blindganger in de bodem in de omgeving van de krater is achtergebleven. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 80 6 BIJLAGEN 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 81 Bijlage 1 Overzicht beoordelen/evalueren inventarisatie (VO OO) In het ‘Certificatieschema vooronderzoek (VO) en risicoanalyse (RA) Ontplofbare oorlogsresten (OO)’ staat vermeld dat de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek worden beoordeeld en op basis daarvan wordt gemotiveerd vastgesteld: 1. of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en zo ja; 2.

hoofdsoort, subsoort, kaliber/gewichtsklasse, nationaliteit en verschijningsvorm van mogelijke ontplofbare oorlogsresten en voor de hoofdsoort afwerpmunitie tevens het type ontstekingsinrichtingen en het verwachte aantal; 3. horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling en evalueren van het bronnenmateriaal worden de volgende uitgangspunten gehanteerd. 1. Bij het vaststellen van de conclusie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de beoordeling of bepaalde oorlogshandelingen een concrete aanwijzing vormen voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied, wordt bijlage 2a als leidraad gehanteerd. Hiervan mag alleen gemotiveerd worden afgeweken en gemaakte keuzes moeten worden onderbouwt; b. Indien er sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt de conclusie VERDACHT gerapporteerd; c. Indien er geen sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt de conclusie ONVERDACHT gerapporteerd. 2. Indicaties/contra-indicaties dienen een locatieverwijzing te hebben, aangezien deze essentieel is om te bepalen of de informatie relevant is voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het ond erzoeksgebied. Voor de locatieverwijzing gelden de volgende uitgangspunten: a.

indicaties/contra-indicaties moeten worden vertaald naar een locatie in de huidige topografie; b. waar sprake is van onduidelijkheid/onbetrouwbaarheid in de locatieverwijzing, wordt dit gedocumenteerd; c. bij gebruikmaking van indicaties/contra -indicaties uit geschreven bronnen, dient de locatieverwijzing uit het bronbestand in de rapportage ongewijzigd te worden overgenomen. 3. Bij de classificatie van objecten op luchtfoto’s dient de validiteit van de classificatie vastgelegd te worden in de volgende twee niveaus van betrouwbaarheid. a. Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron (betrouwbaarheid 99%); b. Waarschijnlijk: de luchtfo to-analisten zijn overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object (betrouwbaarheid 50 % of hoger). c. Mogelijk: de luchtfoto -analisten zijn overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object (betrouwbaarheid lager dan 50 %). De betrouwbaarheid van de classificatie wordt per object vastgelegd. Indien een object met de betrouwbaarheid “mogelijk” invloed uitoefent op de afbakening van het verdachte gebied, wordt dit duidelijk in de rapportage beschreven. 4. De interpretatie van luchtfoto’s uit het tijdvak 1940-1945 vindt als volgt plaats: 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 82 a.

De organisatie rapporteert de wijze waarop de luchtfotobeelden zijn geoptimaliseerd voor interpretatie; b. De organisatie interpreteert de geselecteerde luchtfoto’s ten minste op schade aan het landschap als gevolg van oorlogshandelingen en de indicaties zoals genoemd in bijlage 2; c. Bij de interpretatie dienen aantoonbaar ten minste twee deskundigen ter zake luchtfoto - interpretatie te worden betrokken, zowel betreffen de de classificatie van objecten als het betrouwbaarheidsniveau zoals bedoeld onder punt 3. 5. De conclusie wordt vastgesteld op basis van indicaties en/of contra -indicaties waarvan de betrouwbaarheid door de organisatie is getoetst door het stellen van de onderstaande vragen. a. Betreft het informatie uit een primaire bron of uit een secundaire bron?; b. Kan de informatiebron op zichzelf als betrouwbaar worden beschouwd aangaande de feiten die de bron vermeldt?; c. Komt de informatie uit een bron overeen met informatie over dezelfde -(contra-)indicatie? d. Aan de hand van de antwoorden op deze vragen wordt de betrouwbaarheid van de bron geëvalueerd. Indien een informatiebron of informatie welke doorslaggevend is voor de conclusie VERDACHT als overwegend onbetrouw baar wordt beschouwd, dient dit in de rapportage te worden vastgelegd. 6.

Bij het vaststellen van de conclusie VERDACHT/ONVERDACHT voor het onderzoeksgebied of een deel daarvan worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. De conclusie VERDACHT wordt gehan teerd indien op basis van de beoordeling van indicaties en contra-indicaties er volgens een onderbouwde inschatting van de organisatie voor het gehele of een gedeelte van het onderzoeksgebied sprake is van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten; b. De conclusie ONVERDACHT wordt gehanteerd voor dat deel van het onderzoeksgebied dat niet als verdacht gebied wordt aangemerkt. 7. Het verdachte gebied wordt horizontaal en verticaal afgebakend, gespecificeerd per hoofdsoort van mogelijke ontplofbare oorlogsresten. Daarbij worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: a. Bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt bijlage 2 als richtlijn gehanteerd. Hiervan mag alleen gemotiveerd worden afgeweken en gemaakte keuzes moeten worden onderbouwd. b. Uitgangspunten verticale afbakening: i. bij het bepalen van de verticale afbakening per hoofdsoort dient specifiek rekening te worden gehouden met in ieder geval: bodemtype, gewicht en kaliber/diameter van ontplofbare oorlogsresten; ii. voor h et berekenen van de indringingsdiepte van afwerpmunitie wordt wordt gebruik gemaakt van een rekenmethode.

Indien de verwachtte ontplofbare oorlogsresten in de catalogus van het ontwerp Voorschrift Bepaling Indringingsdiepte Conventionele Explosieven (Delta res, 1210497 -000, 2015), aanwezig zijn dient tenminste deze rekenmethode gebruikt te worden. Bevinden de verwachte ontplofbare oorlogsresten niet in de catalogus, wordt beschreven en gemotiveerd welke rekenmethode wel is gebruikt. Indien naast de “Deltares methode” andere rekenmethoden worden toegepast, worden de verschillen tussen beide methoden en de uitkomsten daarvan in de rapportage verklaard; iii. indien sprake is van grondverzet/grondroering in de periode 1945 tot heden, wordt op basis daarvan bepaald of, en zo ja tot welke diepte minus huidig maaiveld/ huidige (water)bodem en ten opzichte van NAP de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten kan worden uitgesloten; iv. de verticale afbakening wordt uitgedrukt in de diepte ten opzichte van NAP, en als dat niet mogelijk is, wordt dit uitgedrukt in de diepte ten opzichte van de maaiveldhoogten ten tijde van WOII. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 83 c. Uitgangspunten horizontale afbakening: i.

bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt, op basis van het beschikbare bronnenmateriaal, de geografische tolerantie gerapporteerd en bij een geografische tolerantie van meer dan 10 meter wordt de reden daarvan gemotiveerd; ii. voor luchtfoto’s wordt de wijze waarop dit is gegeorefereerd beschreven; iii. het verdachte gebied wordt weergegeven op een wijze waardoor de positie ten opzichte van het coördinatensysteem van de Rijksdriehoeksmeting (RD) nauwkeurig te herleiden is; iv. indien de afstanden die zijn gebruikt bij de horizontale afbakening een basis hebben in wetenschappelijk of empirisch onderzoek, wordt voor dit onderzoek een voor derden herleidbare bronvermelding gegeven; v. indien de afstanden die zijn gebruikt bij de horizontale afbakening a rbitrair bepaald zijn, wordt dit als zodanig in de rapportage benoemd. d. De verschijningsvorm van mogelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten wordt vastgesteld en gerapporteerd. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d.

14 juli 2022 84 Bijlage 2 Vaststellen verdacht gebied en afbakening in vooronderzoek (CS-VROO) Deze bijlage maakt onderdeel uit van hoofdstuk 3 van de Nadere bepalingen voor het beoordelen van bronnenmateriaal en afbakening van verdacht gebied behorende bij het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten en wordt gebruikt om te beoordelen of er concrete aanwijzingen zijn van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (verdacht of onverdacht) en voor de horizontale afbakening van het verdachte gebied. Hiervan mag alleen gemotiveerd worden afgeweken. Deze bijlage bevat per indicatie een uitgebreide opsomming van factoren waarmee de onderzoeker rekening moet houden bij de beoordeling of sprake is van een verdacht gebied, en zo ja, bij de afbakening van dit gebied. Naast deze uitgangspunten die d oor de onderzoeker worden toegepast, is een ‘referentiekader’ opgesteld met gedeelde kennis, uitgangspunten en referentiedocumenten. Dit is een meer dynamisch deel en dat valt buiten dit certificatieschema.

Deze bijlage bestaat uit de volgende twee delen: • Beoordelen bronnenmateriaal conflictperiode • Beoordeling bronnenmateriaal na-conflictperiode (nog niet ingevuld) Beoordelen bronnenmateriaal conflictperiode Militair object Indicatie Militair object Algemene omschrijving Gebouw, bouwwerk of cluster van gebouwen en/of bouwwerken, al dan niet voorzien van wapens en/of OO, dat dient ter verdediging, voor logistieke doeleinden of voor de huisvesting van militairen in oorlogstijd. Militaire gebouwen/bouwwerken kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën: • veldversterkingen (lichte constructie van hout, grond e.d.); • zware versterkingen (ongewapend/licht gewapend beton, baksteen/beton combinaties); • duurzame versterking (zwaar gewapend beton, eventueel met stalen pantserdelen). Een niet-limitatieve opsomming van objecten waaraan kan worden gedacht: • wapenopstelling; • geschutopstelling; • barak; • munitieopslag, al dan niet in open veld; • zoeklichtopstelling; • radaropstelling; • gevechtsloopgraaf; • communicatieloopgraaf; • schuilloopgraaf; • schuttersput; • mangat; • tankgracht- of geul; • bunker, in de vorm van zware of duurzame versterking; • kampement; • obstakel, zoals prikkeldraadversperring, wegafzetting, drakentand, palenveld tegen luchtlandingen, net tegen torpedo’s en afgezonken schip; • een verdedigingswerk bestaande uit meerdere objecten.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • de aard/functie van het object; • of het object onderdeel vormde van een groter geheel; • het aantal vermoedelijk aanwezige OO ter plaatse van het militair object gedurende het gebruik daarvan; • de vermoedelijke locatie in of nabij het object waar OO werden opgeslagen; • tijdstip en reden van het verlaten van het militair object (bijvoorbeeld: voordat de bevrijding plaatsvond, opmars vijandelijke troepen, algehele capitulatie, verplaatsen van wapens); • informatie over het opruimen van het militaire object en/of de daar aanwezige OO; • welke voor de hand liggende dumplocaties er in de nabijheid van het object aanwezig zijn geweest. 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 85 Indicatie Militair object • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen op de locatie van het object of in de nabijheid daarvan, en zo ja, welke relatie deze OO heeft/hebben met de bekende aard/functie van het object. Mijnenveld Indicatie Mijnenveld Algemene omschrijving Geregistreerd mijnenveld of gebied waar ooit de aanwezigheid van landmijnen is vermoed.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • het aantal en type gelegde mijnen; • het aantal en type geruimde mijnen; • of het mijnenveld meerdere keren op aanwezigheid van mijnen is onderzocht; • de nauwkeurigheid van de aangegeven begrenzing van het mijnenveld; • verschijningsvorm; • welke voor de hand liggende dumplocaties er in de nabijheid van het mijnenveld aanwezig zijn geweest; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen op de locatie van het mijnenveld of in de nabijheid daarvan, en zo ja, welke relatie deze OO heeft/hebben met het mijnenveld. Dumplocatie van OO Indicatie Dumplocatie van OO Algemene omschrijving Informatie dat op een specifieke locatie OO in de landbodem en/of waterbodem zijn gedumpt met als doel OO te verwijderen of te verbergen.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • het type of de typen OO die zijn gedumpt; • losse OO of verpakt; • wijze van dumping (met vrachtwagen, met de hand, vanaf een vaartuig); • locatie van dumping (land/water); • de verplaatsing van OO in het water en de ophoping bij obstakels in het water ingeval van dumping van OO in water. Vliegtuigcrash Indicatie Vliegtuigcrash Algemene omschrijving Het neerkomen van (delen van) een militair vliegtuig, niet zijnde een geslaagde (nood)landing.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste r ekening gehouden met de volgende factoren: • of er aanwijzingen zijn dat er onderdelen van het toestel (of delen daarvan) in de bodem of op/in de waterbodem zijn achtergebleven, en zo ja: • de bekende locatie(s) van neerkomen; • de OO die aan boord waren bij neerkomen; • de toestand van het toestel bij neerkomen; • schadebeeld; • de bergingswerkzaamheden die in de verschillende tijdvakken (in de directe nasleep van de crash, direct na de bevrijding en daarna) hebben plaatsgevonden; • de ondergrondse verplaatsing van het toestel of delen daarvan; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen op de crashlocatie, en zo ja, welke relatie deze OO heeft/hebben met de crash; • de mogelijke aanwezigheid van stoffelijke resten, milieukundige bodemverontreiniging (zoals brandstof) en archeologisch erfgoed.

Vernielingslading Indicatie Vernielingslading Algemene omschrijving Vernielingslading (al dan niet in werking gesteld) Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • gebruikte OO als vernielingslading; • de aard van het te vernietigen object, zoals gebouwen, bruggen en wegen; 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 86 Indicatie Vernielingslading • de (locatie van) de plaatsing van de vernielingslading ten opzichte van het te vernietigen object; • of de lading (gedeeltelijk) in werking is gesteld en o f daardoor een deel van de vernielingslading is verplaatst; • schadebeeld; • opruimwerkzaamheden ter plaatse van het vernietigde object; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen op de locatie van het te vernietigen object, of in de nabijheid daarvan. (Ongecontroleerde) massa explosie/vernielingslocatie Indicatie (Ongecontroleerde) massa explosie/vernietigingslocatie Algemene omschrijving (Sympathische) detonatie van een explosievenvoorraad zoals bijvoorbeeld een munitieopslag of munitietrein of een locatie waar OO vernietigd zijn.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • de locatie waar de explosie(s) heeft/hebben plaatsgevonden (primaire detonatiehaard); • de wijze waarop de explosie(s) tot stand is/zijn gekomen (bijv. beschieting, ongeval of gecontroleerde detonatie); • de voorziening waarin de OO waren ondergebracht/gelegen ten tijde van de explosie (bijvoorbeeld een gebouw, een open munitieopslagvoorziening, een springput waarin de OO zijn ingegraven, aan boord van trein/vrachtwagen/schip); • de terreineigenschappen/geografische omstandigheden van het gebied waar de explosie/vernietiging heeft plaatsgevonden; • de hoofdsoort, subsoort, type en aantal/hoeveelheid van de opgeslagen/aanwezige bij de explosie betrokken OO; • het tijdsbestek waarin de massa-explosie/munitievernietiging heeft plaatsgevonden; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen in de omgeving van de (ongecontroleerde) massa explosie/vernietigingslocatie, en zo ja, of deze OO een relatie heeft/hebben met de explosie; • de locaties waar als gevolg van de explosie weggeslingerde OO zijn beland en de spreiding ervan; • de vraag of weggeslingerde OO direct na de explosie aan de oppervlakte

is/zijn gebleven of is/zijn ingedrongen in de bodem; • de zorgvuldigheid waarmee eventuele ruimingen kort na de explosie hebben plaatsgevonden en onder welke omstandigheden/condities dat is gebeurd. Artilleriebeschieting Indicatie Artilleriebeschieting Algemene omschrijving Beschieting door grondgebonden geschut, mortieren of grondgebonden (meervoudige) raketwerpsystemen of beschieting door scheepsgeschut. Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • het soort en kaliber granaat; • de locatie van waar is geschoten; • de nauwkeurigheid waarmee het doel is geregistreerd; • de afstand waarover is geschoten; • de locaties en spreiding van granaatinslagen; • type beschieting (bijvoorbeeld: storingsvuur, uitwerkingsvuur, afsluitingsvuur); • intensiteit van de beschieting (bijvoorbeeld: aantal vuurstoten, duur van de vuurstoten, aantal granaten per vuurstoot, totaal aantal verschoten granaten); • periode waarbinnen beschietingen hebben plaatsgevonden (uren, dagen, maanden, enz.); • of de beschieting werd uitgevoerd met een waarnemer; • of er vooraf is ingeschoten; • of er OO zijn aangetroffen in het kennelijk beschoten gebied, of in de nabijheid

daarvan, en zo ja, of deze OO een relatie heeft/hebben met de beschieting. Raketbeschieting door jachtbommenwerpers Indicatie Raketbeschieting door jachtbommenwerpers Algemene omschrijving Raketbeschieting door jachtbommenwerpers, in de Nederlandse praktijk doorgaans door Hawker Typhoons. Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d.

14 juli 2022 87 Indicatie Raketbeschieting door jachtbommenwerpers • de bekende locaties en spreiding van raketinslagen, zoals gebleken uit de inventarisatie van het bronnenmateriaal; • het aantal verschoten raketten per toestel; • het aantal aantoonbaar gedetoneerde raketten; • informatie over de na de raketbeschieting door de autoriteiten geregistreerde blindgangers (indien beschikbaar); • het maximale aantal nog aanwezige blindgangers; • het verwachte aantal blindgangers; • type jachtbommenwerper; • vliegrichting ten tijde van het afvuren van de raketten; • wijze van verschieten (het verschieten van alle raketten in één of meerdere salvo’s); • eventuele andere bekende gegevens over de toegepaste tactiek; • verwachte of maximale horizontale ondergrondse verplaatsing van de raket direct na inslag; • of er aanwijzingen zijn dat CE zijn aangetroffen in de omgeving van de beschieting, en zo ja, of deze OO een relatie heeft / hebben met de beschieting. Bombardement met brisantbommen Indicatie Bombardementen met brisantbommen Algemene omschrijving Luchtaanval met inzet van brisante afwerpmunitie, inclusief clusterbommen.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • de bekende locaties en spreiding van bominslagen; • het aantal afgeworpen bommen per toestel; • het aantal aantoonbaar gedetoneerde bommen; • informatie over de na het bombardement door de autoriteiten geregistreerde blindgangers; • het maximale aantal nog aanwezige blindgangers; • het verwachte aantal blindgangers. • type bommenwerper; • wijze van afwerpen/toegepaste tactiek (zoals een afworp in duikvlucht, een afworp van geringe hoogte of een afworp van grote hoogte, vliegrichting, afwo rp in salvo ja/nee, als clustermunitie ja/nee); • verwachte of maximale horizontale ondergrondse verplaatsing van de bom direct na inslag; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen in de omgeving van het bombardement, en zo ja, of deze OO een relatie heeft/hebben met het bombardement. Bombardement met brandbommen Indicatie Bombardementen met brandbommen Algemene omschrijving Luchtaanval met inzet van afwerpmunitie met een brandlading.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • de locaties en spreiding van bominslagen; • het aantal vermoedelijk afgeworpen bommen per toestel; • het aantal aantoonbaar aangetroffen brandbommen na het bombardement, al da n niet uitgebrand; • informatie over schade veroorzaakt door brand in het kennelijk getroffen gebied; • het maximale aantal nog aanwezige blindgangers; • het verwachte aantal blindgangers; • type bommenwerper; • wijze van afwerpen/toegepaste tactiek (zoals een afworp van geringe hoogte of een afworp van grote hoogte, vliegrichting, afworp als clustermunitie); • informatie over de windrichting en -snelheid; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn geruimd/aangetroffen in het do or het bombardement getroffen gebied of in de nabijheid daarvan, en zo ja, welke relatie deze OO heeft/hebben met het bombardement. Beschieting door vliegtuigen Indicatie Beschieting door vliegtuigen Algemene omschrijving Beschieting door vliegtuigen met boordwapens/boordgeschut.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdacht e gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • type vliegtuig; • bewapening waarmee is beschoten; 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 88 Indicatie Beschieting door vliegtuigen • of het een stilstaand of bewegend doel betrof; • de nauwkeurigheid van de locatie van het getroffen doel; • wijze van beschieten/toegepaste tactiek (waaronder afstand en hoek van het vliegtuig ten opzichte van het doel); • informatie over schade veroorzaakt door de beschieting; • of er aanwijzingen zijn dat OO zijn aangetroffen in het kennelijk beschoten gebied of in de nabijheid daarvan, en zo ja, welke relatie deze OO heeft/hebben met de beschieting. Inslagpunt van een blindganger (vliegtuigbom) Indicatie Inslagpunt van een blindganger (vliegtuigbom) Algemene omschrijving Informatie dat op een specifieke locatie een vliegtuigbom is neergekomen die niet (geheel) in werking is getreden, zoals een situatieschets die in de nasleep van een bombardement door de bevoegde instanties is gemaakt.

Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • het type vliegtuigbom en het gewicht; • de wijze van afwerpen/toegepaste tactiek; • de nauwkeurigheid van de informatie over het inslagpunt; • de vliegrichting; • de vliegsnelheid; • de afwerphoogte; • de ondergrondse offset; • schadebeeld; • de naoorlogse zoekacties. Inslagpunt van een V1 Indicatie Inslagpunt van een al dan niet gedetoneerde V1 Algemene omschrijving Gebied dat is getroffen door de inslag van een V1. Uitgangspunten voor het beargumenteerd aanmerken en afbakenen van verdacht gebied Bij het vaststellen of de indicatie leidt tot de conclusie VERDACHT of ONVERDACHT en bij de horizontale afbakening van het verdachte gebied wordt ten minste rekening gehouden met de volgende factoren: • de bekende locatie van inslag; • de lanceerlocatie; • de afstand die de V1 heeft afgelegd voordat deze is ingeslagen; • het type V1; • of de V1 na inslag is gedetoneerd; • de verwachte en maximale offset van de V1 direct na inslag; • of de V1 al is geruimd; • de mogelijke bodemverontreiniging door bijvoorbeeld de a anwezigheid van benzeen en brandstof.

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 89 Bijlage 3 Dekking geraadpleegde luchtfoto’s

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 90

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 91

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 92

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 93

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 94 Bijlage 4 A1 Inventarisatiekaart (losbladig en digitaal) 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 95 Bijlage 5 A1 Bodembelastingkaart OO (losbladig en digitaal) 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 96 Bijlage 6 Resultaten Deltaresmethode (losbladig en digitaal) 22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 97 Bijlage 7 Certificaat ISO 9001:2015

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 98 Bijlage 8 Certificaat CS-VROO

22P060 definitief rapport VO OO Zevenbergen-Moerdijk Oost d.d. 14 juli 2022 99

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://moerdijk.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/48ef9808-1744-462d-8a56-cf32cdc24e91?agendaItemId=ac7b4c6c-5fa9-4990-9949-4ebff90a11e9