Document · PDF

Bijlage 3 - Klimaatstrategie 2021

Raadsvergadering 2 november 2023, gemeente MoerdijkBij agendapunt: Samen naar een groene, klimaat robuuste leefomgeving in 205018.087 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

biodiversiteit in combinatie met ruimte voor extra waterberging. Voor de realisatie zoeken we naar kansen in de combinaties van de gezamenlijke doelen, subsidies en het (herdefiniëren en inrichten van) gemeentelijke fondsstructuren (fonds bovenwijks en fonds ruimtelijke ontwikkeling) in combinatie omgevingsvisie, -plan. Op de schaal van de kernen bepalen we de groenstructuren die meer natuurlijk ingericht kunnen worden waarbij recreatief medegebruik een voorwaarde is. Natuur en groen moet bijdragen aan een gezondere levensstijl doordat het aantrekkelijker is om er te wandelen, te onthaasten en ontstressen. Hiervoor gaan we in gesprek met de stads- en dorpstafels, maar zeker ook met het havenbedrijf en ZLTO.

Rol van de gemeente

Het klimaatadaptief inrichten van een gebied is een proces van co-creatie. Door planvormers, ontwikkelaars, bewoners, bedrijven en andere partijen met elkaar te verbinden is de kans op een gedragen resultaat het grootst. We werken ten behoeve van klimaatadaptatie samen met (nieuwe) stakeholders en delen hiermee de verantwoordelijkheid voor een klimaatbestendige toekomst van de gemeente. Als gemeente staan we voor veel aan de lat, maar het meeste zal gedaan gaan worden door onze stakeholders en eigen inwoners, per opgave hebben we als overheid een andere rol. Het is geen kwestie van ‘kiezen’ voor een van de rollen. De vier rollen van overheidssturing zijn binnen een overheidsorganisatie altijd tegelijkertijd aan de orde.

Figuur 13: Vier vormen van overheidssturing (zie: Van der Steen et al, 2014).

Voor participatie – van buiten naar binnen werken – zijn vooral de twee rechter kwadranten, interessant. “Als overheid moet je de vraag stellen om wat voor soort initiatief het gaat, omdat het antwoord daarop moet aansluiten.  De presterende overheid, hierbij gaat het om het presteren en het meetbaar bereiken van resultaten. Wetten en procedurele bepalingen zijn er wel, maar gelden vooral als instrumenten om het doel te bereiken. Het zijn randvoorwaarden. Ze zijn belangrijk, maar uiteindelijk gaat het om het halen van de prestatie. De afgesproken resultaten realiseren, op een manier die transparant, meetbaar en afrekenbaar is. Resultaten zijn belangrijk en prestatiesturing is dan ook vaak aan de orde. Instrumenten: meenemen van (klimaat)doelen in aanbestedingen, contractmanagement, afspraken omtrent resultaten en financiering ervan, monitoring, effectmeting (bijv. stresstesten), grondverwerving, beleidskaders etc. 

De samenwerkende overheid, die veel meer naar buiten treedt en in gesprek is met allerlei partijen. Het gaat om het bereiken van resultaat samen met maatschappelijke organisaties en/of andere partners in het veld. Samen spreken we bepaalde doelen af en de netwerkende overheid heeft haar taak volbracht als het akkoord is gesloten: de contractpartners zorgen verder voor de uitvoering van bijvoorbeeld het Energieakkoord of prestatieafspraken. Instrumenten: Bestuurlijke overleggen en overkomsten, convenanten, intentieverklaringen, cofinanciering, samenwerkingsplatform (website) voor partners, community manager. Ook het 24

werken met gebiedsopgaven en de inzet van een onafhankelijk team of (bestuurs)commissie zouden als instrumenten beschouwd kunnen worden. 

De rechtmatige overheid, die de legitimiteit en rechtmatigheid van overheidshandelen centraal stelt. De overheid moet op zorgvuldige wijze tot randvoorwaarden komen, rechten en plichten bewaken. Doelen en regels moeten worden nageleefd. Rechtmatigheid vormt in feite de basis van elk overheidshandelen. Instrumenten: Vrijstellingen, ontheffingen, vergunningen, verordeningen, regels, subsidies, beleidskaders/ beleidsplannen, plannen vanuit een wettelijk kader, juridische procedures (bezwaar en beroep), wettelijke adviestaken, etc.



De responsieve overheid, ligt de focus op bewegingen buiten, bij andere partijen. Hierin sturen, versnellen, stimuleren, richten, faciliteren of meedoen (zonder de regie te voeren) past bij de responsieve overheid. Als overheid ga je niet altijd naar buiten om eigen plannen en doelen te verkopen, maar word je soms ook geconfronteerd met een beweging die er buiten al is. Dit gebeurt bijvoorbeeld doordat burgers meer te zeggen willen hebben over hun directe leefomgeving. De samenleving gaat steeds vaker zaken zelf organiseren, zoals de inkoop van zorg, de productie van energie of neemt de verantwoordelijkheid van een deel openbare ruimte over. Soms is het een maatschappelijk initiatief dat past bij de eigen agenda en binnen de kaders die de overheid hanteert. Vaak ook zijn het initiatieven die niet of maar gedeeltelijk passen binnen de doelen van de overheid. Dan gaat het dus om de vraag hoe de overheid daarmee om wil gaan. Dergelijke ontwikkelingen vragen om een overheid die flexibel is en ruimte biedt. Instrumenten: Subsidie verlening, ontwikkelfonds (GOB), locatie aanwijzing, kennis en informatie delen, lobby, marketing en communicatie etc.

Meekoppelkansen met klimaatadapatie

De ‘Handreiking Slim Koppelen Klimaatadaptatie voor gemeenten’ 11 is geschreven onder de onderzoekslijn Klimaatbestendige Stad binnen het onderzoeksprogramma van het Nationaal Kennisen innovatieprogramma Water & Klimaat (NKWK KBS). Verreweg het grootste deel van het Nederlands stedelijk gebied in 2050 zal bestaan uit stedelijk gebied dat nu al aanwezig is en in de komende 30 jaar qua opzet hetzelfde blijft. Bij de ontwikkelingen van nieuw stedelijk gebied is ‘klimaatadaptief’ de standaard en geen vraag. De ‘slimme koppelkansen’ voor klimaatadaptatie in bestaand stedelijk gebied betreffen met name de activiteiten voor de energietransitie en groot onderhoud en renovatie van vastgoed en de openbare ruimte.

7.1

Energietransitie

De energietransitie heeft een vergelijkbare tijdslijn als de klimaatadaptatie: in de komende 30 jaar moet het energieverbruik drastisch zijn verminderd en de energiebron zijn veranderd. Dit betekent dat vastgoed moet worden aangepast evenals de energienetwerken in de straat. Omdat de energietransitie voor heel Nederland geldt, houdt het in dat in de komende 30 jaar iedere woning, bedrijfspand en straat in de steden aan de beurt is. Als voor de energietransitie de straat opengaat, kan de straatinrichting na het leggen van de energieleidingen (ten behoeve van bjivoorbeeld warmtenet) meteen klimaatbestendig worden ingericht. Ook liggen er kansen om vastgoed bij de energietransitie meteen klimaatbestendig te maken. Hierin zullen we in elk geval ook regionaal optrekken op basis van het lokale Energieprogramma Moerdijk en de Transitievisie Warmte en (bestuurlijk) afspraken maken met de woningbouwcorporaties.

7.2

Renovatie (groot) beheer en onderhoud

Groot onderhoud en renovatie van de gemeentelijke eigendommen betekent dat gebouwen, straten en wijken door vervanging van, riolering, leidingen, groen en bestrating enzovoorts worden aangepast aan de eisen van deze tijd (isolatie, veiligheid, vervanging versleten elementen als daken). Hierbij moet werk-met-werk maken uitgangspunt zijn. Groot onderhoud en renovatie betekent ook dat er geïnvesteerd wordt in het grondig aanpakken van de locatie, waarbij keuzes voor klimaatbestendige inrichting, op basis van een klimaatadaptief Handboek Inrichting Openbare Ruimte, relatief eenvoudig en (kosten)efficiënt kunnen worden meegenomen in de plannen. Binnen het vGRP zijn middelen beschikbaar om de komende jaren (meerkosten van) klimaatadaptieve maatregelen in een nieuwe openbare ruimte te financieren.

7.3

Nieuwe ontwikkelingen

Landelijk geldt een vervangings- en uitbreidingsopgave van 1 miljoen woningen tot 2030 om het woningtekort terug te dringen. In Moerdijk worden naast nieuwe stedelijke uitleggebieden ook nieuwe woningen binnen de bestaande kernen gerealiseerd via verdichting en transformatie van oude bedrijventerreinen. Bij nieuwe ontwikkelingen is natuurinclusief bouwen het uitgangspunt met volledige focus op de kansen van klimaat van de plek zelf maar zeker ook op de klimaatopgaven van de omgeving. Nieuw maakt ook het bestaande beter! Door enerzijds eisen m.b.t. klimaatbestendigheid te stellen aan nieuwbouwprojecten (onder andere door het toepassen van de rekentool uit de gemeente Eindhoven, zie Gezond leef-, werk- en leerklimaat) en anderzijds te (mede)investeren in een klimaatbestendige groene buitenruimte (voor elke nieuwe woning een solitaire boom) in en rondom nieuwbouwlocaties kunnen we ervoor zorgen dat de nieuwbouwlocaties en daarmee de bestaande kernen klimaatbestendig worden en fijner om te wonen. Wanneer dit vanaf de start van de bouwontwikkeling wordt meegenomen, zijn de kosten relatief laag en is de effectiviteit hoog. Hiervoor worden in de omgevingsvisie kaders opgenomen. 11

https://waterenklimaat.nl/nl/onderzoekslijnen/klimaatbestendige-stad/

7.4

Omgevingsplan

Een van de kerninstrumenten van de Omgevingswet is het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan bevat alle regels over activiteiten die gevolgen (kunnen) hebben voor de fysieke leefomgeving, waaronder de klimaatadaptieve opgaven. De ambities en keuzes worden door de gemeenteraad vastgesteld. Vanwege deze wordt gestart met het stapsgewijs omzetten van het Omgevingsplan van rechtswege naar één gebiedsdekkend Omgevingsplan, zodra de Omgevingsvisie is vastgesteld. Het omgevingsplan vervangt (en integreert) de huidige bestemmingsplannen, verordeningen en beleidsregels die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving tot één regelset. De keuzes die in de Omgevingsvisie worden gemaakt, worden in het omgevingsplan geborgd en zijn daarmee juridisch bindend. Na de vaststelling van het omgevingsplan volgt ook herijkingen van de nota grondbeleid en de gemeentelijke fondsstructuren waarmee ruimte ontstaat voor de bekostiging van nieuwe (en klimaat is een nieuwe beleidsveld) bovenwijkse projecten en ruimtelijke ontwikkelingen.

Bijlagen Bijlage 01

Uitvoeringsplan

De uitvoering volgt in 3 prioriteiten:   

Prioriteit 1: Uitvoering 2021: via regulier processen en binnen bestaande budgetten. Betreft o.a. maken van bestuurlijke afspraken (Klimaatdeals), projecten vanuit de middelen binnen het vGRP. Prioriteit 2: Uitvoering in 2022: Via vaststelling van specifieke beleidsnotities, beheeronderhoudsplannen. Prioriteit 3: Uitwerking 2022 ten behoeve van nadere invulling in de meerjarenbegroting 20232027.

Gezond leef-, werk- en leerklimaat Doel

Opgave

Overheidsrol

Stakeholders (T=Trekker)

Koppeling

Gemeente (T)

Biodiversiteit en bestrijding invasievesoorten

Voorkomen van hitte met maartregelen in de openbare ruimte Het groen in de gebouwde omgeving heeft een nieuwe taak: het ‘managen’ van hitte en wateroverlast. Door een goede i hitte tegengegaan worden. Groen wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingen aan te leggen en bij herinrichtin koelmachine: beplante oppervlakken verdampen water en verlagen zo de luchttemperatuur. Meer substantieel (semi) openbaar groen Inventarisatie huidige Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan groenstructuren in de kernen Gemeente (T) Opstellen vergroeningskaarten en Stads en Omgevingsvisie, -plan. Recreatief Samenwerkende vastleggen doelstellingen dorpstafels, medegebruik sportparken Soortenkeuzen en monoculturen voorkomen en omvormen

Presterende

Aanpassen beheer en Presterende onderhoudplannen Beschermen bestaand groen Presterende Kapverordening herzien Rechtmatige Minder en of anders verharden van de (semi)openbare ruimte

Gemeente (T) Gemeente (T) Gemeente (T)

Inventarisatie huidige verhardingen

Presterende

Gemeente (T)

Bepalen functie en noodzaak verharding

Presterende

Gemeente (T)

Wat zijn alternatieven en wat zijn de Presterende kosten in aanleg en onderhoud?

Gemeente (T)

Opstellen klimaatadaptieve verhardingsprincipes en -profielen

Presterende

Wateroverlast, opstellen Systeemanalyse Stedelijk Water Wateroverlast, opstellen Systeemanalyse Stedelijk Water Regionaal uitvoeringsprogramma, Impulsregeling klimaatadaptatie, Omgevingsvisie(s)

Gemeente (T), stads en dorpstafels Gemeente (T)

Vaststellen nieuw HIOR Presterende Aanpassen beheer en Afkoppelplannen, beheer en Presterende Gemeente (T) onderhoudplannen onderhoud riolering We reserveren significant meer ruimte in publieke en private gebieden voor klimaatadaptatie. Hierbij streven we maxima Dit vraagt nieuwe en innovatieve combinaties en uitvoering: nieuwe scholencomplexen, zorginstellingen en multifunction gebouwen maken we in samenwerking met de gebruikers op basis van integrale huisvestingsplannen afspraken over wel Vergroenen en waterbestendig maken kernen Bij herstructurering en inbreiding wordt voor waterberging, uitgegaan alle van een onbebouwde situatie

Gemeente en Omgevingsvisie ontwikkelaars (T)

Ontwikkelingen zijn 100% waterneutraal en dragen bij aan verminderen van water(over)last elders in de kern

Gemeente en Omgevingsvisie ontwikkelaars (T)

alle

Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige de omgevingsvisie en -plan

Implementatie vergelijkbare

Gemeente (T)

Prioriteit Wie

Financien

Besluitvorming

inrichting van de kernen met voldoende schaduw en ruimte voor groen en water, kan ng deze te verwijderen en te vervangen door groen. Groen is een optimale

Cluster Groen

Regulier

Cluster Groen ism Gebiedscoordina- Regulier toren

Raadsbesluit

Cluster Groen Mogelijk aanvullend budget, afhankelijk van ambitie.

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

Cluster Groen

Cluster Groen Cluster Groen

Cluster Wegen

Regulier

Team OR

Regulier

Team OR

Regulier, vGRP

Team OR

Regulier, vGRP

Team OR

Raadsbesluit Mogelijk aanvullend budget, 3 Team OR Raadsbesluit afhankelijk van ambitie. aal naar multifunctioneel ruimtegebruik, ruimte is kostbaar en schaars in onze kernen. nele gebouwen worden klimaatadaptief ingericht en ten aanzien van de bestaande lke klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen doelmatig toegepast kunnen

Exploitatie

Raadsbesluit

Exploitatie

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie Kwartiermaker

Wat zijn alternatieven en wat zijn de Presterende kosten in aanleg en onderhoud? Opstellen klimaatadaptieve verhardingsprincipes en -profielen

Presterende

Gezond leef-, werk- en leerklimaat

Gemeente (T)

Regionaal uitvoeringsprogramma, Impulsregeling klimaatadaptatie, Omgevingsvisie(s)

Gemeente (T), stads en dorpstafels Stakeholders Gemeente (T)

Vaststellen nieuw HIOR Presterende Opgave Overheidsrol Koppeling Aanpassen beheer en Afkoppelplannen, beheer en (T=Trekker) Presterende Gemeente (T) Voorkomen van hitte met maartregelen in de openbare ruimte onderhoudplannen onderhoud riolering Het groen in designificant gebouwdemeer omgeving heeft een nieuwe taak: het ‘managen’ hitte en wateroverlast. Door een i We reserveren ruimte in publieke en private gebieden voorvan klimaatadaptatie. Hierbij streven we goede maxima hitte tegengegaan worden. Groencombinaties wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingenzorginstellingen aan te leggen enenbijmultifunction herinrichtin Dit vraagt nieuwe en innovatieve en uitvoering: nieuwe scholencomplexen, koelmachine: beplante verdampen water enop verlagen zo integrale de luchttemperatuur. gebouwen maken we inoppervlakken samenwerking met de gebruikers basis van huisvestingsplannen afspraken over wel Meer substantieel (semi) openbaar groen Vergroenen en waterbestendig maken kernen Inventarisatie huidige Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan Bij herstructurering enkernen inbreiding groenstructuren in de Gemeente en wordt voor waterberging, uitgegaan alle Omgevingsvisie Gemeente (T) (T) ontwikkelaars van een onbebouwde situatie Opstellen vergroeningskaarten en Stads en Omgevingsvisie, -plan.

Recreatief Samenwerkende vastleggen doelstellingen dorpstafels, medegebruik Ontwikkelingen zijn 100% sportparken waterneutraal en dragen bij aan Gemeente en alle Omgevingsvisie verminderen van water(over)last ontwikkelaars (T) Soortenkeuzen en monoculturen Biodiversiteit en bestrijding elders in de kern Presterende Gemeente (T) voorkomen en omvormen invasievesoorten

Doel

Doelen klimaatadaptatie Aanpassen beheer en vertalen in Rechtmatige Presterende de omgevingsvisie en -plan onderhoudplannen Beschermen bestaand groen Presterende Kapverordening herzien Rechtmatige Minder en of anders verharden van de (semi)openbare ruimte Implementatie vergelijkbare Rechtmatige rekentool Eindhoven Inventarisatie huidige verhardingen Presterende

Gemeente (T) Gemeente (T) Gemeente (T)

Omgevingsvisie Wateroverlast, opstellen Systeemanalyse Stedelijk Water Vergroenen scholen en -pleinen Bepalen functie en noodzaak Wateroverlast, opstellen Presterende Gemeente (T) verharding Systeemanalyse Stedelijk Water Gemeente (T) Regionaal uitvoeringsprogramma, Actieve vanenscholen Wat zijnbenadering alternatieven wat zijn de Samenwerkende Scholen, Impulsregeling klimaatadaptatie, Presterende Gemeente (T) Schoolstichtingen kosten in aanleg en onderhoud? Omgevingsvisie(s) Gemeente Gemeente (T), (T) Afspraken ten aanzien van Opstellen klimaatadaptieve stads en Presterende Sluiten bestuursakkoord Samenwerkende Scholen, huisvesting en eigendom/gebruik in verhardingsprincipes en -profielen dorpstafels Schoolstichtingen algemene zin Vaststellen nieuw HIOR Presterende Gemeente (T) Scholen, MEC en Afkoppelplannen, beheer en Aanpassen beheer en Daadwerkelijke vergroening Responsieve Presterende Gemeente (T) ouders onderhoudplannen onderhoud riolering We reserveren significant meer ruimte in publieke en private gebieden voor klimaatadaptatie.

Hierbij streven we maxima Onderwijsprogramma over klimaat Scholen, Responsieve MEC zorginstellingen en Natuurpodiumen multifunction Dit vraagt nieuwe en innovatieve combinaties en uitvoering: nieuwe scholencomplexen, en klimaatadaptatie Schoolstichtingen gebouwen maken we in samenwerking met de gebruikers op basis van integrale huisvestingsplannen afspraken over wel Vergroenen en sociale woningvoorraad Vergroenen waterbestendig maken kernen Gemeente (T) Actieve benadering en inbreiding Bij herstructurering WoningbouwcorPresterende Gemeente en woningbouwcorporatie wordt voor waterberging, uitgegaan alle Omgevingsvisie poraties ontwikkelaars (T) van een onbebouwde situatie Gemeente (T) Sluiten bestuursakkoord Samenwerkende Woningbouwcor- Prestatieafspraken, Energietransitie Ontwikkelingen zijn 100% poraties waterneutraal en dragen bij aan Gemeente en alle Omgevingsvisie Vergroenen en Gemeente (T) (T) Omgevingsvisie, verminderen van water(over)last ontwikkelaars Vergroenen bestaand vastgoed Samenwerkende Woningbouwcor- waterbestendig maken van onze elders in de kern poraties kernen, Omgevingsvisie Gemeente (T) Omgevingsvisie, Vergroenen en Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige Gemeente (T) Woningbouwcorwaterbestendig maken van onze Vergroenen, ontstenen tuinen Samenwerkende de omgevingsvisie en -plan poraties kernen, Implementatie vergelijkbare Groene opzet bij

hersturering

Rechtmatige

Gemeente (T) Gemeente (T)

Gemeente (T) Omgevingsvisie, Implementatie Woningbouwcor-

Team OR

Regulier, vGRP

Team OR

Regulier, vGRP

Team OR

1 1

Cluster Groen

Raadsbesluit Financien Besluitvorming Mogelijk aanvullend budget, 3 Team OR Raadsbesluit afhankelijk van ambitie. inrichting van de kernen met voldoende schaduw ruimte en voor groeninenonze water, kan aal naar multifunctioneel ruimtegebruik, ruimte isen kostbaar schaars kernen. ng deze te verwijderen te vervangen door groen. is een van optimale nele gebouwen wordenen klimaatadaptief ingericht enGroen ten aanzien de bestaande lke klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen doelmatig toegepast kunnen

Prioriteit Wie

2 1

Regulier Exploitatie

Cluster Groen ism Gebiedscoordina- Regulier toren Exploitatie

Raadsbesluit Raadsbesluit Raadsbesluit

Cluster Groen 13 2 2 1 2 1 2

Kwartiermaker ism projectleider Cluster Groen Omgevingsvisie Cluster Groen Cluster Groen Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie Cluster Wegen Team OR Kwartiermaker ism Domein MM en cluster Team OR vastgoed

Team OR Volgend

Team OR

Mogelijk aanvullend budget, Regulier afhankelijk van ambitie.

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

Regulier Regulier, vGRP Relatie subsieregeling provincie, Regulier, vGRP beschikbaarstellen budget vast te stellen in bestuursakkoord

B en W

Regulier Exploitatie

Raadsbesluit

Raadsbesluit Mogelijk aanvullend budget, 33 Subsidie provincie/waterschap Team OR Raadsbesluit afhankelijk van ambitie. aal naar multifunctioneel ruimtegebruik, ruimte is kostbaar en schaars in onze kernen. 3 Aanvullende afspraken MEC nele gebouwen worden klimaatadaptief ingericht en ten aanzien van de bestaande lke klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen doelmatig toegepast kunnen 1 1 1 1 3 1 3

Kwartiermaker ism adviseur wonen Kwartiermaker ism adviseur wonen Kwartiermaker ism adviseur wonen Kwartiermaker Kwartiermaker ism adviseur projectleider ism Omgevingsvisie wonen Kwartiermaker Kwartiermaker ism projectleider

B en W Exploitatie

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

Actieve benadering van scholen

Samenwerkende

Sluiten leef-, bestuursakkoord Samenwerkende Gezond werk- en leerklimaat

Doel

Opgave

Overheidsrol

Gemeente (T) Scholen, Schoolstichtingen Gemeente (T) Afspraken ten aanzien van Scholen, huisvesting en eigendom/gebruik in Schoolstichtingen algemene zin

Stakeholders Scholen, MEC en (T=Trekker)

Koppeling

Daadwerkelijke vergroening Responsieve Voorkomen van hitte met maartregelen in de openbare ruimte ouders Het groen in de gebouwde omgeving heeft een nieuwe taak: het ‘managen’ van hitte en wateroverlast. Door een goede i Onderwijsprogramma over klimaat Scholen, Responsieve MEC en Natuurpodium hitte tegengegaan worden. Groen wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingen aan te leggen en bij herinrichtin en klimaatadaptatie Schoolstichtingen koelmachine: beplante oppervlakken verdampen water en verlagen zo de luchttemperatuur. Meer substantieel openbaar groen Vergroenen sociale(semi) woningvoorraad Inventarisatie huidige Gemeente (T) Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan Actieve benadering groenstructuren in de kernen WoningbouwcorPresterende woningbouwcorporatie poraties (T) Gemeente Gemeente Opstellen vergroeningskaarten en Stads en (T) Omgevingsvisie, -plan.

Recreatief Samenwerkende Woningbouwcor- Prestatieafspraken, Energietransitie Sluiten bestuursakkoord Samenwerkende dorpstafels, vastleggen doelstellingen medegebruik poraties sportparken Gemeente (T) Omgevingsvisie, Vergroenen en Soortenkeuzen en monoculturen Biodiversiteit en bestrijding Woningbouwcorwaterbestendig maken van onze Vergroenen bestaand vastgoed Samenwerkende Presterende Gemeente (T) voorkomen en omvormen invasievesoorten poraties kernen, Omgevingsvisie Gemeente (T) Omgevingsvisie, Vergroenen en Aanpassen beheer en Presterende Gemeente (T) Woningbouwcorwaterbestendig maken van onze Vergroenen, ontstenen tuinen Samenwerkende onderhoudplannen poraties kernen, Beschermen bestaand groen Presterende Gemeente (T) Kapverordening herzien Rechtmatige Gemeente (T) Gemeente (T) Omgevingsvisie, Implementatie Minder en of anders verharden van de (semi)openbare ruimte Groene opzet bij hersturering Rechtmatige Woningbouwcorvergelijkbare rekentool Wateroverlast, opstellenEindhoven poraties (T) Inventarisatie huidige verhardingen Presterende Gemeente Systeemanalyse Stedelijk Water Vergroenen (prive)tuinen Bepalen functie en noodzaak Wateroverlast, opstellen Presterende Gemeente (T) Verruimen stimuleringsregeling Rechtmatige Gemeente (T) Duurzaamheidslening verharding Systeemanalyse Stedelijk Water Gemeente (T), Regionaal uitvoeringsprogramma, Wat zijn alternatieven en wat zijn de

stads en (T) Impulsregeling klimaatadaptatie, Presterende Gemeente kosten in aanleg en onderhoud? dorpstafels, Omgevingsvisie(s) Groenste tuin verkiezing, Open Communicatieplan Presterende Stichting Gemeente (T), Tuinenroute, Waterloket Opstellen klimaatadaptieve Steenbreek stads en en Presterende verhardingsprincipes en -profielen Vereniging dorpstafels Groei en Bloei (T) Vaststellen nieuw HIOR Presterende Gemeente Voorkomen van hittestress Aanpassen beheer en Afkoppelplannen, beheer en Presterende Gemeente (T)meegenomen. Tijdens hittegolven is er een In de (gemeentelijke) sociale projecten worden kansen voor klimaatadaptatie onderhoudplannen onderhoud riolering in het voorkomen van hittestress, bijvoorbeeld met wijkgerichte hitteplannen, hitteprotocol voor kwetsbare en/ We reserveren significant meer ruimte in publieke en private gebieden voor klimaatadaptatie. Hierbij strevenouderen we maxima Bij de organisatie evenementen wordt rekening gehouden met extreme weersomstandigheden.

Dit vraagt nieuwe van en innovatieve combinaties en uitvoering: nieuwe scholencomplexen, zorginstellingen en multifunction Hitteplannen gebouwen maken we in samenwerking met de gebruikers op basis van integrale huisvestingsplannen afspraken over wel Vergroenen en waterbestendig maken kernen Gemeente (T), Voor scholen, tropenroosters Responsieve Scholen, Agenderen tbv bestuursakkoord Bij herstructurering en inbreiding Gemeente en Schoolstichtingen wordt voor waterberging, uitgegaan alle Omgevingsvisie ontwikkelaars (T) van een onbebouwde situatie Gemeente (T), Voor zorginstellingen Resposieve Agenderen tbv bestuursakkoord Ontwikkelingen zijn 100% Zorginstellingen waterneutraal en dragen bij aan Gemeente en alle Omgevingsvisie Gemeente (T), verminderen van water(over)last ontwikkelaars (T) met zorg en eldersthuiswonenden in de kern Voor Presterende Agenderen tbv bestuursakkoord woningbouwcorp ortaties Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige Gemeente (T), (T) de omgevingsvisie en -plan Koppeling in Voor evenementen Rechtmatige Evenementenevenementenvergunningen organisaties Voorkomen van wateroverlast Implementatie vergelijkbare

ism Domein MM en cluster vastgoed Volgend

Prioriteit Wie 3

Relatie subsieregeling provincie, beschikbaarstellen budget vast te stellen in bestuursakkoord

Financien

Subsidie provincie/waterschap

B en W

Besluitvorming

inrichting van de kernen met voldoende schaduw en ruimte voor groen en water, kan 3 te verwijderen en te vervangen Aanvullende MEC is een optimale ng deze doorafspraken groen. Groen

1 1 2 1

3 3 3 2 3 1 2 1 2 1 2 2

Kwartiermaker Cluster Groen Regulier ism adviseur Regulier wonen Cluster Groen ism Kwartiermaker Gebiedscoordina- Regulier ism adviseur toren wonen Kwartiermaker ism adviseur Cluster Groen wonen Kwartiermaker Mogelijk aanvullend budget, Cluster Groen ism adviseur afhankelijk van ambitie. wonen Cluster Groen Cluster Groen Regulier Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie Cluster Wegen Regulier Team OR

Regulier Impulsgelden en vGRP

Raadsbesluit B en W

Raadsbesluit Raadsbesluit Raadsbesluit

Raadsbesluit

Kwartiermaker Team OR Regulier, vGRP ism adviseur wonen en Regulier duurzaamheid en Team OR Regulier, vGRP cluster Communicatie Team OR

Raadsbesluit Mogelijk aanvullend budget, 3 netwerk Teamdat OR hulpbehoevenden bijstaat Raadsbesluit n sociaal afhankelijk van ambitie. /of op scholen. aal tropenroosters naar multifunctioneel ruimtegebruik, ruimte is kostbaar en schaars in onze kernen. nele gebouwen worden klimaatadaptief ingericht en ten aanzien van de bestaande lke klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen doelmatig toegepast kunnen Kwartiermaker 2 ism adviseur Regulier B en W onderwijs 1 Exploitatie Raadsbesluit Kwartiermaker ism adviseur Regulier B en W 2 zorg/WMO 1 Exploitatie Raadsbesluit Kwartiermaker ism adviseur 2 Regulier B en W zorg/WMO en Kwartiermaker wonen 1 ism projectleider Regulier Raadsbesluit Kwartiermaker Omgevingsvisie 2 Regulier B en W ism Team VTH Kwartiermaker

Verruimen stimuleringsregeling

Rechtmatige

Communicatieplan

Presterende

Opgave

Overheidsrol

Gezond leef-, werk- en leerklimaat Doel

Gemeente (T) Gemeente (T), stads en dorpstafels, Stichting Steenbreek en Stakeholders Vereniging Groei en Bloei (T=Trekker)

Duurzaamheidslening

Groenste tuin verkiezing, Open Tuinenroute, Waterloket

Koppeling

Voorkomen van hitte met maartregelen in de openbare ruimte hittestress Het in de gebouwde omgeving heeft een nieuwe taak:klimaatadaptatie het ‘managen’ van hitte en wateroverlast. Door eenisgoede In degroen (gemeentelijke) sociale projecten worden kansen voor meegenomen. Tijdens hittegolven er eeni hitte worden. Groen bijvoorbeeld wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingen aanvoor te leggen en bijouderen herinrichtin in hettegengegaan voorkomen van hittestress, met wijkgerichte hitteplannen, hitteprotocol kwetsbare en/ koelmachine: beplante oppervlakkenwordt verdampen water en verlagen zo de luchttemperatuur. Bij de organisatie van evenementen rekening gehouden met extreme weersomstandigheden. Meer substantieel (semi) openbaar groen Hitteplannen Inventarisatie huidige Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan (T), groenstructuren in de kernen Voor scholen, tropenroosters Responsieve Scholen, Agenderen tbv bestuursakkoord Gemeente (T) Schoolstichtingen Opstellen vergroeningskaarten en Stads en Omgevingsvisie, -plan.

Recreatief Samenwerkende vastleggen doelstellingen dorpstafels, medegebruik Gemeente (T), Voor zorginstellingen Resposieve Agenderen tbv bestuursakkoord sportparken Zorginstellingen Soortenkeuzen en monoculturen Biodiversiteit en bestrijding Gemeente (T), Presterende (T) voorkomen en omvormen invasievesoorten met zorg en Voor thuiswonenden Presterende Agenderen tbv bestuursakkoord woningbouwcorp Aanpassen beheer en Presterende Gemeente (T) ortaties onderhoudplannen Gemeente (T), Beschermen bestaand groen Presterende (T) Koppeling in Voor evenementen Rechtmatige EvenementenKapverordening herzien Gemeente (T) evenementenvergunningen organisaties Minder en of anders verharden van de (semi)openbare ruimte Voorkomen van wateroverlast Wateroverlast, opstellen Inventarisatie huidigemogelijk verhardingen Presterendemanier. Gemeente (T) dat regenwater in de eerste plaats wordt v We verwerken water zoveel op een natuurlijke Dat betekent Systeemanalyse Stedelijk Water houden Bepalen we daarom rekening met de trits ’vasthouden-bergen-afvoeren’. Regenwater is in principe opstellen ontkoppeld van het vu functie en noodzaak Wateroverlast, Presterende Gemeente (T)We kiezen ervoor water zichtbaar te maken in de ondergrond. Grotere buien worden probleemloos vertraagd afgevoerd.

verharding Systeemanalyse Stedelijk Water waterberging, maar ook op de natuur (‘building with nature’, ‘werken met water’). Daarbij maken we interessante combi Regionaal uitvoeringsprogramma, Wat zijn alternatieven en wat zijn de Impulsregeling klimaatadaptatie, Gemeente (T) Opstellen Systeemanalyse Stedelijk Presterende kosten in aanleg en onderhoud? Omgevingsvisie(s) water voor inzicht in het syssteem Gemeente (T), incl. de (potentiele) ruimte in de Presterende vGRP Opstellen klimaatadaptieve stads en Presterende openbare ruimte: wegen, pleinen en verhardingsprincipes en -profielen dorpstafels groen. Vaststellen nieuw HIOR Presterende Gemeente (T) Bepalen functie en en kansen Presterende Gemeente Aanpassen beheer Afkoppelplannen, beheer en Presterende Gemeente (T) onderhoudplannen onderhoud Opstellen klimaatadaptieve Samen met riolering de natuur, versterking Presterende Gemeente We reserveren significant meer ruimte in publieke en private gebieden voor klimaatadaptatie.

Hierbij streven we maxima inrichtingsprincipes en -profielen biodiversiteit Dit vraagt nieuwe en innovatieve combinaties en uitvoering: nieuwe scholencomplexen, zorginstellingen en multifunction Opstellen afkoppelplannen Gemeente (T) huisvestingsplannen Beheer- en onderhoudsagenda gebouwen maken we in samenwerking met dePresterende gebruikers op basis van integrale afspraken over wel Opstellen herstructurerings en Vergroenen en waterbestendig maken kernen vervangingsagenda (riolering, wegen Presterende Gemeente (T) Beheer- en onderhoudsagenda Bij en inbreiding en herstructurering groen) Gemeente en wordt voor nieuw waterberging, Vaststellen HIOR uitgegaan alle Presterende Gemeente (T) (T) Omgevingsvisie ontwikkelaars van een onbebouwde Aanpassen beheer en situatie Presterende Gemeente (T) onderhoudplannen Ontwikkelingen zijn 100% Voorkomen van (effecten) van droogte waterneutraal en dragen bij aan Gemeente en alle natuurlijke manier functioneren. InOmgevingsvisie Het grondwater laten we zoveel mogelijk op een verminderen van water(over)last ontwikkelaars (T) nieuwe stedelijke gebieden voorkom grondwaterstanden. Ook droogteproblemen op de langere termijn worden hiermee voorkomen.

elders in de kern Hereiken soortenkeuze in beplanting Presterende Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige Vaststellen nieuw HIOR Presterende de omgevingsvisie en -plan Aanpassen beheer en Presterende onderhoudplannen Implementatie vergelijkbare

Gemeente (T) (T) Gemeente Gemeente, -raad

Impulsgelden en vGRP

Kwartiermaker ism adviseur wonen en 1 Regulier duurzaamheid en cluster Prioriteit Communicatie Wie Financien

Raadsbesluit

Besluitvorming

van de kernen met voldoendebijstaat schaduw en ruimte voor groen en water, kan ninrichting sociaal netwerk dat hulpbehoevenden ng te verwijderen en te vervangen door groen. Groen is een optimale /ofdeze tropenroosters op scholen.

1 2 2 2

2 3 2

Cluster Groen Regulier Kwartiermaker ism adviseur Regulier onderwijs Cluster Groen ism Gebiedscoordina- Regulier Kwartiermaker toren ism adviseur Regulier zorg/WMO Kwartiermaker Cluster Groen ism adviseur Regulier zorg/WMO en Mogelijk aanvullend budget, Cluster Groen wonen afhankelijk van ambitie. Cluster Groen Kwartiermaker Regulier Cluster Groen ism Team VTH

B en W Raadsbesluit B en W

B en W Raadsbesluit B en W Raadsbesluit

1 Cluster Wegen waarRegulier vastgehouden en geborgen het valt. Bij de inrichting van de openbare ruimte uilwater riool. Gemeentebreed is het mogelijk lokaal een bui van 45 mm te infiltreren Teamruimte. OR De focus Regulier n in de2openbare ligt hierbij niet alleen op de techniek ten aanzien van inaties met groen en beleving. 2

Team OR

Regulier, vGRP

1 2

Cluster water Team OR

vGRP Regulier, vGRP

B en W

2 Team OR Raadsbesluit 2 Team OR Mogelijk aanvullend budget, 3 Team OR Raadsbesluit afhankelijk van ambitie. 2 multifunctioneel Team OR aal naar ruimtegebruik, ruimte is kostbaar en schaars in onze kernen.

nele gebouwen worden klimaatadaptief ingericht en ten aanzien van de bestaande 3 Cluster water Regulier lke klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen doelmatig toegepast kunnen 3

Team OR

Raadsbesluit Exploitatie Mogelijk aanvullend budget, afhankelijk van ambitie.

Raadsbesluit Raadsbesluit

1 dat structureel nadeligeExploitatie men we gevolgen optreden door te hoge of teRaadsbesluit lage 2 12 3

Team OR Kwartiermaker ism projectleider Team OR Omgevingsvisie Team OR Kwartiermaker

Mogelijk aanvullend budget, afhankelijk van ambitie. Regulier Mogelijk aanvullend budget, afhankelijk van ambitie.

Raadsbesluit Raadsbesluit Raadsbesluit

Klimaat en productielandschap 2.0 Doel

Stakeholders (T=Trekker)

Koppeling

SWWB

Regionaal uitvoeringsprogramma, Impulsregeling klimaatadaptatie

Samenwerkende

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Opstellen vergroeningskaarten en Samenwerkende vastleggen ambitie en doelstellingen

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Aanleg Groen-Blauwe klimaatbuffer Samenwerkende

Havenbedrijf (T) partners WMP

Burenraad

Opgave

Overheidsrol

Een gezondere werkomgeving op het HIM, zonder overlast van hitte Het groen in de gebouwde omgeving heeft een nieuwe taak: het ‘managen’ van hitte en wateroverlast. Door een goede i kan hitte tegengegaan worden. Groen wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingen aan te leggen en bij herinri Groen is een optimale koelmachine: beplante oppervlakken verdampen water en verlagen zo de luchttemperatuur. Verfijnen stresstest voor kansen en opgave (Meten = Weten) Opzetten dashboard, voor verfijning Havenbedrijf (T) Samenwerkende stresstesten en bepaling kansen Watermanagementplan HIM partners WMP binnen het HIM

Meer substantieel groen op het HIM Inventarisatie huidige groenstructuren

Minder en of anders verharden op het HIM Inventarisatie huidige verhardingen

Samenwerkende

Bepalen functie en noodzaak verharding

Samenwerkende

Havenbedrijf (T) partners WMP Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM Watermanagementplan HIM

Wat zijn alternatieven en wat zijn de Samenwerkende kosten in aanleg en onderhoud?

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Opstellen klimaatadaptieve verhardingsprincipes en -profielen

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Samenwerkende

Voorkomen van wateroverlast We verwerken water zoveel mogelijk op een natuurlijke manier. Dat betekent dat regenwater in de eerste plaats wordt v Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we daarom rekening met de trits ’vasthouden-bergen-afvoeren’. Regenw Gemeentebreed is het mogelijk lokaal een bui van 45 mm te infiltreren in de ondergrond. Grotere buien worden probleem openbare ruimte. Opstellen Systeemanalyse Havenbedrijf (T) Samenwerkende Watermanagementplan HIM Stedelijkwater voor HIM partners WMP Havenbedrijf (T) Watermanagementplan HIM Bepalen functie en kansen Presterende partners WMP Opstellen klimaatadaptieve inrichtingsprincipes en -profielen

Presterende

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Duurzaam watergebruik We maken afspraken over gebruik van grond- en oppervlaktewater in de productie van gewassen en bij bedrijfvoeringspr Duurzaam watergebruik op HIM en LPM

Prioriteit Wie

Financien

Besluitvorming

inrichting van de kernen met voldoende schaduw en ruimte voor groen en water, ichting deze te verwijderen en te vervangen door groen.

Havenbedrijf

Cluster Groen ism Gebiedscoordinat Havenbedrijf oren

Partners in WMP

Fase 1 Klimaatbos A17, akkoord. Overige: Raadsbesluit

Havenbedrijf

vastgehouden en geborgen waar het valt. water is in principe ontkoppeld van het vuilwater riool. mloos vertraagd afgevoerd. We kiezen ervoor water zichtbaar te maken in de 1

Havenbedrijf

2 2

rocessen. Kwartiermaker

vGRP

Gemeentebreed is het mogelijk lokaal een bui van 45 mm te infiltreren in de ondergrond. Grotere buien worden probleem openbare ruimte. Opstellen Systeemanalyse Havenbedrijf (T) Samenwerkende Watermanagementplan HIM Stedelijkwater voor HIM partners WMP Havenbedrijf (T) Watermanagementplan HIM Bepalen functie en kansen Presterende partners WMP

Klimaat en productielandschap 2.0

Doel

Opstellen klimaatadaptieve Opgave inrichtingsprincipes en -profielen

Presterende

Overheidsrol

Havenbedrijf (T) Stakeholders partners WMP

(T=Trekker)

Watermanagementplan HIM

Koppeling

Een gezondere werkomgeving op het HIM, zonder overlast van hitte Duurzaam watergebruik Het groen inafspraken de gebouwde omgeving eenen nieuwe taak: het ‘managen’ van hitte engewassen wateroverlast. een goede i We maken over gebruik vanheeft grondoppervlaktewater in de productie van en bij Door bedrijfvoeringspr kan hitte tegengegaan worden. Groen wordt toegevoegd door geen overbodige verhardingen aan te leggen en bij herinri Duurzaam watergebruik op HIM en LPM Groen is een optimale koelmachine: beplante oppervlakken verdampen water en verlagen zo de luchttemperatuur. in WMP en en opgave (Meten Samenwerkende VerfijnenParticiperen stresstest voor kansen = Weten) Patners WMP Watermanagementplan HIM scherphouden bestuurlijke afspraken en rechtmatige Opzetten dashboard, voor verfijning Havenbedrijf (T) Samenwerkende stresstesten en bepaling kansen Watermanagementplan HIM Oog op innovatie op gebied van partners WMP Samenwerkende binnen HIM Klimaathet en klimaatadaptatie in Patners WMP Watermanagementplan HIM en rechtmatige processen en bedrijfvoering.

Regionaal uitvoeringsprogramma, SWWB We optimaliseren in samenwerking met de ZLTO en het waterschap de zoetwaterbeschikbaarheid de landbouw en b Impulsregeling voor klimaatadaptatie de kansen ten aanzien van de verrijking van de biodiversiteit en de transitie naar kringloop-, (meer) natuurinclusieve lanb Meer substantieel groen op het HIM Klimaatadaptatie agenderen in Inventarisatie huidige Havenbedrijf (T) Samenwerkende Watermanagementplan HIM Agroplatform en bestuurlijkoverleg Samenwerkende Gemeente (T) groenstructuren partners WMP met de ZLTO Opstellen vergroeningskaarten en Havenbedrijf (T) uitvoeringsprogramma, Samenwerkende SWWB (T), ZLTO, Regionaal Watermanagementplan HIM Tranisitie kringloop-, (meer) vastleggennaar ambitie en doelstellingen partners WMP Impulsregeling klimaatadaptatie, Samenwerkende Waterschap en natuurinclusieve landbouw provincie. Omgevingsvisie(s) SWWB (T), ZLTO, Regionaal uitvoeringsprogramma, Duurzaam watergebruik in de Havenbedrijfen (T) Impulsregeling klimaatadaptatie, Samenwerkende Waterschap Aanleg Groen-Blauwe klimaatbuffer Samenwerkende Burenraad agrarische sector partners WMP provincie.

Omgevingsvisie(s) Doelmatig peilbeheer, Peilgestuurde SWWB (T), ZLTO, Regionaal uitvoeringsprogramma, Samenwerkende drainage Waterschap en Impulsregeling klimaatadaptatie, Minder en of anders verharden op het HIM SWWB (T), ZLTO, Havenbedrijf (T) Regionaal uitvoeringsprogramma, Watermanagementplan HIM Inventarisatie huidige verhardingen Samenwerkende en Impulsregeling klimaatadaptatie, Landinrichting en -gebruik Samenwerkende Waterschap partners WMP provincie. Bepalen functie en noodzaak Havenbedrijf (T) Omgevingsvisie(s) Samenwerkende Watermanagementplan HIM verharding partners WMP Samenwerking WU, ZLTO, Universiteit Samenwerkende Biodiversiteit klimaatadaptieve soorten Wageningen Wat zijn alternatieven en wat zijn de Havenbedrijf (T) Samenwerkende Watermanagementplan HIM kosten in aanleg en onderhoud? partners WMP Opstellen klimaatadaptieve verhardingsprincipes en -profielen

Samenwerkende

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Presterende

Havenbedrijf (T) partners WMP

Watermanagementplan HIM

Duurzaam watergebruik We maken afspraken over gebruik van grond- en oppervlaktewater in de productie van gewassen en bij bedrijfvoeringspr Duurzaam watergebruik op HIM en LPM

mloos vertraagd afgevoerd. We kiezen ervoor water zichtbaar te maken in de 1

Havenbedrijf

vGRP

2 2

Prioriteit Wie

Financien

Besluitvorming

inrichting rocessen. van de kernen met voldoende schaduw en ruimte voor groen en water, ichting deze te verwijderen en te vervangen door groen. Kwartiermaker ism Adviseur 1 economie 1 Havenbedrijf Havenbedrijf _ Kwartiermaker ism Adviseur 2 economie 1 Havenbedrijf benutten hierbij bouw. Kwartiermaker ism Havenbedrijf Havenbedrijf _ 11 Bedrijvencontact functionaris Cluster Groen ism 2 Gebiedscoordinat Havenbedrijf _ 2 SWWB oren

Partners in WMP

Fase 1 Klimaatbos A17, akkoord. Overige: Raadsbesluit

Havenbedrijf

2 3 2

2 2

vastgehouden en geborgen waar het valt. water is in principe ontkoppeld van het vuilwater riool. mloos vertraagd afgevoerd. We kiezen ervoor water zichtbaar te maken in de 1

Havenbedrijf

2 2

rocessen. Kwartiermaker

vGRP

Samen met de Natuur Doel

Opgave

Stakeholders (T=Trekker)

Koppeling

Presterende

Gemeente (T)

Biodiversiteit en bestrijding invasievesoorten

Presterende

Gemeente (T)

Presterende Rechtmatige

Gemeente (T) Gemeente (T)

Responsive

Gemeente (T), stads en dorpstafels

Overheidsrol

Kwalitatief en effectief groen De groeiplaatsen van nieuwe bomen zijn optimaal ingericht, zodat de boomkronen volledig kunnen uitgroeien. Daarbij houden we rekening met schaduw en zon en de opgave ten aanzien van de energietransitie. Meer substantieel (semi) openbaar groen Inventarisatie huidige Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan groenstructuren in de kernen Gemeente (T) Opstellen vergroeningskaarten en Stads en Omgevingsvisie, -plan. Recreatief Samenwerkende vastleggen doelstellingen dorpstafels, medegebruik sportparken Soortenkeuzen en monoculturen voorkomen en omvormen Aanpassen beheer en onderhoudplannen Beschermen bestaand groen Kapverordening herzien

Bewoners, instellingen en bedrijven worden ondersteund door de gemeente bij het klimaatvriendelijk maken van hu Waar mogelijk worden tegels vervangen door groen en kunnen daken groen ingericht worden. Op tijdelijk braakligge zoals gemeenschappelijke tuinen, bloemrijke grasvelden of (tijdelijke) natuur. Hierbij zoeken we de samenwerking o

Biodiversiteit in (prive)tuinen

Communicatieplan

Bij nieuwbouw is het uitgangspunt: natuurinclusief bouwen met volledige focus op de kansen van klimaat van de pl maar zeker ook op de klimaatopgaven van de omgeving. Nieuw maakt ook het bestaande beter!

Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige de omgevingsvisie en -plan

Gemeente (T)

Klimaattoets bij nieuwbouwlocaties en inbreidingsplannen (Rekentoetst Rechtmatige Eindhoven)

Gemeente (T)

Omgevingsvisie

Natuurlijke en/of blauwe dooradering Met waterschap, ZLTO en de terreinbeheerders zoeken we naar kansen voor een robuuste ecologische groenblauwe door ruimte voor extra waterberging. Voor de realisatie zoeken naar mogelijke kansen in de combinaties van de gezamenlijke Realisatie opgave in NNB Realisering EVZ Tonnekreek, onderdeel van Groen-Blauwe klimaatbuffer

Samenwerkende

Onderzoek naar kansen (extra) waterberging in het watersysteem in Samenwerkende combinatie met extra natuur

Omgevingsvisie, Recreatief Partners WMP (T), medegebruik, Nationaal park gebruikers NLDelta

SWWB (T), ZLTO, Waterschap

Regionaal uitvoeringsprogramma, Impulsregeling klimaatadaptatie

Prioriteit Wie

Financien

Cluster Groen

Cluster Groen ism Gebiedscoordina- Regulier toren

Besluitvorming

Raadsbesluit

Cluster Groen 3

Cluster Groen

Cluster Groen Cluster Groen

Mogelijk aanvullend budget, afhankelijk van ambitie.

Raadsbesluit

Regulier

Raadsbesluit

un directe leefomgeving, tuinen en groenvoorzieningen. ende percelen faciliteren we een tijdelijke invulling, op met het waterschap en de natuur beherende instanties.

lek zelf

Kwartiermaker ism adviseur wonen en Regulier duurzaamheid en cluster Communicatie

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie

Regulier

Raadsbesluit

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie

Regulier

Raadsbesluit

radering van de gemeente voor een solide biodiversiteit in combinatie met doelen, subsidies en het gemeentelijke fonds ruimtelijke ontwikkelingen

Partners WMP, Kwartiermaker, Subisies, bijdrage Partners ism Gebiedscoordinatoren Kwartiermaker, ism Waterschap, ZLTO en Waterpoort

Raadsbesluit

maar zeker ook op de klimaatopgaven van de omgeving. Nieuw maakt ook het bestaande beter!

Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige de omgevingsvisie en -plan Klimaattoets nieuwbouwlocaties Samen met bijde Natuur

Doel

en inbreidingsplannen (Rekentoetst Rechtmatige Opgave Overheidsrol Eindhoven)

Gemeente (T)

Stakeholders (T=Trekker)

Omgevingsvisie

Koppeling

Kwalitatief effectief groen Natuurlijke en en/of blauwe dooradering De van nieuwe bomen zijn optimaal ingericht, zodat de boomkronen volledigecologische kunnen uitgroeien. Metgroeiplaatsen waterschap, ZLTO en de terreinbeheerders zoeken we naar kansen voor een robuuste groenblauwe door Daarbij houden we rekening met schaduw en zon en de opgave ten aanzien van de energietransitie. ruimte voor extra waterberging. Voor de realisatie zoeken naar mogelijke kansen in de combinaties van de gezamenlijke Meer substantieel Realisatie opgave in(semi) NNB openbaar groen Inventarisatie huidige Presterende Gemeente (T) Groenstructuurplan groenstructuren in de kernen Omgevingsvisie, Recreatief Realisering EVZ Tonnekreek, Partners WMP (T), medegebruik, Nationaal park onderdeel van Groen-Blauwe Samenwerkende Gemeente (T) gebruikers Opstellen vergroeningskaarten en Stads en Omgevingsvisie, -plan.

Recreatief NLDelta klimaatbuffer Samenwerkende vastleggen doelstellingen dorpstafels, medegebruik sportparken Onderzoek naar kansen (extra) SWWB (T), ZLTO, Regionaal uitvoeringsprogramma, Soortenkeuzeninen Biodiversiteit en bestrijding waterberging hetmonoculturen watersysteem in Samenwerkende Presterende Gemeente (T) Waterschap Impulsregeling klimaatadaptatie voorkomen en omvormen invasievesoorten combinatie met extra natuur Aanpassen beheer en Benutten kansen en wensen extra onderhoudplannen groene (verblijfs)gebieden in elk Beschermen bestaand groen geval in aansluitend op de kernen. Kapverordening herzien

Presterende Presterende Presterende

Rechtmatige

Gemeente (T) (T), stads en (T) Gemeente dorpstafels Gemeente (T)

Omgevingsvisie, Recreatief medegebruik

Biodiversiteit in (prive)tuinen

Communicatieplan

Responsive

Gemeente (T), stads en dorpstafels

Doelen klimaatadaptatie vertalen in Rechtmatige de omgevingsvisie en -plan

Gemeente (T)

Klimaattoets bij nieuwbouwlocaties en inbreidingsplannen (Rekentoetst Rechtmatige Eindhoven)

Gemeente (T)

Omgevingsvisie

Samenwerkende

Onderzoek naar kansen (extra) waterberging in het watersysteem in Samenwerkende combinatie met extra natuur

Omgevingsvisie, Recreatief Partners WMP (T), medegebruik, Nationaal park gebruikers NLDelta

SWWB (T), ZLTO, Waterschap

Regionaal uitvoeringsprogramma, Impulsregeling klimaatadaptatie

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie

Regulier

Raadsbesluit

Kwartiermaker 2 ism projectleider Prioriteit Omgevingsvisie Wie

Regulier

Raadsbesluit

Financien

Besluitvorming

radering van de gemeente voor een solide biodiversiteit in combinatie met doelen, subsidies en het gemeentelijke fonds ruimtelijke ontwikkelingen 1 3 2

3 3 3 2

Partners WMP, Cluster Groen Kwartiermaker, Subisies, bijdrage Partners ism Cluster Groen ism GebiedscoordinaGebiedscoordina- Regulier toren toren Kwartiermaker, ism Waterschap, Cluster ZLTO enGroen Waterpoort Mogelijk aanvullend budget, Kwartiermaker, Cluster Groen afhankelijk van ambitie. fondsen ism Herijking gemeentelijke Cluster Groen Gebiedscoordinastructuur Cluster Groen Regulier toren

un directe leefomgeving, tuinen en groenvoorzieningen. ende percelen faciliteren we een tijdelijke invulling, op met het waterschap en de natuur beherende instanties.

lek zelf

Raadsbesluit Raadsbesluit

Raadsbesluit Raadsbesluit Raadsbesluit

Kwartiermaker ism adviseur wonen en Regulier duurzaamheid en cluster Communicatie

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie

Regulier

Raadsbesluit

Kwartiermaker ism projectleider Omgevingsvisie

Regulier

Raadsbesluit

radering van de gemeente voor een solide biodiversiteit in combinatie met doelen, subsidies en het gemeentelijke fonds ruimtelijke ontwikkelingen

Partners WMP, Kwartiermaker, Subisies, bijdrage Partners ism Gebiedscoordinatoren Kwartiermaker, ism Waterschap, ZLTO en Waterpoort

Raadsbesluit

Bijlage 02 Doel: • • • • • • •

Integrale weergave Moerdijkse Klimaatdialoog

Bewustwording risico’s en kansen bij een brede doelgroep. Kennis over de oorzaken van de problematiek. Inzicht in mogelijkheden om klimaatadaptief te handelen. Eigenaarschap bij partners van de gemeente. Inventarisatie en verkenning van oplossingsrichtingen en meekoppelkansen. Rol voor partijen zelf Waar weet ik wie te vinden?

Thema’s tafels en doorvraag-vragen: 1.

Gezond leef-, werk- en leerklimaat; a. Wat betekent de klimaatverandering voor ons leef-, werk en leerklimaat; voor ons als mens? b. Hoe ga je om met langere periode van hitte? c. Hoe ga je om met wateroverlast? Extremer weer? d. Wat betekent dat voor de inrichting van pleinen, straten, je bedrijfsomgeving? e. Wat kun je in je eigen tuin doen zodat het koeler is? f. Wat kunnen we doen voor kwetsbare groepen zoals ouderen? Hoe kun je er op school mee omgaan? g. Wie heb je nodig? Wat kun je zelf nodig? Alleen of samen?

Resultaten: Gezond leef-, werk en leerklimaat Werkklimaat  Aandacht voor de kwetsbaarheid van gebouwen bij hitte en wateroverlast. Leer van de toepassingen en ervaringen. Voorbeeld Surplus (bij een koude nacht gaat de verwarming aan, volgt op de koude nacht een warme dag, is koeling pas effectief na 12 uur) Hoe anders/beter toepassen bij toekomstige gebouwen zoals scholen, zorginstellingen en voorzieningen.  Agrariërs hebben allemaal andere wensen ten behoeven van de optimale groeiplaats van hun gewas enerzijds.  Anderzijds ervaren zij de gevolgen van klimaat nu zeker en moeten ze investeren in bijvoorbeeld hagelnetten, beregeningsinstallaties, pompen, enz.  Nu goede landbouwgronden onder water zetten geeft nog heisa. Dat is de spanning. Maar hoe kijken we daar in 2050 tegenaan en wanneer moet je dan beginnen met het omschakelen in je denkpatroon? Er ligt een bandbreedte van scenario’s die allemaal waar kunnen zijn. Waar begin je mee en hoe lang ga je met middelen zoals bijvoorbeeld modern/peilgestuurde drainage die nu nog kunnen helpen door? Dit moet onderzoek worden door wellicht UvW, ZLTO en provincie?  Slim samenspel met bijvoorbeeld natuurdoelen. Ook natuurterreinen kennen een optimaal peil voor foerageren van soorten en broedsels/kiemen van planten.

 Er zal binnen het agrarische gebied (ook) ruimte voor waterberging (te combineren met biodiversiteit) gezocht moeten worden.  Gevecht om de ruimte wordt steeds groter. Ruimte voor productie of ruimte voor gezondheid en klimaat. Wie betaald de rekening?  Het kost allemaal veel geld. Hoe krijg je dat vliegwiel toch aan het draaien?  Peilen afstellen op minimale schade aan de landbouw, maar hierin incidenteel schade accepteren om het grotere geheel te ontzien. De landbouwer die gedupeerd wordt helpen om te vormen naar een ander passend gewas, teelt of natuur. Hier aandacht voor hebben in de nieuwe peilenplannen die het waterschap opstelt. ZLTO, terreinbeheerders en gemeente zijn partner.  Het haven en industrieterrein kent veel hitte, ondanks toch veel brede groene lanen. Gezond werkklimaat gaat over aantrekkelijkheid en het aantrekkelijk maken van een wandeling in de pauze. Je moet naar buiten willen gaan, zo aantrekkelijk met het ook zijn.  Er zijn in en rondom het haven en industrieterrein volop koppelkansen en ruimte voor waterberging en iets van een recreatieve invulling. Bekend is de Groenstrook tussen het IHM en Klundert. De plannen zijn om deze te herontwikkelen met het havenbedrijf en de verschillende eigenaren. Hier is veel meer uit te halen dan wat het nu is, meer natuur en natuurbeleving. Welke functies en doelen kunnen we er nog meer optimaal combineren. 29

Leefklimaat  Veel kleine kernen met relatief veel verharding en daardoor kans op hittestress. Hoe gaan we dat vergroenen en waterrobuust maken mbv afkoppelen van water? Dit vraagt een ander ruimtegebruik boven- en ondergronds (kabels en leidingen ook soms een obstakel)  Afgekoppeld water in de sloten bergen wat weer gebruikt kan worden door de agrariërs.  Meer groen en bos. 1 boom = 10 airco’s en vangt veel water op en CO2. Waar kun je bos creëren? Wie geeft daarvoor de opdracht, gaat het betalen?  Bos is voor veel doelen goed, CO2opslag, warmte, stressverlagend en vasthouden van water. De provincie heeft als opgave gesteld om 500 ha nieuw (klimaat)bos aan te leggen.  Denk bij nieuwe bos, maar ook bij het onderhouden van bos, goed na over de soorten. Zijn deze soorten wel klimaatrobuust?  Betrek boomkwekerijen bij de vergroening, zij zijn bezig met de selectie van de soorten voor de toekomst.  Vermijdt monocultuur in je beplantingen, zo beperk je de kansen op plagen van overlastgevende (invasieve) soorten en sterfte van structuren.  Kunnen we ons wapenen tegen de soorten die komen of worden het soorten zoals de eikenprocessierups waar de mens of ons vee of voedsel heel veel last van hebben? Dat is nog onzeker.  Kunnen we de huidige soorten op tijd laten evolueren om te kunnen blijven bestaan? Veel soorten zijn te vinden rondom soorten als de berk en inlandse eik.

Deze verdwijnen bij een hogere temperatuur.  Wees niet angstig met het nu al aanplanten van (semi)exotische soorten en het vervangen van inheemse soorten. Dit helpt om de groenstructuur te behouden en om soort te laten evolueren.  Regel ook het beheer goed. Veel groen is verdwenen omdat het niet onderhouden is/kon worden. Hoe maken we de kernen en de omgeving van de kernen groen en hoe houden we die groen. Hierbij ook de expertise van de (boom)kwekers en overige agrariërs benutten.  Er zijn veel oudere wijken, maar ook de nieuwe wijken (waterwijk Fijnaart lijkt een positieve uitzondering) die stenig zijn. Hoeveel waterberging heb je nodig voor de huidige stenige kernen en het water dat daar valt, klopt dit nog zeker met de nieuwe klimaatscenario’s?  Er is ook een parallel met de tuincultuur. Men is gewend aan nette, strakke, aangeharkte tuinen. Is dat nog wat we nu moeten hebben? Groen groeit en niet perse strak. Dat vraagt tijd en veel communicatie. Koppelen aan herkenbare thema’s die raken is belangrijk voor het besef van nut en noodzaak. Vooral hitte en hittestress in relatie tot gezondheid is een aanknopingspunt.  Begin bij de dorp- en stadtafels. Breng het gesprek op gang en ga samen kijken naar de opgave en kansen waar te vergroenen.  Het vraagt zendelingenwerk om inwoners mee te nemen, vergelijkbaar met de energietransitie.

Enkel waar (water)overlast is geweest is men zich bewust van de opgave. Althans tot deze weer is opgelost.  In hoeverre kan de gemeente stimuleren en bijvoorbeeld subsidies beschikbaar stellen voor de aanleg van groene daken, afzagen van de regenpijp en de aanschaf van een regenton?  Hitte is een belangrijke trigger gezien het effect op gezondheid. Dit is herkenbaar en kan een breekijzer zijn in de dialoog. In elke kern is het min of meer een probleem. Agendeer dit bij de stad- dorpstafels.  Belangrijk aandachtspunt is de lagere sociaalkrachtige in onze gemeente. We zien energiearmoede omdat zij niet meekunnen met de technologische vernieuwingen. Gaan we ook klimaatarmoede zien? Betrek daarom de woningbouwcorporaties.  Maar ook voor een huurwoning geldt dat een steen eruit en groen erin kan in de tuin. Neem dat ook mee in een eventuele stimuleringsregeling.  Inzetten op (gezamenlijke) communicatie en niet als overheid alleen het goede voorbeeld geven zoals bijvoorbeeld met de bijenlinten, in de hoop dat mensen volgen. Leerklimaat  Focus op het zichtbaar maken met partners. Zoek naar wie hier lokaal mee bezig is en zorg dat dit wordt gezien. De kinderboerderij wil daarbij helpen en een rol spelen. Het is een voortdurende zoektocht naar voorbeelden om een groot publiek te bereiken met de boodschap wat men thuis kan doen.

 Het is niet alleen een probleem van de overheid en de bedrijven. Hoe stimuleer je inwoners om zelf iets te doen? Hoe maak je bekend dat een boom meer effect heeft dan 10 airco’s op de temperatuur, water vasthoudt en CO2 bindt? 30

 

Het gaat om bewustwording. Het hoort bij het toekomstig rentmeesterschap van het leven en het bewust omgaan met onze gemeente. We moeten daarbij denken vanuit de karakteristiek van het landschap, de gemeente. We moeten het simpeler maken voor de inwoner om hem mee te krijgen. o Plaats bordjes bij een boom met hoeveel deze koelt, hoeveel water deze vasthoudt en hoeveel CO2 deze bindt. o Maak daar schoolopdrachten van met een goede omschrijving voor het onderwijssysteem en leg daarin koppelingen naar de communicatie vanuit gemeenten en waterschap. o Laat kinderen de temperatuur meten in de zon en in de schaduw.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Moerdijk&id=3dd3ebf0-1ba7-4cff-9d4f-34078a15a76a