Bijlage 2 - Gemeentelijk Waterprogramma 2024-2027 Moerdijk - definitief

Regierol en loketfunctie (communicatie, meldingen en klachten)

Afvalwater zoveel mogelijk afzonderlijk van hemel- en grondwater inzamelen en afvoeren naar een zuivering. Regen- en grondwater in de basis niet afvoeren naar de rwzi. Regierol De verantwoordelijkheid, het initiatief en de zorg voor het afvalwater, hemelwater en stedelijk grondwater ligt bij de gemeente. De feitelijke taken die bij de zorgplicht horen kunnen uitbesteed worden afhankelijk van de beschikbare personele capaciteit. Waar doelmatig worden taken in het samenwerkingsverband Water- en klimaatkring West opgepakt. Loketfunctie De gemeente is voor de inwoners en bedrijven het eerste aanspreekpunt voor alle waterzaken. Daarnaast geeft iedere gemeente zelf invulling aan de communicatie middels een loketfunctie met daarop praktische informatie en voorlichting naar inwoners over afvalwater, hemelwater en grondwater. Klachten, meldingen en initiatieven die binnen komen worden geregistreerd in het meldingensysteem en volgens afgesproken regels afgehandeld door deskundige medewerkers.

Gemeente Moerdijk werkt met het smalle spoor voor de zorgplicht. Beheer en onderhoud van IBA’s ligt bij de perceeleigenaar. In Moerdijk streven we ernaar zoveel mogelijk afvalwater separaat in te zamelen van hemelwater en af te voeren naar een geschikte lozingslocatie. We gaan de omgevingswet benutten om in de nabije toekomst mogelijk het afstands- en omvangscriterium in te ruilen voor een breder doelmatigheidscritierium. Daarmee kunnen we meer maatwerk toepassen.

Idem gezamenlijke visie De gemeente werkt met een servicelijn waar klantvragen worden geregistreerd en naar gelang de aard van de melding worden doorgezet naar de betreffende verantwoordelijke. Registreren en afhandelen van meldingen loopt via het KCC en Zaaksysteem. Buiten kantoortijden is deze doorgeschakeld naar een callcenter. Gemeente Moerdijk heeft daarnaast de consignatiedienst, waardoor buiten kantoortijd een medewerker oproepbaar is Moerdijk heeft een Waterloket voor de beantwoording van basisvragen. Dit loket wordt voortdurend aangescherpt. Ook vindt

49

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

regelmatig afstemming plaats tussen het frontoffice van het waterschap en ons klantcontactcentrum over hoe we inwoners (beter) kunnen informeren. Beheer en onderhoud (inclusief bijzondere constructies, analyse, basismeetnet, gegevensbeheer)

Inspectie o.b.v. ontwikkelingen in het gebied/straat of risicobenadering. Daarbij is de inspectiefrequentie afhankelijk van de verwachte kwaliteit van een streng in de tijd. Deze wordt o.a. bepaald door de leeftijd, functie en/of toestand van de objecten. De reinigingsfrequentie dient aangepast te worden op de (nieuwe) inspectiestrategie.

Idem gezamenlijke visie De reinigingsfrequentie In Moerdijk is in ontwikkeling richting een nieuwe inspectiestrategie. Zo worden de kolken gereinigd op basis van beeldkwaliteit. De gemeente Moerdijk is gestart met risico-gestuurd beheer en onderhoud van het rioleringssysteem. Vanaf 2024 werken we volledig risico-gestuurd. Belangrijke pijlers hiervoor zijn beschikbare data, functie rioolstreng, bovengrondse infrastructuur en de integrale meerjarenplanning binnen de openbare ruimte Voor het gegevensbeheer zijn we overgegaan naar een nieuw beheersysteem (Obsurv).

Criteria doelmatige maatregelen (incl. risico analyse/ MKBA)

Analyseren en verbeteren functioneren stelsel

De gemeenten in de Water- en klimaatkring West streven naar een doelmatige invulling van de rioleringszorg. Het behalen van de gestelde doelen tegen de maatschappelijk laagste kosten is daarbij een uitgangspunt. Dit is maatwerk en kan per situatie verschillen. Wel zijn enkele basisprincipes te onderscheiden welke kunnen leiden tot de meest doelmatige oplossing: ▪ De doelmatigheid van oplossingen hangt samen met risico's in het stelsel, ontwikkelingen in de omgeving en (afval)waterketen. Uitgangspunten voor het verbeteren van het functioneren van het stelsel zijn: ▪ Opvolgen analyses uit de OAS-studies ter verbetering van het functioneren van de waterketen ▪ Afstemming binnen Water- en klimaatkring-West in gezamenlijk meet- en monitoringsplan over de benodigde meetgegevens voor analyses naar het functioneren van het stelsel ▪ Toetsen verschillen tussen theorie en praktijk in SSW op basis van metingen gemalen en overstorten

Idem gezamenlijke visie Het gedeeltelijk uitstellen of naar voren halen van investeringen (temporiseren) in openbare ruimte heeft invloed op (investerings)beslissingen in het rioolbeheer. Idem gezamenlijke visie Een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) van Moerdijk is opgesteld. De inzichten daaruit helpen strategische keuzes te maken ten aanzien van te nemen maatregelen en de planning daarvan. Gemeente verzamelt meetgegevens en zet deze in voor systeemanalyse, modelberekeningen en studies. Ook koppelen we onze gegevens met de datasystemen van partners in de waterketen om samen op te trekken. De OMWB voert jaarlijks metingen en controles uit om de algemene kwaliteit afvalwater te beoordelen. Daarnaast vindt bij enkele specifieke bedrijven bemonstering plaats op adviesverzoek van gemeente. Het OMWB toetst ook op verzoek van de

50

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

gemeente de kwantiteit van afvalwater op locaties waar de capaciteit van riolering beperkt is. Daar waar doelmatig zal gemeente Moerdijk participeren in gezamenlijke trajecten. Alternatieve sanitatie en innovatie

De gemeenten binnen de Water- en klimaatkring-West volgen de landelijke ontwikkelingen. Bij bestaande knelpunten of nieuwe ontwikkelingen worden alternatieven overwogen.

Idem gezamenlijke visie Als landelijk of regionale initiatieven aansluiten op de gemeentelijk ambities overweegt de gemeente een actieve bijdrage aan deze initiatieven.

(Ongezuiverde) Lozingen buitengebied (ontheffingen, verbrede zorgplicht, IBA's)

Aanwezige IBA's bij de gemeenten Woensdrecht, Steenbergen en Halderberge zijn in eigendom bij de gemeente en in beheer bij het waterschap. Deze aansluitingen vallen binnen de rioolheffing. De beheerovereenkomst met het waterschap wordt periodiek geactualiseerd. In Roosendaal, Bergen op Zoom en Moerdijk ligt het beheer en onderhoud bij de perceeleigenaar. Handhaving op ongerioleerde lozingen vindt plaats in samenwerking met de omgevingsdienst en waterschap.

Vervangingsinvesteringen/ rioolrenovaties

Afstemming investeringen op andere vakdisciplines

Gemeente Moerdijk maakt bij de aanpak van ongezuiverde lozingen samen met het waterschap een doelmatigheidsafweging. Bescherming van de volksgezondheid en beperking van negatieve milieu impact is de standaard. Hierbij wordt ook gekeken naar het voorkomen van kapitaalvernietiging door de aanleg van onnodige voorzieningen.

Gemeente neemt vervangings- en renovatie-investeringen op basis van leeftijd en inspectieresultaten. Jaarlijks wordt de planning met andere werkzaamheden in de openbare ruimte afgestemd. Per project wordt een afweging gemaakt welke uitvoeringswijze geschikt is.

Idem gezamenlijke visie

Jaarlijks maakt de gemeente een integrale afweging tussen geplande investeringen in de openbare ruimte op basis van de relevante beleidsdoelstellingen.

Idem gezamenlijke visie

De gemeente is zich ervan bewust dat de gevolgen van klimaatverandering niet op te lossen zijn door vergroting van riolering. Bij (her-)inrichting van de openbare ruimte zal dan ook meer rekening gehouden worden met alternatieve waterberging en benutten van de bovengrondse ruimte alvorens het water gedoseerd afgevoerd of geïnfiltreerd kan worden. Uitgangspunt is het voorkomen van schade als gevolg van water in het openbaar gebied.

51

Een aantal panden in Moerdijk zijn (nog) niet aangesloten op de riolering of een vergelijkbare voorziening. Het afvalwater uit deze panden wordt op een andere wijze verwerkt of geloosd (bijvoorbeeld lozing op gierkelder of nog via een oude septictank). Ook zijn er locaties die vanwege een aankomende herontwikkeling vanzelf worden gesaneerd. In de huidige situatie wordt vaak niet of nauwelijks geloosd.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Naast risico’s is kwaliteit van de riolering bepalend of ingrijpen nodig is. Kwaliteit wordt bepaald door middel van inspecties.

We zijn in de uitvoering van rioleringswerkzaamheden meer integraal gaan werken, onder andere door af te stemmen op de uitvoeringsplanning voor wegen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

KRW-watersysteemanalyse

Idem gezamenlijke visie

Incidenten en calamiteiten

Om eind 2027 aan de doelen voor de KRW te voldoen, heeft het waterschap Brabantse Delta de toekomstige knelpunten in het watersysteem die een belemmering zijn voor de waterkwaliteit in beeld gebracht door middel van de watersysteemanalyses. Welke inzet dit vervolgens vraagt van de gemeente, dient in overleg met de partners verder te worden uitgewerkt. Voor de waterketen betreft dit voornamelijk effluent stromen en overstorten. Het waterschap verzorgt het proces om samen tot een aanpak te komen. Gemeentes handelen naar incidentenplan veiligheidsregio West-Brabant

Rioolvreemd water

De gemeente heeft een periodiek onderzoeksprogramma naar ongeoorloofde lozingen.

Idem gezamenlijke visie

Het opsporen van foutaansluitingen is standaard onderdeel van opleveringsinspecties van nieuw aangelegde riolering. Overige inspanningen tot het opsporen en verhelpen van foutieve aansluitingen zijn beperkt tot die gevallen waarin er sprake is van een knelpunt.

Foutaansluitingen betreft een structureel probleem dat via goede voorlichting en jaarlijks terugkerend onderzoek bestreden moet worden. Binnen de gemeente Moerdijk wordt hier actief op ingezet, voornamelijk bij aansluitingen van HWA op drukriool.

HEMELWATER

Referentielijn gezamenlijke (lange termijn) visie

Beleidskeuzen gemeente Moerdijk

Visie op het hemelwaterbeheer

Eeuwenlang hebben we het water en bodem aangepast, zodat we hier fijn kunnen wonen en leven. Door een veranderend klimaat lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan en staat een veilig en gezonde leefomgeving onder druk. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op water en bodem als sturend element. We werken vanuit de randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem stellen. Zo houden we publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten beperkt en passen we het principe ‘niet afwentelen’ toe. Keuzes niet afwentelen op de toekomstige generaties, andere gebieden of functies en van privaat naar publiek. Door klimaatverandering moeten we meer rekening houden met extremen en in samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem. Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Structurerende keuzes zijn hierin Voldoende water, Schoon en gezond water en Ruimte voor water.

Idem gezamenlijke visie

Voor de zorgplichten voor hemelwater ligt de verantwoordelijkheid primair bij de perceel eigenaar. De gemeentelijke zorgplicht treedt in werking als redelijkerwijs niet van de perceel eigenaar verwacht kan worden dat deze zelf het hemelwater verwerkt. De zorgplichten voor hemelwater betreft nadrukkelijk een inspanningsverplichting. Periodiek terugkerende plaatselijke wateroverlast wordt zoveel mogelijk in het openbaar gebied tegengegaan. Afkoppelen moet een meerwaarde opleveren voor het totale (stedelijke) watersysteem. Dankzij klimaatverandering komen extreme wolkbreuken vaker voor. Het huidige en toekomstige rioolstelsel is hier niet op berekend. Aanpassen van het rioolstelsel op klimaatextremen is zeer kostbaar. Bij afkoppelen wordt het accent verlegd naar het benutten van de bovengrondse ruimte.

52

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie

Omdat de bodem in Moerdijk grotendeels uit kleigrond bestaat, hebben bovengrondse oplossingen voor hemelwaterverwerking sterk de voorkeur in de gemeente.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Waterberging bij ontwikkelingen

Voor de omgang met hemelwater is het vertrekpunt dat we willen voorkomen dat hemelwater tot afstroming komt. Vervolgens hanteren we de volgende voorkeursvolgorde: 1. Hergebruik Hergebruik van regenwater, om zuiniger om te gaan met water en minder drinkwater te verspillen 2. Bergen en infiltreren op eigen terrein Niet afwentelen van privaat naar publiek, tenzij een centrale voorziening in het werkgebied doelmatiger is. 3. Tijdelijke opslag in openbaar gebied met uitloop naar groen Bij voorkeur bovengrondse opslag. Uitloop naar groen om schadelijke neveneffecten zoveel als mogelijk te beperken. 4. Afvoeren op bovengrondse hemelwatervoorziening Af te voeren water slim verdelen door waar het kan te lozen op bovengrondse hemelwatervoorziening (watergang, weg met afwateringsfunctie, etc.) 5. Afvoeren op een ondergrondse hemelwatervoorziening 6. Afvoeren op een gemengd rioolstelsel richting RWZI Bij ontwikkelingen zetten we in op niet afwentelen om het stedelijk watersysteem niet zwaarder te belasten en waar het kan de sponswerking te bevorderen. We volgen de landelijk maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving en bouwen op verstandige locaties. Grootschalige bodemafdekking voor woningbouw, industrie en infrastructuur zorgt voor problemen met waterafvoer en het veroorzaakt hittestress in versteende gebieden.

Door nu bij de inrichting slimme keuzes te maken, kunnen we al veel doen om straks schade, extra kosten als gevolg van klimaatverandering te voorkomen. Zowel bij nieuwbouw als bij ontwikkelingen in bestaand bebouwd gebied wordt van de perceelseigenaar verlangt dat deze zijn/haar verantwoordelijkheid neemt om wateroverlast te voorkomen. Daarom hanteren we een waterbergingseis.

53

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

In de gemeente Moerdijk hanteren we één waterbergingseis van 60 mm bij nieuwe ontwikkelingen én ontwikkelingen in ‘bestaand bebouwd gebied oorspronkelijk ontwikkeld met een gemengd rioolstelsel’. We gaan een kaart ontwikkelen die specifiek aangeeft welke gebieden in de gemeente dit zijn. Toelichting bij en aanvullingen op deze bergingseis: ▪ We maken geen onderscheid tussen kleine (<500 m 2) en grote (>500 m2) ruimtelijke ontwikkelingen. We hanteren dezelfde eisen voor de waterberging. Uitzondering zijn vergunningsvrije ontwikkelingen en verbouwingen. ▪ Herbouw na sloop en reconstructie van wegen beschouwen we als nieuwe ontwikkelingen. Inbreidingen, verbouwingen en herstructureringen beschouwen we als ontwikkelingen in bestaand gebied. ▪ De bergingseis voor ontwikkelingen in bestaand gebied geldt voor alle gebieden die oorspronkelijk zijn ontworpen met een gemengd rioolstelsel. ▪ Een eis van 60 mm betekent ten minste 60 liter berging per m2 oppervlak.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

▪ Het oppervlak waarover deze bergingseis berekend dient te worden, betreft het totale perceeloppervlak (verhard en onverhard) in de nieuwe situatie. ▪ De bergingseis is van toepassing op het werkgebied als geheel (particulier en openbaar terrein). ▪ Bij de vergunningaanvraag dient het resultaat van de rekentool te worden meegeleverd. In de komende planperiode ontwikkelen wij een rekentool voor de toepassing van de waterbergingseis bij ontwikkelingen in bestaand bebouwd gebied (die oorspronkelijk zijn ontworpen met een gemengd rioolstelsel). Deze tool geeft eenvoudig inzicht in de waterbergingsopgave en het effect van mogelijke maatregelen. Voor gevallen waarin de bergingsopgave aantoonbaar niet (volledig) inpasbaar is in het plangebied, onderzoeken we de komende planperiode een afkoopmogelijkheid via een ‘waterbank’. De rekentool en waterbank gaan ook gelden voor gemeentelijke projecten in de openbare ruimte. De komende periode volgt een vertaling van dit beleid in het Omgevingsplan om de waterbergingseis juridisch te verankeren. Toelichting bij en aanvullingen op het beleid voor waterberging bij ontwikkelingen in Moerdijk: ▪ Bij nieuwe ontwikkelingen is hydrologisch neutraal bouwen het uitgangspunt. Kosten voor hydrologisch neutraal bouwen zijn voor de ontwikkelaar. ▪ Een waterberging dient vertraagd te kunnen afvoeren binnen 24 uur.

De bewijslast hiervoor ligt bij de perceeleigenaar. ▪ Bouwpeilen in nieuwbouwplannen liggen 0,30 m boven het straatpeil. ▪ Bij (nieuwbouw)plannen is het in beeld brengen van de oppervlakkige afstroming één van de toetsingskaders bij de planvorming. In lijn met onze klimaatadaptatiestrategie kijken we als gemeente bij een nieuwe ontwikkeling of deze kan bijdragen aan het verhelpen van een bestaande wateroverlastlocatie in de buurt. Afkoppelambitie en tempo

54

Bestaande bouw

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

De gemeente streeft naar een gescheiden afvoer van hemelwater en weegt bij projecten/herstructurering af of afkoppelen in bestaande stedelijk gebied doelmatig is.

Taakverdeling en verantwoordelijkheden

Nieuwbouw (geldt ook voor nieuwbouw in bestaand gebied): Bij nieuwbouw in bestaand gebied blijft de perceelseigenaar verantwoordelijk voor het verwerken van het hemelwater. Als de perceeleigenaar aantoonbaar heeft gemaakt dat verwerking van hemelwater op eigen terrein niet doelmatig of technisch mogelijk is, dan pas kan een aansluiting op de gemeentelijke riolering worden overwogen. Particuliere eigenaar De particulier is primair verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater. Waar dit redelijkerwijs niet mogelijk is kan een aansluiting op de gemeentelijke riolering worden overwogen. In gescheiden gerioleerde wijken en bij nieuwbouw (Bouwbesluit 2012) zal de particulier het hemelwater gescheiden van het afvalwater moeten aanbieden. Het gescheiden aanbieden geldt ook bij grootschalige verbouwingen (omgeving vergunningplichtig). In drukrioleringsgebieden dient de particulier het hemelwater op zijn perceel zelf te verwerken en niet op de riolering. Ontwikkelaar Bij nieuwbouw is de initiatiefnemer (projectontwikkelaar, particulier of gemeente) verantwoordelijk voor het gescheiden verwerken van hemelwater en hydrologisch neutraal houden van de effecten van de ruimtelijke ontwikkeling.

Gemeente De gemeente onderhoudt en verbetert het stedelijk watersysteem en toetst de gevoeligheid van het rioolstelsel op overlast met behulp van modelberekeningen: ▪ Bestaand gebied: geen water-op-straat bij een belasting met bui08 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de twee jaar) ▪ Nieuwe gebieden: geen water-op-straat bij een belasting met bui10 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de twee jaar)

Regierol en loketfunctie (communicatie, meldingen en klachten)

55

Waterschap Permanent watervoerende retentievoorzieningen komen in aanmerking om door het waterschap te worden onderhouden. zie stedelijk afvalwater

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Bij de aanvraag van een Omgevingsvergunning, dient de aanvragen aan te tonen dat in het plan wordt afgekoppeld of (indien dat niet het geval is) waarom dat niet kan. De afkoppeling dient in stand gehouden te worden.

Idem gezamenlijke visie De gemeente Moerdijk overlegt periodiek met het waterschap over water gerelateerde vraagstukken, waaronder over bovengenoemde kwesties (waterberging bij ontwikkelingen en afkoppelen bij projecten/herstructurering).

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Definitie hemelwateroverlast

Het verschijnsel dat ‘water op straat’ overgaat in: ▪ hemelwater dat vanaf de straat gebouwen in loopt (materiële schade). ▪ afvalwater dat in grote mate uit de riolering op straat stroomt (risico’s voor de volksgezondheid) ▪ water op straat dat hoofdwegen blokkeert (belemmering voor hulpdiensten en economische schade). In het GWP zijn visualisaties opgenomen met voorbeelden van situaties van hinder en van overlast.

Idem gezamenlijke visie

Definitie Waterhinder

Het verschijnsel bij ‘water op straat’ dat het water in openbaar gebied blijft staan waardoor wegen tijdelijk niet begaanbaar zijn maar niet leidt tot schade aan gebouwen. Waterhinder zal door klimaatverandering ook vaker voor gaan komen en geaccepteerd dienen te worden.

Idem gezamenlijke visie

De grootste investeringen in het rioleringsbeheer hangen samen met de omgang van overtollig hemelwater in de bebouwde omgeving. De meest doelmatige aanpak van overlast bij hevige regenval vraagt integratie van de ondergrond (rioolbuizen) en de bovengrond (inrichting openbare ruimte). Voorbeelden hiervan zijn: het tijdelijk bergen van overtollig hemelwater tussen de stoeprand, goten, wadi's, waterpleinen e.d. Investeringsbeslissingen in de riolering moeten dus in samenhang met investeringen in de openbare ruimte worden genomen. Zo houden we de publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten beperkt. Zie bovenstaand punt. Bij buien groter dan de ontwerpbui wordt het overtollige hemelwater verwerkt in de bovengrond van de openbare ruimte met als uitgangspunt dat wateroverlast wordt voorkomen.

Idem gezamenlijke visie

GRONDWATER

Referentielijn gezamenlijke (lange termijn) visie

Beleidskeuzen gemeente Moerdijk

Visie op het grondwaterbeheer

Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op water en bodem als sturend element. We werken vanuit de randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem stellen. De grondwatervoorraad in Brabant staat al lange tijd onder druk, wat zich vertaalt in toenemende waterschaarste in droge tijden, afname van grondwaterstanden en diepte stijghoogten en droogvallende beeksystemen in de zomer.

Idem gezamenlijke visie

Criteria doelmatige maatregelen (incl. risico analyse/ MKBA)

Rol openbare ruimte en hemelwaterverwerking

Binnen de gemeente kunnen de grondwaterstanden binnen de gestelde randvoorwaarden natuurlijk fluctueren zonder dat hierdoor overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Alle woningen voldoen aan de bouwkundige eisen om vocht- en gezondheidsproblemen binnenshuis te voorkomen. Het grondwaterbeleid is gericht op het zo min mogelijk verplaatsen van grondwater, ofwel een zogenaamde hydrologisch neutrale inrichting. Indien grondwater toch

56

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

In Moerdijk accepteren we ook tijdelijke waterberging in groenvoorzieningen (zoals grasvelden en bermen).

Idem gezamenlijke visie

Bij de plantoetsing van ruimtelijke ontwikkelingen wegen we als gemeente de randvoorwaarden van het water- en bodemsysteem mee in de beoordeling. Dit betekent dat bij plantoetsing de vraag centraal staat of het soort ontwikkeling wel op de betreffende locatie mogelijk en wenselijk is, bijvoorbeeld ten aanzien van (grond)wateroverlast gevoelige locaties.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

wordt verplaatst verdient het de voorkeur dit niet af te voeren naar de rwzi, maar naar oppervlaktewater of op een geschikte locatie weer in de bodem te infiltreren. De gemeente beschikt over voldoende inzicht in de grondwaterhuishouding om klachten en meldingen goed te beoordelen.

Taakverdeling en verantwoordelijkheden

Structurele grondwaterproblemen op nieuwbouwlocaties worden voorkomen door de wijze van bouwen en bouwrijp maken. Het herstel van de grondwaterbalans is een gedeeld belang van partijen. Het vraagstuk van droogte en verdroging zal in een brede maatschappelijke context moeten worden geplaatst, waar diverse sectoren, overheden en bedrijfsleven mee te maken hebben en/of zullen krijgen. Het probleem wordt als ernstig en urgent gezien in Brabant en daarbuiten. In het Grondwaterconvenant 2021-2027 hebben partijen afspraken gemaakt die zich richten op het vraag stuk van droogte en verdroging en het gewenste effect in 2027. Particulier De verantwoordelijkheid voor het tegengaan van grondwateroverlast en/of -onderlast in stedelijke gebied ligt primair bij de perceelseigenaar. Deze draagt zorg voor het verhelpen van bouwkundige gebreken en treft waar redelijkerwijs mogelijk op eigen perceel maatregelen om grondwateroverlast te verminderen. Gemeente De gemeente heeft de loketfunctie en regierol voor het afhandelen van de melding. De gemeente is verantwoordelijk voor het ondiepe grondwater in openbaar gebied (perceelseigenaar). Hiervoor gelden algemene richtlijnen voor de aan de bestemming gebonden ontwatering, maar dit maakt de gemeente geen grondwaterbeheerder.

De gemeente treft enkel dan maatregelen indien er sprake is van overlast veroorzaakt door afwijkende grondwaterstanden in openbaar gebied én indien dit doelmatig is. De zorgplicht voor grondwater betreft nadrukkelijk een inspanningsverplichting. De gemeente kan de particulier adviseren over mogelijk te nemen maatregelen voor het opheffen van grondwateroverlast. Indien structurele grondwateroverlast blijft bestaan nadat de particulier aan zijn eigen verplichtingen heeft voldaan en het grondwater redelijkerwijs niet zelf kan verwerken, zal de gemeentelijke zorgplicht inwerking treden. De gemeente zal dan-voor zover doelmatig - voorzien in een afvoermogelijkheid van het overtollige grondwater. De gemeente legt grondwaterhuishoudkundige eisen op bij nieuwbouwplannen. Deze worden in overleg met het waterschap geformuleerd en vastgelegd in het watertoetsproces.

57

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie Het Grondwaterconvenant 2021-2027 wordt opgevolgd met een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Waar mogelijk nemen we dit mee in ons lokaal beleid. We gaan in gesprek met onze waterpartners over een strategie ten aanzien van bodemenergiesystemen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Waterschap Het waterschap beheert het water in beken, sloten, rivieren en kanalen (het zogenoemde 'oppervlaktewater'). Via het oppervlaktewater wordt het aangeboden overtollig water afgevoerd. Door het instellen van het oppervlaktewaterpeil beïnvloedt het waterschap indirect ook het grondwaterpeil. Andere taken op het gebied van het waterschap voor grondwater: ▪ permanent onttrekken van grondwater tot een hoeveelheid van 150.000 m3/jaar en niet bedoeld voor bodemenergiesystemen of openbare drinkwatervoorziening ▪ tijdelijk onttrekken van grondwater ten behoeve van b.v. bronbemalingen, beregeningen en bodemsaneringen. ▪ registreren van onttrekkingen van grondwater in een landelijk registratiesysteem en het uitoefenen van toezicht en actieve handhaving op overtredingen. ▪ beoordeelt ook de ruimtelijke plannen van gemeenten of er voldoende rekening wordt gehouden met (grond)water. Deze ‘watertoets’ vormt de verbindende schakel tussen waterbeheer en ruimtelijke ordening.

Regierol en loketfunctie (communicatie, meldingen en klachten)

Provincie De provincie is strategisch grondwaterbeheerder. Dat wil zeggen dat de provincie in de gaten houdt of er nog voldoende grondwater van de gewenste kwaliteit is. In dit kader geeft de provincie vergunningen af, aan de drinkwaterbedrijven, voor grote industriële onttrekkingen en voor bodemenergiesystemen. De gemeente voorziet in de loketfunctie bij vragen en/of meldingen over grondwater in stedelijk gebied. Daarnaast heeft de gemeente de regierol bij het zorgvuldig afhandelen van de meldingen. Dit betekent dat: ▪ vragen en klachten in ontvangst worden genomen ▪ de gemeente beoordeelt of er sprake is van overlast ▪ de gemeente beoordeelt of de overlast is gerelateerd aan afwijkende grondwaterstanden ▪ waar nodig er aanvullend onderzoek plaatsvindt ▪ op basis van de vergaarde informatie een besluit wordt genomen of er doelmatig maatregelen getroffen kunnen worden De regierol van de gemeente maakt niet dat de gemeente alle bovenstaande acties zelf moet uitvoeren, dit kan ook liggen bij de verantwoordelijkheid van de particulier of het waterschap. Dit geldt eveneens voor het treffen van doelmatige maatregelen.

58

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie De gemeente werkt met een KCC (servicelijn) waar klantvragen worden geregistreerd en naar gelang de aard van de melding worden doorgezet naar de betreffende verantwoordelijke.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Criteria gewenste grondwaterstand

De gewenste grondwaterstanden is in het beleid geformuleerd als een gewenste ontwateringsdiepte, waarbij de ontwateringsdiepte is gedefinieerd als het verschil tussen maaiveld het de Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG). In het beleid is onderscheid gemaakt naar de volgende bestemmingen: ▪ Woningen met kruipruimte ▪ Woningen zonder kruipruimte ▪ Secundaire wegen en woonstraten ▪ Primaire wegen ▪ Bedrijventerreinen Afhankelijk van de bodemkenmerken en ervaringen kan iedere gemeente eigen gewenste ontwateringsdieptes per kern/gebied hanteren.

Idem gezamenlijke visie We hanteren bij nieuwbouw de volgende streefpeilen, waarbij onderscheid wordt gemaakt in de volgende bestemmingen: - Woningen met kruipruimte: 0,70 m -mv. - Woningen zonder kruipruimte: 0,30 m -mv. - Groenvoorzieningen; 0,50 m -mv. - Secundaire wegen en woonstraten: 0,70 m -mv. - Primaire wegen: 1,00 m -mv. - Bedrijventerreinen: 1,00 m -mv. In bestaand stedelijk gebied toetst de gemeente Moerdijk op structureel hoge grondwaterstanden in de openbare ruimte. Voor nieuwbouwlocaties zijn de gewenste ontwateringsdiepten ook geformuleerd in de HIOR als randvoorwaarde voor de ontwikkeling.

Definitie structurele grondwater overlast

Structurele afwijking van de gewenste grondwaterstand (zoals per bestemming en/of gebied vastgelegd) waarbij aantoonbaar schade en/of overlast optreedt als gevolg van deze afwijking.

Idem gezamenlijke visie

Definitie structurele grondwater onderlast

De gemeente gaat over tot nader onderzoek van mogelijke grondwateronderlast indien grondwaterstanden 3 jaar achtereen een dalende trend laten zien. Deze trend maakt onderdeel uit van een periodiek grondwaterverslag van de gemeten grondwaterstanden.

Idem gezamenlijke visie

Criteria doelmatige maatregelen (incl. risico analyse/ MKBA)

In de doelmatigheidsafweging bij maatregelen tegen grondwateroverlast worden de volgende aspecten meegenomen: ▪ de voorgenomen maatregel moet in verhouding staan tot de overlast ▪ de voorgenomen maatregel moet in verhouding staan tot andere mogelijke maatregelen om de overlast te verminderen ▪ waar mogelijk worden maatregelen gecombineerd met andere werken in de openbare ruimte ▪ de voorgenomen maatregel leidt niet tot nieuwe overlast en/of knelpunten ▪ de voorgenomen maatregel moet passen binnen het geheel aan uitgaven van de gemeente aan de rioleringszorg Naast het zorgvuldig afhandelen van meldingen vergaart de gemeente structureel inzicht in de grondwaterhuishouding met behulp van een grondwatermeetnet. In een periodiek grondwaterverslag worden trends van stijgende of dalende grondwaterstanden over de jaren gesignaleerd. Bij werken in de openbare ruimte zoals het vervangen van oude riolering bepaalt de gemeente vooraf of dit ongewenste wijzingen van de grondwaterstand tot gevolg kan hebben, en

Idem gezamenlijke visie

Voorkómen grondwater overlast en onderlast bij huidig gebruik

59

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie De gemeente Moerdijk bepaalt de aandachtsgebieden voor grondwateroverlast op basis van meldingen en op basis van metingen en analyse van het grondwatermeetnet.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

houdt hier rekening mee bij de uitvoering. De gemeente vertegenwoordigt de belangen van bewoners in geval van (voorgenomen) wijzigingen in grootschalige grondwateronttrekkingen (drinkwater, industrie e.d.).

Bij vervanging, herstrating of herstructurering wordt de overlast nader onderzocht. Indien doelmatig zal tegelijk met de herinrichting van de openbare ruimte een drainage-infiltratiesysteem worden aangelegd. Lozing van grondwater vindt in principe niet op de riolering plaats. Bij vaststelling van structurele grondwateroverlast wordt waar mogelijk aansluiting gezocht met geplande rioolreconstructies, om de aanleg van voorzieningen die het overtollige grondwater afvoeren daarmee te combineren.

Voorkómen grondwater overlast en onderlast bij nieuwbouw

Via het instrument van de watertoets (waterparagraaf in bestemmingsplan) en via het programma van eisen van de Openbare Ruimte geeft de gemeente actief sturing aan het proces van bouwrijp maken. De ontwikkelaar zorgt voor minimaal 1 jaar aan metingen van de grondwaterhuishouding (middels peilbuizen, minimaal 2 meetmomenten per maand) als input voor de waterparagraaf van een ontwikkeling.

Idem gezamenlijke visie Bij nieuwbouw zal zo min mogelijk gebruik worden gemaakt van ontwateringsmiddelen. Indien mogelijk verdiend ophogen de voorkeur. Dit wordt onderzocht door middel van geohydrologisch onderzoek.

Het uitgangspunt voor nieuwbouw is dat er zo min mogelijk gebruik gemaakt wordt van ontwateringsmiddelen. Indien mogelijk verdient “ophogen” de voorkeur. Dit wordt onderzocht in een geohydrologisch onderzoek. Bij het afwegen van alternatieve werkwijzen worden zowel investeringskosten als beheerkosten meegenomen.

(basis) Grondwater meetnet

Bij inbreidingen stuurt gemeente door voorwaarden te verbinden aan de bouwvergunning. Deze zullen veelal echter minder uitgebreid van aard zijn dan bij uitbreidingen. De gemeente beheert en onderhoudt een grondwatermeetnet om voldoende inzicht te verkrijgen in de grondwaterhuishouding om meldingen en klachten te kunnen beoordelen. Er zijn minimaal 2 meetmomenten per maand. De gemeente verwerkt de gegevens periodiek in een grondwaterverslag.

Idem gezamenlijke visie De gemeente Moerdijk beschikt over een grondwatermeetnet dat representatief is voor het stedelijk (bebouwd) gebied. Het meetnet is geautomatiseerd Grondwaterstanden worden minimaal 1 keer per dag geregistreerd en opgeslagen. Uitlezen van de geregistreerde data gebeurt 2 keer per jaar.

60

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Beheer/onderhoud en monitoring (incl. analyses, etc.)

Grondwatervoorzieningen in het beheerpakket dienen volledig en actueel te zijn. Op basis van deze informatie onderhoudt de gemeente de objecten systematisch. Indien voorzieningen nog niet volledig in beeld zijn start de gemeente een inventarisatie om op termijn een compleet beeld te verkrijgen.

Idem gezamenlijke visie Door de aanwezigheid van slecht doorlatende lagen is in Moerdijk op verschillende locaties een natuurlijke hoge grondwaterstand. Dit probleem wordt meestal aangepakt door middel van drainage.

Particuliere voorzieningen vallen hier buiten. De bekende drainage wordt doorgespoten om de 3-5 jaar wordt of naar aanleiding van meldingen. Actiever omgaan met overige (onbekende) drainage en de registratie in beheerpakket is een aandachtspunt.

SAMENWERKING EN AFSTEMMING TAKEN

Referentielijn gezamenlijke (lange termijn) visie

Beleidskeuzen gemeente Moerdijk

Samenwerking in de keten

De Water- en Klimaatkring West (WKW) is een werkregio in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). De werkregio heeft als doel: ▪ Klimaatadaptatie: de regio klimaatbestendig en waterrobuust maken, zodat we in 2050 goed om kunnen gaan met het steeds vaker voorkomend extreem weer en voorbereid zijn op watertekorten, wateroverlast, overstromingsrisico’s en een warmer klimaat. ▪ Waterketen: Het verder professionaliseren van de beheertaken in de waterketen en de (personele) kwetsbaarheid verminderen.

Idem gezamenlijke visie

Visie op de lange termijn: Een gezamenlijke invulling van beleid en strategie, met behoud van verschillen per bestuurlijke organisatie. Specifieke taken worden centraal binnen de Water- en Klimaatkring West/SWWB uitgewerkt op basis van doelmatigheid. De waterketen bestaat uit alle schakels die nodig zijn om water te winnen en uiteindelijk na gebruik weer te lozen. De waterketen bevat ook het oppervlakte watersysteem. De primaire doelen betreffen: ▪ Beschermen van de volksgezondheid ▪ Bijdragen aan voldoende schoon water ▪ Zorgen voor droge voeten ▪ Bijdragen aan een goed en duurzaam leefmilieu De keten vertegenwoordigd veel zorgplichten die worden ingevuld door meerdere overheidsorganisaties. De invulling van de zorgplichten vindt vaak nog individueel plaats, waardoor we de integraliteit tussen de zorgplichten soms missen. De bekostiging van de zorgplichten vindt plaats middels belastingen. Om de publieke kosten zo laag mogelijk te houden is het van belang om te kijken of we maatregelen treffen met de grootst mogelijk winst voor de

61

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

gehele waterketen. Bij missende integraliteit tussen de zorgplichten zal eerst op ambtelijk niveau worden geëscaleerd en indien nodig bestuurlijk niveau worden beslecht.

FINANCIËN EN PERSONELE INVULLING

Referentielijn gezamenlijke (lange termijn) visie

Beleidskeuzen gemeente Moerdijk

Heffingsgrondslagen (verbrede rioolheffing buitengebied, grondslagen afvalwater- hemelwatergrondwaterzorgplicht)

Door de Vereniging van Nederlandse Gemeente (VNG) is de modelverordening Riool- en waterzorgheffing geïntroduceerd als opvolger van de rioolheffing. De uitvoering van de brede gemeentelijke watertaken gaat verder dan de klassieke functie van rioleren (transport, afvoer). Om die reden heeft de modelverordening een benaming die meer recht doet aan het gehele takenpakket. Een adequate uitvoering van de zorgplicht is een collectief goed, alle percelen hebben profijt en kunnen niet worden uitgesloten.

Idem gezamenlijke visie

Personele bezetting en kwetsbaarheid

62

Het doel van de belasting is een doeltreffende belasting voor bekostiging van de gemeentelijke watertaken. De rioolheffing wordt per organisatie geheven op basis van verschillende uitgangspunten. Formatie dient afgestemd te zijn op de invulling van de zorgplichten in dit GWP. Basis is invulling van de formatie volgens Kennisbank Stedelijk water voor zover deze actueel is voor de huidige zorgplichten.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Idem gezamenlijke visie

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

BIJLAGE D WATERKETENVISIE WATER- EN KLIMAATKRING WEST Samen schakelen Klimaatkring West

naar

een

toekomstbestendige

Water-

en

Als water- en klimaatpartners binnen Water- en Klimaatkring West werken we samen aan beleid, wisselen we kennis, innovaties en waar wenselijk capaciteit uit en verbinden we partijen. Wij werken samen aan een optimale inrichting van de totale waterketen en bouwen verder aan een veerkrachtig zoetwatersysteem. We stellen de leefbaarheid van de omgeving centraal, besparen water en streven naar een zo hoog mogelijke waarde van water en een vitale bodem. Met deze gezamenlijke waterketenvisie laten we zien wat we uiteindelijk willen bereiken. Met een verdere uitwerking en doorvertaling van de visie in o.a. de gemeentelijke programma’s Water en Riolering en de visie Bath zorgen we voor synergie en een doelmatige werking. Samen schakelen De regio Midden- en West-Brabant is een sterke economische regio waarin internationale bedrijven zich graag vestigen. Niet alleen vanwege de strategische positie, maar ook vanwege de goede woon- en leefomgeving. Niet te veel, niet te weinig en schoon water speelt in deze regio een belangrijke rol, net als de lange afvalwaterpersleiding naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie Bath in beheer bij waterschap Brabantse Delta. Een groot deel van het stedelijk en industrieel afvalwater vindt zijn weg via deze afvalwaterpersleiding (AWP) richting de Westerschelde.

Ook bij de lokale zuiveringen van Dinteloord, Halsteren, Nieuw-Vossemeer, Willemstad, Ossendrecht en Putte zuivert het waterschap afvalwater. De drinkwaterbedrijven Evides en Brabant Water pompen in deze regio grondwater op uit de bodem om er daarna drinkwater van te maken. De gemeenten spannen zich in om zo doelmatig mogelijk het afval- hemel- en grondwater in te zamelen, lokaal te verwerken en te transporten. Een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting is een samenspel van verantwoordelijkheden en vereist breed maatschappelijk partnerschap. De integrale

63

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

doorontwikkeling van de regio via de verstedelijkingsstrategie West Brabant West kan hierbij als het vehikel functioneren. Ook de hulp van particulieren is hierbij nodig. Bodem en water zullen steeds meer sturend worden bij ruimtelijke ontwikkelingen. We beschouwen stad en land in samenhang om bij te dragen aan een aantrekkelijk landschap ter bevordering van een goede omgevingskwaliteit. Bedreigingen Al met al ligt er in West-Brabant een unieke en robuuste waterinfrastructuur waar we nog decennia profijt van kunnen hebben. Maar in hoeverre is het aannemelijk dat we over 30-50 jaar het water nog steeds op dezelfde manier winnen, gebruiken, inzamelen, transporteren en verwerken? In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie hebben we als overheden met elkaar afgesproken om klimaatbewust te handelen en de openbare ruimte voor 2050 klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Klimaatbestendig wil zeggen dat de risico's vanwege weersextremen in 2050 aanvaardbaar, draagbaar, en beheersbaar zijn. De lozingspunten riolering binnen de afvalwaterketen hebben mogelijk een effect op de lokale waterkwaliteit, maar beïnvloeden mogelijk ook de waterkwaliteit van de grotere watersystemen. Denk hierbij aan de blauwalgenproblematiek in het VolkerakZoommeer en PFAS-problematiek in de Westerschelde. Ook komen er vanuit Europese wetgeving (steeds) strengere lozingseisen op ons af.

Met name gericht op het terugdringen van microverontreinigingen zoals medicijnresten, hormoonstoffen, PFAS en microplastics. Met een gecoördineerde aanpak zijn in te zetten acties het meest effectief. Verder zijn er aanbevelingen van de Adviescommissie Droogte gericht op het vasthouden en aanvoeren van water, minder onttrekken van grondwater ten behoeve van o.a. drinkwatergebruik en bedrijfsprocessen en minder verdampen om dat te kunnen doen of de gevolgen te beperken. Op de hogere gronden in West-Brabant gaat het om robuuste beekdalen en het vergroten van de sponswerking van de bodem. Hiermee wordt ook een bijdrage

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

geleverd aan de versterking van bossen en groen die bijvoorbeeld CO2 vastleggen en een basis voor de versterking van biodiversiteit vormen. In de poldergebieden ligt het accent meer op een robuuste zoetwatervoorziening en opvangen van verzilting. Tot slot leidt de energietransitie tot een toename van alternatieve energiebronnen zoals WKO-installaties. Deze kunnen echter ook een bedreiging vormen voor de drinkwatervoorziening, bijvoorbeeld bij het doorboren en niet professioneel afdichten van afsluitende lagen. Ook vergen alternatieve energiebronnen aanzienlijk meer ruimtebeslag, niet alleen bovengrondse windmolenen zonneparken, maar ook ondergrondse warmwaterleidingen en het verzwaren van het elektriciteitsnet zorgen dat het steeds drukker wordt in de boven- en ondergrond. Kansen Het tempo waarmee technologische ontwikkelingen plaatsvinden maakt dat het lastig is om een beeld te vormen van de toekomst, vrijwel alles lijkt mogelijk. Zeker op het vlak van zuivering, hergebruik en terugwinning van afvalwater zien we kansen. Ook door aanpassingen in de waterketen of het watersysteem en behoeften en belangen van partijen ontstaan nieuwe kansen. Kansen die we kunnen benutten om bij te dragen aan lange termijn doelen zoals verbetering van de leefomgeving, verbetering van de waterkwaliteit, de energietransitie en digitalisering van de samenleving.

Bijvoorbeeld door meer water lokaal vast te houden, groen terug te brengen in de gebouwde omgeving, zoet water te conserveren, energie en grondstoffen terug te winnen en digitaal te werken. Wel ervaren we dat we meer afhankelijk worden van systemen, dit maakt ons ook kwetsbaar. Denk hierbij aan veiligheids-issues of uitval van energie/communicatie.

64

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Binnen Waterkring West werken we aan een optimale inrichting van de totale waterketen en werken we aan een veerkrachtig zoetwatersysteem waarbij: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

We besparen op watergebruik en duurzame waarden creëren We afvalwater nog gerichter gaan inzamelen Hemelwater optimaal benutten Rekening houden met weersextremen Bovengrondse oplossingen nastreven Gebiedsgericht te werk gaan Toewerken naar een circulaire grondstoffenbenadering en emissieloos werken En onze kennis blijven delen en doorontwikkelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Colofon GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

KLANT Gemeente Moerdijk Wethouder B. Blom Wethouder J van Dorst Marty Braat Stan Knijff AUTEURS Vera Kusters (Arcadis) Michel Moens (Arcadis) PROJECTNUMMER 30154178 ONZE REFERENTIE FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 DATUM 1 september 2023 STATUS Definitief

65

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023