Bijlage 2 - Gemeentelijk Waterprogramma 2024-2027 Moerdijk - definitief

Gemeentelijk Waterprogramma 2024-2027

Gemeente Moerdijk 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

2

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

Inhoudsopgave 1

2

3

4

3

Inleiding

4

1.1

Functies en geldigheidsduur

5

1.2

Scope

5

1.3

Samenwerking in de regio

5

1.4

Omgevingswet

6

1.5

Leeswijzer

7

Beeld huidige situatie

8

2.1

Areaal en toestand

9

2.2

Terugblik en aandachtspunten

9

2.3

Ontwikkelingen

5

6

Overige zorgplichten in de waterketen

29

4.5

Bijdragen aan klimaatbestendigheid

30

4.6

Bijdragen aan een goede waterbalans

31

4.7

Bijdragen aan waardevol water

32

Uitvoeringsprogramma

33

5.1

Gezamenlijk programma

34

5.2

Gemeentelijk uitvoeringsprogramma

34

Middelen

36

6.1

Personele middelen

37

6.2

Financiële middelen

37

Bijlagen

43

10

Bijlage A Wettelijk kader

44

Visie en ambitie

14

Bijlage B Taken en bevoegdheden

46

3.1

Visie

16

Bijlage C Referentieschema Stedelijk waterbeheer

49

3.2

Leidende principes

16

Bijlage D Waterketenvisie Water- en Klimaatkring West

63

3.3

Basisopgave en speerpunten

17

Strategie en verankering

19

4.1

Afvalwater

20

4.2

Hemelwater

21

4.3

Grondwater

26

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

7

4.4

Colofon

65

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1

3 Visie en ambitie

INLEIDING Dit is het gemeentelijk waterprogramma (hierna: GWP). Hiermee leggen wij uit hoe we als gemeente Moerdijk samen met de regio werken aan een klimaatbestendige gemeente met een robuust wateren rioleringssysteem. Om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden, moeten de boven- en ondergrondse ruimte worden aangepast. Dit is voor de gemeente Moerdijk een grote opgave die wij alleen samen met onze inwoners en gebiedspartners aan kunnen pakken, zeker wat betreft de riolering en hemelwatervoorzieningen. Het GWP is een samen met de regio opgesteld instrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van extremer weer door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en inwoners en verandering in wetgeving. We stellen periodiek een nieuw plan op. Dit GWP is opgesteld voor de planperiode 2024-2027 en volgt het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) van 2020-2023 op.

4

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1.1

3 Visie en ambitie

FUNCTIES EN GELDIGHEIDSDUUR

Het GWP beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. Het GWP vervult vier hoofdfuncties: 1. 2. 3. 4.

Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie, met het Havenbedrijf Moerdijk1 en met onze waterpartners. Externe afstemming met inwoners en bedrijven. Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).

De Wet milieubeheer schrijft geen geldigheidsduur voor, hierin wordt de gemeente vrijgelaten. Om het zorgproces voor de riolering gaande te houden en aan te sluiten bij een raadsperiode hebben we gekozen voor een geldigheidsduur van vier jaar: 2024 tot en met 2027. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden is dit GWP opgesteld met een doorkijk over de gehele gebruiksduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk.

1 De gemeente Moerdijk en het Havenbedrijf Moerdijk werken samen volgens een onderlinge

(geactualiseerde) roadmap. Hierin staan de gezamenlijke afspraken in het kader van zorgsamenwerking op het dossier riolering en waterhuishouding.

5

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

1.2

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

SCOPE

Het GWP heeft meerdere raakvlakken met andere plannen en beleidsvelden. Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die directe aanleiding geven om deze planperiode verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het streven naar een klimaatbestendige leefomgeving. Hierdoor ontstaan nog meer dan vroeger raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg en nieuwbouwplannen. Ten tweede is dit de komst van de Omgevingswet, die de vorming van een integrale omgevingsvisie, -plan en programma’s verplicht stelt. Daarnaast hebben we communicatie en duurzaamheid hoog in het vaandel staan en willen we bewoners en bedrijven actief betrekken bij (uitvoering)plannen.

1.3

SAMENWERKING IN DE REGIO

We werken als gemeente Moerdijk samen met waterschap Brabantse Delta, gemeenten Bergen op Zoom, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen en Woensdrecht, Brabant Water en Evides binnen het samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West (WKW). Dit is een werkregio in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA).

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

De werkregio heeft als doel: ▪ Klimaatadaptatie: de regio klimaatbestendig en water robuust maken, zodat we in 2050 goed om kunnen gaan met het steeds vaker voorkomend extreem weer en voorbereid zijn op watertekorten, wateroverlast, overstromingsrisico’s en een warmer klimaat. ▪ Waterketen: Het verder professionaliseren van de beheertaken in de waterketen en de (personele) kwetsbaarheid verminderen. De werkregio geeft gezamenlijk invulling aan beleid en strategie, met behoud van verschillen per bestuurlijke organisatie. Specifieke taken worden centraal binnen de Water- en Klimaatkring West en/of SWWB (Samenwerken aan Water in Midden en West Brabant) uitgewerkt op basis van doelmatigheid. De waterketen bestaat uit alle schakels die nodig zijn om water te winnen en uiteindelijk na gebruik weer gezuiverd te lozen. De waterketen bevat ook het oppervlakte watersysteem. De primaire doelen betreffen: ▪ ▪ ▪ ▪

Beschermen van de volksgezondheid Bijdragen aan voldoende schoon water Zorgen voor droge voeten Bijdragen aan een goed en duurzaam leefmilieu

Bij het invullen van de zorgplichten riolering streven we naar zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Bij het treffen van maatregelen beschouwen we de integraliteit tussen alle zorgplichten in de waterketen. De waterketen omvat het totale watersysteem, van oppervlakte- en grondwater tot aan de drinkwatervoorziening en afvalwaterketen. Als waterpartners stellen we gezamenlijk beleid op en geven het een ‘couleur locale’. Om te komen tot voorliggend GWP hebben we het bestaande plan geactualiseerd op basis van gezamenlijke ambities en beleidskeuzes. Ook de financiële aspecten zijn herzien op basis van nieuwe inzichten en informatie.

6

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

1.4

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

OMGEVINGSWET

Na het van kracht worden van de omgevingswet (voorzien 1 januari 2024) is het gemeentelijk rioleringsplan niet langer een wettelijk verplichte planvorm maar kunnen elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Toch stellen we met dit GWP een opvolger van het GRP op. Het is immers een effectief planinstrument om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen. Daarbij houden we rekening met de beoogde opzet van de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en de programma’s. Omgevingsvisie In de gemeentelijke Omgevingsvisie worden lange termijn beleidsdoelen opgenomen en kan worden aangegeven met welke instrumenten die beleidsdoelen zullen worden nagestreefd. Hoofdstuk 3 omvat de visie, ambitie, doelstellingen en leidende principes als bouwstenen voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Omgevingsplan In het Omgevingsplan worden alle regels ten aanzien van de fysieke leefomgeving opgenomen. De beleidsregels maken onderdeel uit van het beleidskader zoals opgenomen in hoofdstuk 4 en de bijlagen. Op onderdelen zijn regels gekoppeld aan (de functies in) gebieden en geven we expliciet aan als sprake is van een verplichting. Met de komst van de Omgevingswet vervallen bepaalde regels op Rijksniveau en hebben we keuzevrijheid om deze over te nemen of los te laten.

Omgevingsprogramma Een Programma is een pakket van beleidsvoornemens en maatregelen om omgevingswaarden of doelen in de leefomgeving te bereiken en daaraan te blijven voldoen. De voorgenomen acties en (gebiedsgerichte en gezamenlijke) maatregelen voor het thema (stedelijk) water en de bijbehorende financiële middelen zijn opgenomen in hoofdstukken 5 en 6.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

1.5

3 Visie en ambitie

LEESWIJZER

Hoofdstuk 2: Hoofdstuk 3:

Hoofdstuk 4:

Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6:

Beeld van de huidige situatie Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand Visie en ambities Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken Strategie en verankering Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders en een vooruitblik op de juridische verankering daarvan Uitvoeringsprogramma Het maatregelenprogramma voor de komende planperiode Middelen Benodigde personele en financiële middelen, evenals onderbouwing van de rioolheffing (Kostendekkingsplan)

Bijlagen

7

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

2

3 Visie en ambitie

BEELD HUIDIGE SITUATIE

Om de goede dingen goed te kunnen doen, is inzicht nodig in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en in het functioneren van het systeem. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan. Ook kijken we terug op er goed gaat en waar er verbetering gewenst is. Dat vertaalt zich in aandachtspunten voor dit GWP voor de komende planperiode.

8

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

2.1

3 Visie en ambitie

AREAAL EN TOESTAND

Onderstaand reflecteren we kort op het areaal aan stedelijk water en riolering in Moerdijk en de toestand en het functioneren daarvan. Het betreft de assets in beheer van de gemeente, exclusief assets in beheer van het Havenbedrijf Moerdijk. Hierover wordt periodiek gerapporteerd in het separate Assetmanagementplan Riolering en Water Havenbedrijf Moerdijk.

Areaalkenmerken van het stedelijk watersysteem in onze gemeente zijn onder andere het aantal kilometers vrijvervalriolering, mechanische riolering en drainage, het aantal gemalen, meetpunten en randvoorzieningen en de hemelwaterbergingsvoorzieningen. De areaalcijfers zijn goed in beeld en indien nodig opvraagbaar bij de gemeente. Een overzicht van de lozingspunten is opgenomen in de viewer op www.pdok.nl onder het tabblad stedelijk water.

Kwaliteitstoestand en functioneren Op basis van cyclisch beheer wordt jaarlijks ongeveer 10% van het vrijvervalrioolstelsel gereinigd en geïnspecteerd. Op die manier houden we een goed beeld van de toestand van de vrijvervalriolering. We hebben de afgelopen jaren het planmatige beheerproces voor de vrijvervalriolering verder geoptimaliseerd. Inmiddels werken we volgens data gedreven en risicogestuurd beheer. Dit houdt in dat ieder rioleringsobject wordt gekwalificeerd in termen van toestand en risico op basis van o.a. schadebeelden en de onderhoudshistorie in relatie tot de (bovenliggende) functie. Dit leidt tot beter onderbouwde maatregelen. De mechanische riolering maakt voor het in stand houden gebruik van diverse strategieën, zoals periodiekpreventief, preventief- correctief, risico gestuurd en correctief onderhoud. De kwaliteit van gemalen, randvoorzieningen en persleidingen is over het algemeen goed.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Over het algemeen functioneren de rioleringssystemen binnen het stedelijk gebied over de hele linie goed. In 99% van de tijd is de bedrijfszekerheid van het systeem op orde en doet het systeem wat het moet doen. Wel hebben we bij de mechanische riolering in het buitengebied nog een aantal drukrioleringscluster waarbij het systeem verder geoptimaliseerd dient te worden. Dit in verband met grote lozingen door bedrijven of foutief aangesloten hemelwater.

2.2

Areaal

9

4 Strategie

TERUGBLIK EN AANDACHTSPUNTEN

Om aandachtspunten voor de komende planperiode in beeld te brengen, kijken we terug naar de afgelopen planperiode. Zowel gezamenlijk als waterpartners in de regio, als individueel.

Evaluatie samenwerkende waterpartners Als waterpartners hebben we elkaar in de afgelopen planperiode nog beter leren kennen en er is inmiddels een voldoende vertrouwensbasis om bepaalde zaken gezamenlijk en efficiënt op te pakken. De verantwoordelijkheden zijn goed vastgelegd en het gezamenlijk optrekken bij beleid vertaalt zich in kennisopbouw en onderlinge afstemming. De uitbreiding van watertaken met klimaatzaken is erg waardevol gebleken. Als waterpartners maken we gebruik van elkaars bouwstenen, bijvoorbeeld de subsidieregeling klimaat. Het is wel zaak om een gezonde balans te houden tussen het gezamenlijk optrekken bij de gemeentelijke watertaken en bij klimaatzaken. Het ambitieuze uitvoeringsprogramma blijft op gespannen voet staan met de beschikbare personele capaciteit. Door onderbezetting en personele wisselingen zijn activiteiten doorgeschoven naar de komende planperiode. Kwetsbaarheid van de organisatie is een blijvend aandachtspunt.

Aandachtspunten gemeente Moerdijk De afgelopen periode hebben we als Moerdijk onder andere bereikt: ▪ We hebben de financiële overstap gemaakt naar een spaarmethodiek. Dit heeft een stabiele financiële basis opgeleverd, ook voor dit nieuwe GWP.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

▪

3 Visie en ambitie

We zijn 40% extra gaan investeren in klimaatadaptatie. Met de vaststelling van de klimaatstrategie is dit standaard onderdeel van ons stedelijke waterbeheer geworden.

Een aantal punten die de komende planperiode aandacht verdienen zijn: ▪ Relinen is de afgelopen periode minder ingezet. De komende periode gaan wij meer gebruikmaken van reparaties aan het stelsel om meer grip te krijgen op het moment van vervangen. Dit helpt integrale projecten mogelijk te maken. ▪ Meer integraal plannen van werken binnen de openbare ruimte als geheel. Een inhaalslag op gebied van wegen of groen, vraagt flexibiliteit in het mee investeren en participeren vanuit riolering.

2.3

ONTWIKKELINGEN

Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste zijn onderstaand beschreven en vormen de basis voor de speerpunten komende planperiode (hoofdstuk 3). Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om in 2050 een klimaat robuuste leefomgeving te hebben. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef is er dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein.

10

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Naast extremere neerslag is verdroging een klimaatadaptatie opgave die plek heeft in het GWP. De afgelopen jaren hebben we te maken gehad met langdurige perioden van droogte. Door langdurige droogte kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur. Daarnaast zijn tijdens periode van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Door droogte komen ook sectoren onder druk te staan zoals voedsel en drinkwaterproductie en (proceswater en koeling voor) industrie. Ook neemt de schade aan de natuur en het risico op natuurbranden en waterkwaliteitsproblemen toe. Omdat het grondwatersysteem in Brabant nog steeds onder druk staat heeft provincie Noord-Brabant in 2018 nieuw grondwateronttrekkingsbeleid vastgesteld. De uitvoeringsregels zijn gericht op waterbesparing, terugdringen laagwaardig gebruik en minder consumeren. Recent zijn er in de provincie Noord-Brabant nieuwe ontwikkelingen in het grondwaterdossier, op weg naar een Droogteagenda voor Brabant 2040. Met dit GWP willen we hieraan een bijdrage leveren en Moerdijk minder kwetsbaar maken voor droogte.

Droogteagenda Brabant Rondom de droogteopgave en het grondwaterdossier spelen belangrijke ontwikkelingen in Noord-Brabant, ook voor de gemeente Moerdijk. Met het Grondwaterconvenant 2021-2027 sloten 13 Brabantse (water)partijen een overeenkomst om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans. In september 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport “Zonder water, geen later” voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Bij de Droogteagenda zijn ook gemeenten betrokken. In Moerdijk borgen we de Droogteagenda waar mogelijk in ons beleid.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Water en bodem sturend Eeuwenlang hebben we het water en bodem aangepast, zodat we hier fijn kunnen wonen en leven. Door een veranderend klimaat lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan en staat een veilig en gezonde leefomgeving onder druk. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we in op water en bodem als sturend element. We werken vanuit de randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem stellen. Zo houden we publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten beperkt en passen we het principe ‘niet afwentelen’ toe. We willen keuzes niet afwentelen op de toekomstige generaties, andere gebieden of functies en van privaat naar publiek. We houden meer rekening met extremen en beschouwen het omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem in samenhang. Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Structurerende keuzes zijn hierin voldoende water, schoon en gezond water en ruimte voor water. Uitputting energie en grondstoffen Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller, zowel vanuit het oogpunt van verduurzaming, maatschappelijke verantwoordelijkheid of een economisch rendabele business case.

Veranderende wetgeving Een belangrijke ontwikkeling voor dit GWP is de komst van de Omgevingswet. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen hiermee een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen mobiliteit, water, groen, bebouwing etc. Met het in werking treden van de Omgevingswet zal het GWP naar verwachting facultatief worden en opgaan in de omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma’s.

11

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Water en Bodem Sturend Op landelijk niveau wordt gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend. 25 november 2022 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat per brief aan de Tweede Kamer het belang van onze bodem en ons water benadrukt. In de brief staan concrete, sturende en verstrekkende keuzes ten aanzien van water en bodem, die vragen om een integrale aanpak. Met het GWP sorteren we waar mogelijk voor op deze ontwikkeling en wat het betekent in de lokale context van gemeente Moerdijk. Een greep uit de structurerende keuzes: ▪ We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de gebiedsprogramma’s opgenomen. ▪ We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving toe. ▪ Er komen afspraken om de bodem minder te bedekken, voor een gezondere bodem, minder hitte en wateroverlast. Denk aan minder stenen in de stad. ▪ Op verschillende plekken komt een hoger grondwaterpeil. Per gebied bekijken de betrokkenen in welk tempo welk doel kan worden bereikt. ▪ Water moet van goede kwaliteit blijven en bedrijven en inwoners gaan 20% minder drinkwater gebruiken.

▪ Lokale overheden worden verzocht zowel op dijken de biodiversiteit te bevorderen als binnendijks ruimte te zoeken voor natuurlijke achteroevers; ▪ We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een gezamenlijk instrument.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Energietransitie De openbare ruimte gaat veranderen. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de onderen bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren. De regio West-Brabant heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie waar te maken is op korte termijn een versnelling van de energietransitie nodig. Met de regionale energiestrategie gaat de regio het tempo verhogen. Doel van de regionale energie- en klimaatstrategie is om op regionaal niveau stevig in te zetten op de energietransitie. Door krachten in de regio te bundelen, barrières te slechten, de totstandkoming van concrete projecten te versnellen en aan te haken op economische, ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen. Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en water robuust maken. Opgaven worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving.

Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte. Vitaliteit Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval is sprake van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. De waterketen heeft volgens het Deltaprogramma op

12

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

een vitale en kwetsbare functie en dient als zodanig te worden beheerd. Het Rijk is verantwoordelijk voor de bescherming van vitale en kwetsbare functies die van belang zijn op nationaal niveau. Maar het Rijk kan deze taak niet alleen uitvoeren. Zij moet daarvoor samenwerken met beheerders, gemeenten, waterschappen, provincies en veiligheidsregio’s. Veiligheid Bij het inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering is het momenteel nog geen gemeengoed om rekening te houden met de risico’s en gevolgen van overstromingen. De kwetsbaarheid van de afvalwaterketen bij overstromingen is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) in beeld gebracht. Waterschap Brabantse Delta heeft in het kader van waterveiligheid stresstesten van het regionale watersysteem uitgevoerd. In 2019 heeft de gemeente Moerdijk interactieve stresstesten voor het gehele grondgebied laten opstellen. Zie ook de website: https://www.klimaatanalysemoerdijk.nl/

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Figuur 1 Website Klimaatanalyse Gemeente Moerdijk – Effecten wateroverlast

13

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3

3 Visie en ambitie

VISIE EN AMBITIE

In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe werken. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken. Samen met onze waterpartners hebben we de Waterketenvisie geactualiseerd voor een toekomstbestendige waterkring. Deze visie geeft richting aan dit plan en vormt een bouwsteen voor de Omgevingsvisie.

14

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Figuur 2 Waterketenvisie Waterkring West

15

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3.1

3 Visie en ambitie

VISIE

Samenwerkingsverband Water- en Klimaatkring West streeft naar het ontwikkelen van een toekomstbestendig water- en klimaatsysteem. Binnen deze kring werkt gemeente Moerdijk met partners samen aan gezamenlijk beleid, kennisdeling, innovaties, capaciteit en het verbinden van partijen. Het doel is om de totale waterketen optimaal in te richten en een veerkrachtig zoetwatersysteem te ontwikkelen. Hierbij staat de leefbaarheid van de omgeving centraal, waarbij waterbesparing, het waardevoller maken van water en het bevorderen van een gezonde bodem belangrijke speerpunten zijn. De voorgaande illustratie (Figuur 2) geeft de geactualiseerde Waterketenvisie weer. In Bijlage D is de gezamenlijke visie uitgeschreven.

3.2

4 Strategie

▪

▪

▪

▪

Meerwaarde creëren Waar mogelijk creëren we vanuit de invulling van de zorgplichten meerwaarde voor de omgeving: ▪

▪

▪

16

We dragen (binnen de reikwijdte van de wettelijke zorgplichten) bij aan ontwikkelingen die meerwaarde hebben voor onze leefomgeving. Daarbij stellen we ons omgevingsgericht op en kijken nadrukkelijk ook naar mogelijke bijdragen aan of effecten op o.a. gezondheid en omgevingskwaliteit. Voor een goede kwaliteit van ons water blijven we handelen in lijn met de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Grondwaterrichtlijn (GWR). Daarbij hebben we oog voor de ecologie, de morfologie (beperken piekafvoeren), de stoffen in het water én het vermijden van (nieuwe) gezondheidsrisico’s. We kijken zowel binnen als buiten de gemeentegrens of en hoe we, ontwikkelingen die gaande zijn, slim kunnen combineren. We wentelen waterproblemen niet af, tenzij dit op regionaal niveau doelmatiger is.

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

6 Middelen

In ons eigen handelen kijken we bewust naar hoe klimaat proof en energieefficiënt wij dit doen en leggen hierbij de nadruk op het bevorderen van duurzame initiatieven.

Doelmatig waterbeheer In lijn met het bestuursakkoord Water blijven we streven naar een zo doelmatig mogelijke werking van de waterketen:

LEIDENDE PRINCIPES

Bij de invulling van onze wettelijke watertaken en het nastreven van onze ambities laten we ons leiden door onderstaande leidende principes:

5 Uitvoeringsprogramma

▪

▪

Bij onze werkzaamheden kijken we of het meerwaarde heeft om gezamenlijk op te trekken binnen de waterkring. We verdelen de watertaken op zodanige wijze dat we optimaal gebruik kunnen maken van elkaars kennis en ervaring. Het ingezette pad van uniformering op het vlak van o.a. maaien en baggeren, meten en monitoren, centraal databeheer, assetmanagement, kostentoerekening en incidentenbeheersing zetten we door. We streven als waterpartners naar synergie door gezamenlijk infrastructurele werkzaamheden te plannen en verhogen daarmee tevens de kwaliteit. Door gezamenlijk te meten en de data te analyseren ontstaat inzicht in kwetsbare onderdelen/locaties en onbenutte capaciteit. Door de verkeerstoren optimaal in te richten houden we een vinger aan de pols en kunnen we tijdig anticiperen op situaties. Voldoende gebiedskennis en systeemkennis zijn van belang om de juiste investeringsbeslissingen te kunnen nemen. Met het verminderen van de afhankelijkheid van derden ontwikkelen we eigen kennis en blijven we goed in staat om projecten in regie uit te voeren. Zeker op het gebied van asset management en klimaatadaptatie kunnen we nog veel kennis uitwisselen tussen de waterketenpartners onderling en daarbuiten.

Conform de “Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water” ontwikkelen we de komende planperiode een (gezamenlijke) visie en aanpak door, om de kansen van de informatiesamenleving beter te benutten en de risico’s van digitale dreigingen te beperken.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Participatie In lijn met het gedachtengoed van de Omgevingswet willen we de maatschappelijke betrokkenheid verhogen: ▪

▪

▪

3.3

We vinden participatie van omwonenden en betrokkenen bij projecten in de buitenruimte een vanzelfsprekende zaak. Waar mogelijk willen we dat omwonenden ook feitelijk meedoen aan en kunnen profiteren van projecten. Inwoners en ondernemers willen we via gerichte communicatie betrekken bij het uitvoeren van onze watertaken en het nastreven van ambities. We richten onze communicatie in op een traject van waterbewust worden, naar waterbewust zijn en richting waterbewust handelen. In wateroverlastgevoelige gebieden raadplegen we perceeleigenaren en daar waar de urgentie hoog is zoeken we in de vorm van een risico- of klimaatdialoog naar een gedragen balans tussen korte en lange termijn oplossingen versus het accepteren van eventueel optredende waterschade.

BASISOPGAVE EN SPEERPUNTEN

Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Ook hebben we een rol in de zorg voor oppervlaktewater en drinkwater. Met dit GWP blijven we de komende planperiode planmatig en doelmatig invulling geven aan deze gemeentelijke kerntaken (de basisopgave). Daarmee dragen we bij aan de volgende omgevingsgerichte lange termijn doelstellingen: ▪ ▪ ▪

Bescherming van de volksgezondheid; Droge voeten (bebouwd gebied); Schoon water en een schone bodem.

In het verlengde van deze basisopgave hebben we de ambitie om, binnen de reikwijdte van de zorgplichten, bij te dragen aan gemeenschappelijke doelen zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid en een gezonde leefomgeving. Om bovenstaande visie te verwezenlijken willen we niet alleen als partners in de (openbare) ruimte en in

17

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

de waterketen samenwerken, maar ook met bewoners en bedrijven. Bewustwording van de uitdagingen waar we voor staan, is hiervoor een belangrijke eerste stap. Door samen te werken zetten we stappen en maken we impact. Om invulling te geven aan onze visie en bijbehorende ambities/gemeenschappelijke doelen werken we de komende planperiode (verder) aan drie speerpunten:

Speerpunt 1: Werken aan klimaatbestendigheid Het klimaat is aan het veranderen. Dat leidt o.a. tot zwaardere buien, een toename van warme dagen en langdurig droge perioden en een verandering van de biodiversiteit. Deze verandering stelt nieuwe eisen aan het watersysteem, de waterketen en de omgeving willen we droge voeten en een leefbare omgeving behouden. Klimaatadaptatie is het proces waardoor we, als samenleving, de kwetsbaarheid voor klimaatverandering verminderen of waardoor we profiteren van de kansen die een veranderend klimaat biedt. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ligt hierbij de focus op de thema’s waterveiligheid, wateroverlast, hittestress en droogte. Ook is er een toenemende aandacht voor behoud van biodiversiteit. Rijk en decentrale overheden hebben met betrekking tot klimaatadaptatie afgesproken zich tijdig aan te passen aan de (versnelde) klimaatverandering om schade te beperken en kansen te pakken. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is de ambitie opgenomen om Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te hebben ingericht.

Ambitie: Onze ambitie is om binnen de reikwijdte van de zorgplichten bij te dragen aan andere klimaatthema’s dan wateroverlast zoals droogte, hittestress en biodiversiteit door meekoppelkansen te benutten en belanghebbenden bij elkaar te brengen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

DPRA in Moerdijk In lijn met het plan van aanpak van het landelijke DPRA, heeft de gemeente Moerdijk net als andere gemeenten in Nederland inmiddels klimaatstresstesten uitgevoerd, inclusief een regionale Klimaatonderlegger, en daarover in gesprek gegaan met onze strategische partners in de Moerdijkse Klimaatdialoog. Deze inzet heeft in 2021 geresulteerd in de Klimaatstrategie, met een visie, doelen en uitvoeringsplan op klimaatadaptatie langs drie strategische lijnen: ▪ Gezond leef-, werk- en leerklimaat ▪ Klimaat en het productielandschap 2.0 ▪ Samen met de natuur

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Ambitie: We streven naar een natuurlijke fluctuatie zonder dat hierdoor overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Met het oog op een duurzame drinkwatervoorziening beschermen we onze zoetwatervoorraad. We sturen op afkoppeling van verhard oppervlak en infiltratie van hemelwater op de hoge(re) en droge(re) zandgronden. In Moerdijk zetten we vooral in op gebruik en extra waterberging met een vertraagde afvoer richting het hoofdwatersysteem om bij extreme buien wateroverlast te voorkomen en op de langere termijn droogte tegen te gaan.

Speerpunt 3: Waardevol water Speerpunt 2: Werken aan een goede waterbalans tussen bebouwd en landelijk gebied Wijzigingen in grondwateronttrekkingen en/of het optreden van langdurig droge of natte perioden als gevolg van klimaatverandering kunnen het verloop van de grondwaterstand beïnvloeden. Deze effecten kunnen we opvangen door de natuurlijke veerkracht van het watersysteem te versterken en te benutten. Open water is functioneel, maar draagt tegelijk ook bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. De behoefte aan gezond, schoon en voldoende water zal er altijd zijn en blijven. Vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Europese Grondwaterrichtlijn (GWR) wordt gewerkt aan gezond en schoon water. Het waterschap en de gemeenten hebben een resultaatverplichting voor het realiseren van de maatregelen die bijdragen aan de KRW- en GWR-doelen. Vanuit het Deltaplan Hoge Zandgronden (DHZ) wordt gewerkt aan het keren van een dreigend watertekort op de hoge zandgronden in Zuid-Nederland. Er is echter een sterke afhankelijkheid van gebiedspartners om dit te kunnen bereiken. Alleen als ieder zijn deel doet en we gezamenlijke doelen in het oog houden leidt het totaal aan verbetermaatregelen tot een goede waterbalans en mogelijk zelfs een plus op de omgevingskwaliteit.

18

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Als gemeenten zamelen we afvalwater in en het waterschap transporteert en zuivert dit afvalwater en verwerkt het tot reststoffen. Duurzaamheid, innovatie, klimaatbestendigheid, samenwerking en kostenbeheersing gaan hand in hand bij de verwerking van afvalwater. Om voorbereid te zijn op de toekomst en ook op de lange termijn kostenefficiënt te werken zullen we moeten vernieuwen. Bijvoorbeeld door energie en grondstoffen terug te winnen en schoon water opnieuw te gebruiken in plaats van af te voeren.

Ambitie: We volgen de ontwikkelingen op het vlak van terugwinnen en hergebruiken van water, energie en grondstoffen en koppelen belanghebbenden aan elkaar indien zich kansen voordoen.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

4

3 Visie en ambitie

STRATEGIE EN VERANKERING

In hoofdstuk 4 laten we zien hoe we invulling geven aan de zorgplichten en aan onze speerpunten. Deze strategie betreft de gezamenlijke koers en eventueel gemotiveerde afwijking daarvan voor onze gemeente Moerdijk. Ook omschrijven we, waar relevant, hoe we ons beleid juridisch (willen gaan) verankeren. In Bijlage C is dit beleidskader in meer detail overzichtelijk weergegeven in een Referentieschema Stedelijk Waterbeheer. Daarnaast schetst Bijlage B de context van taken en verantwoordelijkheden die bij de gemeente of juist bij andere partners of de particulier liggen.

19

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

4.1

3 Visie en ambitie

AFVALWATER

De inzameling en transport van (afval-)water is van belang voor een gezonde, veilige en comfortabele leefomgeving. Alle percelen en woonschepen op het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een aansluiting op de riolering, uitgezonderd bij specifieke situaties waar lokale behandeling doelmatiger is. Afvalwater zamelen we zoveel mogelijk afzonderlijk van regen- en grondwater in en voeren het af naar een zuivering. Regen- en grondwater voeren we bij voorkeur niet af naar de RWZI. Alle lozingen zijn gesaneerd. Lozing van huishoudelijk afvalwater Bij de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater maken we naast riolering ook gebruik van drukriolering en individuele behandelingsinstallaties voor afvalwater (IBA’s). Voor de lozing van afvalwater op drukriolering geldt dat deze niet hoger mag zijn dan is aangegeven in het Activiteitenbesluit. Bij een dergelijke gedoseerde lozing van “normaal” afvalwater moet het rioleringssysteem in staat zijn dit vlot te verwerken. Lozing van bedrijfsafvalwater Bedrijven moeten zelf voldoende buffercapaciteit aanbrengen om overbelasting van het systeem te voorkomen. Ook mag het te lozen afvalwater het systeem niet aantasten (zand, planten- vruchtenresten, te hoog gehalte ijzer, te hoge ph waarde, etc.).

Via maatwerkvoorschriften kunnen (vooraf) specifieke of aanvullende eisen aan de lozing gesteld worden. Foutaansluitingen Het lozen van hemelwater op het drukrioleringsstelsel is verboden. Dergelijke foutaansluitingen zijn een structureel probleem dat via goede voorlichting en onderzoek bestreden moet worden. Binnen de gemeente Moerdijk doen we hier actief onderzoek naar. De komende planperiode zetten we verder in op het afkoppelen van hemelwater van op drukriolering (fout) aangesloten afvoerende oppervlakken.

20

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

Onderhoud drukriolering Het onderhoud aan de drukriolering voeren we als gemeente zelf uit. Het in stand houden van drukriolering kost relatief veel beheer- en onderhoudskosten. Om deze reden nemen we ook alternatieven in beschouwing voordat we aansluiten op drukriolering, daar waar van toepassing. IBA’s Binnen de gemeente Moerdijk zijn de perceeleigenaren zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de IBA’s. Een IBA-systeem is voor de lozing van huishoudelijk afvalwater niet toegestaan als binnen 40 meter van de erfgrens riolering ligt. Voor WM-inrichtingen (bepaalde bedrijven of activiteiten die moeten voldoen aan het Activiteitenbesluit) is het afstandscriterium gekoppeld aan de omvang van de lozing, conform activiteitenbesluit. Onder de huidige wetgeving bepaalt de afstand tot de riolering of bij nieuwe aanleg/vervanging moet worden aangesloten op de riolering. Hier mag niet van worden afgeweken. De Omgevingswet geeft gemeenten de beleidsruimte om voortaan zelf te bepalen wanneer aansluiten op de riolering wenselijk/doelmatig is. De provincie heeft geen rol meer bij de invulling van de zorgplicht voor stedelijk afvalwater in het buitengebied. Gemeente en waterschap dienen samen de meest gewenste lozingsroute te bepalen.

We kunnen als gemeente ervoor kiezen om de huidige afstandseisen te handhaven en indien nodig te werken met maatwerkvoorschriften óf te kiezen voor werkingsgebieden waarin we de afstandseisen loslaten. We kunnen hierbij ook nog kiezen voor één werkingsgebied of een werkingsgebied per lozingscategorie (afstand en omvang lozing). Vooralsnog kiezen we voor het vasthouden aan de huidige criteria en nemen we de regels over uit de bruidsschat. De bruidsschat bestaat uit algemene regels op rijksniveau, die bij inwerking treden van de Omgevingswet, verschuiven naar gemeentelijk niveau. De komende planperiode bekijken we samen met waterschap of het doelmatiger is om, in het spoor van het omgevingsplan, de bestaande criteria te vervangen door een transparant afwegingskader.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Risico-gestuurd beheer en onderhoud De gemeente Moerdijk is gestart met risicogestuurd beheer en onderhoud van het rioleringssysteem. Vanaf 2024 werken we volledig risico-gestuurd. We bepalen het moment van onderhoud plegen of vervangen op bassi van pijlers zoals de beschikbare data, functie rioolstreng, bovengrondse infrastructuur en de integrale meerjarenplanning binnen de openbare ruimte. Meten en monitoren Om grip te houden op het functioneren van het afvalwatersysteem continueren we het meetnet riolering. Hiermee verzamelen we meetgegevens om in te zetten voor systeemanalyse, modelberekeningen en studies. Ook koppelen we onze gegevens met de datasystemen van partners in de waterketen om samen op te trekken.

4.2

HEMELWATER

Hemelwater voeren we bij voorkeur niet af naar de RWZI. Hemelwater dat valt in openbaar gebied verwerken we lokaal en anders regionaal, bij voorkeur door infiltratie of tijdelijke berging. Periodiek terugkerende plaatselijke wateroverlast gaan we zoveel mogelijk tegen in openbaar gebied. Afkoppelen moet een meerwaarde opleveren voor het totale (stedelijke) watersysteem. Ingezette koers De komende periode zetten we de koers voort om anders om te gaan met hemelwater. We blijven actief bezig met het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte en daarmee in te spelen op klimaatverandering. Zowel bij grootschalige nieuwbouwprojecten als kleine ingrepen in de bestaande omgeving. We vinden dat de omgang met en verwerking van hemelwater een gedeelde verantwoordelijkheid is, waarvoor we samen met de inwoners en de bedrijven aan de lat staan.

21

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

We geven hier een praktische invulling aan door onder andere: ▪ een voorkeursvolgorde na te streven voor de omgang met water; ▪ voldoende groen en open water te creëren; ▪ waterberging bij ruimtelijke ontwikkelingen te eisen (en te ondersteunen met een rekentool en ‘waterbank’ instrument); ▪ en dit beleid te verankeren in plan(ontwikkelingen). Verwerking van hemelwater Voor de omgang met hemelwater is het vertrekpunt dat we willen voorkomen dat hemelwater wordt afgevoerd uit het gebied. We hanteren de volgende voorkeursvolgorde: 1. Hergebruik Hergebruik van regenwater, om zuiniger om te gaan met water en minder drinkwater te verspillen 2. Bergen en infiltreren op eigen terrein Niet afwentelen van privaat naar publiek, tenzij een centrale voorziening in het werkgebied doelmatiger is. 3. Tijdelijke opslag in openbaar gebied met uitloop naar groen Bij voorkeur bovengrondse opslag. Uitloop naar groen om schadelijke neveneffecten zoveel als mogelijk te beperken. 4. Afvoeren op bovengrondse hemelwatervoorziening Af te voeren water slim verdelen door waar het kan te lozen op bovengrondse hemelwatervoorziening (watergang, weg met afwateringsfunctie, etc.) 5. Afvoeren op een ondergrondse hemelwatervoorziening 6.

Afvoeren op een gemengd rioolstelsel richting RWZI Inspelen op droogte In de voorkeursvolgorde staan de manieren van hemelwaterverwerking die bijdragen aan droogtebestrijding voorop. Met het hanteren van deze voorkeursvolgorde sluiten we aan bij een aantal structurerende keuzes die water en bodem sturend maken (zie tekstkader paragraaf 2.3). We hebben namelijk de voorkeur voor bovengrondse opslag in het groen. Daarmee sturen we op principes zoals het niet

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

onnodig verharden van de bodem en het niet afwentelen van hemelwater van private naar publieke ruimte.

te zijn bij nieuwe ontwikkelingen vanuit de afdeling water en riolering, kunnen we ook in de ontwerpfase van een ontwikkeling al de aanleg van open water stimuleren.

Het benutten van hemelwaterbergingsvoorzieningen als zoetwatervoorraad is in het kader van droogte een interessante optie die echter op gespannen voet staat met de wens om berging weer tijdig beschikbaar te hebben. We gaan gezamenlijk met de waterpartners een onderzoek uitvoeren naar de (on)mogelijkheden van een dergelijke dubbelfunctie. Het gebruikmaken van meet- en regeltechniek, neerslagvoorspelling en/of een slimme inrichting biedt mogelijk perspectief. Daar hoort dan ook een transparant afwegingskader bij.

Tabel 1 Waterhinder en -overlast: beeld, definities en strategie

Voorkeur voor bovengrondse maatregelen Extreme buien verwerken we bij voorkeur bovengronds in plaats van ondergronds. In het streven naar een klimaatbestendige en leefbare omgeving zal het aantal bovengrondse voorzieningen voor de (tijdelijke) opslag van regenwater dan ook toenemen. Hierbij hebben we als gemeente Moerdijk een voorkeur voor retentievoorzieningen die infiltratie van regenwater bevorderen of realisatie van oppervlaktewater (sloten, greppels en vijvers). Slechts in het geval dat bovengrondse retentie niet mogelijk blijkt te zijn, passen we maatregelen als ondergrondse bergingskelders (bergen) of verruimen van de (regenwater)riolering (afvoeren) toe. De voorkeursvolgorde past het principe toe dat zoveel als mogelijk retentie (dicht)bij de bron moet worden gerealiseerd. In de praktijk komt dit neer op in eerste instantie realisatie van retentie op eigen terrein (bijvoorbeeld groene daken) en in tweede instantie realisatie van retentie binnen het werkgebied van de ontwikkeling. Open water creëren We hebben de wens om voldoende open water binnen onze gemeentegrenzen te hebben. Doordat we de eis tot retentie combineren met de voorkeursvolgorde is het gevolg dat er van nature oppervlaktewater wordt gerealiseerd bij nieuwe ontwikkelingen. Door tevens in een vroeg stadium betrokken

22

4 Strategie

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

Waterhinder Kenmerken: ▪ het water blijft staan in openbaar gebied, waardoor wegen tijdelijk niet begaanbaar zijn; ▪ (ernstige) waterhinder leidt niet tot schade aan gebouwen; ▪ waterhinder zal door klimaatverandering vaker voorkomen en vinden we acceptabel. Strategie: In geval van hinder treffen we als gemeente bij de uitvoering van reguliere reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden van ernstige hinder aanmerkelijk kleiner wordt. Hemelwateroverlast Kenmerken: ▪ materiële schade: het water loopt vanaf de straat gebouwen in; ▪ risico’s voor de volksgezondheid: afvalwater stroomt in grote mate vanuit de riolering de straat op; ▪ belemmering voor hulpdiensten en economische schade: het water op straat blokkeert hoofdwegen Strategie: In geval van hemelwateroverlast treffen we als gemeente, indien mogelijk (tijdelijke) bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het risico op schade te beperken. Ter voorkoming van structurele overlast onderzoeken we mogelijke oorzaken en oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig, ten uitvoer.

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

Risicobeperking wateroverlast Omdat de capaciteit van het rioleringssysteem vanuit economisch oogpunt beperkt is, kan het voorkomen dat in meer of mindere mate een vorm van overlast optreedt. Hierbij maken we onderscheid naar waterhinder en wateroverlast. Tabel 1 geeft per vorm een beeld, definitie en de strategie hoe we als gemeente met dergelijke situaties omgaan. Vooralsnog blijven we de bestaande riolering toetsen aan de hand van neerslag extremen. Hiertoe voeren we stresstesten riolering uit of actualiseren deze indien nodig. We maken een inschatting van eventueel te verwachten schade als gevolg van extreme neerslag en de benodigde investeringen om dergelijke schade te voorkomen. Bij het ontwerp betrekken we zo veel mogelijk de openbare ruimte. Uitgangspunten onder- en bovengrondse verwerkingscapaciteit De gemeente onderhoudt en verbetert het stedelijk watersysteem en toetst de gevoeligheid van het rioolstelsel op overlast met behulp van modelberekeningen.

Daarbij hanteren we voor nieuwe gebieden een ander uitgangspunt dan in bestaand gebied: ▪ Bestaand gebied: geen water-op-straat bij een belasting met bui08 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de twee jaar) ▪ Nieuwe gebieden: geen water-op-straat bij een belasting met bui10 van de Kennisbank Stedelijk water (herhalingstijd van eens in de tien jaar) Uiteindelijk moet de totale verwerkingscapaciteit van zowel de onder- als bovengrondse ruimte extreme buien kunnen opvangen, waarbij water niet wordt afgewenteld naar andere gebieden. Dat kan om verbetermaatregelen vragen. Hierbij maken we een doelmatigheidsafweging tussen de meerkosten van diameterverruiming en de potentie van de bovengrond om extra regenwater te kunnen verwerken (maatwerk). Toetsing ondergrondse verwerkingscapaciteit De ondergrondse afvoercapaciteit van bestaande systemen toetsen we aan een ontwerpbui met een theoretische

23

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

herhalingstijd van 1x per 2 jaar (Bui 08 uit de Kennisbank Stedelijk Water). In deze situatie dient de waakhoogte ten opzichte van maaiveld minimaal 0,25 m te bedragen. Indien in theorie niet wordt voldaan aan het toetsingscriterium en in praktijk ook wateroverlast wordt ervaren, treffen we als gemeente passende en doelmatige maatregelen. Bij verbetermaatregelen toetsen we aanvullend aan een bui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 5 jaar en 1x per 10 jaar (resp. Bui 09 en Bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water), waarbij water op straat acceptabel is. De ondergrondse afvoercapaciteit van nieuwe systemen ontwerpen we op een bui met een theoretische herhalingstijd van 1x per 10 jaar (Bui 10 uit de Kennisbank Stedelijk Water). Bij een dergelijke bui mag er geen water op straat optreden. In deze situatie dient in minimaal 95% van de rioolputten de waakhoogte 0,25 m te bedragen. Toetsing bovengrondse verwerkingscapaciteit De bovengrondse verwerkingscapaciteit van bestaande systemen toetsen we aan de voorgeschreven toetsbuien in het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA). Dit is een “stresstest” waarbij het hele plangebied tegelijkertijd dezelfde neerslaghoeveelheid te verwerken krijgt. Bij een dergelijke bui mag het water niet hoger dan 2 cm tegen de gevel staan. Wanneer de gemiddelde waterhoogte hoger is dan deze 2 cm zal dit leiden tot schade.

Ook mag bij een dergelijke bui geen schade optreden aan essentiële voorzieningen (uitvallen elektra, begaanbaarheid hoofdinfrastructuur). Bij kleine ontwikkelingen mag worden volstaan met een praktische rekenmethode in plaats van een gedetailleerde berekening. Voor nieuwe ontwikkelingen gaan we in plaats van een projectgebonden advies uit van een vloerpeil van 0,30 m ten opzichte van het hoogste punt van de weg. Hierdoor creëren we een hogere bescherming tegen wateroverlast in de openbare ruimte. Systeemoverzicht Stedelijk Water. Voorafgaand aan dit plan hebben we een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) van de gemeente Moerdijk opgesteld. De inzichten daaruit helpen strategische keuzes te maken ten aanzien van te nemen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

maatregelen en de planning daarvan. Het SSW is namelijk de opvolger van het basisrioleringsplan (BRP), met als belangrijkste onderscheid een scopeverbreding van de riolering (ondergrondse infrastructuur) naar de openbare ruimte en het oppervlaktewater. Het SSW beschrijft alle deelsystemen van het stedelijk watersysteem (riolering, oppervlakte- en grondwater), het samenhangend functioneren, de beoordeling van het functioneren en de eventuele boven- dan wel ondergrondse maatregelen. Inzicht in het functioneren wordt gebaseerd op modelsimulaties en op beschikbare metingen, meldingen, klachten en ervaringen. Binnen dit GWP gaan we aan de slag met het uitvoeren van maatregelen naar aanleiding van knelpunten die volgen uit het SSW. De volgorde daarin hangt af van de urgentie, de nieuwste inzichten en stemmen we af met het waterschap. Composietbuien De komende planperiode gaan we met onze waterpartners onderzoeken of het gebruik van composietbuien een betere en kosteneffectieve benadering is voor het toetsen van de verwerkingscapaciteit. Een composietbui is een fictieve bui met een aan- en afloop en een piek in het midden. Deze bui is representatief voor een korte hevige bui. De intensiteit van de composietbui is hoger dan de intensiteit van de ontwerpbui en past beter bij de toenemende hevigheid van buien. We volgen hierbij ook de landelijke ontwikkelingen.

Risicodialoog De afweging tussen het accepteren van schade versus het investeren in verbetermaatregelen maken we in een risicodialoog met belanghebbenden in de betreffende gebieden. Dit betreft een terugkerend proces. Afkoppelstrategie Afkoppelen is één van de manieren om te komen tot een duurzame waterhuishouding en waterketen. Duurzaamheid wordt daarbij gedefinieerd als oplossingen met zo min mogelijk negatieve en zo veel mogelijk positieve effecten voor het milieu tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Gemeente en waterschap hebben daarbij een gezamenlijk belang bij afkoppelen. Het is een evenwicht tussen enerzijds de werking van de zuivering en anderzijds het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van het gemeentelijk rioolstelsel.

24

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

4 Strategie

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

In de openbare ruimte maken we als gemeente per situatie een afweging wat de meest doelmatige en duurzame omgang met hemelwater is. Daarbij worden onder andere de volgende criteria gehanteerd: ▪ Afkoppelen kan worden gerealiseerd in combinatie met de uitvoering van andere werkzaamheden in de openbare ruimte (zoals vervanging van de riolering, wegrenovatie e.d.). ▪ Afkoppelen draagt bij aan het oplossen van hydraulische knelpunten in het rioolstelsel. ▪ Afkoppelen draagt bij aan het voorkomen van capaciteitsproblemen in zowel het transportstelsel als op de zuivering; afkoppelen dient als compensatie voor de toename van het aanbod van afvalwater door in-of uitbreiding van stedelijk gebied. ▪ Er zijn goede mogelijkheden voor het terugbrengen van het hemelwater in de lokale waterhuishouding (bodem en oppervlaktewater) zonder dat dit leidt tot nieuwe kwaliteitsknelpunten. ▪ Directe afvoer van hemelwater naar het oppervlaktewater draagt bij aan het reduceren van waterkwaliteitsproblemen als gevolg van onvoldoende doorstroming. ▪ Directe afvoer van hemelwater naar het oppervlaktewater heeft geen nadelige gevolgen voor de bergingsopgave van het oppervlaktewatersysteem. Ook bij ontwikkelingen sturen we aan op afkoppelen.

In Moerdijk dienen initiatiefnemers bij de aanvraag van een Omgevingsvergunning aan te tonen dat in het plan wordt afgekoppeld of (indien dat niet het geval is) waarom dat niet kan. De afkoppeling dient ook in stand gehouden te worden. Ruimtelijke ontwikkeling Bij ontwikkelingen zetten we in op niet afwentelen om het stedelijk watersysteem niet zwaarder te belasten en waar het kan de sponswerking van de bodem te bevorderen. We implementeren als onderdeel van dit programma de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving en bouwen

GEMEENTELIJK WATERPROGRAMMA 2024-2027

1 Inleiding

2 Beeld huidige situatie

3 Visie en ambitie

op verstandige locaties, met duurzame en klimaatadaptieve toepassingen en keuzes. Grootschalige bodemafdekking voor woningbouw, industrie en infrastructuur zorgt voor problemen met waterafvoer en het veroorzaakt hittestress in versteende gebieden. Door nu bij de inrichting slimme keuzes te maken, kunnen we al veel doen om straks schade, extra kosten als gevolg van klimaatverandering te voorkomen.

4 Strategie

▪

▪ Concreet is in Moerdijk bij nieuwe ontwikkelingen: ▪ hydrologisch neutraal bouwen het uitgangspunt. Kosten voor hydrologisch neutraal bouwen zijn voor de ontwikkelaar; ▪ het in beeld brengen van de oppervlakkige afstroming één van de toetsingskaders bij de planvorming; ▪ dient de initiatiefnemer (ontwikkelaar/eigenaar) een vloerpeil in het pand aan te houden van 0,30 m boven het hoogste punt van de weg. In lijn met onze klimaatadaptatiestrategie kijken we als gemeente bij een nieuwe ontwikkeling ook of deze kan bijdragen aan het verhelpen van een bestaande wateroverlastlocatie in de buurt. Waterbergingseis Zowel bij nieuwbouw als bij ontwikkelingen in bestaand gebied wordt van de perceel eigenaar verlangt dat deze zijn/haar verantwoordelijkheid neemt om wateroverlast te voorkomen. Daarom stellen we in Moerdijk een bergingseis. De waterbergingseis bij nieuwe ontwikkelingen én in ‘bestaand bebouwd gebied oorspronkelijk ontwikkeld met een gemengd rioolstelsel’ 2 is 60 mm. Toelichting bij en aanvullingen op deze bergingseis: ▪ We maken geen onderscheid tussen kleine (<500 m 2) en grote (>500 m2) ruimtelijke ontwikkelingen. We hanteren dezelfde eisen voor de

2

De waterbergingseis in bestaand bebouwd gebied heeft betrekking op de gebieden die oorspronkelijk zijn ontwikkeld met een gemengd rioolstelsel (ongeacht of er ten tijde van de

25

Onze referentie: FEHY2XEU56JT-607627100-663:03 - Datum: 1 september 2023

▪ ▪ ▪ ▪

5 Uitvoeringsprogramma

6 Middelen

waterberging. Uitzondering zijn vergunningsvrije ontwikkelingen en verbouwingen. Herbouw na sloop en reconstructie van wegen beschouwen we als nieuwe ontwikkelingen. Inbreidingen, verbouwingen en herstructureringen beschouwen we als ontwikkelingen in bestaand gebied. De bergingseis voor ontwikkelingen in bestaand gebied geldt voor alle gebieden die oorspronkelijk zijn ontworpen met een gemengd rioolstelsel. Een eis van 60 mm betekent ten minste 60 liter berging per m2 oppervlak. Het oppervlak waarover deze bergingseis berekend dient te worden, betreft het totale perceeloppervlak (verhard en onverhard) in de nieuwe situatie. De bergingseis is van toepassing op het werkgebied als geheel (particulier en openbaar terrein). Bij de vergunningaanvraag dient het resultaat van de rekentool te worden meegeleverd.

Rekentool In de komende planperiode ontwikkelen wij een rekentool voor de toepassing van de waterbergingseis bij ontwikkelingen in bestaand bebouwd gebied (die oorspronkelijk zijn ontworpen met een gemengd rioolstelsel). Deze tool geeft eenvoudig inzicht in wat de waterbergingsopgave is bij de ontwikkeling, op basis van de verharding en het effect van de mogelijk te nemen maatregelen. Het helpt in de keuze voor groene een klimaatadaptieve maatregelen. Op deze manier kunnen onze inwoners en ontwikkelaars zelf aan de slag met de invulling van de benodigde waterberging binnen het project. Het kan voorkomen dat technische inpassing van de hemelwaterbergingsopgave in een plangebied niet (volledig) mogelijk is. Het vergt een onderbouwing op basis van de rekentool om dit aantoonbaar te maken.