Bijlage 1 Resultaat participatie

Aan de leden van de gemeenteraad Geachte leden, Ten behoeve van besluitvorming over Powerport is door de samenwerkende overheden van rijk, provincie en gemeente in de maanden september en oktober 2025 een participatieproces doorlopen langs drie sporen:  Inwoners en leefbaarheid;  Agrarisch landschap;  Industrie en haven. Dit heeft geleid tot formulering van 'randvoorwaarden en condities en onderliggende visies. In onderstaande set wordt deze input integraal gedeeld, opdat de gemeenteraad deze kan betrekken bij komende beeld- en besluitvorming. Zevenbergen, 4 november 2025.

DEFINITIEF Randvoorwaardes & Condities Kern Moerdijk Zo lang er mensen in het dorp Moerdijk wonen, mag de leefbaarheid op geen enkel punt verder verslechteren. De Kamerbrief bij het BOL besluit over Powerport (12 juni 2025) leest: “Rijk en regio

besluiten daarom om […] de brede welvaart en leefbaarheid in de regio te versterken.”

Wij mogen er zijn. We hebben hier alles wat we nodig hebben en zijn gelukkig. We willen hier nog zo lang blijven wonen als dit op een leefbare manier kan. Toon daarom initiatief en commitment vanaf het moment van besluiten, en besef dat dit voor mensen in het dorp niet afhangt van de gekozen zoekrichting. Erken dat er nu, tijdens een transitiefase en in de toekomst in het dorp en de omgeving geïnvesteerd moet worden om de leefbaarheid op peil te krijgen en te houden. Onze stelregel is: eerst geven, dan nemen. Procesvoorwaarden (o.a. behoud collectieve en individuele regie) 1. Werken vanuit vertrouwen. Uitgangspunt is een open en gelijkwaardige samenwerking tussen inwoners, gemeente en partners, waarbij wantrouwen en controle plaatsmaken voor transparantie en wederzijds respect. 2. Eerst investeren in geven en dan pas in nemen. Dat betekent dat groenbuffers, compensatieprojecten en investeringen in leefbaarheid en voorzieningen als eerste stap komen, voordat er ontwikkelingen plaats vinden die leefbaarheid bedreigen of op een negatieve manier kunnen beïnvloeden. 3. Neem – ongeacht de gekozen zoekrichting – de leefbaarheidsvisie van het dorp Moerdijk uit 2024 als leidend document als ondergrens voor investeringen in leefbaarheid in het dorp. 4. Bij fundamentele keuzes hoort ook een transparante tijdslijn.

Geef op korte termijn duidelijkheid over zoekrichting en demarcatie, maar vervolgens individuele vrijheid in tijd om zelf regie te behouden op een keuze. Bied tot 2050 woonrecht, omdat dit de reeds vastgestelde horizon is van Powerport. 5. Stel een boeteclausule in voor overheden, ontwikkelaars en ondernemers als projecten of leefbaarheidsinvesteringen vertragen of niet worden nageleefd. Laat deze ingaan vanaf het besluit over de zoekrichting en onderzoek onder welke voorwaarden en per wanneer deze ook voor lopende projecten kan worden ingesteld. 6. Wij willen geen negatieve maatregelen voor elkaar uitruilen. Dat betekent bijvoorbeeld dat we geen toename van geluidhinder accepteren als het zicht op de industrie wordt verminderd. Elke negatieve maatregel dient individueel te worden gecompenseerd, gemitigeerd of weggenomen. 7. Als het besluit in december onverhoopt wordt uitgesteld, dan mag dit uitstel maximaal 6 maanden zijn. En ná een besluit moet er binnen een termijn van 12 maanden duidelijkheid zijn over (maatwerk)regelingen waarmee mensen zelfregie houden op hun eigen toekomst. 8. Geef het dorp bij meerderheid een bepalende stem over wanneer de ondergrens van leefbaarheid is bereikt. Hiermee houdt het dorp collectieve regie op haar toekomst.

Laat deze stem daarna pas formeel (bestuurlijk) bekrachtigen, met onder andere een concrete vertrekregeling als gevolg, waarin maatwerk leidend is. Investeren in leefbaarheid is voorwaardelijk tot en met de laatste dag dat er mensen in het dorp wonen. 9. Leefbaarheid in de huidige én transitiefase moet geloofwaardig zijn. Dat betekent een geloofwaardige rode lijn, én het merk- en zichtbaar in tempoversnelling brengen van

lopende projecten; doorpakken op aangewezen huizenbouwlocaties, regie pakken op projectontwikkelaars die vertragen vanwege onzekere toekomst en slagkracht tonen op langlopende dossiers als haven, sluipverkeer, en het fietspad naar Zevenbergen. De korte termijn mag niet worden gebagatelliseerd. 10. Wij willen ook na een besluit structurele procesondersteuning, want de hoeveelheid en complexiteit aan projecten en procedures maakt het onrealistisch om als inwoners overzicht of regie te houden. We willen zoveel mogelijk één centraal loket, centrale informatieavonden en gecombineerde procedures, waarin menselijkheid in het contact (bijvoorbeeld inloopspreekuren in het dorp) en duidelijkheid centraal staan. Bied naast inhoudelijke vragen proactief ruimte voor inwoners met stress of psychische klachten. 11. We willen niet gegijzeld worden door de plannen en collectieve regie behouden over onze eigen toekomst. Start de dag na een besluit actief met het uitwerken van regelingen in een werkgroep samen met dorpsbewoners om maatwerk te kunnen garanderen. 12. We verwachten van de gemeente naast duidelijkheid ook proactiviteit, continuïteit (ten minste ambtelijk) en slagkracht. Het wettelijk of juridisch minimum doen is niet langer voldoende. Ontvlecht het gemengde gemeente belang in het havenbedrijf, door de aandelen te verkopen.

Voer persoonlijke en transparante gesprekken over planschade en individuele rechten van inwoners. 13. Laat grote industriële partijen (met name Shell) hun steun uitspreken voor onze voorwaarden en leefbaarheidsvisie, net zoals bijvoorbeeld ASML dit in de regio Eindhoven doet op het gebied van de woningmarkt. 14. We willen goed in gesprek blijven. Dat betekent bij alle overleggen een tijdig verstrekte agenda en verslaglegging. Voor bredere bijeenkomsten dient er gewerkt te worden met een gespreksleider. Blijf naast de technische complexiteit oog hebben voor de menselijke kant. Compensatiemaatregelen & -voorwaarden 15. Investeren in leefbaarheid van het dorp en omgeving is niet afhankelijk van een gekozen zoekrichting. Het is principieel onredelijk dat het dorp Moerdijk de rekening moet betalen voor het nationaal belang, dus het Rijk dient deze handschoen op te pakken en mee te investeren. Deze continue investering is noodzakelijk als ondergrens voor de leefbaarheid.

16. De huidige Moerdijkregeling volstaat niet als enige of passende compensatieregeling. Met

een besluit over de zoekrichting moet een nieuwe regeling worden ontworpen die geldt voor kopers/huurders en ondernemers. Financieel dienen mensen iets vergelijkbaars terug te kunnen kopen op een plek naar keuze (maatwerk is leidend). Daarnaast dient er een urgentieregeling voor huurders te komen en begeleiding in dit traject voor wie dit nodig heeft.

17. Geef bewoners bij vertrek de mogelijkheid tot iets gelijkwaardigs terug: beoordeel op kwaliteit (brede welvaart), emotie (gemeenschap, sociale binding, historie) én kosten (waarde). En help daarbij ook met voorrang op de woningmarkt, waarbij inwoners die tussen besluit en vaststellen van een nieuwe regeling al vertrekken, achteraf worden gecompenseerd als een regeling gunstiger uitpakt dan vooraf is ingeschat. 18. Laat inwoners van het dorp meeprofiteren vanwege de negatieve impact van energieprojecten door een (veel) lagere energierekening.

19. De overheid ziet 10 jaar als korte termijn, voor ons is 1-2 jaar lange termijn. Stilstaan is schade. Zorg ervoor dat individuele compensatie, waar dit van toepassing is, geen 10 of 15 jaar duurt, maar snel en helder wordt voldaan, ook voor particuliere grondeigenaren. Fysieke omgeving 20. Er moet een aaneengesloten groen- en/of waterbuffer komen om industrie en leefomgeving fysiek van elkaar te scheiden. Creëer hier onomkeerbare (meetbare) ruimtelijke kwaliteit als beëindiging en een kwaliteit van ‘thuiskomen’. 21. Erken die kwaliteiten ook bestuurlijk door het dorp tot minimaal 2050 te voorzien van een wettelijk beschermde of bijzondere status, die garandeert dat de rode lijn vanaf nu concreet wordt beschermd. Geen duidelijke en geloofwaardige rode lijn betekent voor ons geen toekomst vaste duidelijkheid. 22. Het beoogde toekomstig programma van 700 hectare is niet uitwisselbaar. Dit betekent niet opvullen om het opvullen met reguliere industrie of blokkendozen. Als er minder ruimtevraag nodig blijkt vanuit de nationale energieprojecten, dan moet de ruimtevraag kleiner worden. 23. Start met een nulmeting op gezondheid en zintuiglijke hinder (geur, geluid, licht, fijnstof, trillingen) en neem dit mee in het besluit.

Als één van deze aspecten onder druk komt door de ontwikkelingen, moeten er minimaal zoveel maatregelen getroffen worden dat de netto overlast voor dorpsbewoners omlaag gaat. 24. Sluipverkeer door het dorp moet strafbaar worden gesteld, door middel van cameratoezicht, kentekenregistratie of andere succesvolle voorbeelden elders uit het land. Minimaliseer bij de ontwikkelingen de overlast van het bouwverkeer het meest voor dorpsbewoners, in verhouding tot overlast voor doorgaand verkeer over de A16 en A17. 25. Ongeacht de keuze voor een zoekrichting moet de optie bij het dorp voor 380 KV tracé Krimpen/Crayensteijn – Geertruidenberg komen te vervallen. Deze ontwikkeling heeft een dusdanig negatieve impact op de leefbaarheid – ook in de transitiefase – dat dit voor ons richting horizon 2050 geen optie is. 26. Ook zoekrichting Zuid-Oost gaat met ontwikkelingen op Roode Vaart over de rode lijn uit onze leefbaarheidsvisie uit 2024. Bij een keuze voor deze zoekrichting zijn daarom dusdanig grote structurele investeringen in leefbaarheid en kwaliteit nodig dat kunstmatige regelingen om te blijven in de toekomst niet meer nodig zijn. Het moet weer echt fantitisch worden om in Moerdijk te wonen. Sociale structuur 27. Voorkom dat in verkochte woningen uit regelingen arbeidsmigranten of statushouders komen te wonen waardoor de sociale structuur in het dorp verder uiteenvalt. 28.

Ga apart en proactief in gesprek met verenigingen en ondernemers in het dorp over de eerder genoemde transparante tijdlijnen, – ook als deze tussentijds veranderen – zodat die gerichte afwegingen kunnen maken over investeringen, inzet op werving van vrijwilligers en sociale binding.

DEFINITIEF Randvoorwaardes & condities Buitengebied binnen zoekgebied gemeente Moerdijk van Powerport 29. Er moet een aaneengesloten groenbuffer komen om industrie en leefomgeving fysiek van elkaar te scheiden. Creëer hier onomkeerbare ruimtelijke kwaliteit als beëindiging en een kwaliteit van ‘thuiskomen’. De ontwikkelingen op het LPM baart grote zorgen op dit vlak en geeft weinig vertrouwen. Zorg tijdig voor goede en degelijke groenprojecten dat goed wordt onderhouden. Zorg voor een goede combinatie van snelgroeiende planten en stevigere bomen voor effect op korte én lange termijn. Doe dit niet op agrarische gronden. 30. Compensatieprojecten en investeringen in leefbaarheid, zoals groenbuffers komen als eerste stap. Eerst investeren in geven en dan in nemen. Toon initiatief en commitment vanaf het moment van besluiten. Erken dat er nu, tijdens een transitiefase en in de toekomst in de omgeving geïnvesteerd moet worden om de leefbaarheid op peil te krijgen en te houden. 31. We vragen durf, bestuurlijk lef en duidelijkheid van gemeente, provincie en rijk. Het dossier sleept zich al 40 jaar voort. Daar moet een einde aan komen. Mensen zijn procedure moe en murw gebeukt. Snelle duidelijkheid -weten waar je aan toe bent- helpt om regie terug te pakken op ieders eigen toekomst. Verplaats je beter in de bewoners; ga langs en ga met elkaar in gesprek.

Bewoners hebben eigen wensen; wat zijn de realistische mogelijkheden voor mensen die in het buitengebied wonen voor een vergelijkbaar alternatief? 32. Het beoogde toekomstig programma van 700 hectare gericht op de energietransitie is niet uitwisselbaar; niet opvullen om het opvullen met reguliere industrie en blokkendozen. Wat elders kan, elders doen. Als er minder ruimtevraag nodig blijkt vanuit de nationale energieprojecten moet de ruimtevraag kleiner worden. Niet opvullen voor het opvullen (met andere mogelijke risico’s van dien), maar ontwikkel vooraf een duidelijke lijn wat er wel en niet komt en tot waar. Als daaruit blijkt dat het beoogd toekomstig programma kleiner wordt, dan moet je de randvoorwaarden en condities herzien. 33. Er moet op korte termijn gezorgd worden voor duidelijkheid, aanspreekbaarheid en bereikbaarheid binnen één centraal loket. Centrale informatieavonden en gecombineerde procedures. Er lopen nu zo veel verschillende projecten en procedures dat het onmogelijk is om overzicht en regie te houden. Werk toe naar een totaalvisie en een benaderbare ambassadeur vanuit de overheid met dossierkennis voor inhoudelijke vragen, waarmee je kunt sparren over mogelijkheden en oplossingen. 34. We verwachten van de gemeente een proactieve houding en dat ze zich opstellen als medestander van bewoners.

Een gemeente die niet doet wat juridisch minimaal moet vanuit de procedures maar die proactief communiceert, bijvoorbeeld over planschade en de rechten die iedereen heeft. Wees transparant in je informatie en neem mensen serieus mee. Wees realistisch over wat er kan, wat er te bieden is en of dit aansluit bij de gewenste tegemoetkoming van de mensen in het buitengebied. Denk mee in (tijdelijk) ondernemerschap en oplossingen. 35. We willen niet gegijzeld worden door de plannen en regie behouden over onze eigen toekomst. De bewoners en ondernemers van het buitengebied in het zoekgebied willen nu financiële compensatie voor de gedupeerden en niet 1520 jaar wachten op tegemoetkoming. Voor de overheid is 10 jaar korte termijn, voor

ons is 1-2 jaar lange termijn. Stilstaan is schade. Start met het bieden van compensatie mét maatwerk in de vorm van een jaarlijks persoonlijk budget. Dat geeft ruimte om zelf de regie te voeren op je eigen toekomst voor ondernemers en bewoners, met elke vorm van ondersteuning. Doe nadeelcompensatie niet na een onherroepelijk besluit, maar op het richtinggevende besluit. 36. Bij fundamentele keuzes hoort ook een transparante tijdslijn. De fasering en volgordelijkheid is van groot belang, het maakt een groot verschil of er morgen iets gebeurt of dat de plannen pas over 20 jaar worden uitgevoerd. En planningen mogen wijzigen, maar hou ze zo actueel mogelijk, en communiceer daarover, dan is er houvast en ontstaat er zoveel mogelijk rust. 37. Behoud ook in de tijdelijke fase het beheer in het gebied op orde. Ook wanneer het eindbeeld onzeker is, moet er geïnvesteerd worden in verlichting, boomonderhoud, fietspaden, onderhoud van wegen, bermen en openbare ruimte. Deze continue investering is noodzakelijk als ondergrens voor de leefbaarheid. 38. Investeer in het ontwikkelen van een gebiedscoöperatie met de lokale bewoners en ondernemers die blijven. Dit is nodig voor het realiseren van kwaliteit in het gebied en de mogelijke inkomstenbron. Betrek boeren en landeigenaren actief bij planvorming, aanleg en beheer van het (buffer)landschap.

Door het behouden van een boerenbedrijf in combinatie met natuurbeheer (in de groenbuffers), ontstaat een aanvullende bron van inkomsten. 39. Geef bewoners bij vertrek de mogelijkheid tot iets gelijkwaardigs, maar liever iets beters, terug: beoordeel op kwaliteit, emotie én kosten. Mensen maken een bewuste keuze om in het buitengebied te wonen in plaats van in een stad of dorp. Erken die kwaliteiten. We willen erkenning voor de unieke leefomgeving. Dit vraagt om maatwerkoplossingen bij onteigening plekken die gemeenschappen in stand kunnen houden, agrarische ondernemingen op nieuwe locaties en erkenning van de unieke kwaliteit van het buitengebied in tegenstelling tot een stad en dorp. Wees realistisch in wat je kunt bieden en of deze plekken bestaan. Geef garanties vooraf en biedt lokale mensen voorrang bij nieuwbouwprojecten in eigen gemeente. Biedt compensatie voor de onduidelijkheidsperiode en dat er door de huidige situatie geen realistische verkoop van de woning mogelijk is. Maak hier een soort ‘Moerdijkregeling voor bewoners buitengebied Moerdijk’ van. 40. Behoud zoveel mogelijk het hoogwaardige polderlandschap en wijs hier een landbouwbeschermingsgebied aan vanwege bodemkwaliteit. Benut enerzijds de slechte gronden (natte gronden/ ‘dik water’) voor energie en industrie, zodat zo min mogelijk vruchtbare landbouwgrond verloren gaat.

Anderzijds is het belangrijk om de gezondheid van de bodem continue te blijven monitoren en vervuiling vanuit de industrie en (energie)infrastructuur ten alle tijden tegen te gaan. Help agrariërs die weg moeten op een andere locatie ook met de passende vergunning (o.a. voor stikstof). Denk na over mogelijkheden om het weidse uitzicht te beschermen door ook de grond in te gaan met de inpassingen. 41. Tref maatregelen om de negatieve effecten die horen bij de nieuwe ontwikkelingen te minimaliseren. Start met een nulmeting in het veld op geluid, licht, fijnstof, trillingen en neem dit mee in het besluit. Zorg voor een veilige situatie met voldoende veiligheidsmaatregelen in het geval van calamiteiten. Minimaliseer overlast bouwverkeer en dring sluipverkeer actief terug. Zorg voor goede (alternatieve) verbindingen voor omwonenden om overlast (door bouw) te verminderen. Heb oog voor

de extra druk op de sociale samenhang en noodzaak voor voorzieningen door toename van arbeidsmigranten.

DEFINTIEF Randvoorwaardes & condities Zevenbergen 42. Er moet een aaneengesloten groenbuffer komen om industrie en leefomgeving fysiek van elkaar te scheiden. En aanwezige groenbuffers moeten worden versterkt. Creëer hier onomkeerbare ruimtelijke kwaliteit als beëindiging en een kwaliteit van ‘thuiskomen’. Bewoners benadrukken het belang van een natuurlijke overgang tussen industrie en leefomgeving. Zij zien graag ‘ruige’ natuur met wandelmogelijkheden als functionele groenbuffer. Dit type landschap versterkt niet alleen de ecologische waarde, maar creëert ook een herkenbare en rustgevende entree naar het dorp – een plek die voelt als ‘thuiskomen’. Daarnaast werd door enkele bewoners ook de aanwezige kwaliteiten van het polderlandschap breed gewaardeerd; bewoners vragen om deze te behouden en te versterken. Het open karakter en de zichtlijnen dragen bij aan de identiteit van het gebied en moeten onderdeel zijn van de buffer. 43. Groenbuffers, compensatieprojecten en investeringen in leefbaarheid komen als eerste stap. Eerst investeren in geven en dan in nemen.Een integrale aanpak begint volgens bewoners bij het versterken van bestaande natuur en het compenseren van ecologisch verlies. Zij pleiten voor projecten die bijdragen aan biodiversiteit, met ruimte voor weidevogels, reekalven en nieuwe natuurontwikkeling.

Deze investeringen in ecologie en leefkwaliteit vormen de noodzakelijke basis voordat verdere industriële uitbreiding plaatsvindt.Ook binnen de kernen zelf moet het groen voelbaar zijn: parken en dorps- of stadstranden kunnen dienen als plekken voor ontspanning en ontmoeting, zodat de buffer niet alleen bescherming biedt, maar ook bijdraagt aan het dagelijks leven. 44. We vragen durf en bestuurlijk lef met duidelijkheid op korte termijn.Onderhandel de afzonderlijke initiatieven tot één integraal en begrensd plan dat standhoudt op de lange termijn. 45. Stel een duidelijke maximale grens voor de ontwikkelingen voor de komende periode tot 2050.Bewoners vragen om duidelijke ruimtelijke grenzen tussen industrie, wonen en natuur. De bufferzone wordt gezien als fysieke én symbolische grens waarbinnen balans wordt gezocht tussen economische groei en leefkwaliteit. Er moet niet alleen een grens komen aan industriële groei, maar ook een heldere visie op hoe deze grenzen worden bewaakt. Wanneer grenzen eenmaal zijn vastgesteld, moet de overheid consequent blijven in handhaving en communicatie. 46. Er moet gezorgd worden voor duidelijkheid, aanspreekbaarheid en bereikbaarheid binnen één centraal loket. Centrale informatieavonden en gecombineerde procedures. 47.

Blijf gedurende het proces en de ontwikkelingen investeren in de omliggende kernen.Door te investeren in voorzieningen, cultuur, recreatie en sport binnen de kernen blijft het gebied leefbaar en aantrekkelijk. Groencompensatie moet daarnaast niet beperkt blijven tot het buitengebied, maar ook zichtbaar worden in parken binnen dorpen en wijken. Daarnaast benadrukken bewoners het belang van goede ontsluiting en bereikbaarheid, zeker als de industrie uitbreidt.

48. Maak een totaalplan plan waarbij ook de neveneffecten onderdeel zijn van de opgave. De buffer moet onderdeel zijn van een integraal toekomstplan waarin ook sociale, economische en ecologische effecten zijn opgenomen. Bewoners vinden dat er te veel nadruk ligt op arbeidsmigratie en te weinig op kenniswerk, gezinnen en ouderen. Een brede benadering versterkt de sociale samenhang en voorkomt dat de buffer slechts een fysieke scheiding wordt. 49. Behoud zoveel mogelijk het hoogwaardige polderlandschap. Behoud van landbouwgrond en voedselproductie wordt gezien als essentieel onderdeel van ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Daarnaast zit hoogwaardigheid volgens bewoners niet alleen in het landschap, maar ook in de zorg voor lange-termijnkwaliteit. 50. Tref maatregelen om de negatieve effecten die horen bij de nieuwe ontwikkelingen te minimaliseren. Ze vragen om nulmetingen, actieve monitoring en aandacht voor gezondheidsrisico’s op de lange termijn. 51. Bij fundamentele keuzes hoort ook een transparante tijdslijn. 52. Wat is er nog aanvult door de bewoners buiten de voorgestelde 10 stellingen. Bewoners ervaren spanning tussen economische groei en behoud van zelfstandigheid en leefbaarheid. Zij willen dat er groeiruimte blijft voor de dorpen en dat compensatie eerlijk en zichtbaar wordt ingezet voor leefkwaliteit.

Investeren in het sociaal domein, in veiligheid, en in jongerenparticipatie wordt gezien als noodzakelijke voorwaarden voor een toekomstbestendig gebied. De buffer moet dus niet alleen bescherming bieden tegen industrie, maar ook ruimte scheppen voor sociale veerkracht en toekomstperspectief.

DEFINITIEF Randvoorwaardes & condities Klundert, Tonnekreek en Noordschans 53. Er moet een aaneengesloten groenbuffer komen om industrie en leefomgeving fysiek van elkaar te scheiden. En aanwezige groenbuffers moeten worden versterkt. Creëer hier onomkeerbare ruimtelijke kwaliteit als beëindiging en een kwaliteit van ‘thuiskomen’. Bewoners benadrukken dat het zowel over aanvulling en uitbreiding van bestaande groenstroken gaat als het tijdig aanplanten van nieuwe groene buffers rondom geclusterde ‘vervuilende’ industrie. Deze groene gebieden dienen ook toegankelijk te worden gemaakt met bv fietspaden zodat het wel als recreatiegebied kan worden gebruikt. Belangrijk om hierin langdurige investeringen en beloftes te doen; eerdere ervaringen tonen dat bomen toch weer gekapt worden, wat op dat moment de overlast direct weer invoelbaar maakt in de omgeving. 54. Groenbuffers, compensatieprojecten en investeringen in leefbaarheid komen als eerste stap. Eerst investeren in geven en dan in nemen. Bewoners geven aan dat dit al start met een investering in betere bereikbaarheid. Door het vrachtverkeer en de toename van de industrie slibben veel toegangswegen dicht, wat met toename van extra verkeersbewegingen en bouwverkeer alleen maar verder zal toenemen.

Door hier op voorhand beter op te anticiperen door het actief aanleggen van nieuwe verkeersverbindingen, ben je te verwachten overlast al voor. Daarnaast maken verschillende mensen zich zorgen over de impact van uitbreiding van de industrie op de woningwaarde. Dit hoort via een goede ijking van de woningwaarde te worden afgestemd met de inwoners en in geval van aantoonbare waardedaling te worden gecompenseerd. 55. We vragen durf en bestuurlijk lef met duidelijkheid op korte termijn. Er wordt aangespoord om ook verder te durven denken, en stelling te nemen door hier een voorbeeldstellende ambitie neer te leggen. Als deze ontwikkeling hier moet komen, zorg dan voor innovatie door een duurzame ontwikkeling van het hele gebied. Maak dit gebied hét voorbeeld van hoe je dit goed en verantwoord kunt doen, met oog voor mens, natuur en omgeving. Want durf en lef is ook het opleggen van scherpe eisen en verwachtingen aan de ontwikkelingen. Het gaat veel verder dan normen: kijk bovenwettelijk hoe dit zich verhoud tot leefbaarheid. 56. Het beoogde toekomstig programma van 700-hectare is niet uitwisselbaar; niet opvullen om het opvullen met reguliere industrie en blokkendozen. Dit gaat niet alleen over de nieuwe ruimteclaim, maar ook over de plannen voor het reeds bestaande industrieterrein. Er is nu reeds te weinig groen ter compensatie aanwezig, wat al moet worden aangevuld.

Bovendien moet er scherp gekeken worden naar schaarse grond en niet dit zomaar ‘misbruiken’ voor het maken van onaantrekkelijk landschap. Onderzoek daarin ook mogelijkheden om zaken mogelijk meer te clusteren of ondergronds in te passen, zodat de claim op de ruimte zo beperkt mogelijk wordt. Daarbij is geen ruimte voor toename van zware chemische industrie. 57. Er moet gezorgd worden voor duidelijkheid, aanspreekbaarheid en bereikbaarheid binnen één centraal loket. Centrale informatieavonden en gecombineerde procedures. Bewoners willen nu en later op de hoogte gehouden worden, en betrokken in ontwikkelingen die direct aan of door hun gebied plaatsvinden. Tevens verwachten ze tijdige terugkoppelingen, zo ook van een brede bijeenkomst, en van het besluit op 1 december. Terugkoppeling zorgt voor geloofwaardigheid.

58. We verwachten van de gemeente een proactieve houding en dat ze zich opstellen als medestander van bewoners. Bewoners maken zich zorgen dat de industrie vanuit de verduurzamingsvraag de kans ziet om uit te breiden. Maak scherp onderscheidt tussen de kern van de rijksopgave en de meegenomen extra’s voor de industrie, waarbij die laatste niet mag zorgen voor extra ruimtebeslag of overlast. Zorg tevens dat er sterke eisen zijn voor de duurzaamheidsnormen voor bestaande én nieuwe bedrijven. Dit ook vanuit het oogpunt om goed te zorgen voor de huidige bewoners, maar ook de jeugd en toekomstige generaties. Ontwikkel ook met het oog op een leefbare situatie voor morgen met perspectief. 59. Bij het vernieuwen van de geluidsnormen horen ook geluid reducerende ingrepen voor de industrie. Deze verantwoordelijkheid moet ten alle tijden bij de industrie liggen en niet door bewoners aan te sporen om zelf geluidswerende maatregelen te gaan treffen in hun eigen woonomgeving. Momenteel is de geluidsoverlast voor de bewoners al te hoog als de wind verkeerd staat. Neem dat serieus. 60. Maak een totaalplan plan waarbij ook de neveneffecten onderdeel zijn van de opgave. Bewoners maken zich zorgen over de significante toename van arbeidsmigranten en de manier waarop dit goed kan integreren binnen de bestaande omgeving.

Denk goed na over welke bedrijven er gevestigd moeten worden, en zorg voor een sterke bedrijfsvoering die ook gericht is op het verminderen van de impact op de omgeving vanuit sociaal perspectief. Investeer daarnaast extra in de huisvestingsvraag, de infrastructurele uitbreiding die nodig is waarmee de verkeerscapaciteit echt kan opschalen. Daarnaast is het investeren in betere huisvesting voor mensen uit de gemeente een aandachtspunt. 61. Behoud zoveel mogelijk het hoogwaardige polderlandschap rondom Tonnekreek en Noordschans. (meest belangrijk gevonden!) 62. Maak het nog sterker: stel als gemeente eisen dat er geen wijzigingen in mogen komen. En neem het gebied nog verder mee; ook het polderlandschap ten zuiden en zuidoosten van Klundert horen hierbij. Dit is allemaal onderdeel van de identiteit van het gebied. Die zit niet alleen in huizen, maar juist in landschap, immaterieel erfgoed in de vorm van bijvoorbeeld een lokale begraafplaats. Dit moet allemaal beschermd worden voor deze ontwikkelingen. 63. Tref maatregelen om de negatieve effecten die horen bij de nieuwe ontwikkelingen te minimaliseren. Neem hier ook de huisartsenpraktijk en de GGD mee als sociaal en mentaal ondersteunende organisaties. Wees bewust dat het verminderen van prikkels ook al leiden tot een verbetering van het welzijn; dit is een directe relatie.

Wees ook duidelijk: hoe kun je de veiligheid van de omwonenden garanderen bij calamiteiten en op het vlak van gezondheid? Vooral wanneer er een enorm cluster ontstaat van kwetsbare infrastructuur en bedrijvigheid. 64. Bij fundamentele keuzes hoort ook een transparante tijdslijn. Met daarin aandacht voor tijdige uitbreiding rijkswegen en vluchtwegen voor grote calamiteiten in het dorp. Houd je aan je afspraken en wees een betrouwbare partner in dit verhaal. 65. Wat is er nog aangevuld door de bewoners buiten de voorgestelde stellingen:

Bewoners benoemen de kracht van aandacht voor de identiteit van het gebied. Begrip komt voort uit bijvoorbeeld het opvolgen van eerder boekwerk over Klundert en haar omgeving door Coppens, of door het maken van een documentaire over de geschiedenis van het industrieterrein. Het vertellen van het verhaal van de omgeving zorgt voor binding. Daarnaast wordt aangegeven dat door het nadenken over de grote vragen en de veiligheidszaken die op nationaal schaalniveau spelen, juist de kleine gemeentelijke zaken blijven liggen en het emotionele leed dat komt met dergelijke processen. Hier moet ook voldoende (menselijke) aandacht voor blijven. Specifiek is benoemd dat Noordschans niet geschikt is voor grote vrachtwagens en bouwverkeer. Dit met name in relatie tot een mogelijke inpassing van infrastructuur of fysieke inpassing in het dorp ten behoeve van tracés, stations of ander leidingwerk. Bereikbaarheid 66. Achterstallige groen compensatie klundert voorzien

DEFINTIEF Randvoorwaardes & condities Binnen Moerdijk 67. Handhaaf de spoorlijn Breda-Dordrecht en het kanaal bij Geertruidenberg als de harde, onomkeerbare grens voor industriële en energie-gerelateerde uitbreidingen. Er werd nadrukkelijk benadrukt dat de bestaande spoorlijn moet worden gehandhaafd als een onomkeerbare grens. Dit betekent dat er geen verschuivingen meer mogen plaatsvinden in het huidige tracé. Door enkele aanwezigen werd zelfs voorgesteld om in plaats van de spoorlijn, de A16 als harde grens te hanteren. Vanuit de bewoners is vijfmaal ingestemd met deze stelling. 68. Ontzie Binnen-Moerdijk van verdere grote infrastructurele en energietrajecten waarvoor mogelijk ook nog naar deze regio wordt gekeken. Vanuit de bewoners is zevenmaal ingestemd met deze stelling. 69. Er mag geen kwalitatief hoogwaardige landbouwgrond worden opgeofferd voor industrie, energietechnische bebouwingen of opslag. Vanuit de bewoners is zesmaal ingestemd met deze stelling. 70. Creëer direct grenzend aan de spoorlijn een onomkeerbare, robuuste groenbuffer die de industrie en de leefomgeving fysiek scheidt. Er is voorgesteld om een dichte rij bomen te gebruiken om lichthinder te beperken. Vanuit de bewoners van Binnen-Moerdijk wordt verwacht dat de buffer binnen het zoekgebied wordt gerealiseerd, en niet daarbuiten.

Dit standpunt wordt mede ingegeven door de waardedaling van landbouwgrond wanneer deze wordt omgevormd tot een bufferzone met natuurkwaliteiten. Vanuit de bewoners is vijfmaal ingestemd met deze stelling. 71. Voer een nulmeting uit op gezondheid (geluid, licht, fijnstof, straling, trillingen) en minimaliseer de cumulatieve negatieve effecten voor mens en dier. Meerdere bewoners hebben hun zorgen geuit over de toenemende druk door de opeenstapeling van negatieve effecten. Er is herhaaldelijk gevraagd op welke wijze de gemeente voornemens is deze problematiek aan te pakken. Vanuit de bewoners is zevenmaal ingestemd met deze stelling. 72. Garandeer de veiligheid en het woongenot door sluip- en vrachtverkeer van het bedrijventerrein via de polderwegen strikt uit te sluiten. Vanuit de bewoners is elfmaal ingestemd met deze stelling. 73. Behoud zoveel mogelijk het hoogwaardige polderlandschap met haar blauw groene open-agrarische identiteit en houd de lusten en lasten van het wonen in het buitengebied in evenwicht, ondanks de nabijheid van de industrie.

Ook werd er veel gesproken over landschapsvervuiling. De oproep vanuit bewoners was om niet te denken in termen van ‘én én’, maar om alle ruimtelijke effecten in samenhang (cumulatief) te beoordelen. Vanuit die benadering is er volgens de aanwezigen nauwelijks ruimte voor verdere ontwikkelingen aan de andere zijde van de spoorlijn. Vanuit de bewoners is tienmaal ingestemd met deze stelling. 74. Ontwikkel een totaalplan met een transparante tijdslijn. Vanuit de bewoners is driemaal ingestemd met deze stelling. 75. Compensatieprojecten en continue investeringen in de leefbaarheid moeten als eerste stap worden gerealiseerd (Eerst geven, dan nemen). Er werd benadrukt dat de infrastructuur in de omgeving toereikend moet blijven, met name voor de huidige bewoners. De logistieke druk op spoor en wegen is op dit moment al zeer groot. Daarnaast werd opgeroepen om de beschikbare ruimte binnen de gemeente in te zetten voor zinvolle en kwalitatieve bestemmingen, zoals natuurontwikkeling, en niet voor vervuilende functies of ongewenste elementen zoals ‘uitkijktorens’. Tot slot pleitten bewoners voor een integraal compensatieplan. Dit plan zou niet alleen op gemeentelijk niveau moeten worden opgesteld, maar ook rekening moeten houden met de bredere regio en grensoverschrijdende effecten. 76.

Geef snel duidelijkheid over de plannen, maar bied vervolgens voldoende vrijheid in tijd om bewoners zelf regie te laten pakken op persoonlijke keuzes. De bewoners hebben liever nu één duidelijk besluit, ook al wordt er nu meer gereserveerd dan later wellicht nodig is. Vanuit de bewoners is driemaal ingestemd met deze stelling. 77. Voorkom het opvullen van het toekomstige programma met reguliere industrie of ‘blokkendozen’ als de totale ruimtevraag vanuit nationale energieprojecten kleiner blijkt. Vanuit de bewoners is vijfmaal ingestemd met deze stelling. 78. Betrek lokale boeren en grondeigenaren actief bij de planvorming, aanleg en beheer van het (buffer)landschap. Vanuit de bewoners is vijfmaal ingestemd met deze stelling.

DEFINITIEF Randvoorwaardes & condities Zevenbergschen Hoek 79. Proces Verleden Bewoners kijken terug op een proces waarin afspraken niet werden nagekomen en communicatie vaak ontbrak bij andere projecten. Het uitblijven van beloofde maatregelen (zoals bij de HSL) en het afwijzen van initiatieven (zoals de buurtsuper) hebben het vertrouwen geschaad. Er was onvoldoende terugkoppeling, onduidelijkheid over verantwoordelijkheden en een gebrek aan transparantie. Dit heeft geleid tot veel wantrouwen richting de overheid Heden Op dit moment vragen bewoners nadrukkelijk om eerlijkheid, duidelijkheid en betrouwbaarheid. Zij ervaren nu te veel onduidelijkheid en te weinig informatie om goed mee te denken. Er is behoefte aan een duidelijke tijdlijn, zicht op wat al besloten is, en garanties voor leefbaarheid en kwaliteit. Ook klinkt zorg over de schaal en kwetsbaarheid van de plannen. Een betrouwbare overheid en concrete terugkoppeling zijn volgens bewoners essentieel. Transitie Voor de komende fase is het belangrijk om snel helderheid te geven over spelregels, tijdlijnen en randvoorwaarden (zie artikelen ‘heden’). Transparantie moet hand in hand gaan met concrete acties, zoals het aanpakken van geluidsoverlast en investeren in lokale leefbaarheid. Toekomst In de toekomst willen bewoners een proces met continuïteit en duidelijke kaders.

Ze vragen om een integraal verkeersplan met betrokkenheid van het Rijk, een vast aanspreekpunt en respect voor eerder besproken grenzen. Alleen zo kan vertrouwen worden hersteld.

80. Ruimte & leefomgeving Verleden In het verleden speelde de leefomgeving in Zevenbergschen Hoek een belangrijke rol in de gesprekken met bewoners. Er was altijd een duidelijke wens om het aanwezige groen te behouden en waar mogelijk uit te breiden. Tevens ervoeren bewoners dat er vaak meerdere ontwikkelingen tegelijkertijd speelden, wat zorgde voor een gevoel van druk en onrust. Grote bronnen van overlast waren de geluidshinder van transportbewegingen (bouw-, werk- en woonverkeer) en de fijnstofproblemen veroorzaakt door de HSL, de snelwegen A16/A17 en de LPM. Ook de industrie levert blijvend geluidsoverlast op. Daarnaast heerst er wantrouwen: eerdere beloftes zijn niet of slechts gedeeltelijk nagekomen. Zo wordt nog steeds verwezen naar het uitblijven van het beloofde HSL-park. Heden Nu leeft het gevoel dat er veel wordt opgeofferd zonder dat daar leefbaarheid of groen tegenover staat. Leegstand in het Moerdijkse industriegebied wekt frustratie. In het dorp zijn sluip- en vrachtverkeer, verkeersveiligheid en veilige fietsroutes belangrijke thema’s. Bewoners vragen harde grenzen, garanties voor gezonde lucht, bodem en water, en meer transparantie over geluidsnormen. Ook klinkt de roep om rust, compensatie en een aanpak van licht- en geluidsoverlast. Transitie Voor de transitiefase vragen bewoners om creatief denken, bijvoorbeeld het ondergronds brengen of inpassing in groen.

De leefomgeving moet aantrekkelijk zijn voor jeugd en voorzien in voldoende dorpsvoorzieningen. Woningbouw is welkom. Bij werkzaamheden wordt gevraagd rekening te houden met verkeersoverlast en de gezondheid van de inwoners(zie ‘heden’) te waarborgen. Industrie

moet geclusterd worden met een duidelijke bos- en groenstructuur, zodat het buitengebied behouden blijft. Ook willen bewoners betere planning van hinderlijke werkzaamheden.

Toekomst Op de lange termijn wensen bewoners een gezonde en leefbare omgeving voor toekomstige

generaties. Groen en watercompensatie moeten versterkt worden, industrie moet zoveel mogelijk van woningen afblijven en zorgvuldig worden geclusterd (zie artikelen ‘transitie’). Innovaties als restwarmte, zonnepanelen en esthetische eisen bij nieuwbouw kunnen de leefbaarheid vergroten. Een totaalplan moet aandacht hebben voor veiligheid, voorzieningen en natuurontwikkeling, ondersteund door een leefbaarheidsfonds. Tegelijk blijven zorgen bestaan over horizonvervuiling, sluipverkeer en verkeersdruk. Als tegenprestatie voor nieuwe ontwikkelingen wordt geopperd om de leegstaande kerk te herbestemmen voor woningen en voorzieningen. De rode draad: duidelijke grenzen en keuzes die ook toekomstige generaties ten goede komen.

81. Menselijk Verleden Bewoners benadrukten dat de leefbaarheid in het dorp niet achteruit mocht gaan. Heden Tegenwoordig staan sociale veiligheid en leefbaarheid onder druk, mede door de LPM. Er is behoefte aan een duidelijke leefbaarheidsgrens. Nieuwe bewoners zoeken vooral rust en dragen minder bij aan de gemeenschap, wat leidt tot eenzaamheid en vertrek van oorspronkelijke inwoners. Alleen de voetbal- en tennisvereniging bloeien nog. Bewoners vragen erkenning voor emoties en kwaliteit, niet alleen commerciële waarde. Zij willen dat er geïnvesteerd wordt in het sociaal weefsel van het dorp, met ontmoetingsplekken, groen en voorzieningen. Ook ervaren ze nu al geluidsoverlast en vragen ze hoe dit verbeterd kan worden. Onzekerheid, claims van de gemeente en het voorkeursrecht leiden tot argwaan. De oproep: neem de mens echt mee en zorg voor échte garanties. Transitie In de overgangsfase moet aandacht zijn voor maatwerk, vooral voor groepen die moeilijk te bereiken zijn. Toekomst Voor de toekomst willen bewoners dat leefbaarheidsgrenzen worden gerespecteerd en dat uitbreiding van woningen ook gepaard gaat met voorzieningen die het dorp sterker maken. Denk aan plekken om elkaar te ontmoeten, zoals een koffieplek of supermarkt. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het dorp en aantrekkelijk zijn voor jeugd en gezinnen.