Begroting Havenschap Moerdijk
Tekst van het document
HAVENSCHAP MOERDIJK Concept Begroting 2022
Behoort bij het besluit van het Bestuur d.d. xxx 2021.
Mij bekend De netwerksecretaris,
M.A.P.M. Spijkers
Inhoudsopgave INLEIDING .............................................................................................................................................................. 3 PROGRAMMA FINANCIERING ................................................................................................................................ 4 PARAGRAFEN ......................................................................................................................................................... 5 EXPLOITATIEOVERZICHT EN MEERJARENPERSPECTIEF ..............................................................................................................6 FINANCIËLE POSITIE EN MEERJARENPERSPECTIEF....................................................................................................................7 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ...................................................................................................................8 FINANCIERING EN TREASURY .............................................................................................................................................9 BEDRIJFSVOERING .........................................................................................................................................................12 VERBONDEN PARTIJEN
...................................................................................................................................................12 INDICATOREN ...............................................................................................................................................................12 BIJLAGEN ............................................................................................................................................................. 14 KADERNOTA ................................................................................................................................................................14 NOTA RESERVES EN VOORZIENINGEN ................................................................................................................................14 NOTA WEERSTANDSVERMOGEN .......................................................................................................................................15 NOTA BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................................................15 NOTA VERBONDEN PARTIJEN ..........................................................................................................................................15
Inleiding Voor u ligt de begroting 2022 van de gemeenschappelijke regeling bedrijfsvoeringsorganisatie Havenschap Moerdijk (hierna Havenschap). Het Havenschap is vanaf 1 januari 2017 een bedrijfsvoeringsorganisatie die alleen nog maar als aandeelhouder en financier van Havenbedrijf Moerdijk NV (hierna Havenbedrijf) optreedt. Deze begroting is geënt op het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). Op basis daarvan dient de begroting te bestaan uit: •
Een beleidsbegroting, bestaande uit: een programmabegroting en een aantal verplichte paragrafen;
•
Een financiële begroting, bestaande uit: een overzicht van baten en lasten met toelichting en een uiteenzetting van de financiële positie met toelichting.
3
Programma Financiering Als gevolg van de verzelfstandiging per 1 januari 2017 resteren er geen activiteiten in het Havenschap Moerdijk, behoudens de taken als aandeelhouder en financieringsmaatschappij. Daarom wordt één programma “Financiering” geïdentificeerd. Doelstelling en taken gemeenschappelijke regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie Havenschap Moerdijk De taken van het Havenschap betreffen het bedrijfsmatig (doen) verrichten van werkzaamheden met betrekking tot het aandeelhouderschap van het Havenbedrijf en het verrichten van alle verdere handelingen, die met het vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn, waaronder het verstrekken van eigen vermogen en financiering aan deze vennootschap en haar groepsvennootschappen alsmede het verwerven van gronden ten behoeve van het Havenbedrijf. Verstrekken krediet Het Havenschap stelt jaarlijks voor het komende jaar een kredietlimiet vast, bij voorkeur gelijktijdig met het vaststellen van haar begroting, maar uiterlijk op 1 augustus van ieder jaar. De hoogte van de kredietlimiet is niet hoger dan het kredietplafond ter grootte van € 280.000.000. Dit is vastgelegd in de kredietovereenkomst tussen Havenschap en Havenbedrijf.
De hoogte van de kredietlimiet wordt elk jaar bepaald en gebaseerd op de liquiditeitsplanning van het Havenbedrijf voor het komend kalenderjaar, met een opslag van 10% voor onvoorziene uitgaven van het Havenbedrijf. De kredietlimiet voor 2022 bedraagt inclusief de financiering van het Logistiek Park Moerdijk (hierna te noemen LPM) € 246,6 miljoen (gebaseerd op financieringsbehoefte voor 2022 van € 224,2 miljoen x 1,1 die blijkt uit een analyse van de financiering en renterisico's uitgevoerd door EY Montesquieu in het eerste kwartaal van 2021). Op het moment dat het Havenbedrijf de begroting voor 2022 heeft vastgesteld zal dit naar verwachting leiden tot het verzoek om een bijstelling van de kredietlimiet voor 2022. Impact Corona crisis Bij het schrijven van de begroting 2021 van Havenschap Moerdijk was nog nauwelijks sprake van de omvang van de Pandemie Covid-19. De impact van de corona crisis werd vooral zichtbaar in het tweede kwartaal van 2020, waarbij de lichte teruggang in de overslag in het eerste half jaar eerder een gevolg leek van de perikelen van de Brexit als van Covid-19. In de loop van 2020 is gebleken dat de financiële impact van Corona op de activiteiten van het Havenbedrijf minimaal zijn, sterker nog het resultaat van het havenbedrijf is eerder positief beïnvloed doordat minder kosten zijn gemaakt.
De impact van de coronacrisis heeft derhalve op het financieringsprogramma geen impact gehad. Deze verwachting is voor 2021 en ook voor 2022 dan ook niet gewijzigd. Uiteraard worden de ontwikkelingen binnen het havengebied en het havenbedrijfsleven nauwlettend gevolgd.
4
Paragrafen In het hoofdstuk Paragrafen zijn de volgende onderdelen terug te vinden: •
Exploitatieoverzicht en meerjarenperspectief
•
Financiële positie
•
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
•
Financiering en treasury
•
Bedrijfsvoering
•
Verbonden partijen
Omdat het Havenschap geen lokale heffingen en tarieven, geen kapitaalgoederen en geen gronden in bezit heeft wordt in deze begroting geen paragraaf lokale heffingen en tarieven, paragraaf onderhoud kapitaalgoederen en geen paragraaf grondbeleid opgenomen.
5
Exploitatieoverzicht en meerjarenperspectief Programma Financiering
Realisatie 2020
Rente baten Opbrengsten garantiepremie Overige opbrengsten Totaal opbrengsten Rente lasten Kosten garantiepremie Overige kosten Totaal kosten RESULTAAT
4.443
Begroting 2021 4.617
Begroting 2022 5.034
Begroting 2023 4.752
Begroting 2024 4.714
Begroting 2025 4.657
Totaal 20202025 28.218
300
300
320
320
320
320
1.880
14 4.758
31 4.948
31 5.385
31 5.103
31 5.065
31 5.008
169 30.267
4.443 300 14 4.758
4.617 300 31 4.948
5.034 320 31 5.385
4.752 320 31 5.103
4.714 320 31 5.065
4.657 320 31 5.008
28.218 1.880 169 30.267
0
0
0
0
0
0
0
Alle bedragen x 1.000 euro (€)
Het Havenschap kent alleen het programma Financiering. In bovenstaand overzicht zijn de opbrengsten en kosten van het programma Financiering voor 2020 tot en met 2025 weergegeven. De begroting 2022 laat een resultaat zien van € 0 omdat alle kosten van het Havenschap doorberekend worden aan het Havenbedrijf. De rente lasten en rente baten bedragen € 5.034.000. De garantiepremie bedraagt € 320.000 en geldt als vergoeding voor de deelnemers van het Havenschap, te weten de gemeente Moerdijk en de provincie Noord-Brabant, voor het garant staan van de verplichtingen van het Havenschap jegens Bancaire Instellingen. De overige kosten en overige opbrengsten bedragen € 31.000 en bestaan met name uit kosten voor de accountantscontrole.
6
Financiële positie en meerjarenperspectief Realisatie 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Eigen Vermogen Algemene reserve
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
Totaal Eigen Vermogen
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
Onderhandse leningen van binnenlandse banken en overige financiële instellingen
49.845
36.976
108.981
108.531
108.070
57.596
Kasgeldleningen (in combinatie met renteswaps)
95.500
80.250
60.000
50.000
50.000
50.000
Totaal vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer
145.345
117.226
168.981
158.531
158.070
107.596
36.100
29.306
46.762
49.789
25.981
53.554
Totaal netto-vlottende schulden, met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
36.100
29.306
46.762
49.789
25.981
53.554
Totaal beschikbaar
278.710
243.797
313.008
305.585
281.316
258.415
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
97.265
145.345
117.226
168.981
158.531
158.070
107.596
Totaal financiële vaste activa
242.610
214.491
266.246
255.796
255.335
204.861
Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Overige verstrekte kasgeldleningen
36.100
29.306
46.762
49.789
25.981
53.554
Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar
36.100
29.306
46.762
49.789
25.981
53.554
Totaal benodigd
278.710
243.797
313.008
305.585
281.316
258.415
0
0
0
0
0
0
Beschikbaar op lange termijn
Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer
Netto-vlottende schulden, met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Kasgeldleningen
Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Overige uitzettingen met rentetypische looptijd van één jaar of langer
Saldo beschikbaar als werkkapitaal Alle bedragen x 1.000 euro (€)
7
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het Havenschap heeft een bedrag van € 97.265.000 aan eigen vermogen beschikbaar om niet begrote financiële risico’s te kunnen dekken. Dit bedrag is geheel aangewend ten behoeve van de financiële vaste activa (deelneming Havenbedrijf). Algemene reserves (per 1 januari 2022)
€ 97.265.000
Het risico voor het Havenschap is het mogelijk afwaarderen op de waarde van de deelneming in het Havenbedrijf. De waarde van de deelneming wordt gebaseerd op verkrijgingsprijs of lagere marktwaarde indien deze duurzaam is. Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat van dit laatste sprake zou zijn.
8
Financiering en treasury Algemeen Voor het Havenschap geldt dat de passiva bestaat uit eigen vermogen en vreemd vermogen. Er is dus sprake van financiering met vreemd vermogen. In de kredietovereenkomst is opgenomen dat: Het Havenbedrijf is gehouden er voor zorg te dragen dat het Havenschap te allen tijde aan haar verplichtingen uit hoofde van de Financieringsinstrumenten kan voldoen, voor zover deze Financieringsinstrumenten zijn benut om krediet aan het Havenbedrijf te verstrekken. Aanvullend is het Havenbedrijf verplicht tot betaling van alle kosten die het Havenschap maakt om uitvoering te geven aan de kredietovereenkomst. Een garantiepremie ter grootte van € 320.000 per jaar als vergoeding voor de deelnemers van het Havenschap, te weten de gemeente Moerdijk en de provincie Noord-Brabant. De vergoeding is voor het garant staan van de verplichtingen van het Havenschap jegens Bancaire Instellingen. Bij de invulling van de financiering wordt het treasurystatuut van het Havenschap en het financieringsbeleid van het Havenbedrijf gevolgd. Algemene ontwikkelingen rentebeleid De wereldeconomie herstelt waarschijnlijk sneller van de coronacrisis dan eerder gedacht. Voor 2022 wordt geen lagere economische groei verwacht en een licht oplopende inflatie.
Financieringsbehoefte en –positie Aan het begin van 2022 bedraagt de financieringsbehoefte van Havenbedrijf Moerdijk NV naar verwachting € 224,2 miljoen. Deze zal in de loop van 2022 naar verwachting aflopen naar € 215,7 miljoen inclusief LPM. Leningenportefeuille o/g
Bedrag (x € 1miljoen)
Stand per 1 januari 2022
224,2
Nieuwe lang lopende vaste leningen
0,0
Nieuwe kortlopende variabele leningen
0,0
Reguliere aflossingen
-0,4
Aflossing kasgeldleningen
-8,0
Vervroegde aflossingen
0,0
Renteaanpassing (oud percentage)
0,0
Renteaanpassing (nieuw percentage)
0,0
Stand per 31 december 2022
215,7
In het verleden zijn een drietal renteswaps afgesloten. Een renteswap zet de rente typische looptijd van variabel om naar vast. Hiermee wordt het risico op rentestijgingen afgedekt. In onderstaand tabel zijn de details van de drie afgesloten renteswaps terug te vinden. 9
Overzicht renteswaps
Ingangsdatum
Rabobank Rabobank Deutsche Bank
26-7-2007 15-11-2008 16-2-2009
Einddatum
Hoofdsom
1-10-2022 1-10-2029 1-10-2023
Totaal Alle bedragen x 1.000 euro (€)
Restant som Afname som Restant som 1-1-2022 2022 31-12-2022
26.250 50.000 50.000
5.250 50.000 25.000
5.250 15.000
50.000 10.000
126.250
80.250
20.250
60.000
Percentage 4,8500 vast 4,3600 vast 3,6875 vast
Tussen de BNG (Bank Nederlandse Gemeenten) en het Havenschap is een financieringsovereenkomst gesloten met een jaarlijks stilzwijgende verlenging. Deze overeenkomst bestaat uit een kasgeldovereenkomst van maximaal € 145 miljoen zonder beschikbaarheidsgarantie en een krediet in rekening-courant van € 5 miljoen. Naar verwachting zal deze overeenkomst voor 2021 stilzwijgend verlengd worden. Per 1 januari 2022 zal naar verwachting ca. € 114,8 miljoen aan kasgeldleningen opgenomen zijn. Per 31 december 2022 zal dit naar verwachting ca. € 106,8 miljoen zijn.
Kasgeldleningen
Omvang per 01-01-2022 Omvang per 31-12-2022 114.788 106.762
Alle bedragen x 1.000 euro's (€)
Op 13 november 2020 is voor de ontwikkeling gronden van het Logistiek Park Moerdijk een vaste geldlening aangetrokken bij de Nederlandse Waterschapsbank N.V. voor een bedrag van € 45 miljoen met een rentepercetage van 0,082%. Deze lening heeft een looptijd van 10 jaar en wordt in één termijn afgelost op 13 november 2030. Naar verwachting zullen in 2021 twee nieuwe vaste geldleningen van € 10 miljoen en € 50 miljoen worden aangetrokken. De restant schuld op de opgenomen vaste geldleningen bedraagt per 31 december 2022 ca. € 108.981.000. Vaste geldleningen Ingangsdatum Hoofdsom Restantschuld Aflossing in Restantschuld 1-1-2022 2022 31-12-2022 BNG 22-08-2002 3.800 912 152 760 BNG 15-08-2005 600 281 27 254 BNG 15-08-2005 1.800 844 81 763 BNG 01-02-2005 1.000 515 43 472 BNG 15-01-2007 3.250 1.867 135 1.731 NWM 13-11-2020 45.000 45.000 0 45.000 n.t.b. n.t.b. 10.000 10.000 0 10.000 n.t.b. n.t.b. 50.000 50.000 0 50.000 Totaal 115.450 109.418 438 108.981 Alle bedragen x 1.000 euro's (€)
Rekening-courant Voor lopende betalingen kan gebruik worden gemaakt van de afgesloten rekening-courant overeenkomsten: Rabobank
max. faciliteit
Bank Nederlandse Gemeenten max. faciliteit
€
250.000
€ 5.000.000 10
Tijdelijke belegging beschikbare geldmiddelen Tijdelijke belegging van beschikbare geldmiddelen doen zich niet voor. Toetsing aan de normen van de Wet Fido Het risico van kortlopende financiering wordt beperkt met een zogenaamde kasgeldlimiet, volgens welke de totale omvang van de vlottende schuld op enig moment aan een maximum is gebonden, zijnde 8,2% van de begrotingsomvang. Voor het Havenschap komt dit in 2022 neer op een bedrag van 8,2% van € 5.385.000 is € 442.000. Het Havenschap sluit alleen maar kortlopende financieringen af als hier kortlopende leningen aan het Havenbedrijf tegenoverstaan staan. Hierdoor blijft de netto vlottende schuld altijd onder de toegestane kasgeldlimiet. Renterisiconorm Terzake van de vaste financiering stelt de wet een norm waaraan het renterisico van de portefeuille als geheel moet voldoen. Deze norm wordt aangeduid als renterisiconorm en bedraagt 20% van de begrotingsomvang met een minimum van € 2,5 miljoen. Kasgeldleningen in combinatie met renteswaps worden opgenomen bij de opgave van de renterisiconorm. Het renterisico m.b.t. kasgeldleningen in combinatie met renteswaps doet zich in principe pas voor op de einddatum, of eventueel eerder op een break clause moment van het betreffende renteswap contract. Doelstelling is dat de leningenportefeuille zo wordt gespreid, dat de te lopen renterisico’s gelijkmatig over de jaren worden gespreid.
In 2022 vindt geen renteherziening plaats.
Het Havenschap voldoet daarmee aan de gestelde norm, zie ook onderstaande tabel:
1a 1b 2 3a 3b 4 5 6 7
Renteherziening op vaste schuld o/g Renteherziening op vaste schuld u/g Netto renteherziening op vaste schuld (1a-1b) Nieuwe aangetrokken vaste schuld Nieuwe verstrekte uitzettingen Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a-3b) Betaalde aflossingen Herfinanciering (laagste van 4 en 5) Risico op vaste schuld (2 + 6)
8 9 10
RENTERISICONORM Stand van de vaste schuld per 1/1 Het bij ministeriele regeling vastgestelde percentage Risiconorm van begrotingsomvang (minimaal 2.500)
10 7 11
TOETS RENTERISICONORM Renterisiconorm Renterisico op vaste schuld Ruimte (+) c.q. Overschrijding (-) (10-7)
Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 18.148 0 0 0 0 18.148 0 0 0 0 0 0 0 0 0 426 438 449 462 50.474 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
114.754 20% 2.500
189.668 20% 2.500
168.981 20% 2.500
158.531 20% 2.500
158.070 20% 2.500
2.500 0 2.500
2.500 0 2.500
2.500 0 2.500
2.500 0 2.500
2.500 0 2.500
Alle bedragen x 1.000 euro (€)
Banken stellen geen eisen bij het verstrekken van kredieten aan het Havenschap, omdat uit artikel 16.1 van de Gemeenschappelijke Regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie Havenschap Moerdijk volgt dat de deelnemers garant staan voor door het Havenschap aangetrokken gelden.
11
Bedrijfsvoering In het Havenschap vinden, behoudens het optreden als aandeelhouder en financier van Havenbedrijf, geen activiteiten plaats. Het Havenschap heeft geen personeel in dienst. Het bestuurlijk proces en de voorbereiding van de besluitvorming wordt verzorgd door de netwerksecretarissen van het Havenschap. Deze functie wordt gezamenlijk uitgevoerd door een medewerker van de gemeente en een medewerker van de provincie, waarbij de werkzaamheden in onderling overleg worden uitgevoerd en vervanging kan worden geregeld. De administratie wordt verzorgd door het Havenbedrijf. Wat het Havenbedrijf doet voor het Havenschap is vastgelegd in een overeenkomst van opdracht tot levering van diensten.
Verbonden partijen Het Havenschap heeft een 100% belang in het Havenbedrijf.
Indicatoren Het Havenbedrijf rapport periodiek aan het Havenschap over de volgende indicatoren.
Nr
Indicatoren per kwartaal
1
Norm advies accountant**
Rapportage
Frequentie
Aan de NV verstrekte financiering versus kredietplafond overeenkomst.
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
2
Solvabiliteitsratio (EV/TV)
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
3
Interest coverage ratio NV. (EBITDA/rentekosten)
>1
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
4
Debt/EBITDA NV. (waarbij Debt = rentedragende schulden)
Afnemend
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
5
Rentelasten
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
6
Gemiddelde rente (rentekosten/ rentedragende schulden)
Kwartaalrapportage en jaarverslag HbM NV
4 per jaar
12
Nr
Indicatoren per jaar
Norm advies accountant**
Rapportage
Frequentie
7
(Boek)waarde activa NV dat als onderpand dient voor de verstrekte financiering versus aangetrokken financiering.
Jaarverslag HbM NV
1 per jaar
8
Ontwikkeling actuele waarde activa dat als onderpand dient voor de verstrekte financiering versus aangetrokken financiering.
Jaarverslag HbM NV
1 per jaar
9
Bij GR: renterisicoprofiel: resterende looptijd aangetrokken leningen en rentepercentage versus resterende looptijd verstrekte leningen bij NV en bijbehorende rentepercentage.
Jaarstukken HM GR
1 per jaar
De NV een sluitende meerjarenbegroting laat zien in samenhang met een Jaarverslag HbM NV stabiel of verbeterend risicoprofiel.
1 per jaar
10
Ontwikkeling risicoprofiel NV
11
Renterisiconorm GR
Jaarrekening HM GR, begroting HM GR
2 per jaar
12
Kasgeldlimiet GR
Jaarrekening HM GR, begroting HM GR
2 per jaar
** tijdens BVO vergaderering 28/6/2018
13
Bijlagen In de financiële beleids- en beheersverordening, vastgesteld in de Raad van Bestuur vergadering van 21 december 2016, is in artikel 2 vastgelegd dat: - De Kadernota; - De Nota reserves en voorzieningen; - De Nota weerstandsvermogen; - De Nota Bedrijfsvoering; - De Nota Verbonden partijen; als bijlagen bij de begroting worden gevoegd.
Onderstaande nota’s zijn toegespitst op de situatie dat bij het Havenschap behoudens het optreden als aandeelhouder en financier van Havenbedrijf, geen activiteiten plaatsvinden. Vandaar dat onderstaande nota’s een beknopt van toepassing zijnde uitwerking kennen.
Kadernota Deze kadernota/-brief gaat in op de kaders waaraan de begroting dient te voldoen. De begroting en het meerjarenperspectief dienen jaarlijks zelfstandig sluitend te zijn. De begroting wordt opgesteld in overeenstemming met de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten).
Nota reserves en voorzieningen De nota reserves en voorzieningen gaat in op welke reserves en voorzieningen het Havenschap kent en hoe het Havenschap met deze reserves en voorzieningen omgaat. Op de reserves en voorzieningen zijn o.a. artikel 41 tot en met artikel 45 van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) van toepassing. Reserves zijn onderdeel van het eigen vermogen (artikel 42 BBV). Stortingen en onttrekkingen dienen via de winst- en verliesrekening te lopen en bij de winstbestemming c.q. verliesbestemming ten gunste of ten laste van de betreffende reserve te worden gebracht. Het Havenschap kent alleen een algemene reserve. Aan dit eigen vermogen is geen specifieke bestemming gegeven (artikel 43 BBV). Het Havenschap kent geen voorzieningen. 14
Nota weerstandsvermogen In deze nota wordt ingegaan op het weerstandsvermogen. Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin het Havenschap in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen. De algemene reserve wordt volledig aangemerkt als weerstandsvermogen.
Nota Bedrijfsvoering In deze nota wordt ingegaan op de bedrijfsvoering. In het Havenschap vinden, behoudens het optreden als aandeelhouder en financier van het Havenbedrijf, geen activiteiten plaats. Het Havenschap heeft geen personeel in dienst. Het bestuurlijk proces en de voorbereiding van de besluitvorming wordt verzorgd door de netwerksecretarissen van het Havenschap. Deze functie wordt gezamenlijk uitgevoerd door een medewerker van de gemeente en een medewerker van de provincie, waarbij de werkzaamheden in onderling overleg worden uitgevoerd en vervanging kan worden geregeld. De administratie wordt verzorgd door het Havenbedrijf. Wat het Havenbedrijf doet voor het Havenschap is vastgelegd in een overeenkomst van opdracht tot levering van diensten.
Nota Verbonden partijen In deze nota wordt aandacht geschonken aan partijen waarin het Havenschap zowel bestuurlijk als financieel belang heeft. Het Havenschap heeft een 100% belang in het Havenbedrijf.
15