Begroting 2026-2029

Meerjarenbegroting 2026-2029 En door

2

Meerjarenbegroting 2026-2029

Gemeente Moerdijk

Colofon Ontwerp/opmaak: John Gaasbeek, johngaasbeek.nl Fotografie: Gert van der Ros, Marcel Otterspeer, gemeente Moerdijk, Adobe Stock Uitgave: september 2025 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Moerdijk.

3

Meerjarenbegroting 2026-2029

Gemeente Moerdijk

Inhoud Inleiding

4

Leeswijzer

7

Programma's Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Economie als versneller voor een vitaal Moerdijk Ondersteuning voor mensen die het écht nodig hebben Partnerschap in een veranderende samenleving

9 22 38 57 75

Financiële positie 2026-2029

94

Staat van baten en lasten 2026-2029

105

Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Wet open overheid (Woo) Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Subsidies

107 121 128 142 151 153 161 165 186

Beleidsindicatoren

191

Bijlagen Overzicht incidentele lasten en baten 2026-2029 Geprognosticeerde begin- en eindbalans Meerjarig verloopoverzicht reserves en voorzieningen Overzicht structurele reservemutaties Overzicht taakvelden en producten

198 204 207 209 211

4

Meerjarenbegroting 2026-2029

Inleiding Beste raadsleden, Met de voorliggende begroting presenteren wij u de laatste begroting van deze bestuursperiode. Dit markeert een moment om niet alleen vooruit te kijken, maar ook terug te blikken op de weg die we samen de afgelopen jaren hebben afgelegd. Het college en de raad hebben zich steeds sterk gemaakt voor een gemeente met een hoog voorzieningenniveau en een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. Terugblik: Investeren in het voorzieningenniveau In de afgelopen periode hebben wij samen met partners, maatschappelijke organisaties en inwoners gericht gewerkt aan het versterken van het voorzieningenniveau in onze gemeente. Kwaliteit, bereikbaarheid en toekomstbestendigheid stonden daarbij centraal. Voor de toekomst is er volop ruimte voor zwemplezier in onze gemeente: we stelden de plannen vast voor de nieuwbouw van accommodatie De Niervaert en bereidden de verduurzaming van de andere zwembaden voor. En er is ook ruimte voor ander sportplezier: in Zevenbergen wordt komend jaar een nieuwe sporthal opgeleverd. En in Zevenbergschen Hoek is in de MFA en sporthal straks een plek voor de basisschool en kinderopvang maar ook voor het dorpshuis en diverse sportverenigingen. Daarnaast bouwden we aan een organisatie die een proactieve rol kan spelen bij het versnellen van de woningbouwopgave.

Met actiever grondbeleid en een ruimer instrumentarium maken we de bouw van 2.700 extra woningen voor 2030 mogelijk. Ook investeren we in het voorzieningenaanbod in de vitale kernen Zevenbergen, Fijnaart, Klundert en Willemstad, zodat deze voor de hele gemeente goed bereikbaar blijven. Met de Scan Mens en Maatschappij hebben we instrumenten ontwikkeld om het voorliggend veld beter in te richten en meer grip te krijgen op het sociaal domein. We zetten daarbij stevig in op preventie: ondersteuning is licht waar het kan en zwaar waar het moet. De komende periode focussen we op het maken van betere afspraken met onze ketenpartners. We versterkten daarnaast de sociale veiligheid door drie extra boa’s aan te stellen. Dit alles gebeurde terwijl de wereld om ons heen nieuwe uitdagingen bracht, zoals de opvang van Oekraïense ontheemden, een krappe arbeidsmarkt en de ontwikkelingen rond Powerport. Onze investeringen zijn steeds gedaan met het oog op de lange termijn. Uitgangspunt is dat voorzieningen niet alleen vandaag, maar ook voor toekomstige generaties beschikbaar en betaalbaar blijven.

Gemeente Moerdijk

5

Meerjarenbegroting 2026-2029

Vooruitblik: meerjarenbegroting en toekomstplannen Met deze begroting geven we niet alleen richting aan het komende jaar, maar schetsen we ook een doorkijk naar de komende jaren. In de meerjarenbegroting zijn diverse belangrijke ontwikkelingen opgenomen die bijdragen aan een duurzame en leefbare gemeente. Een belangrijk speerpunt is en blijft woningbouw. We blijven werken aan de versnelling van onze opgave om tot en met 2032 ongeveer 2.700 woningen te bouwen. In 2026 worden verdeeld over diverse projecten – waaronder de Wethouder Trompersstraat, ZNS, Suikerentrepot, Stoofstraat, Bolwerk, Ligtharthof, Sporenbergstraat en Bosselaar Zuid – in totaal 190 woningen opgeleverd." Ook duurzaamheid en klimaat vragen blijvende aandacht. We zetten stevig in op een klimaatbestendige inrichting, vergroening en de energietransitie. Daarnaast investeren we in de verduurzaming van onze zwembaden en starten we met de nieuwbouw van De Niervaert, die in 2027 wordt opgeleverd. Naast wonen en duurzaamheid werken we aan toekomstbestendige maatschappelijke voorzieningen. Vanuit het beleidskader Maatschappelijk accommodatiebeleid en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) werken we aan toekomstbestendige accommodaties voor sport, onderwijs en maatschappelijke functies. We investeren daarnaast in goede dienstverlening voor inwoners en bedrijven.

Dit doen we onder meer door digitalisering en door het versterken van onze interne organisatie. Door vooruit te denken en tijdig keuzes te maken, blijft de gemeente wendbaar en in staat om nieuwe maatschappelijke en economische vraagstukken aan te pakken. Financiële positie en ontwikkelruimte Naast investeren hebben wij ons de afgelopen jaren gericht op het behouden van een gezonde financiële basis. Landelijk is veel te doen over de financiële positie van gemeenten, waarbij ook wel wordt gesproken over het zogenoemde ‘ravijnjaar 2026’. Gemeenten staan voor grote opgaven zoals woningbouw, verduurzaming, energietransitie en toenemende lasten in het sociaal domein. Tegelijk is er onzekerheid over de rijksbijdragen voor deze taken. Om die reden hebben gemeenteraad en college vorig jaar het belang benadrukt van tijdig inzicht in de structurele begrotingsruimte. In aanloop naar de Kadernota 2026-2029 zijn gezamenlijk mogelijkheden verkend om deze ruimte te vergroten. Met trots kunnen we u nu een structureel sluitende begroting voor 2026 aanbieden. We verwachten in dat jaar een overschot van circa € 0,8 miljoen aan structurele baten. Dit is bereikt zonder bezuinigingen op bestaand beleid of lastenverzwaring voor inwoners en ondernemers. De lokale lasten stijgen met circa 3,3%, wat neerkomt op een inflatiecorrectie.

Gemeente Moerdijk

6

Meerjarenbegroting 2026-2029

Op de langere termijn blijft de financiële situatie onzeker. Vanaf 2028 zijn aanvullende rijksmiddelen onzeker, terwijl gemeentelijke ambities – o.a. op het gebied van scholen, gemeenschapshuizen en mobiliteit – vooral vanaf 2030 tot structurele lasten leiden. De gemeente Moerdijk staat er financieel gezond voor: de kengetallen zijn positief, het weerstandsvermogen is toereikend en de schuldenlast laag. De algemene reserve is goed gevuld en het college stelt voor deze verder aan te vullen. Ook de middelen die in de stelpost nieuw beleid zijn gereserveerd bieden ruimte voor toekomstige keuzes van de raad. Het financiële meerjarenperspectief biedt samen met deze ruimte de nieuwe gemeenteraad en het nieuwe college voldoende mogelijkheden om een verantwoorde en toekomstbestendige koers te bepalen. Het college van burgemeester en wethouders, Aart-Jan Moerkerke Bennie Blom Danny Dingemans Pauline Joosten Eef Schoneveld Sjoerd Elseman

Gemeente Moerdijk

7

Meerjarenbegroting 2026-2029

Gemeente Moerdijk

Leeswijzer Deze begroting 2026-2029 is als volgt ingericht.

Programmaplan Het programmaplan bevat per programma: Inleidende tekst programma en ambities behorende bij thema In de inleidende teksten van de verschillende programma’s zijn de teksten uit het bestuursakkoord overgenomen. De ambities behorende bij de thema’s zijn voor een deel ook overgenomen uit het bestuursakkoord en waar nodig zijn verduidelijkende passages toegevoegd. Strategische doelen van het thema Hier wordt aangegeven wat wij gedurende de raadsperiode willen bereiken. Indicatoren Waar mogelijk zijn effectindicatoren opgenomen. Daarmee wordt het verband tussen de prestatie, het doel en het maatschappelijk effect inzichtelijk. Nieuwe ontwikkelingen binnen het thema Nieuwe ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die in de lopende raadsperiode spelen binnen het thema. Ook wordt onder dit kopje aangegeven als er aanvullende of nieuwe inzet benodigd was en om die reden extra financiële middelen in de begroting zijn verwerkt. Randvoorwaarden Dit zijn de voorwaarden die van belang zijn om de ambitie te kunnen bereiken. Risico’s. Hier zijn de voorziene risico’s opgenomen. Zowel financieel als inhoudelijk. Prestaties binnen het thema De prestaties zijn toegevoegd om de doelstellingen meer te concretiseren zodat voor de raad duidelijk wordt wat de inspanningen zijn die dit begrotingsjaar worden verricht om de doelstellingen te bereiken.

Het zijn concrete zaken die de raad ook echt terugziet. In deze begroting zijn de prestaties meerjarig benoemd en in beeld gebracht. Lasten en baten van het programma In dit onderdeel worden de totale lasten en baten per programma weergegeven. Dit is het niveau waarop de raad de budgetten autoriseert. Toelichting op de verschillen met de begroting 2025 Hier worden alleen de belangrijkste verschillen vermeld en toegelicht. Tevens zijn de verschillen in een grafiek weergegeven. Verbonden Partijen Bij ieder programma wordt vermeld welke verbonden partijen een bijdrage leveren aan de realisatie van de doelstellingen van dat programma. Een inhoudelijke toelichting op de verbonden partijen is opgenomen in de paragraaf Verbonden partijen.

8

Meerjarenbegroting 2026-2029

Gemeente Moerdijk

Paragrafen In de begroting zijn verder diverse paragrafen opgenomen. De paragrafen zijn een verplicht onderdeel van de beleidsbegroting (op basis van het BBV) en belichten een aantal thema’s die in meerdere programma’s van de begroting terugkomen, zoals lokale heffingen, verbonden partijen en bedrijfsvoering. De gemeente mag naast de verplichte paragrafen ook zelf thema’s kiezen waar een paragraaf over wordt opgenomen. In de begroting van Moerdijk is de paragraaf subsidies daar een voorbeeld van.

Bijlagen In de bijlagen is aanvullende detailinformatie over enkele onderwerpen terug te vinden. Ook voor de meeste bijlagen geldt dat deze verplicht zijn op basis van het BBV.

9

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk Er ligt een grote opgave om tot een duurzaam Moerdijk te komen. Het tegengaan van klimaatverandering, aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering en een transitie naar een circulaire economie zijn randvoorwaarden voor het behoud van onze leefbaarheid. Energietransitie en klimaatadaptatie hebben impact op hoe we onze openbare ruimte inrichten en beheren. De klimaaten energietransitie gaan ons landschap daarnaast zichtbaar veranderen. Het vraagt om een ontwikkelend perspectief op onze ruimtelijke ordening en openbare ruimte, waarbij we opgaven slim combineren en de kwaliteit bewaren. Ook in de eigen bedrijfsvoering maken we keuzes die bijdragen aan een duurzaam Moerdijk. Zo komt duurzaamheid ook als een rode draad terug in alle andere programma’s in deze begroting.

Thema Energietransitie Ambitie Energietransitie is een internationale opgave met zijn oorsprong in het Klimaatakkoord van Parijs. We stappen over van (eindige) fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen zoals zon- en windenergie. Als lokale overheid leveren wij onze bijdrage aan het einddoel van een klimaatneutrale samenleving in 2050. Daarbij streven we naar duurzame, betrouwbare en betaalbare warmte en energieoplossingen voor alle inwoners en bedrijven. En hebben we oog voor betaalbaarheid, rechtvaardigheid, samenwerking en lokaal eigenaarschap. Om onze doelen te bereiken werken we intensief samen met onze partners, zoals inwoners, bedrijfsleven, de agrarische sector, Woningcorporaties, STEM en Energiek Moerdijk. We kunnen het als gemeente immers niet alleen.

Strategisch doel • We leveren een evenredige bijdrage aan mondiale en Rijksdoelstellingen (inclusief het Klimaatakkoord), zoals minimaal 55% reductie van uitstoot van broeikasgassen in 2030 (t.o.v. 1990).

Effectindicatoren • Aantal aardgasvrije woningen in Moerdijk • Gemiddeld gasverbruik per woning

• Zonnepanelen op woningen (CBS) • Aantal zonnepanelen in gemeente Moerdijk • Aantal deelnemers energiebesparingproject windkernen A16 en Klundert • Aantal gesubsidieerd isolatiemaatregelen (woningen en maatregelen)

Nieuwe ontwikkelingen Warmteprogramma In 2026 wordt gewerkt aan meerdere gebiedsgerichte warmteprojecten én aan het gemeentebrede warmteprogramma. Het warmteprogramma (opvolging transitievisie warmte) vormt de overkoepelende kapstok en biedt inzicht in de wijken/kernen waar tot en met 2035 wordt gestart met het proces deze gebieden aardgasvrij te maken. Parallel aan het opstellen van het warmteprogramma worden de volgende gebiedstrajecten in 2026 voortgezet: • Zevenbergschen Hoek – Onderzoek en ontwikkeling van het toekomstig energiesysteem in combinatie met het mogelijk opzetten van een energiegemeenschap. • Helwijk – Toewerken naar een gedragen systeemkeuze voor het alternatief van aardgas en oplevering van het Wijkuitvoeringsplan. • Klundert Oost – Toewerken naar een gedragen systeemkeuze voor het alternatief van aardgas en oplevering van het Wijkuitvoeringsplan.

10

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

• Zevenbergen-oost (Markvelden Zuid) – Ontwikkeling van een warmtestrategie voor dit deelproject.

subsidieregeling die de Provincie Noord-Brabant in het leven heeft geroepen.

Isolatieopgave De komende jaren blijven we inwoners stimuleren om isolatiemaatregelen te treffen. Met de Specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie is vanuit het Rijk in totaal ongeveer € 3.750.000 beschikbaar om t/m 2028 minimaal 1.954 woningen te helpen bij het nemen van isolatiemaatregelen.

Afdwingbaarheid Lokaal eigendom In het Regionaal Plan Energiesysteem en het Moerdijks Energieprogramma 2025-2029 wordt een toekomstig energiesysteem geschetst dat lokaal en regionaal zoveel mogelijk in balans is (zoveel mogelijk energie opwekken, opslaan en gebruiken in hetzelfde gebied). Dit voorkomt netcongestie en onnodige verzwaring van het elektriciteitsnet. We streven daarbij de energietransitie als vliegwiel benutten om de leefbaarheid, lokale economie en de kwaliteit van het landschap te verbeteren.

Daarmee financieren we de gemeentelijke isolatiesubsidie, die beschikbaar is voor (een deel van) onze inwoners via ons ‘Duurzaam Wonen Bon’-platform. Daarnaast gaan we meer doen om inwoners te activeren en ondersteunen. Dit doen we o.a. door lokale (activatie) campagnes via het gemeentelijk energieloket, inzicht in de woning en advies door de energiecoaches en ontzorging van inwoners op gebied van financiering. Wijkgerichte communicatie en ondersteuning gekoppeld aan de wijken waar we met een wijkuitvoeringsplan aan de slag gaan. Deze extra inzet en de uitvoeringskosten van de isolatiesubsidie wordt gefinancierd met de middelen die Woonkwartier heeft bijgedragen aan het project met de energiefixers van Energiebox. Uitvoering verduurzamingsproject Windkernen en Klundert In 2025 heeft de gemeente Moerdijk het eerste deel van een geldlening verstrekt aan de Stichting Energietransitie Moerdijk. Met deze lening worden de toekomstige opbrengsten van de windfondsen A16 en Haven- en Industrieterrein Moerdijk voorgefinancierd. De lening wordt gebruikt voor het uitvoeren van een concreet energiebesparingsproject in de kernen Moerdijk, Langeweg, Zevenbergschen Hoek en Klundert. In 2026 en volgende jaren worden de volgende leningdelen verstrekt, afhankelijk van de benodigde financiering bij STEM, oftewel hoe succesvol de projecten zijn.

Energyhubs Vanuit het Rijk en de provincie wordt aangestuurd op de ontwikkeling van energyhubs op bedrijventerreinen om zo netcongestie tegen te gaan en verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen mogelijk te maken. Bij energyhubs worden meerdere bedrijven op energiegebied aan elkaar gekoppeld en vindt uitwisseling van energie plaats. Gewerkt wordt aan energyhubs op het Havenen Industrieterrein Moerdijk en op Dintelmond. Hiervoor wordt in 2026 ook gebruik gemaakt van de

Belangrijk onderdeel van die lokale balans is om meer zelf de eigenaar te zijn van de bron en infrastructuur. Dit vertalen we in 2026 naar een nieuw beleidskader en bijbehorende verordening gericht op realiseren van 50% lokaal eigenaarschap (bijvoorbeeld via energiegemeenschappen en energyhubs) bij nieuwe projecten van grootschalige lokale duurzame energieopwekking. We krijgen hiermee een beter instrument in handen om het lokaal eigendom ook juridisch afdwingbaar te maken. De opgewekte stroom en de financiële opbrengsten uit (grootschalige) energieinfrastructuurprojecten komen zo voor een belangrijk deel ten goede aan de lokale energietransitie en leefbaarheid. Zo dragen ze ook bij aan de vitaliteit van onze gemeenschap.

Randvoorwaarden Een essentiële randvoorwaarde voor het maken van een systeemkeuze voor het alternatief van aardgas is de rolneming van de gemeente bij het mogelijk maken collectieve warmteoplossingen. Deze rolneming, in de vorm van een gemeentelijk warmte- of energiebedrijf, maakt het beter mogelijk om een betaalbare warmtetransitie voor al onze inwoners te realiseren. Ook kan via een lokaal energie- of warmtebedrijf het eerdergenoemde 50% lokaal eigendom steviger worden ingevuld. De energietransitie is kostbaar, tijdrovend en complex. Deels is hierop voorgesorteerd door uitbreiding van capaciteit afgelopen jaar en in 2026. Maar om de wijkuitvoeringsplannen daadwerkelijk uit te voeren en ook nieuwe plannen voor de andere kernen/wijken op te stellen is veel geld nodig. Extra financiële middelen, bijvoorbeeld om de wijkuitvoeringsplannen uit te voeren

11

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

of startkapitaal voor een warmtebedrijf, zijn komende jaren dan ook noodzakelijk. Voor een haalbare en betaalbare warmtetransitie zijn daarnaast samenwerking met partijen zoals Woonkwartier en Enexis cruciaal. En blijft structurele (financiële) ondersteuning vanuit Rijk en provincie (bijvoorbeeld via het provinciaal warmtebedrijf i.o.) noodzakelijk.

Gemeente Moerdijk

Risico’s

door. Steeds meer mensen en bedrijven gaan elektrisch rijden, gebruiken elektrisch materieel en stappen over op (hybride) vormen van elektrische warmtepompen. Het elektriciteitsnet is daarnaast op veel plekken verouderd. Deze problematiek wordt komende jaren groter en het risico op (grootschalige) uitval of preventief afschakelen door de netbeheerder, stijgt. Zeker wanneer uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet (te) lang op zich laat wachten.

Energietransitie Belangrijkste risico’s voor de voortgang van de energie- en warmtetransitie zijn het uitblijven van politiek-bestuurlijke duidelijkheid over de gemeentelijke rolneming, een gebrek aan financiële slagkracht, gebrek aan personele capaciteit maar ook onzekerheid over landelijk beleid en wet- en regelgeving.

Snellere besluitvorming, het mogelijk maken van netbewust bouwen en meer daadkracht bij zowel netbeheerder als overheden, inclusief gemeente Moerdijk, is noodzakelijk om de nieuwbouwopgave te kunnen blijven realiseren en onze bedrijven te kunnen helpen uitbreiden en verduurzamen.

Netcongestie Een ander belangrijk risico blijft de netcongestie. De autonome groei van de elektrificering zet onverminderd

Prestaties • Opstellen warmteprogramma 2026-2035 • Uitvoeren warmteprogramma • Systeemkeuze en uitvoeringsplan Helwijk • Systeemkeuze en uitvoeringsplan Klundert Oost • Systeemkeuze en uitvoeringsplan Zevenbergschen Hoek • Warmtestrategie Markvelden Zuid vastgesteld • Lokaal Isolatieprogramma • Uitvoering Energieprogramma • Uitvoering Actieplan CO2 bedrijfsvoering gemeente • Opstellen duurzaamheidprogramma gemeente • Vaststellen beleidskader en verordening lokaal eigendom • Repowering windparken Volkerak en Sabinapolder

2026

2027

2028

2029

12

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Klimaatadaptatie Ambitie

Effectindicatoren

De uitdagingen waar het veranderende klimaat ons voor stelt merken we inwoners, bedrijven en overheid steeds vaker. Gemeente Moerdijk werkt hierbij consequent conform de drie strategische lijnen van de Moerdijkse Klimaatdialoog: • Gezond leef-, werk- en leerklimaat • Klimaat en het productielandschap 2.0 • Samen met de natuur

• Aantal (nieuwe) bomen (schaduw) in de kernen (3 bomen zichtbaar, 30% boomkroonbedekking en binnen 300 m een koele recreatieve plek) • Verhard oppervlak binnen het stedelijk gebied (zowel openbare ruimte als particulier terrein) versus groen oppervlak • Percentage afgekoppeld hemelwater en gerealiseerde waterberging (inzet rekentool) • (Klachten van) wateroverlast inclusief duiding • Aantal subsidie aanvragen ‘Moerdijk Klimaatbestendig’. • Ontheffingen op basis van het Soortenmanagementplan

Strategische lijnen die concreet worden gemaakt met de ambitie en doelen die zijn vastgesteld in het focusdocument gemeentelijk waterplan (GWP) Moerdijk 2024-2027[1] en de basis zijn voor de vergroeningsplannen die we voor alle kernen met de inwoners aan het opstellen zijn. Hierbij nemen we de beheerbaarheid en de 3-30-300 regel als uitgangspunt. Daarnaast stoppen we met het aanpassen van de bodem- en watersituatie bij nieuwe ontwikkelingen: water en bodem worden sturend[2]. Water zal steeds zichtbaarder worden in onze openbare en particuliere ruimte en de definities van waterhinder en wateroverlast worden bepalend voor welke maatregelen voor de verwerking van hemelwater we wel en niet (meer) nemen. Focus voor de verwerking van hemelwater: 1. Hergebruik 2. Bergen en infiltreren 3. Afvoeren op sloten of wegen met afwaterfunctie 4. Hemelwaterriolering (bovengronds en daarna pas ondergronds) Dit gaat ook gelden voor de bestaande bebouwde omgeving. Waar nieuwe verharding wordt gerealiseerd of dit nu als gevolg van een integrale aanpak van de openbare ruimte is, een nieuwbouwwijkje of een particulier die een uitbouw of nieuwe bedrijfsloods bouwt. Hiervoor zetten we de rekentool in. [1] Gemeentelijk Waterplan | gemeente Moerdijk [2] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ kamerstukken/2022/11/25/water-en-bodem-sturend

Strategisch doel •

We handelen klimaatbestendig bij het (her)inrichten van onze ruimtelijke omgeving.

Nieuwe ontwikkelingen Klimaatbestendige inrichting De opdracht vanuit het Deltaprogramma is om te zorgen voor een klimaatbestendige inrichting van onze gemeente in 2050. Het gaat om een inrichting die onze inwoners beschermt tegen hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen vanuit het hoofdwatersysteem. Ook voor het uitgestrekte landelijk gebied van de gemeente Moerdijk geldt deze opgave. Het landelijk gebied moet in samenwerking met de agrarische sector klimaatrobuust (her)ingericht worden. In de Omgevingsvisie Moerdijk 2040 zijn hier de eerste lijnen voor uitgezet. De Landbouwvisie Powerport regio Moerdijk, opgesteld door de agrarische sector zelf, biedt handvatten om gezamenlijk met de opgave aan de slag te gaan. Hitte Uitvoering vergroeningsplannen (groenstructuurplan) De vergroeningskaarten bevatten de wensen vanuit de kern hoe en waar onze inwoners kansen zien of wensen hebben om hun kern te vergroenen. Deze wensen zijn vervolgens beoordeeld op haalbaarheid op de plek (denk aan eigendom en op de aanwezigheid van kabels en leidingen) en tijd (toets aan de ruimtelijke plannen en het meerjaren onderhoudsprogramma). De vergroeningskaarten worden vertaald naar een nieuw groenstructuurplan voor een gestructureerde uitvoering. We zetten in op de door de gemeenteraad vastgestelde ambitie van 10% extra bomen en 4% extra vergroening per kern.

De uitvoering via een integrale gebiedsgerichte aanpak volgt gefaseerd, omdat niet alles op een dag kan. Zie verder programma 2.

13

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Vervangingsopgave bomen Naast nieuw groen staan we ook voor een flinke vervangingsopgave. Bomen moeten soms wijken voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelen, maar we zien bomen ook uitvallen door ziekte (vooral essentaksterfte en kastanjebloedingsziekte). Met het extra vervangingsbudget Bomen (€495.000 p/j) zal gefaseerd het bestaande bomenareaal van ca. 26.612 bomen worden vervangen. Hitteprotocol Als het heet is, is het belangrijk om meer aandacht te hebben voor mensen die niet goed voor zichzelf (kunnen) zorgen. Bijvoorbeeld ouderen, mensen met een chronische aandoening of jonge kinderen. Bij deze groepen kan hitte sneller leiden tot gezondheidsproblemen. Samen met onze partners in de zorg en onderwijs stellen we een hitteprotocol op met richtlijnen en maatregelen die we moeten implementeren om de impact van extreme hitte op de gezondheid van onze inwoners te verminderen.

Vergroeningskaart Standdaarbuiten

Gemeente Moerdijk

Wateroverlast Elke ruimtelijk ontwikkeling moet voldoen aan de waterbergingsnorm van 60 mm hemelwater per m2. Of het nu een uitbreiding, inbreiding of een integrale aanpak van de openbare ruimte betreft. Dit is nodig om bij de steeds heftiger neerslag uiteindelijk al het hemelwater een plek te kunnen geven in onze openbare ruimte om droge voeten te houden. Dit vraagt meer ruimte en aandacht bij de integrale aanpak van onze openbare ruimte, maar ook bij onze woningbouwopgave en de ontwikkeling van ons buitengebied. Waar is er ruimte voor ruimtelijke ontwikkelingen en waar is deze ruimte (deels) nodig voor klimaatmaatregelen zoals schaduw en waterberging voor de bestaande kern. Onder andere via de vergroeningsplannen verkennen we de mogelijkheden waar extra ruimte nodig is (eventueel aangekocht en ingericht moet worden) voor een robuuste invulling van deze opgave. Droogte en waterveiligheid Dit zijn primair opgaven van onze collega's van het waterschap. Wat betreft droogte neemt het waterschap besluiten ten aanzien van waterpeilen (peilenplan) in

14

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

onze polders en voert zij het onttrekkingsbeleid uit. Belangrijkste opgave met impact op onze gemeente is de aanpak van de primaire waterkeringen langs het Hollands Diep. Uit de laatste beoordeling blijkt dat delen van deze dijk niet sterk genoeg zijn voor de toekomst. Daarom gaat het waterschap de dijk versterken. De versterking is onderdeel van het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma. Het waterschap werkt hieraan voor het dijktraject WillemstadNoordschans en het dijktraject Moerdijk-Drimmelen. Uitvoering is voorzien in de periode 2029-2032.

Risico’s

Randvoorwaarden

De ambities vanuit de vergroeningsplannen; 10 % meer bomen, groen langs de randen van de kernen vragen ook om daadwerkelijk ruimte, ruimte waar al een forse claim op ligt vanuit meerdere disciplines. Integraal dient er naar de openbare ruimte gekeken te worden om hier goed mee om te gaan en te komen tot doordachte maar ook scherpe keuzes in aankoop, verkoop en ontwikkeling.

Bewustwording is en blijft van groot belang bij de aanpak van een klimaatrobuuste leefomgeving. Als gemeente hebben wij een verantwoordelijkheid, echter is het merendeel van onze leefruimte in particulier bezit. Niet alleen de gemeente is aan zet, maar zeker ook onze inwoners, bedrijven en grondeigenaren.

De inzet van ons als gemeente blijft groot en ambitieus, maar het meeste werk zal uiteindelijk door anderen gedaan moeten worden: onze inwoners, ondernemers, bedrijven, de agrarische sector, kennis- en onderwijsinstellingen, corporaties en maatschappelijke organisaties. Het proces van de vergroeningsplannen was hierbij een belangrijke stap. Aan het hierbij opgebouwde vertrouwen en enthousiasme moet wel vervolg gegeven worden. Cruciaal is dat we zichtbaar resultaten boeken met de uitvoering van de vergroeningsplannen.

Bij het opstellen van het hitteprotocol is het participeren van onze sociale partners van groot belang om hier een werkend document voor op te stellen. De beschikbaarheid van capaciteit is bepalend voor de voortgang en de resultaten.

Prestaties • Uitvoering vergroeningsplannen • Vervangingsopgave bomen • Hitteprotocol • Definiëren locaties waterberging voor de bestaande kernen en buitengebied • Versterking dijktraject Willemstad-Noordschans en dijktraject MoerdijkDrimmelen

2026

2027

2028

2029

15

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Leefomgeving Ambitie We willen onze inwoners een schonere, duurzamere en gezondere leefomgeving bieden. We streven daarom naar een nadrukkelijke samenhang tussen milieubeleid en ruimtelijk ordeningsbeleid. Daarbij zullen we ook bepalen welke kwaliteitsnormen voor de fysieke leefomgeving we willen bereiken, in relatie tot de gewenste ruimtelijke en economische ontwikkelingen.

Strategisch doel • Bij vraagstukken rondom de ontwikkeling van het gebied streven we naar een beter evenwicht tussen economie en de (milieu)druk op mens en omgeving. Daarbij kijken we naar wat ontwikkelingen bijdragen aan het realiseren van doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat en leefbaarheid.

Effectindicatoren • Aantal ingekomen milieuklachten • Sanering aantal m2 asbestdaken • Resultaten meetstations luchtkwaliteit Moerdijk • CO2-reductie door toezicht op energiebesparingsplicht voor bedrijven

Nieuwe ontwikkelingen Gebiedsdekkend omgevingsplan In de Omgevingswet is vastgelegd dat in de periode tot 2032 het tijdelijk omgevingsplan moet worden om gezet naar één gebiedsdekkend omgevingsplan. In de herijking van het Transitieplan “Naar één Omgevingsplan Moerdijk” (RIB 27-5-25) is ingegaan op de stand van zaken. In 2024 is, o.a. door problemen met de plansoftware, vertraging opgetreden in dit transitieproces. Daardoor is de planning aangepast en schuiven werkzaamheden door naar komende jaren. Dit heeft effect op de verwachten kosten omdat nu meerdere gebieden tegelijk opgepakt moeten worden. Op verschillende onderwerpen moeten onder de omgevingswet beleidskeuzes gemaakt worden. Het gaat om thema's als veiligheid, geluid en de vertaling van de regels in de bruidsschat. Daarvoor dient de komende jaren beleid te worden geactualiseerd of nieuwe beleidsegels te worden opgesteld voor de ruimte die de Omgevingswet hiervoor biedt.

Hiervoor is veel extra advisering nodig van de omgevingsdienst (OMWB), de Veiligheidsregio en adviesbureaus. Die zijn ook nodig om Basisgeluid­emissies voor gemeentelijke wegen en Geluidproductieplafonds voor gezoneerde industrieterreinen vast te stellen. Het vaststellen van de Geluidproductieplafonds voor het Haven- en Industrieterrein Moerdijk dient op het juiste moment ingezet te worden in de ontwikkeling van Powerport Moerdijk. Daardoor is nu nog niet duidelijk wanneer deze zullen worden vastgesteld. Het onderzoek hiernaar loopt al. In 2028 en 2029 is de start voor de werkzaamheden aan de grootste gebieden in de gemeente voorzien (Buitengebied en Zeehaven- en industriegebied Moerdijk). Vanwege de grootte van de gebieden en de diversiteit van regels die voor deze gebieden nodig zijn, is de verwachting dat de kosten van advisering in deze jaren hoger liggen dan voorgaande jaren. Dit betreft met name de benodigde inzet van externe expertise die niet binnen de bestaande capaciteit beschikbaar is. Wet kwaliteitsboring voor het bouwen De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) geldt voor het onderdeel nieuwbouw in gevolgklasse 1. In december 2024 heeft de minister de Eerste Kamer per brief geïnformeerd over het vervolg.

Daarin komt zij tot de conclusie dat “De Wkb in zijn huidige vorm onvoldoende aansluit bij verbouwprojecten.” Verbouw gaat dan ook definitief niet onder de Wkb vallen. Mocht daartoe in de toekomst alsnog besloten worden, moet een nieuw voorstel aan beide Kamers worden voorgelegd voordat het eventueel kan worden ingevoerd. Gevolg is dat een groot deel van het werk wat zou verdwijnen bij de gemeente, gewoon bij de gemeente blijft. De beoogde taakstelling was gebaseerd op het volledig vervallen van de taken uit gevolgklasse 1. In de praktijk gaat het slechts om circa 10% van het oorspronkelijk aantal geraamde uren. De taakstelling waartoe eerder werd besloten, komt dan ook te vervallen. Als in de toekomst wordt besloten om meer typen bouwwerken onder de Wkb te laten vallen, zal het effect op de benodigde capaciteit opnieuw worden bepaald.

16

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Randvoorwaarden

Risico’s

Vanwege onze specifieke ligging en gelet de activiteiten in en gebruik van onze fysieke omgeving, vraagt de verbetering van de leefomgeving een bovengemiddelde inzet. De Omgevingswet biedt hiervoor een nieuw kader met mogelijkheden om milieunormen als indicatoren voor gezondheid aan te scherpen binnen het gemeentelijk beleid.

Ontwikkelingen in het kader van Powerport Moerdijk vormen een bedreiging voor de leefbaarheid van omliggende kernen en het gebruik van het landelijk gebied voor onder andere agrarische activiteiten. Toename van bebouwing, vervoersbewegingen en geluid zijn bijvoorbeeld thema's die zorgen dat de leefbaarheid verder onder druk komt in de omgeving van Haven- en Industrieterrein Moerdijk.

De beleidskeuzes op milieu-thema's als geluid, veiligheid en de regels van de bruidsschat zijn essentieel de regels voor het buitengebied en de bedrijvenen industrieterreinen op een goede manier in het omgevingsplan op te kunnen nemen.

De werking van de plansoftware in combinatie met het Digitaal Stelsel Omgevingswet is een risico. Er beperkingen bestaan in het aantal wijzigingen van het omgevingsplan die tegelijk in voorbereiding kunnen zijn. Dit is een landelijk issue wat moet worden opgelost om de planning uit het Transitieplan te kunnen halen.

Prestaties • Totstandkoming gebiedsdekkend Omgevingsplan, realisatie tot 2032 • Uitvoering van de restant geluidsaneringsprogramma's • Vaststellen geluidproductieplafonds Haven- en Industrieterrein Moerdijk (HIM) • Aangepast beleid geluid • Geurbeleid en geurgevoelige functies en locaties • Basisgeluidemissies vast te stellen voor gemeentelijke wegen • Geluidproductieplafonds Dintelmond • Beleid luchtkwaliteit

2026

2027

2028

2029

17

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Circulaire Economie Ambitie We kunnen er niet omheen dat een circulaire economie (CE) de toekomst is. CE draagt namelijk bij aan maatschappelijke opgaven als klimaatverandering en een grotere leveringszekerheid van grondstoffen. De transitie naar een circulaire economie raakt iedereen en wordt in meerdere programma’s, thema’s en samenwerkingen opgepakt. De ambitie is om de komende periode te starten met het formuleren van lokaal beleid dat aansluit bij landelijke doelen en verplichtingen. Dat zorgt ervoor dat circulariteit niet ad hoc wordt toegepast wordt, maar dat het onderdeel van ieders werk is. Om dit te behalen, halen we informatie uit onze eigen organisatie op en kijken we waar we op dit moment staan.

Strategisch doel • De gemeente Moerdijk levert een evenredig aandeel in de transitie naar een circulaire economie. Zowel vanuit haar rol als aandeelhouder Havenbedrijf, partner van de ontwerptafel Powerport als vanuit haar eigen beleid op bijvoorbeeld het gebied van inkoop of fysiekruimtelijke projecten en in samenwerkingen zoals met ondernemers en onderwijs in NXT Moerdijk. • Het verminderen van het aantal kilogram restafval per inwoner per jaar door in te zetten op bewustwording en communicatie.

opdrachtgeven en inkopen, vergunning, toezicht en handhaving, midden- en kleinbedrijf, kennisdeling en ketens-maakindustrie. De krachtenbundeling loopt in 2025 en 2026. Gedurende het proces zal er meer duidelijkheid zijn over deze thema's in relatie tot circulaire economie en op welke manier gemeenten dit gemeenten raakt. Tot slot is in de Novex ontwikkelstrategie van Rijk, provincies en gemeenten afgesproken dat “Provincie en stedelijke regio’s verkennen met elkaar hoe circulariteit en biobased bouwen (het Nieuwe Normaal) bij stedelijke gebiedsontwikkeling kan worden meegenomen".

Randvoorwaarden Niet alleen de gemeente is aan zet wanneer het gaat om circulaire economie. Ook bedrijven, onderwijsinstellingen en onze inwoners moeten daaraan bijdragen. Bewustwording is in eerste instantie belangrijk om er vervolgens naar te kunnen handelen. Iedereen moet meedoen om doelen te behalen. Voor het bereiken van de doelen op het gebied ‘Van Afval Naar Grondstof’ is het een randvoorwaarde dat wij onze inwoners stimuleren hun grondstoffen beter te scheiden. Het scheidingsgedrag bepaalt de mate van succes. Het verbeteren van afvalscheidingsdoelen draagt niet alleen bij aan de transitie naar een circulaire economie maar zorgt ook voor het beheersbaar kunnen houden van de kosten.

Effectindicatoren

Risico’s

• Hoeveelheid herbruikbare grondstoffen; • Afvalscheidingspercentage.

De transitie naar een circulaire economie vraagt om veranderingen. Niet alleen in denkwijze, maar ook in de manier waarop we met onze ruimte omgaan. Het thema is groots en een weg naar een volledige circulaire economie is niet in beton gegoten. Ontwikkelingen op landelijk en mondiaal niveau bepalen het tempo.

Nieuwe ontwikkelingen Het doel is dat Nederland in 2050 100% circulair is. Afval bestaat dan haast niet meer en grondstoffen worden opnieuw ingezet. Op dit moment wordt op landelijk niveau gewerkt aan het Circulair Materialenplan (CMP). Dat plan gaat het LAP3 (Landelijk Afvalbeheerplan) vervangen. In het CMP is straks informatie te vinden voor overheden en bedrijven hoe circulaire keuzes gemaakt kunnen worden. Het Rijk, het IPO en de VNG hebben in maart van dit jaar de ‘Krachtenbundeling Rijk-Regio voor de Circulaire Economie’ ondertekend. Deze samenwerking richt zich op zes thema's: ruimte en circulaire economie, circulair

Het niet behalen van onze afvalscheidingsdoelen draagt niet bij aan een circulaire economie. Niet alleen niet goed voor het milieu, maar ook niet goed voor de portemonnee. Een stijgende afvalstoffenheffing is op deze manier onvermijdelijk. Ruimte voor de transitie naar een circulaire economie maakt onderdeel uit van de Powerport opgave, zie programma 3, thema haven.

18

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Prestaties • Lokaal circulair economie beleid formuleren met eigen doelen en ambitie.

Gemeente Moerdijk

2026

2027

2028

2029

19

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Lasten en baten 2026 bedragen x € 1.000

Lasten: € 17.600

Baten: € 16.718

Overzicht taakvelden

Begroting 2025 Onderdeel (bedragen x € 1.000)

Lasten 2025

Begroting 2026

Baten 2025

Saldo 2025

Lasten 2026

Meerjarenbegroting

Baten 2026

Saldo 2026

Saldo 2027

Saldo 2028

Saldo 2029

7. Volksgezondheid en milieu

18.283

-17.456

827

17.600

-16.718

882

878

903

901

7.2 Riolering

8.709

-9.893

-1.184

7.736

-8.945

-1.210

-1.175

-1.163

-1.149

7.3 Afval

5.219

-6.474

-1.254

5.391

-6.685

-1.294

-1.324

-1.312

-1.326

7.4 Milieubeheer

4.354

-1.089

3.266

4.474

-1.088

3.386

3.377

3.379

3.376

Saldo baten en lasten

18.283

-17.456

827

17.600

-16.718

882

878

903

901

0.10 Mutaties reserves

-

-6

-6

-

-

-

-

-

-

18.283

-17.462

821

17.600

-16.718

882

878

903

901

Resultaat na bestemming

20

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Analyse Programma 1

Baten en Lasten Programma 1

Rekening

Begroting

Begroting

Meerjarenbegroting

(Cijfers x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal Lasten

20.517

18.283

17.600

17.944

16.985

17.047

Totaal Baten

-19.933

-17.456

-16.718

-17.067

-16.081

-16.146

584

827

882

878

903

901

Resultaat voor bestemming Storting in reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

-296

-6

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

288

821

882

878

903

901

Verschil t.o.v. 2025

61

Samenvatting verschillen t.o.v. 2025

Het verschil op programma 1 tussen het begrote resultaat (na bestemming) in 2026 ten opzichte van 2025 bedraagt € 61.000 nadelig. Ten opzichte van de totale lasten binnen dit programma is dat een afwijking van 0,3%. Voornamelijk de lasten voor milieubeheer stijgen o.a. als gevolg van een stijgende deelnemersbijdrage aan de GR OMWB.

21

Programma 1 Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Nadere toelichting verschillen In onderstaand overzicht is een toelichting opgenomen van de belangrijkste verschillen, waarbij: - In de kolom V/N is aangegeven of het een voordeel of een nadeel betreft; - In de kolom % de relatieve afwijking ten opzichte van de omvang van het betreffende budget in 2025 is weergegeven. Onderwerp

Bedrag (x € 1.000)

%

V/N

Toelichting

Afval

-40

-1%

V

Voor de afvalstoffenheffing geldt dat deze maximaal 100% kostendekkend mag zijn. Conform dit principe zijn op basis van de verwachte (hogere) kosten in 2026, de tarieven met 5% verhoogd. In de kadernota 2025 werd nog rekening gehouden met een verwachte indexering van 5,7%. Door het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid zou er in feite geen voordeel of nadeel op de afval gerelateerde posten zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. Een verdere toelichting op de rioolrechten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Riolering

-25

0%

V

Alle kosten en opbrengsten m.b.t. riolering worden gesaldeerd en het overschot wordt toegevoegd aan de voorziening riolering. In feite zou er dus geen voordeel of nadeel op de post riolering zichtbaar moeten zijn. Een deel van de kosten is echter opgenomen onder andere programma's in de begroting, zoals overheadkosten en de betaalde btw. Door een toename op deze overige kosten is er een voordelig verschil binnen programma 1. De opbrengstraming van de rioolrechten is gebaseerd op de aangepaste tarieven voor 2026. Hierbij is uitgegaan van een indexering met 3,4%, zoals vastgesteld in de kadernota 2026. Een verdere toelichting op de rioolrechten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Milieubeheer

72

3%

N

De deelnemersbijdrage aan de GR OMWB stijgt ten opzichte van 2025 (€ 152.000 N). De hogere deelnemersbijdrage is conform de begroting 2026 van de OMWB, die (samen met de begrotingen van de andere verbonden partijen) in de commissievergadering van 20 mei 2025 en de raadsvergadering van 28 mei 2025 is behandeld. In 2025 is er een eenmalige subsidie verstrekt voor de verduurzaming van buurtschap Kattenkraam (€ 80.000 V).

Overig

54

-

N

Totaal

61

0%

N

Diverse kleinere verschillen (< € 50.000).

Verbonden Partijen Aan de realisatie van de doelstellingen “Samen aan de slag voor het klimaat in Moerdijk” leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Nazorg gesloten stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen • Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) Voor een gedetailleerd overzicht verwijzen wij naar de paragraaf ‘Verbonden Partijen’.

22

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk Wonen in een fijne omgeving die prettig en veilig voelt is een belangrijke pijler van het dagelijks welzijn. Met elf woonkernen is daar binnen de gemeente dan ook dagelijks aandacht voor. Met de juiste woningen, beschikbare voorzieningen, een goede bereikbaarheid, een gevoel van veiligheid en gezondheid en een aangename sociale omgeving.

Thema Wonen Ambitie Onze ambitie is om te groeien naar een vitale gemeente met meer dan 40.000 inwoners waar mensen prettig kunnen wonen, leven en werken. Een belangrijke bijdrage aan deze ontwikkeling is hierbij het uitgangspunt om in 10 jaar tijd 2.700 nieuwe woningen te realiseren. Woningen die aansluiten bij de eisen en wensen van zowel de huidige inwoners als toekomstige inwoners. Woningbouw staat dan ook hoog op de prioriteitenlijst van raad en college. En het blijft niet alleen bij ambitie, Moerdijk is daadwerkelijk aan het groeien in inwoneraantal en woningaantallen. Gezien de grote opgave die er ligt, blijven wij hier als Moerdijk fors in investeren. Ten aanzien van grootschalige woningbouwontwikkeling sluiten we aan op het programma Vitale Centra. We richten ons dus op Zevenbergen, Klundert, Fijnaart en Willemstad. In lijn met de provinciale en regionale verstedelijkingsstrategieën ligt het zwaartepunt voor grootschalige woningbouw in onze meest stedelijke kern Zevenbergen. Moerdijk is echter ook actief op zoek naar goede woningbouwlocaties in de kleinere kernen en zijn 200 woningen aan het herprogrammeren van stedelijk gebied naar kernen waar versterking kan plaatsvinden.

Bij de versnelling van onze woningbouwopgave gaat het niet alleen om een kwantitatieve benadering, maar ook om het bouwen van de juiste kwaliteit van woningen en om het bouwen van betaalbare woningen voor de verschillende woonconsumenten. We bouwen daarom vraaggericht en houden ook rekening met de vraag van aandachts- en urgentiegroepen zoals beschreven in het wetsvoorstel versterking regie op de volkshuisvesting

en onderliggende regelgeving (hier ligt ook een relatie met programma 4). We willen ervoor zorgen dat nieuwe inwoners zich welkom voelen en een vast onderdeel van onze samenleving uitmaken. Bij het bouwen is aandacht voor duurzaamheid, klimaatbestendigheid, netbewust bouwen, biobased bouwen (met kansen op samenwerking met de agrarische sector) en conceptueel bouwen. We voeren op ondernemende wijze regie op de woningbouwopgave, door middel van onder andere een actiever grondbeleid. We durven te investeren en risico's te nemen en zetten proactief ons instrumentarium in om de opgave te realiseren. Denk hierbij aan grondverwerving, het vestigen van Wvg (Wet voorkeursrecht gemeenten) en waar nodig onteigening. Het is soms nodig om ook zelf te investeren om ontwikkelingen haalbaar te maken.

Strategisch doel • Het bevorderen van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van het woningaanbod (zowel nieuwbouw als bestaande woningbouw) om in de kwantitatieve en kwalitatieve woningbehoefte van zowel de huidige als nieuwe inwoners te voorzien.

Effectindicatoren • Aantal vergunde woningen, incl. huisvesting voor arbeidsmigranten • Aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen, incl. Huisvesting voor arbeidsmigranten • Groei woningvoorraad

23

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

• Groei van het aantal inwoners • Aantal verstrekte startersleningen • Aantal verstrekte stimuleringsleningen

Nieuwe ontwikkelingen Wet versterking regie op de volkshuisvesting Op 3 juli 2025 is de Wet versterking regie op de volkshuisvesting door de Tweede Kamer aangenomen, inclusief meerdere amendementen. Wanneer het wetsvoorstel in de Eerste Kamer behandeld wordt en wanneer (onderdelen van) de wet in werking treedt (treden), is op dit moment nog niet bekend. De demissionair Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft advies gevraagd aan de Raad van State o.a. over de consequenties van een aantal aangenomen amendementen. Dit kan uiteindelijk ook gevolgen hebben voor de inhoud en planning van het volkshuisvestingsprogramma en de huisvestingsverordening. Woningbouw We organiseren én programmeren om de woningbouwambitie in 10 jaar waar te maken. Wel is het aantal woningen dat op jaarbasis netto (inclusief sloop en overige onttrekking) aan het totaal wordt toegevoegd aan fluctuaties onderhevig. Conceptueel bouwen Moerdijk spant zich maximaal in om zo snel mogelijk extra woningen toe te voegen. Naast traditionele woningbouw

Gemeente Moerdijk

kijken we daarbij ook naar andere woonconcepten. Ondank deze inspanning blijft het zeer ambitieus om al in 2026 woningen te realiseren, die gebaseerd zijn op andere concepten dan traditionele woningbouw. Inmiddels worden, na een zorgvuldige selectie, meerdere grondposities verder onderzocht op haalbaarheid. Met conceptuele bouw verwacht men een hogere woningdichtheid te realiseren dan met traditionele woningbouw. Het realiseren van andere concepten zoals flexwoningen levert vrijwel dezelfde complexe vraagstukken op als bij meer traditionele woningbouw. Bijvoorbeeld rond capaciteit (intern en extern), netcapaciteit, stikstof, milieu en geluid en ecologie. Woonwagenlocaties In 2018 heeft het Rijk het Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid vastgesteld. In dit beleidskader is opgenomen dat gemeenten als onderdeel van het volkshuisvestingsbeleid het beleid voor woonwagens en standplaatsen vaststellen. Dit wordt onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma. Uit een in regionaal verband uitgevoerd behoefteonderzoek onder woonwagenbewoners is naar voren gekomen dat in Moerdijk behoefte is aan extra standplaatsen. Alvorens de mogelijkheden tot uitbreiding van het aantal standplaatsen te onderzoeken, zal in regionaal verband eerst een inschrijvings- en toewijzingssystematiek worden vastgesteld. Dit proces is in 2025 in gang gezet.

In 2026 zal het onderzoek naar geschikte locaties worden voortgezet.

24

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Huisvesting arbeidsmigranten Uitgangspunt is dat we in Moerdijk voldoende en kwalitatief goede huisvesting willen voor de arbeidsmigranten die nodig zijn voor de bedrijven in onze gemeente. Momenteel worden verschillende nieuwe initiatieven voorbereid, mede vanwege de aanhoudende behoefte aan kwalitatief goede huisvesting. Er kunnen nog nieuwe initiatieven worden ingediend voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning worden de voorgestelde locaties getoetst aan het ruimtelijk afwegingskader voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarnaast is op grond van de gemeentelijke verhuurverordening ook een aparte verhuurvergunning vereist. Kamergewijze verhuur van reguliere woningen aan arbeidsmigranten is in strijd met het beleid van de gemeente Moerdijk. Op dit moment ontbreekt goed zicht op de omvang, locaties en de maatschappelijke impact. De gemeente Moerdijk neemt actief deel aan een regionale themagerichte aanpak arbeidsmigratie onder begeleiding van VNG om de huisvesting van arbeidsmigranten qua aantallen, ligging, kwaliteit maar ook de keten er om heen met uitzendbureaus, huisvesters en bedrijven inzichtelijk te krijgen. De aanpak draagt bij aan het verbeteren van de leefbaarheid in woonwijken, het beter in beeld krijgen van huisvestingssituaties en het mogelijk maken van samenwerking met landelijke partners. (zie ook programma 4)

Randvoorwaarden Volkshuisvestingsprogramma en huisvestingsverordening Om een volkshuisvestingsprogramma en huisvestingsverordening op te kunnen stellen die voldoet aan wet- en regelgeving moet die wet- en regelgeving uiteraard eerst worden aangenomen. Dat is op dit moment nog niet aan de orde. Specifiek voor de huisvestingsverordening geldt, dat voor vrijwel alle onderdelen, die in een huisvestingsverordening vastgelegd kunnen worden, onderbouwd moet worden of er sprake is van onrechtvaardige en onevenwichtige gevolgen van schaarste en / of leefbaarheidsproblemen. Een huisvestingsverordening heeft altijd een tijdelijk karakter. Een huisvestingsverordening kan voor de duur van maximaal vier jaar worden vastgelegd. Met het vastleggen van een huisvestingsverordening moet een gemeente ook maatregelen treffen om de problematiek waarvoor de huisvestingsverordening in het leven is

Gemeente Moerdijk

geroepen op te lossen. De urgentieregeling vormt een uitzondering. Nieuwbouw en bestaande bouw Onze ambities vergen voldoende capaciteit (intern en extern), voldoende financiën (waaronder subsidies), voldoende ruimte op het stroomnet, voldoende ruimte binnen de stikstofkaders en een intensieve samenwerking met direct betrokken partners, zoals woningcorporaties, huurdersorganisaties, zorg- en welzijnsinstellingen, ontwikkelaars, makelaars, Energiek Moerdijk. Huisvesting arbeidsmigranten Naar schatting werken er momenteel zo’n 4.600 arbeidsmigranten in onze gemeente. Met de ontwikkeling van het Logistiek Park Moerdijk (LPM) komen daar naar verwachting nog eens 1.000 arbeidsmigranten bij. Op dit moment zijn er circa 600 huisvestingsplaatsen beschikbaar. Daarnaast worden diverse nieuwe initiatieven voorbereid die gezamenlijk ruimte bieden aan in totaal 1.682 plaatsen. Er blijft een aanzienlijke behoefte bestaan aan kwalitatief goede short stay huisvesting. Commerciële partijen zijn verantwoordelijk voor de realisatie hiervan; de rol van de gemeente is faciliterend. Het vinden van geschikte locaties vormt echter een blijvende uitdaging, mede door de bestaande ruimtedruk in verschillende delen van Moerdijk. Tegelijkertijd is het van belang te erkennen dat de woonbehoefte van arbeidsmigranten verder reikt dan alleen tijdelijke short stay huisvesting.

Om hen duurzaam te binden aan onze gemeente en te laten bijdragen aan de lokale samenleving, moet er ook ruimte zijn voor doorstroom naar reguliere koop- of huurwoningen in het betaalbare segment. Die behoefte geldt met name voor arbeidsmigranten die voor langere tijd in dienst zijn bij lokale bedrijven. Deze opgave is dan ook opgenomen in de regionale woondeal, waarin specifieke aandacht is voor het vergroten van het aanbod aan goedkope huur- en koopwoningen.

Risico’s Volkshuisvestingsprogramma en huisvestingsverordening Op dit moment is de Wet versterking regie op de volkshuisvesting en de onderliggende regelgeving nog niet aangenomen. Er kunnen dus nog wijzigingen plaatsvinden. Door – met het aanbieden van een volkshuisvestingsprogramma en een huisvestingsverordening – nu al voor te sorteren op wet-

25

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

en regelgeving die nog niet is aangenomen, bestaat het risico dat de producten uiteindelijk niet of niet volledig voldoen en (een deel van) de werkzaamheden opnieuw uitgevoerd moeten worden. Nieuwbouw en bestaande bouw Als geen invulling gegeven kan worden aan de randvoorwaarden bestaat het risico dat nieuwbouwprojecten of aanpassingen in de bestaande woningbouw geen doorgang kunnen vinden of later worden opgeleverd / doorgevoerd. Op basis van de periodieke provinciale bevolkingsen woningbehoefteprognose wordt de minimale woningbouwopgave voor Moerdijk vastgesteld.

Gemeente Moerdijk

Woningbouwprojecten van 10 woningen of meer dienen regionaal afgestemd te worden. Aanvullend wordt een ruimtelijke onderbouwing verlangd vanuit de provincie. Het feit dat dit wordt gevraagd terwijl nog niet zeker is óf het project regionaal wordt goedgekeurd, bemoeilijkt de haalbaarheid. Er wordt immers een investering van een ontwikkelaar en / of de gemeente verwacht zonder garantie dat het project daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Wet- en regelgeving, procedures en inspraak / bezwaren / beroep (in combinatie met capaciteitsproblemen bij de Raad van State) kunnen de haalbaarheid van projecten bemoeilijken of tot vertraging leiden.

Prestaties

2026

2027

2028

2029

• Volkshuisvestingsprogramma • Huisvestingsverordening • Prestatieafspraken met Woonkwartier, Huurdersvereniging Fijn Wonen, Gemeente Halderberge • Onderzoek naar uitbreidingsmogelijkheden woonwagenlocaties

Om de ambities op het gebied van wonen waar te maken, wordt in alle kernen aan woningbouwprojecten gewerkt. Alle projecten zijn te volgen via https://www.moerdijk.nl/Projecten.

Opleveringen • Groenvliet • Westschans • Willemstad Oost • Wethouder Trompersstraat • ZNS • Het Bolwerk • Suikerentrepot • Stoofstraat • Zevenbergsche Hoeve • Sporenbergstraat • Kloosterlaan • Haakonstraat – Steenweg • Julianastraat • Bosselaar Zuid • Kop Roode Vaart • Oevers Roode Vaart

2026

2027

2028

2029

26

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Gemeente Moerdijk

Thema Bereikbaarheid en verkeersveiligheid Ambitie

Nieuwe ontwikkelingen

De bereikbaarheid van voorzieningen in onze dorpen en stadjes, het Haven- en Industrieterrein en de omliggende gemeenten blijft een belangrijk aandachtspunt. Goede bereikbaarheid draagt bij aan de leefbaarheid, veiligheid en toegankelijkheid van onze omgeving. Voor bewoners is het essentieel dat werk- en woonlocaties goed bereikbaar zijn, zowel met de auto als met de fiets of het openbaar vervoer. Dit bevordert veilige en duurzame mobiliteit, zeker voor groepen zoals scholieren, ouderen en werkenden.

Vaststellen mobiliteitsprogramma (inclusief bereikbaarheidsplan en verkeersveiligheidsplan) Het mobiliteitsprogramma wordt een document dat op diverse niveaus enerzijds richting geeft aan en anderzijds leidend is voor de te maken keuzes op verkeer(s)(veiligheid), bereikbaarheid en mobiliteit. Het document geeft op strategisch niveau een doorkijk naar waar we willen staan als gemeente op verkeer en mobiliteit in 2040-2050 en vooral waarom. Op tactisch niveau wordt voornamelijk ingegaan op hoe we daar als gemeente willen komen. Het bereikbaarheidsplan en verkeersveiligheidsplan zijn onderdeel en voorbeelden van uitwerkingen op tactisch niveau. Op operationeel niveau volgt uiteindelijk vooral wat er nodig is om hiertoe te komen. Dit zullen vaak uitvoeringsprogramma's c.q. projecten zijn in de openbare ruimte, voortvloeiend uit het mobiliteitsprogramma.

Voor de agrarische sector is een veilige en goed toegankelijke infrastructuur onmisbaar om landbouwgronden efficiënt te kunnen bereiken en gebruiken. Ook de bereikbaarheid van voorzieningen zoals winkels en sportaccommodaties speelt een grote rol in het dagelijks functioneren van onze dorpen en buurten. Dit maakt prettig wonen en actief deelnemen aan de samenleving mogelijk.

Strategisch doel • Verkeersveiligheid en bereikbaarheid in een groeiend en verduurzamend Moerdijk waarborgen binnen de kaders van de Omgevingswet. • Woningen en (noodzakelijke) voorzieningen zijn goed en veilig bereikbaar. • Werklocaties zijn goed en veilig bereikbaar voor zowel personen als goederen. • Landbouwgronden goed en veilig bereikbaar voor de agrarische sector. • Veilig verkeer als basis voor prettig wonen: investeren in veilige infrastructuur en gedrag. • Een veilige en leefbare woonomgeving waarin verkeer geen overlast veroorzaakt, en waarin lopen, fietsen en ontmoeten vanzelfsprekend en prettig zijn.

Effectindicatoren • Aantal ongevallen op onze gemeentelijke wegen. • Aantal wegen dat voldoet aan CROW Richtlijnen en Duurzaam Veiligheidsprincipes. • Aantal activiteiten t.b.v. gedragsverandering en bewustwording (mensgerichte Maatregelen). • Het aantal klachten en meldingen over verkeer.

(Financiële) afspraken maken en aanvragen doen t.b.v. verkeersveiligheid/bereikbaarheid Om (extra) financiële middelen te genereren voor bereikbaarheid en verkeersveiligheid, moeten er vooral op provinciale en/of (inter)regionale schaal afspraken gemaakt worden tussen stedelijke regio's (SR) en provincie of SR's en het Rijk. Vaststelling verbreding van bestaande laadvisie Begin 2025 is de laadvisie van de gemeente Moerdijk vastgesteld. De scope van deze laadvisie was echter te beperkt: enkel gericht op auto's in de openbare ruimte. Deze bestaande laadvisie wordt hierom in 2026 verder uitgebreid en (opnieuw) vastgesteld. Er wordt hierbij ingegaan op elektrisch laden van meerdere vervoersmodaliteiten en ook op innovaties binnen laadinfrastructuur.

Randvoorwaarden Adequate personele capaciteit We hebben de afgelopen jaren ervaren dat nadrukkelijk op het gebied van verkeerskunde de benodigde menskracht lastig te organiseren is. De gemeenteraad heeft in de basis voldoende middelen ter beschikking gesteld om medewerkers aan te nemen of in te huren, maar het aantal kundige verkeerskundigen dat vrijkomt op de arbeidsmarkt is zeer laag. Ook op de inhuurmarkt is capaciteit vaak niet beschikbaar.

27

Programma 2 Prettig en veilig wonen en leven in Moerdijk

Vastgesteld mobiliteitsprogramma Voor integraal, en met optimale inzet van de schaarse personele capaciteit, aanpakken van mobiliteitsvraagstukken in Moerdijk, is een vastgesteld mobiliteitsprogramma dus niet enkel een prestatie, maar ook een randvoorwaarde.

Risico’s Personele capaciteit Hoewel de capaciteit op dit moment op orde is, kan dat snel veranderen. Daarom blijft er onzekerheid bestaan over het realiseren van doelen van dit thema. Gewijzigde planningen van derden Een deel van de in te voeren maatregelen of uit te voeren werkzaamheden wordt beïnvloed door projecten of ontwikkelingen van derden. Bijvoorbeeld als het gaat om niet voorziene vertraging of juist versnelling in een bouw- of infraproject zoals die van nutsbedrijven of