Actieplan tegen eenzaamheid 2026-2030
Tekst van het document
Actieplan tegen eenzaamheid gemeente Moerdijk 2026-2030
Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 1 Inhoudsopgave 1 Aanleiding: in de gemeente Moerdijk willen we eenzaamheid aanpakken 2 1.1 Landelijk programma één tegen eenzaamheid 2 1.2 lokale beleidskaders één tegen eenzaamheid 2 1.3 Moerdijks actieplan Eén tegen eenzaamheid 3 2 Wat is eenzaamheid en wat zijn de oorzaken en gevolgen? 4 3 Eenzaamheid in cijfers 5 4 Moerdijkse ambitie en doelen in de aanpak van eenzaamheid 7 5 Aanpak van eenzaamheid: bouwstenen voor een effectieve en samenhangende aanpak 8 6 Randvoorwaarden om te komen tot een uitvoeringsagenda 2026 10 Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 2 1 Aanleiding: in de gemeente Moerdijk willen we eenzaamheid aanpakken 1.1 Landelijk programma één tegen eenzaamheid Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is in 2022 het vervolg actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid gestart. Het actieprogramma heeft als doel om eenzaamheid in Nederland te verminderen. Om voort te kunnen bouwen op de resultaten uit de vorige programmaperiode werkt Eén tegen eenzaamheid langs drie actielijnen aan: ▪ Meer bewustwording in de samenleving; ▪ Meer maatschappelijk initiatief tegen eenzaamheid; en ▪ In alle gemeenten een lokale aanpak tegen eenzaamheid. Gemeente Moerdijk is sinds juli 2024 aangesloten bij het landelijk actieprogramma.
Dit houdt in dat het college commitment heeft uitgesproken en zich aansluit bij de 5 pijlers die onderdeel zijn van een succesvolle aanpak. Op 19 november van dat jaar zijn deze pijlers ondertekend door wethouder Joosten namens de gemeente Moerdijk, maar ook door de vele aanwezigen die avond. Dit zijn de vijf pijlers: ▪ Bestuurlijk commitment ▪ Creëer een sterk netwerk ▪ Betrek mensen, eenzamen zelf ▪ Werk aan duurzaam aanpakken ▪ Monitoring en evaluatie Met ingang van 2026 is het landelijk actieprogramma omgezet in een structurele aanpak Eén tegen eenzaamheid. Ingezet wordt om de aanpak verder te verbreden en alle beleidsterreinen erin te betrekken. De onderstaande ambitie en doelen zijn daarbij leidend. Ambitie Eenzaamheid in Nederland voorkomen en verminderen. Doelen: 1. Mensen kijken meer naar elkaar om. Ze komen in actie als ze zich eenzaam voelen of eenzaamheid bij een ander herkennen. 2. In de hele samenleving, in alle sectoren, zetten organisaties, maatschappelijke initiatieven, bedrijven, kennisinstellingen en overheden zich duurzaam in voor het versterken van de sociale verbinding met specifieke aandacht voor eenzaamheid. 3. Er is meer kennis over eenzaamheid en deze kennis wordt toegepast in de praktijk. 1.2 lokale beleidskaders één tegen eenzaamheid In de notitie ‘Positief gezond in Moerdijk.
Plan van aanpak GALA door de gemeente Moerdijk’ komt de lokale aandacht voor het thema eenzaamheid al naar voren en dan met name onder senioren en jongeren. Ingezet wordt op bewustwording, signalering, training en het vormen van lokale coalities met inwoners, huisartsen, onderwijs, maatschappelijke organisaties, ondernemers etc. In de Moerdijkse ambitie voor de sociale basis is daarnaast als onderdeel van de deelambitie “samen doen” vastgelegd dat er een programma tegen eenzaamheid wordt opgesteld.
Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 3 1.3 Moerdijks actieplan Eén tegen eenzaamheid De kerngroep In 2025 is in de gemeente Moerdijk de kerngroep Eén tegen eenzaamheid opgericht. De samenstelling van de kerngroep is als volgt: - een deelnemer namens de welzijnsorganisatie (Surplus Sociaal Werk), - een deelnemer vanuit de Wmo adviesraad, - een deelnemer namens Stichting Leeuwenhart, - een inwoner/burgerlid gemeenteraad (tot eind 2025) en - een beleidsadviseur van de gemeente vanuit het cluster advies Sociaal Domein. De kerngroep is tot oktober ondersteund door een adviseur vanuit het landelijk actieprogramma. Deze kerngroep heeft in 2025 aan de lat gestaan voor het organiseren van de eerste netwerkbijeenkomst in de landelijke week tegen eenzaamheid. Daarnaast heeft zij de contouren voor dit Moerdijks actieplan Eén tegen eenzaamheid opgesteld. Dit actieplan wordt als handreiking gebruikt om anderen uit te nodigen om zich aan te sluiten bij het netwerk en gezamenlijk tot actie te komen tegen eenzaamheid. Leeswijzer In dit actieplan nemen we u mee in de definitie van eenzaamheid, oorzaken en gevolgen (hoofdstuk 2) en de cijfers (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 gaan we in op de Moerdijkse ambitie en doelen voor de aanpak van eenzaamheid.
Tenslotte maken we de aanpak in hoofdstuk 5 concreet in bouwstenen en eindigen met de randvoorwaarden voor de opzet van een uitvoeringsagenda 2026. Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 4 2 Wat is eenzaamheid en wat zijn de oorzaken en gevolgen? De definitie van prof. Jenny de Jong-Gierveld wordt hier gehanteerd: “eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties” Eenzaamheid is iets dat je ervaart. Dit betekent dat je pas eenzaam bent als je jezelf eenzaam voelt. Jij bent je eigen graadmeter. De invloed van eenzaamheid kan groot zijn. Zeker als het langdurig aanhoudt, leidt eenzaamheid tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de samenleving en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet. Eenzaamheid verhoogt zelfs de kans op voortijdig overlijden. Bovendien kan er een vicieuze cirkel ontstaan waarbij gevolgen van eenzaamheid weer versterkend werken op eenzaamheid. Er zijn drie soorten eenzaamheid: ▪ Sociale eenzaamheid: iemand heeft minder betekenisvolle contacten dan gewenst. ▪ Emotionele eenzaamheid: iemand mist een hechte, emotionele band met anderen. ▪ Existentiele eenzaamheid: iemand mist zingeving in de band met anderen. Inhoudelijk heeft eenzaamheid drie soorten oorzaken: Persoonlijke oorzaken: zoals persoonlijke capaciteiten en eigenschappen.
Een gebrek aan sociale vaardigheden, probleemoplossend vermogen, een negatief zelfbeeld of gezondheidsproblemen kunnen een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van eenzaamheid. Relationele oorzaken: veranderingen in het persoonlijk sociaal netwerk door bijvoorbeeld een scheiding, overlijden van een dierbare of een verhuizing. Omstandigheden: enkele voorbeelden hiervan zijn stoppen met werken, bieden van mantelzorg of het hebben van geldproblemen. Oorzaken autisme dementie gezondheids klachten sociale vaardigheden verlegenheid beperking weinig zelfvertrouwen Persoonlijk woon omgeving pesten werkloosheid maatschappelijk beeld pensionering mantelzorg geld- problemen Omstandigheden scheiding alleenstaand overlijden Relaties verhuizing
Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 3 | Eenzaamheid in cijfers Cijfers bij volwassenen | 5,5 tot 20,5%. In de gemeente Moerdijk is dit percentage Volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen | 14,7% 2024 geeft 46,2% van de volwassenen van 18 jaar en ouder aan eenzaam te zijn in Nederland. Eenzaamheid is | Op wijkniveau zijn alleen de landelijke cijfers uit 2022 (extra vastgesteld met de eenzaamheidsschaal van De Jong- | meting vanwege Corona) bekend. In onderstaande Gierveld. Per gemeente varieert het percentage van 30,8 | afbeelding zijn deze cijfers weergegeven. tot 56,1%. Waar ouderen vanaf 75 jaar hoger scoren op eenzaamheid, | De tabel Eenzaamheid; persoonskenmerken | CBS bevat scoort de leeftijdsgroep 35-49 jaar het hoogst op (zeer) sterke | informatie over eenzaamheid van personen van 15 jaar en eenzaamheid. Hoe lager de opleiding hoe hoger beide | ouder voor de jaren 2019 en 2021 en verder eenzaamheidscijfers. | (geactualiseerd in 2024). Alle onderwerpen zijn uitgesplitst naar geslacht, leeftijd, migratieachtergrond, hoogst In de gemeente Moerdijk is eenzaamheid bij 47,4% van de | behaald onderwijsniveau, positie in het huishouden, respondenten vastgesteld.
| stedelijkheid van de gemeente, inkomensgroep gebaseerd op het gestandaardiseerde besteedbare Volgens de eerder genoemde Gezondheidsmonitor | huishoudinkomen, ervaren gezondheid en contacten met Volwassenen en Ouderen 2024 geeft 13,2% van de | familie, vrienden en buren. volwassenen in Nederland van 18 jaar en ouder aan sterk eenzaam te zijn. Per gemeente varieert het percentage van 5 Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 gegevens van de jeugdmonitor door de GGD (klas 2 en 4 Dan hebben we nog de cijfers uit de eigen inwonerspeiling | VO) het volgende beeld zien. die iedere 2 jaar wordt uitgevoerd. De resultaten hiervan | Per gemeente varieert het percentage jongeren dat zich zijn representatief voor de 5 grootste kernen van onze | eenzaam voelt van 15,9 tot 40,1%. Moerdijk is hierbij een gemeente en laten het volgende beeld zien op twee | uitschieter in de regio, omdat 33,4% van de jongeren relevante vragen, te weten: | aangeeft zich eenzaam te voelen. - Heeft u voldoende contacten met andere mensen? - Voelt u zich wel eens eenzaam? | Bij het peilstationonderzoek scholieren (12 t/m 16 jaar) blijkt landelijk dat van de scholieren van 12 tot en met 16 jaar op het voortgezet onderwijs 11% in 2023 aangaf zich mening over voldoende | meestal of altijd eenzaam te voelen. Meer meisjes (16%) contacten | dan jongens (7%) voelden zich meestal of altijd eenzaam.
Er zijn geen verschillen in eenzaamheid tussen scholieren 120 | van verschillende schoolniveaus. 100 80 | Op de website van de Nji: 60 | In 2024 zei 10,9 procent van de 15- tot 25-jarigen sterk eenzaam te zijn. Vergeleken met 2023 is dit aantal iets 40 | toegenomen. Toen gaf 10,4 procent van de 15 tot 25 jarigen 20 | aan sterk eenzaam te zijn. 11,3 procent zei sociale 0 | eenzaamheid te ervaren. Deze jongeren hebben behoefte 2017 | 2019 | 2021 | 2023 | 2025 | aan meer sociale contacten. 12,9 procent gaf aan emotionele eenzaamheid te ervaren. Deze jongeren % ja, zeker | missen een hechte band met anderen. Emotionele % ja, maar ik zou wel wat meer willen | eenzaamheid komt relatief vaker voor bij jongeren van 15 % nee te weinig | tot 25 jaar dan bij oudere leeftijdsgroepen. Afwijkend op de bovenstaande cijfers uit 2025 zijn de | Wat zeggen de cijfers? kernen Fijnaart, Heijningen, Zevenbergschen Hoek en | De gemeente Moerdijk heeft landelijk en regionaal gezien Noordhoek op nee, te weinig en Zevenbergschen Hoek, | percentueel hoge cijfers op gebied van eenzaamheid. Met Helwijk en Moerdijk op ja, maar ik zou meer willen. | name onder jongeren. Postiever zijn de kernen Heijningen, Klundert en | Gevoelens van eenzaamheid nemen ook toe, blijkt uit de Willemstad. | inwonerspeiling. Helaas zijn deze gegevens niet representatief voor de 6 kleinere kernen.
gevoelens van eenzaamheid 100 50 0 2017 | 2019 | 2021 | 2023 | 2025 % (heel) vaak | % ja, soms % nee, bijna niet Afwijkend op de bovenstaande cijfers uit 2025 zijn de kernen Heijningen en Zevenbergschen Hoek op ja, (heel) vaak, Zevenbergschen Hoek, Standdaarbuiten en Moerdijk op soms. Postiever zijn de kernen Langeweg, Noordhoek en Willemstad. Cijfers bij jongeren Landelijke cijfers over eenzaamheid onder jongeren zijn te vinden terug te vinden op de site van VZinfo.nl (RIVM in opdracht van het ministerie van VWS). In 2023 laten de 6 Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 7 4 Moerdijkse ambitie en doelen in de aanpak van eenzaamheid In 2025 zijn de onderstaande ambitie en doelen geformuleerd rondom de aanpak van eenzaamheid in de gemeente Moerdijk. Onze ambitie In de gemeente Moerdijk zijn we een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt, kan meedoen en waar we omzien naar elkaar. Dit zorgt voor een (pro)actieve aanpak van eenzaamheid. Ons hoofddoel is het duurzaam verminderen van eenzaamheid onder de inwoners van de gemeente Moerdijk. Dit hoofddoel zijn vertaal in 4 praktische subdoelen. Subdoel 1: Signaleren en verwijzen en/of handelen Informele en formele organisaties en inwoners leren signalen te herkennen van (beginnende) eenzaamheid en weten hoe te handelen en/of waar zij deze signalen kunnen neerleggen.
Subdoel 2: Bespreekbaar maken Het taboe rondom eenzaamheid wordt doorbroken. We zijn ons ervan bewust dat mensen om ons heen eenzaam (kunnen) zijn. Eenzaamheid wordt bespreekbaar. Subdoel 3: Voorkomen Het voorkomen dat inwoners gevoelens van eenzaamheid ontwikkelen door signalen van beginnende eenzaamheid te onderkennen en oog te hebben voor de risico’s die kunnen leiden tot eenzaamheid. We zetten in op preventie. Subdoel 4: versterken van bestaande initiatieven Samenwerking tussen de vele bestaande initiatieven om de eenzaamheid te verminderen zal leiden tot een goed zichtbaar netwerk waar eenzamen terecht kunnen voor ondersteuning en activiteiten die bij hen passen. Ook ondersteuning aan de vrijwilligers die zich inzetten voor de vermindering van eenzaamheid wordt hierdoor verbeterd.
Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 8 5 Aanpak van eenzaamheid: bouwstenen voor een effectieve en samenhangende aanpak Op de site van het landelijk programma Eén tegen eenzaamheid zijn er 6 bouwstenen te onderschijden om eenzaamheid aan te pakken. Hieronder een overzicht van deze bouwstenen met een toelichting hierop. Bouwsteen toelichting 1. weten Zorg ervoor dat eenzaamheid op de agenda staat en dat mensen er kennis over hebben (normaliseren/taboe doorbreken) 2. vinden Zorg ervoor dat eenzame mensen gesignaleerd en gevonden worden. 3. ondersteunen Zorg ervoor dat er concreet aanbod aanwezig is voor mensen die eenzaam zijn 4. kwaliteit bieden Zorg ervoor dat het aanbod van voldoende kwaliteit is 5. informeren Zorg ervoor dat iedereen informatie over eenzaamheid en het aanbod goed en makkelijk kan vinden 6. samenwerken Zorg voor samenwerking tussen mensen en organisaties die eenzaamheid willen aanpakken Aan de hand van onze in hoofdstuk 4 aangegeven subdoelen hebben we vervolgens een matrix gemaakt om zo te bepalen welke bouwstenen bij deze subdoelen aansluiten. Dat leverde het volgende beeld op.
Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 9 De bouwstenen ondersteunen en kwaliteit bieden (3 en 4) hebben we hierin samengevoegd. De rode lijnen geven een direct verband (voorwaarde voor succes) aan tussen de bouwsteen en het subdoel en de zwarte lijn betekent dat de bouwsteen bijdraagt aan het subdoel. Omdat er naar iedere bouwsteen lijnen lopen vanuit de subdoelen, is inzet op alle bouwstenen noodzakelijk om de subdoelen te realiseren. Opvallend is dat geen van de bouwstenen direct bijdraagt aan het voorkomen van eenzaamheid. De meeste directe verbanden tussen de bouwstenen (3) lopen naar het subdoel bestaande initiatieven versterken. De meeste lijnen lopen richting de bouwstenen weten en vinden. Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 10 6 Randvoorwaarden om te komen tot een uitvoeringsagenda 2026 De leden in de kerngroep Eén tegen eenzaamheid gemeente Moerdijk hebben enkele activiteiten benoemd die zouden kunnen worden opgepakt om uitvoering te geven aan dit actieplan.
bouwsteen Activiteit Doelen weten Het organiseren van een netwerkbijeenkomst in de week van tegen van eenzaamheid - Partijen treffen elkaar - Bewustwording vergroten vinden Onderzoek naar de opzet van een meldpunt eenzaamheid - Signalen over eenzaamheid kunnen op één plek gedeeld worden (inzicht) - Er komt een opvolging op vinden, omdat er ook gemeld kan worden (ondersteuning intermediairs) informeren Informatie over bestaande initiatieven toegankelijk op één plek (Moerdijk voor Elkaar) - Verwijzing van eenzamen wordt eenvoudiger - Overlap van initiatieven komen in beeld - Inzicht in initiatieven geeft inzicht in hiaten - Nieuwe ideeën voor initiatieven die in een andere kern zijn uitgerold Samenwerk- en In en tussen de kernen de samenwerking van partijen tot stand brengen, bij voorkeur door inrichting van werkgroepen in de kern - Initiatieven vinden en versterken elkaar Randvoorwaarden om te komen tot een uitvoeringsagenda Het daadwerkelijk uitvoering geven aan een uitvoeringsagenda hangt af van het aantrekken van nieuwe deelnemers. Actief moet op zoek gegaan naar nieuwe deelnemers om de kerngroep, met een overkoepelende functie, te versterken en werkgroep(en) te bemensen die met een of meerdere activiteiten aan de slag gaan. Het draagvlak voor de verdere uitvoering bepaalt of een activiteit al of niet wordt opgepakt en of dit gemeentebreed gebeurt of juist in de kernen.
Dit laatste kan het geval zijn als deelnemers zich liever willen inzetten voor de eigen kern. Dit past ook bij de wijkgerichte of kerngerichte aanpak uit de ambitie voor de sociale basis. De Adviesraad Sociaal Domein is, naast een advies op dit actieplan aan het college, expliciet gevraagd om mee te denken over de randvoorwaarden voor de uitvoering van dit actieplan. Zij gaven hierover de volgende aandachtspunten aan het college mee: 1. Het succes van het Actieplan is sterk afhankelijk van de borging ervan binnen de gemeentelijke organisatie, zowel op personeelsgebied als in de beschikbare financiële middelen; 2. de inzet van vrijwilligers is alleen mogelijk als er voldoende professionele ondersteuning geboden wordt. Zeker bij langdurige programma’s zoals omschreven in dit actieplan is dit in onze ogen essentieel; 3. de aanpak van eenzaamheid is naar onze mening het meest succesvol als dit dicht bij de inwoners gebeurt. Wij pleiten er dan ook voor om dit per kern op te pakken, waarbij wij een duidelijke rol zien voor de gebiedstafels. Als de (kern)werk- groepen onderdeel uitmaken van de gebiedstafels, wordt de aanpak op maat gemaakt van de desbetreffende kern; 4. het is van belang dat de bouwstenen uit de uitvoeringsagenda 2026 worden ingevuld voor de start van de uitvoering; 5.
Een belangrijke factor om eenzaamheid te beperken is preventieve maatregelen, die een bijdrage leveren aan het vergroten van sociale vaardigheden, veerkracht en het creëren van een positief zelfbeeld; 6. In de (vroeg) signalering van eenzaamheid kunnen ook professionele organisaties een rol spelen die vaak bij inwoners achter de voordeur komen omdat zij hulp in de huishouding of persoonlijke zorg verlenen; en 7. Inzet op eenzaamheid onder jongeren. Actieplan tegen eenzaamheid Moerdijk april 2026 11 Eerste stappen richting uitvoering Aan de hand van dit advies stellen wij de volgende vervolgstappen voor: - Het college en de nieuwe gemeenteraad worden gevraagd met het actieplan in te stemmen, zodat het politiek commitment op het onderwerp eenzaamheid wordt geborgd. - Er wordt gestart met een bewustwordingscampagne aan (in de werkgroepen sociaal van de) gebiedstafels om het onderwerp eenzaamheid en de aanpak hiervan in de kernen op de agenda te krijgen. - De activiteiten die in de kernen worden opgepakt vormen de basis voor een uitvoeringsagenda. - De kerngroep blijft zich actief inzetten voor de gemeente brede activiteiten en de samenhang en verbinding tussen de activiteiten in de diverse kernen, met oog voor de (sub) doelen uit dit document.
Colofon Auteur Monique van Zantvliet, namens de kerngroep Eén tegen eenzaamheid gemeente Moerdijk Fotografie Gert van der Ros en Marcel Otterspeer Uitgave april 2026 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook en evenmin in een geautomatiseerd gegevensbestand worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Moerdijk.