X bijlage Jaarrekening 2024 (gewaarmerkt door accountant)

Jaarstukken 2024

ValidSigned door W. Kalkman RA Publieke Sector op 25-06-2025 Accountants B.V.

Gemeente Midden-Delfland

Voor identificatiedoeleinden Behorende bij de controleverklaring d.d. 25 juni 2025 met kenmerk 312019002.25.430

1

Jaarstukken 2024

Inhoudsopgave Aanbiedingsnota ..................................................................................................................................... 4 Inleiding............................................................................................................................................... 4 Bestemming resultaat ......................................................................................................................... 7 Financiele samenvatting ..................................................................................................................... 8 Jaarverslag............................................................................................................................................. 17 Programma's ..................................................................................................................................... 17 Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland 2025 ............................................................... 18 Programma 2: Bestuur en veiligheid............................................................................................. 25 Programma 3: Beheer, verkeer en milieu .....................................................................................

34 Programma 4: Onderwijs .............................................................................................................. 53 Programma 5: Sociaal Domein en Welzijn .................................................................................... 57 Programma 6: Economische en sociale zaken .............................................................................. 67 Programma 7: Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en ................................................................. 73 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................................ 87 Overhead....................................................................................................................................... 89 Paragrafen ......................................................................................................................................... 94 Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 95 Financiering ................................................................................................................................. 106 Grondbeleid ................................................................................................................................

116 Lokale heffingen .......................................................................................................................... 122 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 128 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 133 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 163 Wet open overheid ..................................................................................................................... 171 Jaarrekening ........................................................................................................................................ 172 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................. 173 Overzicht aanwending bedrag onvoorzien ..................................................................................... 178 Overzicht incidentele/structurele baten en lasten ......................................................................... 179 Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................................................

189 Balans .............................................................................................................................................. 191 Toelichting op de balans ................................................................................................................. 195 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ...................................................................... 218 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen ............................................................................. 223 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................................................................... 224 Gerealiseerde baten en lasten per taakveld ................................................................................... 225 2

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Single information, Single audit (SiSa) ............................................................................................ 227 Bijlagen................................................................................................................................................ 228 Beleidsindicatoren .......................................................................................................................... 241 Incidentele subsidies....................................................................................................................... 242 Rapportage interbestuurlijk toezicht .............................................................................................. 244 Staat van reserves en voorzieningen .............................................................................................. 245

Gemeente Midden-Delfland

3

Jaarstukken 2024

Aanbiedingsnota Inleiding

Hierbij presenteren wij de jaarstukken over 2024. We sloten het jaar af met een resultaat van € 2,1 miljoen. Dit is € 0,8 miljoen meer dan bij de 4e periodieke begrotingswijziging was voorzien. In deze stukken laten we zien:  welke projecten en taken we hebben uitgevoerd,  welke doelen we hebben behaald,  en welke kosten daar tegenover stonden. Resultaat jaarrekening Na de vaststelling van de 4e periodieke begrotingswijziging 2024 kende de gemeente een positief begrotingssaldo van € 1,3 miljoen. Dit saldo is gevormd door verschillende mee- en tegenvallers die u in de periodieke begrotingswijzigingen van 2024 hebt kunnen lezen en waartoe u hebt besloten. Tussen het vaststellen van de 4e periodieke begrotingswijziging 2024 en het afsluiten van 2024, is hier nog € 0,8 miljoen bij gekomen. In het jaarverslag leest u per programma welke ambities en opgaven we hebben gerealiseerd en eventuele budgetover‑ en onderschrijdingen en de redenen daarvoor. In deze jaarrekening doen we het voorstel om € 0,1 miljoen in 2025 weer beschikbaar te stellen voor projecten die in 2024 niet (volledig) zijn uitgevoerd. Na verwerking van het resultaat over 2024 en dit voorstel, komt de algemene reserve uit op € 11,4 miljoen. U leest hierover meer bij 'bestemming resultaat'. Rechtmatigheid en getrouw beeld Het jaar 2024 is het tweede jaar waarover wij een rechtmatigheidsverantwoording geven.

Hiermee leggen wij aan u verantwoording af over de naleving van de regels voor het financiële reilen en zeilen in en van de organisatie. In de paragraaf Bedrijfsvoering leest u onze toelichting op de ‘rechtmatigheidsverantwoording’. De accountant bevestigt dat de jaarrekening 2024 een getrouw beeld geeft van ons eigen vermogen op 31 december 2024 en van het resultaat over 2024. Zijn controleverklaring is toegevoegd. Financieel perspectief en kritische afwegingen Ondanks onze positieve resultaten zien we ook uitdagingen voor de toekomst, vooral door de afname van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Het Rijk heeft nog geen voornemen geuit om de kortingen volledig terug te draaien of gemeenten volledig te vergoeden voor (mede)bewindstaken. Duidelijkheid verwachten we met de meicirculaire. Onze koers blijft daarom: 1. Focussen op wat noodzakelijk is voor een solide gemeente, zonder losse eindjes in bedrijfsvoering of dienstverlening. 2. Kritisch blijven op planning, ramingen en uitgaven. 3. Terughoudend zijn bij extra impulsen of nieuwe ontwikkelingen, vanwege schaarse middelen. In de Kadernota 2026–2028 gaan we dieper in op ons financieel perspectief en de keuzes die we daarvoor maken. Over de gevolgen van de meicirculaire informeren wij u separaat.

4

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Tot slot Deze jaarrekening biedt een transparante en heldere weergave van onze financiële gang van zaken in 2024. De behaalde resultaten getuigen van doelgerichte inzet en continue verbetering in het beheer van onze budgetten. We blijven ons inzetten voor een financieel gezonde gemeente en werken samen met inwoners en partners aan een leefbare en duurzame toekomst.

Begroting

De gemeenteraad heeft de begroting 2024-2027 op 7 november 2023 vastgesteld. De begroting liet voor 2024 een bescheiden positief beeld zien (€ 210.684). Dit maakte het mogelijk om onze dienstverlening te continueren en om de voorgestelde plannen uit de kadernota en het collegewerkprogramma te realiseren. Daarnaast waren er, sinds het vaststellen van de kadernota, nog een aantal – deels autonome – wijzigingen geweest. Deze zijn ook verwerkt. Tegelijkertijd bleven de onzekerheden voor de Begroting 2024-2027 onverminderd groot. Economische ontwikkelingen zoals inflatie hadden impact op iedereen en dus ook invloed op onze eigen begroting. Daarbij was (en is) er onzekerheid over het rijksbeleid. Dit was zichtbaar in het meerjarenperspectief van de begroting. Na een positief beeld in 2024 en 2025 sloot de begroting in de jaren 2026 en 2027 met een flink nadeel. Dit was voor een groot deel als gevolg van de keuzes die het Rijk heeft gemaakt in de algemene uitkering. Hoewel dit in lijn was met het begrotingsadvies van de VNG van 14 juli 2023 (zie hieronder), beperkt het wel onze mogelijkheden voor structurele beleidsintensiveringen of nieuw beleid. Dit zou de negatieve saldi voor 2026 en 2027 namelijk verder verslechteren. Voor incidentele uitgaven was er nog wel ruimte vanuit de begrotingsaldi van 2024 en 2025 en of vanuit reserves.

De septembercirculaire 2023 ontvingen wij niet op tijd om te verwerken in de Begroting 2024-2027. De cijfers uit deze circulaire zijn verwerkt en vastgesteld in de 1e begrotingswijziging 2024. Voor 2024 kende deze een positief saldo van € 445.149. Het begrotingsaldo en 'vertrekpunt' voor begrotingsjaar 2024 verbeterde hierdoor naar € 655.833.

Financieel resultaat

Voor het jaar 2024 stond de gemeente voor een pittige opgave. Desondanks zijn we erin geslaagd veel hiervan te realiseren. Na vaststelling van de 4e periodieke begrotingswijziging 2024, kenden we een begrotingssaldo over 2024 van € 1,34 miljoen. We sluiten 2024 echter af met een positief resultaat van € 2,134 miljoen. Dit resultaat is het saldo van diverse mee- en tegenvallers. Deze zijn vooral incidenteel van aard en/ of het gevolg van onderbesteding. Alle budgetover -en onderschrijdingen (voor zover boven de verantwoordingsgrens) worden binnen de programma's afzonderlijk toegelicht. De algemene reserve sluit per 31 december 2024 op een stand van € 9,8 miljoen. Deze kent hiermee een zeer beperkte afname (€ 0,6 miljoen) ten opzichte van de stand per 31 december 2023 (exclusief Resultaat Jaarrekening 2024). Deze jaarrekening bevat het voorstel om een bedrag van € 0,1 miljoen weer beschikbaar te stellen in 2025 voor projecten die in 2024 niet (volledig) uitgevoerd zijn. Dit komt ten laste van de algemene reserve. Deze neemt na verwerking van het resultaat over 2024 en het voorstel om budget door te schuiven naar 2025 toe tot € 11,9 miljoen.

Gemeente Midden-Delfland

5

Jaarstukken 2024

Accountantscontrole

De accountant is van oordeel dat de jaarrekening 2024 een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2024 en het resultaat over 2024. De controleverklaring is toegevoegd aan de jaarstukken. Hierin leest u dat de jaarrekening 2024 een getrouw beeld geeft van de omvang en samenstelling van zowel de baten, als de lasten over het boekjaar 2024. De activa en passiva per 31 december 2024 zijn in overeenstemming met de geldende voorschriften.

Toekomst

We hebben boekjaar 2024 met een positiever resultaat afgesloten dan verwacht. Deze verbetering van het financiële resultaat is deels het gevolg onderbesteding of nog in 2025 uit te voeren of af te ronden werkzaamheden, maar ook het gevolg van incidentele voordelen (zie ook onder Financiële samenvatting). Samen met deze verbetering van het financiële resultaat hebben we ook veel van onze ambities tot een goed einde kunnen brengen of in elk geval op kunnen starten. In de beheersing van onze budgetten, zowel exploitatiebudgetten als investeringskredieten, hebben we wederom stappen gezet en dit proces blijven we voortzetten. Het financieel perspectief voor de komende jaren geeft voor ons, evenals voor alle andere gemeenten, reden tot zorgen. Vooral door de afname van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Vooralsnog komt het Rijk niet over de brug om kortingen op de algemene uitkering volledig terug te draaien en gemeenten volledig te vergoeden voor de uitvoering van (medebewinds)taken. Pas bij de meicirculaire hebben we meer duidelijkheid over het beleid van het Rijk. Ons uitgangspunt is en blijft om te focussen op wat nodig is voor een solide gemeente zonder losse eindjes in bedrijfsvoering of dienstverlening.

Dat betekent dat we kritisch blijven op het realisme van onze planningen en ramingen, op onze uitgaven en we terughoudend moeten zijn met extra impulsen of nieuwe ontwikkelingen, omdat de middelen hiervoor schaars zijn. In de Kadernota 20252028 gaan we verder in op ons financieel perspectief.

Leeswijzer

De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. De jaarrekening is volgens de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording opgebouwd zoals de begroting 20242027. Hierin zijn het beleid en de doelstellingen van de gemeente verdeeld over 7 programma’s. Daarnaast leggen we verantwoording af over de algemene dekkingsmiddelen en overheadlasten. Dit zijn voorgeschreven overzichten die apart worden verantwoord in de jaarstukken.

6

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024

Bestemming resultaat

Het gerealiseerd resultaat van de jaarrekening 2024 bedraagt € 2,1 miljoen positief. Volgens de regelgeving van het BBV is het positieve resultaat als afzonderlijke post opgenomen onder het eigen vermogen op de balans. Het is de bevoegdheid van de raad om aan te geven hoe dit resultaat wordt bestemd. Voor het jaar 2024 zijn er projecten/ werkzaamheden die niet (volledig) zijn afgerond en hierdoor doorlopen in het jaar 2025. Het budget dat hiermee samenhangt is € 94.815. Wij stellen derhalve voor een bedrag van € 94.815 door te schuiven naar 2025 ten lasten van het resultaat. Voor het resterende saldo van € 2,0 miljoen stellen wij voor dit toe te voegen aan de algemene reserve. Voor een nadere verklaring van het resultaat wordt verwezen naar hoofdstuk 1.4 en de toelichtingen bij de programma’s (hoofdstuk 2.1). Doorschuifbudgetten In onderstaand overzicht (A) staan de doorschuifbudgetten ten laste van het resultaat. Dit overzicht telt op tot een bedrag tot € 0,1 miljoen. De afzonderlijke doorschuifbudgetten worden hieronder in tabel A toegelicht. A. Doorschuifbudgetten t.l.v. resultaat Toekomstvisie 2050 Zuidhoornseweg flexwoningen Economische ontwikkelingen Dorpenvisies Milieubeheer - saneringsmaatregelen

Bedrag € 19.315 € 28.500 € 19.000 € 28.000

Totaal € 94.815

Toelichting doorschuifbudgetten t.l.v. resultaat Toekomstvisie Bij raadsbesluit van 22 oktober 2024 is verzocht het restant budget 2024 inzake de Toekomstvisie2050 door te schuiven naar 2025. De raad heeft hiermee ingestemd. Het restant bedrag is nu bekend en bedraagt € 19.315. Zuidhoornseweg flexwoningen Restant budget Zuidhoornseweg flexwoningen doorschuiven in verband met werkzaamheden die doorlopen in 2025 Economische ontwikkelingen Dorpenvisies Restant budget economische ontwikkelingen doorschuiven ten behoeve van het opstellen Dorpenvisies. Milieubeheer De werkzaamheden zijn vertraagd en nu gepland voor begin dit jaar. Om het nader onderzoek en de saneringsmaatregelen daadwerkelijk uit te voeren. Hiermee kunnen de eigenaren van de woningen op de saneringslijst geholpen kunnen worden de geluidbelasting te reduceren dan wel weer binnen de norm te krijgen.

Gemeente Midden-Delfland

7

Jaarstukken 2024

Financiele samenvatting

In dit hoofdstuk leest u de financiële samenvatting van de jaarrekening. Hierin staat eerst het algemene financiële beeld en vervolgens de gemeentelijke belastingen en de gemeentelijke reserves.

Algemeen financieel beeld

De jaarrekening 2024 laat een positief resultaat zien van € 2.134.193. Dit is ten opzichte van het begrotingssaldo 2024 van € 1.343.169 (na vaststelling van de 4e PBW 2024) een stijging van het resultaat van € 791.024. Tot en met 2022 hanteerden wij het gebruik om het resultaat op basis van de begroting tussentijds te muteren in de algemene reserve. Aangezien het de voorkeur van de BBV heeft om alleen het (werkelijke) gerealiseerde resultaat per jaareinde te muteren op de algemene reserve, op grond van de door de raad vastgestelde resultaatbestemming, hebben wij onze werkwijze hierop aangepast.

Het verschil voor het jaar 2024 tussen het werkelijke resultaat ten opzichte van het begrotingssaldo van € 791.024 wordt voornamelijk verklaard door: Voordelen: -Vitale Dorpen in Midden-Delfland: Overschrijding (I) Hof van Delfland Groensubsidie € 311.105 -Onderwijs: Overschrijding (I) Huisvesting, gemeenschappelijke baten/lasten € 100.648 -Sociaal Domein en Welzijn: Onderschrijding (U) Oudheidkunde/monumenten, Openbaar Bibliotheekwerk € 266.841 -Economische en sociale zaken: Onderschrijding (U) Bijstand en minimabeleid en overschrijding (I) Vreemdelingen € 531.325 -Ruimtelijke ordening, ontwikkeling en volkshuisvesting: Overschrijding (I) Bouw- en woningtoezicht € 307.472 -Algemene dekkingsmiddelen: Overschrijding (I) Algemene uitkering € 614.847 Nadelen: -Bestuur en veiligheid-: Overschrijding (U) Bestuursorganen, Burgerzaken € 536.923 -Beheer, verkeer en milieu: Onderschrijding (I) lagere onttrekking reserve € 567.363 -Overhead: Overschrijding (U) voorlichting en informatievoorziening € 237.622

(U = uitgaven), I = inkomsten)) De vaststelling van de primitieve Begroting 2024 resulteerde in een positief saldo van € 210.684. Vanuit de septembercirculaire 2023 kwam daar via de 1e begrotingswijziging 2024 € 445.149 bij. De 1e PBW 2024 sloot vervolgens met een tekort van € -126.211 en de 2e PBW 2024 met een tekort van € -1.387. De 3e PBW sloot, in tegenstelling tot de voorgaande PBW's, met een voordelig saldo van € 486.146 evenals begrotingswijziging 7 ad € 2.667. Begrotingswijziging 12 ad € -181.737 samen met de 4e PBW ad € 507.857, blijft er onderaan de streep een positief saldo over van € 1.343.169.

8

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Uit onderstaand overzicht blijkt tevens het verloop van de begrotingsaldo in het jaar 2024. Toelichting Begroting 2024 1e begrotingswijziging 2024 PBW 2023-1 7e begrotingswijziging 2024 PBW 2024-2 PBW 2024-3 12e begrotingswijziging 2024 PBW 2024-4 Saldo

Mutaties begroting 2024 € 210.685 € 445.149 € - 126.211 € 2.667 € - 1.387 € 486.146 € - 181.737 € 507.857 € 1.343.169

Analyse resultaat

De belangrijkste oorzaken van de toename van het begrote resultaat van € 1,3 miljoen tot het werkelijke resultaat van € 2,1 leest u hieronder. Een meer gedetailleerde toelichting leest u in de toelichting op de financiële afwijkingen in de programma’s. Op programma Vitale Dorpen hebben we voor het jaar 2024 een meevaller (€ 0,31 mln). Deze wordt mede veroorzaakt door de opheffing en afronding van Hof van Delfland Groensubsidie. Waar we voorgaande jaren tegenvallers zien binnen het programma Ruimtelijke Ordening, Ontwikkeling en Volkshuisvesting, is er voor het huidige jaar een meevaller van (€ 0,29 mln). Dit komt door toename van incidentele bouwleges. Op het gebied van onderwijs hebben we voor het jaar 2024 ook een meevaller. Doordat wij een aantal specifieke uitkeringen vanuit het Rijk maximaal hebben benut, is er een extra voordeel behaald. Tevens hebben wij een hogere vergoeding ontvangen/declaraties voor schades (€ 0,1 mln). Binnen het programma Sociaal Domein en Welzijn, op onderdeel Openbaar Bibliotheekwerk en Oudheidkunde/monumenten, hebben we een voordeel (€ 0,27 mln). De specifieke uitkering herstelprogramma bibliotheken, die mede ingezet wordt voor de ontwikkelpleinen WIJ-Midden Delfland, heeft betrekking op 2024 en 2025. In het raadsvoorstel was deze verdeling anders verwerkt. Op de inkomsten zijn de bijbehorende lagere baten zichtbaar.

Naast een aantal meevallers zijn er ook een aantal tegenvallers, bijvoorbeeld binnen programma Bestuur en Veiligheid. De voornaamste reden voor deze overschrijding is een hoge storting in de voorziening voor pensioen van (ex-)wethouders. Deze storting is gebaseerd op een jaarlijkse herberekening door een extern bureau (€ 0,37 mln). Tevens zijn in 2024 meer reisdocumenten en rijbewijzen aangevraagd dan was voorzien op basis van de vervaldatum van documenten van inwoners. Hierdoor zijn er ook hogere kosten gemaakt voor de aankoop van documenten en afdracht aan het Rijk. Daarnaast zijn er meer kosten gemaakt voor de verkiezingen. Hier staat wel een extra vergoeding via het gemeentefonds tegenover, maar die is hier niet zichtbaar omdat de uitkering uit het gemeentefonds valt onder programma Algemene Dekkingsmiddelen (€ 0,1 mln). Helaas geldt er ook een tegenvaller in programma Beheer, Verkeer en Milieu (€ 0,5 mln). Deze tegenvaller heeft te maken met de onttrekkingen vanuit de Algemene Reserve als van de reserve Investeringsprogramma. Uit de Algemene Reserve wordt in 2024 voor € 229.011 minder onttrokken

Gemeente Midden-Delfland

9

Jaarstukken 2024 voor de doorschuifbudgetten. De reden hiervoor is dat er in 2024 minder lasten waren dan vooraf begroot (€ 0,36 mln). Tevens is uit de Algemene Reserve voor € 129.000 minder onttrokken voor het doorschuifbudget ingroeivariant kwaliteitsimpuls onderhoud kapitaalgoederen. Dit komt doordat de werkelijke lasten (€ 21.000) veel lager dan geraamd waren. Uit de reserve Investeringsprogramma wordt in 2024 voor € 149.337 minder onttrokken dan begroot. Dit komt doordat de gerealiseerde lasten voor de herinrichting centrum Den Hoorn lager uit zijn gevallen. Een grote 'plus' zit in het programma Economische en Sociale Zaken (€ 0,5 mln). Binnen dit programma gaat het voornamelijk om een onderbesteding van de lasten. Zo zijn het aantal bijstandsuitkeringen licht gestegen, maar desondanks waren de rijksmiddelen beter in overeenstemming met de lasten. Hierdoor is het budget dat wij aanvullend raamden vanuit eigen middelen, in mindere mate nodig geweest (€ 0,18 mln). Verder hebben we een onderschrijding op Minimabeleid (€ 0,16 mln). Deze onderschrijding heeft twee oorzaken. De eerste is dat voor de uitvoering van het nieuwe armoedebeleid, dat begin 2024 is vastgesteld, nog een aantal zaken moesten worden opgestart en voorbereid. Hierdoor is een deel van de verwachte kosten in 2024 nog niet gemaakt. Ook zijn de kosten voor inhuur lager uitgevallen dan verwacht.

De tweede verklaring betreft lagere salariskosten door tijdelijke onderbezetting. Binnen het programma Overhead hebben we een overschrijding van ongeveer € 0,2 mln. De overschrijding heeft betrekking op voorlichting en informatievoorziening. De overschrijding bestaat voornamelijk uit hogere werkgeverslasten (€ 185.000). Er zijn een aantal taken van onze ITleverancier door onze eigen organisatie opgevangen. Hierdoor ontstaat een stijging/overschrijding op werkgeverslasten informatievoorziening, maar tevens een baten/overschrijding eveneens op informatievoorziening. Daarnaast zijn er collega's met ouderschapsverlof waarvan het werk door externen is opgevangen. Een deel van deze lasten is opgevangen door hogere inkomsten WAO/AAW. Tot slot waren er hogere opbrengsten uit de algemene uitkering van het gemeentefonds (€ 0,6 mln) en een toename in rente-inkomsten (€ 0,01 mln). De rente is gestegen, waardoor er renteinkomsten zijn genoten. Vanwege de onzekerheid en de negatieve rente aan het begin van het jaar, is voorzichtigheidshalve geen rekening gehouden met rente-inkomsten, zoals te zien is in de Algemene Dekkingsmiddelen. In de prognosebrief jaarrekening 2024 hebben wij u geïnformeerd over het voorlopige resultaat (€ 1,96 miljoen).

Na controle door de accountant hebben wij nog een aantal correcties moeten doorvoeren, waardoor het uiteindelijke resultaat is uitgekomen op € 2,13 miljoen (€ 2.134.193). De uitgevoerde correcties hadden voornamelijk betrekking op de SiSa (Single Informatie Single Audit, subsidieregelingen vanuit het Rijk). Hieronder treft u een overzicht van de belangrijkste verschillen binnen de diverse programma's. Hieronder vindt u het resultaat van zowel de diverse programma’s als van de Algemene Dekkingsmiddelen en Overhead. Een nadere toelichting kunt u vinden bij de programma's.

10

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Analyse resultaat: Programma Begrotingsoverschot boekjaar 2024 01: Vitale dorpen in MiddenDelfland 2025 02: Bestuur en veiligheid 03: Beheer, verkeer en milieu 04: Onderwijs 05: Welzijn en Wmo 06: Economische- en sociale zaken 07: Ruimtelijke ordening, ontw. en volkshuisvesting Algemene dekkingsmiddelen Overhead Totaal

€ 1.343.169

Bedrag

Voordelig/nadelig Voordelig

€ 311.105

Voordelig

€ 536.229 € 567.363 € 100.648 € 266.841 € 531.325

Nadelig Nadelig Voordelig Voordelig Voordelig

€ 307.472

Voordelig

€ 614.847 € 237.622 € 791.024

Voordelig Nadelig Voordelig

Analyse lasten

De totale uitgaven bedroegen in 2024 ca. € 65 miljoen. In onderstaand overzicht staat in hoofdlijnen (en in € miljoen) waaraan dit bedrag is besteed. In de programma’s worden de uitgaven nader toegelicht. Uitgaven 2024 Midden-Delfland 2025 en economische zaken

Bedrag (€ mln) 2,6

Bestuurlijke organisatie Openbare orde en veiligheid (incl. brandweer)

2,9 2,3

Beheer onderhoud kapitaalgoederen (excl. afval 7,4 en riolering) Beheer afvalverwijdering en rioleringszorg 5,5 Onderwijs (incl. huisvesting onderwijs) Sociaal domein (Jeugd, Wmo, Zorg) Sport, Cultuur, Welzijn Bijstand, Participatiewet, Minimabeleid

2,4 12 2 7,6

Bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening Grondexploitaties

3,8

Personeel, organisatie en overige overhead

13

Diverse

1,8

1,7

Totaal 65

Gemeente Midden-Delfland

11

Jaarstukken 2024

Ontwikkeling eigen vermogen

Het saldo 2024 kan kort als volgt worden weergegeven: Omschrijving Totaal saldo baten en lasten (mutaties jaarrekening) Mutaties reserves jaarrekening Jaarrekening

Resultaat 2024 € - 1.415.974 € - 718.219 € - 2.134.193

In de jaarrekening is in de tabellen een nadere uitsplitsing opgenomen.

Gemeentelijke belastingen en heffingen

In 2024 zijn de volgende inkomsten uit gemeentelijke belastingen en heffingen gerealiseerd: Overzicht geraamde inkomsten Toeristenbelasting Burgerlijke stand Rijbewijzen en reisdocumenten Leges gehandicaptenparkeerplaatsen Basisregistratie Personen (BRP) Overige leges burgerzaken Bruggelden Bijzondere transporten Verhaal Welstandtoezicht Volkshuisvesting Monumenten Afvalstoffenheffing Bouwleges Rioolheffing Algemeen plaatselijke verordening OZB Begrafenisrechten Totaal

Werkelijk 2023

Begroot 2024

Werkelijk 2024

€ 97.642 € 76.898 € 179.108

€ 130.000 € 61.154 € 293.236

€ 124.612 € 81.634 € 368.447

€ 10.083

€ 6.600

€ 12.518

€ 7.030

€ 4.400

€ 4.536

€ 1.995 € 8.403 € 1.778 € 41.375 €0 € 5.953 € 2.535.363 € 717.682 € 1.734.349 € 17.176

€ 9.600 € 5.000 € 2.700 € 27.130 € 110 € 1.400 € 2.562.375 € 1.427.822 € 1.743.883 € 12.800

€ 3.036 € 5.843 € 1.226 € 53.927 €0 € 2.927 € 2.737.949 € 2.157.007 € 1.867.102 € 19.328

€ 6.385.726 € 40.080 € 11.860.641

€ 6.563.378 € 65.700 € 12.917.288

€ 6.668.102 € 58.486 € 14.166.229

Gemeentelijke reserves en voorzieningen

Onze werkwijze met betrekking tot onttrekkingen aan reserves spoort niet met de Kadernota rechtmatigheid. Hierin wordt aanbevolen om onttrekkingen aan reserves conform het begrote bedrag plaats te laten vinden. Het niet opvolgen van deze aanbeveling levert een onrechtmatigheid

12

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 op bij de jaarrekening controle, tenzij de gemeenteraad expliciet besluit een nadere werkwijze te hanteren. Onze werkwijze is om onttrekkingen op basis van werkelijke uitgaven te doen. De gemeenteraad heeft hier op 17 december 2019 toe besloten. Na vaststelling van de 4e Periodieke Begrotingswijziging 2024 en verwerking van alle geraamde reservemutaties sluit de algemene reserve per 31 december 2024 op een stand van € 9,8 miljoen. Dit is een afname ten opzichte van de stand per 31 december 2023 (exclusief Resultaat Jaarrekening 2024) van € 0,6 miljoen. Van het jaarrekeningresultaat ad € 2,134 miljoen stellen wij voor een bedrag van € 0,1 miljoen weer beschikbaar te stellen in 2025. Voor het restant, een bedrag van € 2 miljoen, stellen wij voor deze toe te voegen aan de algemene reserve. Deze neemt na verwerking van het resultaat over 2024 en het voorstel om budget door te schuiven naar 2025 toe tot € 12 miljoen. In onderstaande tabel staat de ontwikkeling van de algemene reserve in 2024 weergegeven. Dit verloop van de algemene reserve is gebaseerd op besluiten van de gemeenteraad. Algemene reserve Geraamd saldo per 31 december 2023 Resultaat jaarrekening 2023 Beginsaldo 1 januari 2024 Vermeerdering: Correctie op begrotingswijziging 5 Doorschuiven gebiedsmarketing naar 2025 Verzoek het budget t.b.v.

sluipverkeer A4 volledig door te schuiven naar 2025 Doorschuiven gebiedsbiografie naar 2025 Doorschuiven van JCC servers naar 2025 Doorschuiven 15K naar 2025. Inzake Duurzame inzetbaarheid Medewerkersonderzoek Doorschuiven juridische kennisbank naar 2025 Doorschuiven inkoopbegeleiding aanbesteding onderhoudscontract naar 2025 Doorschuiven herinrichting kantoorruimte naar 2025 Doorschuiven actualisering warmteprogramma naar 2025 Doorschuiven herstellen bermen Doorschuiven elementenverharding naar 2025 Doorschuiven wegmeubilair naar 2025 Doorschuiven kwaliteitsimpuls naar 2025 Doorschuiven baggerwerkzaamheden naar 2025 Doorschuiven hekwerk begraafplaats naar 2025 Doorschuiven groenbestekken naar 2025 Doorschuiven Ecologie naar 2025 Doorschuiven klimaatadaptatie naar 2025 Doorschuiven resterend budget IHP

Gemeente Midden-Delfland

Saldo € 10.372.450 € - 103.655 € 10.268.795

€ 4.850 € 20.000 € 84.000 € 20.000 € 19.306 € 13.465 € 14.994 € 10.000 € 9.208 € 50.000 € 10.000 € 63.501 € 350.000 € 180.000 € 113.000 € 21.200 € 8.710 € 45.000 € 181.000 € 27.500

13

Jaarstukken 2024 Vermeerdering: Doorschuiven oudheidkunde adviezen derden naar 2025 Doorschuiven economisch beleid naar 2025 Doorschuiven Mee-doen coach Beleidskader participatie en re-integratie budget WSW doorschuiven naar 2025 Doorschuiven formulierendienst naar 2025 Doorschuiven van alleenverdienersproblematiek naar 2025 Doorschuiven budget Woonzorgvisie naar 2025 Doorschuiven budget Omgevingswet naar 2025 Doorschuiven budget advies derden naar 2025 Doorschuiven naar 2025 van het liquidatie Bedrijvenschap budget Doorschuiven budget WKB naar 2025 Doorschuiven proj. Centrumplan Schipluiden naar 2025 Extern bureau begeleidingskosten Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 naar 2025 Doorschuiven budget Traject actualisatie/restyling huisstijl naar BJ 2025 Doorschuiven budget Digitale media en traditionele middelen naar 2025 Totaal Verminderingen: Instandhouding skateroutenetwerk (10 jr t/m 2024) Compensatieregeling verenigingen Archiefbewaarplaats Nieuw informatiebeleidsplan Toegevoegde rente Implementatiekosten e-HRM Projectleiding implementatie e-HRM Impuls verbetering dienstverlening Impuls "juridische basiskennis" Extra bijdrage WOS Digitale media en traditionele middelen "Nieuwe burgemeester 2024" Doorschuiven vervolgopdracht gebiedsmarkering Doorschuiven opstellen landschapsbiografie Doorschuiven trekvaart Doorschuiven Muural Doorschuiven sluipverkeer A4 Doorschuiven thema

geluid Doorschuiven Label C Doorschuiven 0-beurt

14

€ 10.000 € 30.000 € 100.000 € 61.853 € 20.000 € 12.280 € 37.441 € 234.594 € 25.000 € 25.000 € 15.900 € 58.000 € 10.279 € 15.000 € 15.000 € 1.946.081

€ 10.665 € 25.000 € 20.000 € 20.000 € 803 € 13.000 € 12.000 € 7.501 € 593 € 21.000 € 15.000 € 20.000 € 23.000 € 10.000 € 15.000 € 84.000 € 25.700 € 25.000 € 270.989

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Vermeerdering: Doorschuiven Ingroeivariant kwaliteitsimpuls onderhoud kapitaalgoederen Doorschuiven budg (IHP) voor onderwijs en kinderopvang. Doorschuiven restant op bouwkundig onderhoud. Doorschuiven Budget voor opstellen beheerplannen doorschuiven 2024 Doorschuiven Diverse verkeersmaatregelen vindt plaats in 2024. Doorschuiven de baggerwerkzaamheden planmatig uitgevoerd. Doorschuiven Het opstellen van de kerkenvisie wordt gefaseerd uitgevoerd. Doorschuiven cultuureducatie op basis van cofinanciering. Doorschuiven budg inzake Welzijnsorganisatie SWMD. Doorschuiven Budg inz Uitvoeringsagenda MOBWBT Doorschuiven maatwerkbudget statushouders Doorschuiven energietoeslag 2023 verwachte aanvragen in 2024 Doorschuiven energietoeslag 2023 uitvoeringskosten Doorschuiven uren uit het projectbudget Euterpe 2023 Doorschuiven Omgevingswet restbudget naar 2024. Doorschuiven budget Hoornbloem (S&D+LWE tezamen). Doorschuiven restant budget ivm Woonvisie Doorschuiven WKB budget (omgevingswet) Doorschuiven uitvoeringsbudget Centrumplan Schipluiden naar 2024. Doorschuiven Budg. Liquidatie bedrag Harnaschpolder tbv voorz.

Wijziging Uitvoeringsplan geldzorgen, armoede en schulden cfm Rdsbesl 23/01/'24 Huisvesting basisonderwijs/Huisvestingsprogramma onderwijs Huisvesting basisonderwijs/ bijdragen aan derden Kunst/inkomstenoverdrachten overige instellingen Wet Inburgering/Uitvoeringskosten Maatschappelijk team/inhuur personeel Energietoeslag/Vergoeding energietoeslag

Gemeente Midden-Delfland

€ 21.000 € 33.000 € 10.000 € 15.000 € 24.352 € 100.000 € 10.000 € 19.728 € 5.365 € 2.300 € 218 € 59.823 € 10.000 € 5.695 € 175.000 € 42.155 € 40.000 € 56.937 € 98.445 € 27.000 € 38.546 € 7.500 € 45.000 € 9.200 € 22.478 € 78.272 € 50.577

15

Jaarstukken 2024 Vermeerdering: Participatiefonds/werkgeversdienstverlening H5 Asfalteringswerkzaamheden. Implementatie Office 365 Beleidstukken te herzien/updaten Toekomstvisie 2050 Omgevingswet uitvoeringsbudget Hoornbloem IHP Totaal

€ 100.000 € 227.562 € 265.000 € 10.000 € 73.898 € 100.625 € 19.800 € 7.950 € 2.431.677

Het hierboven gespecificeerde verloop van de Algemene reserve is gebaseerd op besluiten van de gemeenteraad, die direct of indirect hebben bijgedragen aan de instandhouding en verdere ontplooiing van onze gemeente.

16

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024

Jaarverslag Programma's

Gemeente Midden-Delfland

17

Jaarstukken 2024

Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland 2025 Programma 1: Vitale dorpen in Midden-Delfland 2025 Beleidsdoel

Versterken en behouden van de kwaliteit van 1. het open agrarisch cultuurlandschap van Midden-Delfland en 2. de vitale dorpen in Midden-Delfland.

Wat willen we bereiken? Hernieuwde focus en energie

Midden-Delfland is een groene gemeente met een unieke positie als groen gebied in een stedelijke omgeving. In de afgelopen twintig jaar is gekoesterd en ontwikkeld wat Midden-Delfland uniek maakt. Het landschap, de fijnschaligheid en de prettige manier van leven. De bevestiging van het belang van deze eigenschappen vinden wij in het Cittaslow-lidmaatschap en de toekenning van de status 'Bijzonder Provinciaal Landschap'. De kwaliteiten komen ook terug in de speerpunten van de gebiedsvisie Midden-Delfland 2025. Onze insteek is om met hernieuwde focus en energie ons samen met onze inwoners, ondernemers en verenigingen in te zetten voor onze dorpen. Dat doen we ook met onze regionale partners voor ons bijzonder provinciaal landschap Midden-Delfland. Behouden en versterken van het waardevolle agrarische cultuurlandschap Het landschap van Midden-Delfland is belangrijk voor de leefomgeving van onze eigen inwoners en ook voor de regio. Midden-Delfland heeft recreatiegebieden aan de randen van steden, natuurgebieden in het zuidelijke deel en een agrarisch kerngebied. Het behoud en versterking van de kwaliteiten die hiermee samenhangen vereisen een gevarieerde aanpak waarbij de gemeente en partners van de Landschapstafel samenwerken. We ontwikkelen verschillende programma's, projecten en initiatieven om de doelen te bereiken.

Het Bijzonder Provinciaal Landschap MiddenDelfland blijft een levendig landschap waar mensen kunnen recreëren. Het benadrukt de waarde van het open cultuurlandschap met erfgoed en landbouwactiviteiten. We gebruiken gebiedsmarketing om het landschap en de streekproducten bekend te maken en het voortbestaan van MiddenDelfland te bevorderen. Het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw, voornamelijk melkveehouders, in het agrarisch kerngebied is erg belangrijk. Het programma Duurzaam Boer Blijven stimuleert kringlooplandbouw en betaalde landschapsdiensten. Daarmee maken we de landbouwsector duurzaam en sluit deze beter aan sluiten bij de stedelijke omgeving. Financiële middelen en de groei van de productie en afzet van lokaal voedsel zijn essentieel voor de boeren. Zij kunnen daarmee goed voor het landschap te zorgen en er meerwaarde uit halen. Wij dragen samen met onze partners van de Landschapstafel actief bij aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Dit programma richt zich op waterbeheer, het versterken van de natuur en biodiversiteit, en het verminderen van broeikasgassen. Het toekomstperspectief van de landbouw speelt een belangrijke rol bij het realiseren van deze maatschappelijke uitdagingen. De gemeente heeft al veel bijdragen geleverd en zal dit ook in de komende jaren blijven doen.

18

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Vitale dorpen Midden -Delfland heeft levendige dorpen waar men zich jong kan voelen en oud kan worden. Als Cittaslow-gemeente willen we dat onze dorpen bloeiende, veilige en sociale dorpen blijven om in te leven, wonen en werken. Ons doel is om de leefbaarheid van de dorpen te stimuleren. We zorgen voor een goede balans in voorzieningen en woningen met behoud van het karakter van het dorp. Dit vereist maatwerk. Den Hoorn, Maasland en Schipluiden hebben een eigen identiteit en de inwoners voelen zich verbonden met hun dorp. De uitdaging is om de identiteit en het karakter van de dorpen in het landschap te behouden voor toekomstige generaties. Daarom stellen we voor elk dorp een visie op, samen met inwoners, ondernemers en organisaties die een betrokkenheid hebben bij een dorp. De dorpsvisies vormen bouwstenen voor de Omgevingsvisie 2.0. Een aantal doelstellingen is van toepassing op elke dorpsvisie: 

  



Wonen; behoud van jongeren door voldoende woonruimte voor hen, en bouwen van woningen voor ouderen. Dat zorgt voor een betere doorstroming en meer passende woonruimte voor jongeren en gezinnen. Er is behoefte aan meer appartementen, sociale huurwoningen, vrije sector huurwoningen en betaalbare koopwoningen, zoals ook blijkt uit de Woonvisie 2024-2030. Voorzieningen; behoud en versterken van voorzieningenniveau voor behoud van een goede woonomgeving; Dorpse sfeer; de identiteit en verbondenheid met het dorp wordt gekoesterd. Elk dorp houdt zijn karakter, krijgt meer ontmoetingsplekken en we bevordering van sociale cohesie. Daarbij krijgen de inwoners meer ruimte om bij te dragen aan hun eigen leefomgeving. Bereikbaarheid; behoud van het karakter van elk dorp en ons landschap betekent dat niet elke functie in de betreffende kern behouden of gerealiseerd kan worden. We zorgen voor goede onderlinge verbindingen tussen de dorpen en met de omliggende steden. We stimuleren daarom betere wandel- en fietsverbindingen en openbaar vervoerverbindingen. Duurzaamheid; bij herstructurering van bestaande buurten en bij nieuwbouw zijn duurzame en klimaatadaptieve maatregelen vanzelfsprekend.

Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld?

Midden-Delfland is lid van de internationale beweging Cittaslow. Deze beweging legt nadruk legt op de authentieke waarden van gemeenten, op aandacht voor de kwaliteit van leven en voor eerlijk en gezond voedsel. Lid zijn van Cittaslow betekent voor Midden-Delfland een bewuste oriëntatie op de lokale kracht van de samenleving, fijnschaligheid, duurzaamheid vanuit een optimaal evenwicht tussen economische, ecologische en sociale aspecten en de eigen authentieke waarden. De komende jaren wordt door samenwerking met het Cittaslow-netwerk ingezet op de ‘branding’ van Midden-Delfland als duurzame gemeente waar het goed toeven is.

Toelichting IODS "Groen ondernemen" Financiën De beschikbaar gestelde bedragen zijn gespreid uitgekeerd. De Provincie deed dit na overhandiging van het meerjarenprogramma, het afgeven van de beschikking en de uiteindelijke financiële verantwoording. Vanuit het Rijk is er geen verantwoordingsplicht, wel een bestedingsafspraak. In de beschikking van het Rijk is opgenomen: het aanwenden van middelen voor andere maatregelen, die als oogmerk ‘het versterken van de openheid van het authentieke agrarische cultuurlandschap’ hebben.

Gemeente Midden-Delfland

19

Jaarstukken 2024 In de notitie Groen Ondernemen 2010-2020 zijn zowel de uitgaven als de inkomsten opgenomen. Dit zijn zowel het Grondinstrument als Duurzaam Boer Blijven. Ook is een enkele uitgave ten laste gekomen van het IODS-budget, zonder operationeel raakvlak met de project/programma’s Grondinstrument en DBB. Inhoudelijk ligt er wel een relatie en daarom is benutting van IODSmiddelen voor deze onderdelen ook legitiem. Het gaat hierbij om de Polderarchitect en PUUUR. Einde 2019 zijn de gelden van het Recreatieschap (CBG/Staatsbosbeheer) volledig benut. Hetzelfde geldt einde 2020 voor wat betreft de gelden van de Provincie Zuid-Holland. Het saldo Rijksgelden laat eind 2023 een bedrag zien van € 12.490.051.

Managementletter: IODS als aandachtspunt accountant (PSA) PSA heeft dit punt opgenomen bij de jaarlijkse meldingen. Omdat de verantwoordingsplicht onveranderd is gebleven en de bestedingen ook in 2023 conform afspraak zijn blijft het aandachtspunt PSA zonder gevolgen. Het IODS-saldo blijft opgenomen op de overlopende passiva. Saldo IODS Grondinstrument Deze tabel laat kort samengevat de inkomsten, uitgaven en (restant) saldi zien. Dit betreft de gelden van het Rijk. Jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Beginsaldo €0 € 8.597.000 € 8.266.000 € 16.959.921 € 16.603.165 € 15.709.819 € 16.009.902 € 14.911.126 € 14.496.844 € 13.964.507 € 13.459.445 € 12.993.890 € 12.490.051

Ontvangsten € 9.665.000 * €€ 8.835.000 ** €€€ 457.902 € 55.449 €€€€€€-

Bestedingen € 1.068.000 € 331.000 € 141.000 € 356.756 € 893.346 € 157.819 € 1.089.806 € 414.282 € 532.337 € 505.032 € 465.584 € 503.838 € 598.375

Einde jaar saldo € 8.597.000 € 8.266.000 € 16.960.000 € 16.603.165 € 15.709.819 € 16.009.902 € 14.966.545 € 14.496.844 € 13.964.507 € 13.459.445 € 12.993.890 € 12.490.051 € 11.891.675

*) 1e tranche: dit deel bevat 5,3 miljoen t.b.v. IODS Sanering verspreid liggende glastuinbouw **) 2e tranche: dit deel t.b.v. IODS Grondinstrument Voortzetting programma’s We zetten het programma Duurzaam Boer Blijven voort vanuit de Rijksgelden. De middelen van Provincie Zuid-Holland en het Recreatieschap zijn volledig onbenut. Zoals in de evaluatienota staat, zijn voor zowel het grondinstrument als ook Duurzaam Boer Blijven een meerjarenprogramma 2021-2024 en een begroting op hoofdlijnen opgesteld. Dit betekent dat er ook voor de periode na 2024 voldoende middelen beschikbaar waren om de programma’s te kunnen voortzetten.

20

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024

Wat gaan we daarvoor doen? Bijzonder provinciaal Landschap

We gaan door met de ingezette lijn zoals destijds omschreven in de Gebiedsvisie 2025 en nu in de visie voor het Bijzonder Provinciaal Landschap: 1. Duurzame Landbouw: We zetten maximaal in op verdere ontwikkeling van het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw van Midden-Delfland als drager van het waardevolle agrarische cultuurlandschap. We stimuleren en belonen kringlooplandbouw op bedrijfsniveau, we investeren in de nieuw generatie jonge boeren, we bevorderen de toekomstbestendige verkaveling van het agrarisch kerngebied, we bouwen korte ketens van duurzaam lokaal voedsel verder uit, we bevorderen het opwekken van duurzame energie op boerenerven en versterken waterkwaliteit, bodemkwaliteit en biodiversiteit in relatie tot het agrarisch bedrijf. Dit doen wij door middel van het programma Duurzaam Boer Blijven en het Grondinstrument (IODS). 2. Ruimtelijke kwaliteit: We beschermen en versterken de ruimtelijke kwaliteit van het open polderlandschap samen met betrokken partijen. Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het om het evenwicht tussen gebruiks-, belevings-, toekomst- en herkomstwaarde. Wij betrekken deze doelstelling bij het opstellen van ruimtelijke plannen en bij de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. 3.

Bekendheid en Recreatie: Samen met betrokken partijen zorgen we ervoor dat recreatie waarde toevoegt aan het landschap, de natuur en het cultureel erfgoed in Midden-Delfland. Gezamenlijk zetten deze partijen zich in voor voldoende beheer- en ontwikkelbudget, waarmee de kwaliteit van het landschap gegarandeerd kan worden. De bekendheid van Midden-Delfland verbetert door als gemeente bij te dragen aan gebiedsmarketing. Tevens stellen we in 2025 beleid op voor versterking van toerisme en recreatie in Midden-Delfland en het Bijzonder Provinciaal landschap. (zie ook Programma 6, beleidsveld Economie; en programma 7, beleidsveld Ruimtelijke Ordening). 4. Biodiversiteit: We zetten in op verbetering van de weidevogelstand, de insectenstand en versterking van kruidenrijkdom. Op verschillende manieren geven we hier vorm aan. Bijvoorbeeld door het programma Duurzaam Boer Blijven (kringlooplandbouw), de deelname aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland en door het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap (bijvoorbeeld Aanvalsplan Grutto). 5. Water en Klimaat: We zetten in op waterkwaliteit en op water vasthouden in relatie tot droogte, veenoxidatie, bodemdaling en wateroverlast. De instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn onder andere het uitvoeringsplan Bijzonder Provinciaal Landschap en het programma Duurzaam Boer Blijven.

Tevens wordt in beeld gebracht wat de impact is van de grondwaterstand in de veenweidegebieden. 6. Energie: Wij faciliteren naast het opwekken van duurzame energie op boerenerven ook het kleinschalig opwekken van zonne-energie voor eigen gebruik op de erven van burgerwoningen en niet-agrarische bedrijven in het buitengebied met opstellingen met zonnepanelen op het maaiveld, mits er geen of onvoldoende mogelijkheden zijn voor het plaatsen van zonnepanelen op daken van gebouwen en de opstelling ruimtelijk en landschappelijk goed kan worden ingepast. Vitale dorpen 1. Binnen deze begroting zijn er diverse maatregelen, projecten en initiatieven die bijdragen aan het versterken van vitale dorpen. Wij werken verder aan de centrumplannen en woningbouwprojecten om de dorpen vitaal te houden. Daarnaast dragen we bij aan een rijk verenigingsleven en goede sportvoorzieningen voor een gezond en vitaal Midden-Delfland. 2. Wij faciliteren ondernemers, organisaties en verenigingen die door hun activiteiten bijdragen aan de identiteit, het voorzieningenniveau, de onderlinge saamhorigheid, de Gemeente Midden-Delfland

21

Jaarstukken 2024 levendigheid en de leefbaarheid van de dorpen. Onder met name programma 7 vertalen we deze ambitie naar concrete doelen. 3. We stellen in 2025 samen met belanghebbenden dorpsvisies op voor: Den Hoorn, Maasland en Schipluiden

Wat hebben we gedaan? Bijzonder provinciaal Landschap in 2024 Duurzame Landbouw: Ontwikkelingen rond het programma Duurzaam Boer Blijven en het Grondinstrument (IODS): 

We hebben ingezet op de verdere ontwikkeling van het duurzame economische verdienmodel voor de landbouw voor Midden-Delfland als drager van het agrarische cultuurlandschap.  De kringlooplandbouw is evenals voorgaande jaren gestimuleerd en beloond. Verder is geïnvesteerd in:     

Nieuwe generatie jonge boeren Bevorderen van toekomstbestendige verkaveling van het agrarisch kerngebied Het verder uitbouwen van korte ketens van duurzaam lokaal voedsel Bevorderen van het opwekken van duurzame energie op boerenerven Het versterken van water- en bodemkwaliteit en biodiversiteit in relatie tot het agrarisch bedrijf Ruimtelijke kwaliteit: Net als in voorgaande jaren is de doelstelling om de ruimtelijke kwaliteit van het open polderlandschap te beschermen en te versterken. Daarbij bewaken en stimuleren we samen met betrokken partijen het evenwicht tussen gebruiks-, belevings-, toekomst- en herkomstwaarde. Ook in 2024 is deze doelstelling voortgezet. Dit is tot uiting gekomen bij het opstellen van ruimtelijke plannen en bij de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Bekendheid en Recreatie: Samen met betrokken partijen is ingezet op het toevoegen van recreatiewaarde aan het landschap, de natuur en het cultureel erfgoed in Midden-Delfland. Met de financiële bijdrage vanuit MiddenDelfland aan gebiedsmarketing is de bekendheid verder gestimuleerd. In 2024 is voor het Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) vanuit de Landschapstafel BPL onderzoek gedaan naar de Entreegebieden van BPL Midden-Delfland. In 2025 wordt hier verder vervolg aangegeven.

Biodiversiteit: De inzet op de verbetering van de weidevogelstand, de insectenstand en de versterking van kruidenrijkdom is voortgezet. Dit is gedaan vanuit het programma Duurzaam Boer Blijven, het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap en vanuit de deelname aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland. Water en Klimaat: We hebben ingezet op het verbeteren van de waterkwaliteit en het vasthouden van water in relatie tot droogte, bodemdaling, veenoxidatie en droogte. Dit deden we met instrumenten als het programma Duurzaam Boer Blijven en het uitvoeringsplan voor het Bijzonder Provinciaal Landschap is.

22

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Energie: We hebben ingezet op en medewerking verleend aan het kleinschalig opwekken van zonne-energie voor eigen gebruik van burgerwoningen en niet-agrarische bedrijven in het buitengebied. Dit hebben we ook gedaan voor het opwekken van duurzame energie op boerenerven. Vitale dorpen 1. Met diverse maatregelen, projecten en initiatieven is bijgedragen aan het versterken van de vitaliteit van de dorpen. Er is ingezet op en verder gewerkt aan de centrumplannen en woningbouwprojecten. Daarnaast is bijgedragen aan het gezond en vitaal houden van Midden-Delfland middels het versterken van het verenigingsleven en de sportvoorzieningen. 2. Ondernemers, organisaties en verenigingen die met hun activiteiten bijdragen aan de identiteit, het voorzieningenniveau, de onderlinge saamhorigheid, de levendigheid en de leefbaarheid van de dorpen, zijn waar mogelijk gefaciliteerd.

Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen?

De Stichting Groenfonds Midden-Delfland ondersteunt de agrarische sector door te werken aan:  instandhouding van het open agrarisch cultuurlandschap;  verbetering van de relatie stad en platteland. Bij de Coöperatie Coöperatief beheer groengebieden Midden-Delfland U.A. (CBG) werken zes gemeentelijke overheden samen om te komen tot een goed beheer van groengebieden in het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Staatsbosbeheer is de uitvoeringsorganisatie. De Stichting Landschapsfonds Hof van Delfland ondersteunt het behoud, versterking en verdere ontwikkelingen van het landschap door financiële doorsluizing van subsidies.

Wat heeft het gekost? Product U Midden-Delfland en Vitale dorpen I Midden-Delfland en Vitale dorpen

Primitieve begroting 2024 € 1.124.898 € 1.124.898

Begroting incl. wijzigingen € 1.600.898 € 1.600.898

Werkelijk 2024

Verschil

€ 1.685.431 € 1.685.431

- € 84.533 - € 84.533

- € 593.052 - € 593.052

- € 1.033.262 - € 1.033.262

- € 1.418.901 - € 1.418.901

€ 385.639 € 385.639

€ 531.846

€ 567.636

€ 266.531

€ 301.105

Toelichting financiële afwijking Uitgaven Overschrijding Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ 84.533) Deze overschrijding heeft meerdere redenen. Het gaat voornamelijk om de volgende mutaties:   

De werkelijke uitgaven (zie ook inkomsten) voor het Landschapstafel Bijzonder Provinciaals landschap zijn hoger dan begroot (€ 102.000). De afronding en verwerking van de vaststelling Hof van Delfland Groensubsidies ((€ 378.950) zie ook inkomsten) Bijstelling van de uitgaven (zie ook inkomsten) voor IODS (€ -319.831).

Gemeente Midden-Delfland

23

Jaarstukken 2024 

Onderschrijding op budget, met name adviezen derden, uitvoeringsbudget en een verschuiving van werkgeverslasten (€ -72.121). Inkomsten Overschrijding Midden-Delfland en Vitale Dorpen (€ 385.638) Deze overschrijding heeft meerdere redenen. Het gaat voornamelijk om de volgende drie mutaties:   

Bijstelling van de inkomsten (zie ook uitgaven) voor IODS (€ -104.665). De afronding en verwerking van de vaststelling Hof van Delfland Groensubsidies ((€ 378.950) zie ook uitgaven) De werkelijke inkomsten (zie ook uitgaven) voor het Landschapstafel Bijzonder Provinciaals landschap zijn hoger dan begroot (€ 107.000)

Mutaties reserve

Mutaties reserves programma 1 Uitgaven Inkomsten

Werkelijk 2023 € 152.000 - € 20.780 € 131.220

Primitieve Begroting incl. begroting wijzigingen 2024 €0 € 134.000 €0 - € 152.000 €0 - € 18.000

Werkelijk 2024

Verschil

€ 124.000 - € 152.000 - € 28.000

€ 10.000 €0 € 10.000

Geen toelichting opgenomen bedrag is namelijk kleiner dan € 25.000.

24

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024

Programma 2: Bestuur en veiligheid Programma 2: Bestuur en veiligheid Beleidsveld bestuurlijke organisatie Beleidsdoel

Wij hebben een herkenbaar en toegankelijk bestuur, dat aanspreekbaar is op de kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners.

Wat willen we bereiken?

Het college heeft goed contact met de samenleving. De gemeenteraad heeft hierin een belangrijke rol. Zij is de vertegenwoordiging van onze samenleving. Maandelijks bespreekt het college de kaders met de gemeenteraad. Inwoners en ondernemers kunnen de collegeleden aanspreken. Dit loopt bij voorkeur via de portefeuilles. Het college luistert naar de belangen die onder de aandacht gebracht worden vanuit de samenleving en reageren daar passend op. Ons doel is dat er goed wordt gekeken naar het behouden en sterker maken van de identiteit van de gemeente Midden-Delfland, haar dorpen en gemeenschappen.

Wat is de relatie tussen Cittaslow en dit beleidsveld?

Kenmerkende elementen die ontstaan uit Cittaslow zijn kwaliteit, sociale verbinding, duurzaamheid, cultuurhistorie, gastvrijheid en ondernemerschap. Deze elementen passen bij wie wij zijn. Deze onderwerpen hebben grote invloed op de beslissingen in de andere beleidsgebieden van deze programmabegroting. Deze uitgangspunten zijn vertaald in de visie VITA Cittaslow Nederland. VITA is Italiaans voor leven en staat voor de kwaliteit van leven en is de afkorting van de woorden Verbinding, Identiteit, Toekomstbestendigheid en Ambitie. De plaatselijke samenleving vormt de identiteit van gemeenschappen. Het oorspronkelijke veenweidelandschap bepaalt de identiteit van de gemeente Midden-Delfland. Behouden en versterken van de kwaliteit van het landschap zijn voor ons belangrijke taken. De identiteit van de dorpen is zeer waardevol. Onze gemeenschappen zijn Cittaslow. Soms zijn we hier bewust mee bezig, soms komt het gewoon vanuit onze aard. Doel van Cittaslow is het verbeteren van de kwaliteit van leven om te voldoen aan de behoeften van de mensen en hun leefomgeving. Bewuste gemeenschappen betekent dat we in Midden-Delfland eerst nadenken over het maatschappelijk probleem en de daarbij goed passende oplossing. Daarna nemen we samen stappen om een zo goed mogelijk resultaat te halen voor de lange termijn. We zoeken naar oplossingen waarin we letten op vernieuwing en participatie.

We proberen een goede balans te vinden tussen sociale en ecologische opgaven en kijken daarbij ook naar de kosten en opbrengsten. Hierbij werkt de gemeente samen vanuit de identiteit van de gemeenschappen, die is ontstaan vanuit het landschap en (cultuur)historie. Het gaat om het bewust zijn waar je vandaan komt, het thuis voelen en het handelen en dit te baseren op (maatschappelijke) waarden en opbrengsten. Het lidmaatschap van Cittaslow is voor de gemeente van wezenlijk belang. Het helpt bij het maken van keuzes en laat zien wat wij als gemeente belangrijk vinden.

Wat gaan we daarvoor doen?

Operationeel doel om het gewenste effect in de samenleving te bereiken We zijn een aansprekende en aanspreekbare gemeente.

Gemeente Midden-Delfland

25

Jaarstukken 2024 Concrete doelen/acties voor 2024 Dit doen we door aanspreekbaar te zijn:  Vertegenwoordiging van de samenleving door de raad.  We zijn zichtbaar en aanspreekbaar voor de inwoners in de gemeente  Mogelijkheid om afspraken te maken Dit doen we door duidelijk te zijn:  We geven invulling aan onze wettelijke taken  We werken op basis van vastgesteld beleid  Afronden proces Toekomstvisie 2050 Wij hebben duidelijke inhoudelijke doelen voor het uitvoeren van dit programma. Deze zijn opgenomen in de beleidsprogramma’s van deze begroting. De hoofdlijn vanuit de organisatie is dat we maatschappelijke thema's in samenhang met de regio aanpakken met aandacht voor wat belangrijk is voor de inwoners. De komende periode is de inzet gericht op het versterken van onze regionale positie. Hierbij moet de regionale samenwerking een meerwaarde opleveren voor de aanpak van maatschappelijke doelen en lokale opgaven. Instrumenten die we daarbij gebruiken            

Inspraakverordening Klachtenverordening Reglement van orde voor de raadsvergaderingen (spreekrecht) Verordening op de commissies (spreekrecht) Beleidskader communicatie Nota burgerparticipatie Social Media Interbestuurlijk Programma (www.overheidvannu.nl) Vereniging van Nederlandse Gemeenten Cittaslow Fonds GGU Verbonden partijen (paragraaf 3.2) en informele regionale afspraken (o.a. Landschapstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland, Bestuurlijk overleg uitwerking Handreiking Haagse regio ruimtelijke puzzel, Bestuurlijke Tafel Wonen en Regionale Regietafel Opvang Asielzoekers Haaglanden)

Wat hebben we gedaan?

Operationeel doel om het gewenste effect in de samenleving te bereiken We zijn een aansprekende en aanspreekbare gemeente. Wat deden we in 2024 Eind december 2023 is mevrouw W. Renzen-van Leeuwen afgetreden als wethouder. Op 26 maart is de heer A.F. de Leede voorgedragen als wethouder. Deze wisseling is gekoppeld aan een bestuurlijke wisseling waarbij de VVD is afgetreden en de OGP is toegetreden tot het college. Wethouder F.A. Voskamp (CDA) en wethouder M. Oderwald-Ruijsbroek en burgemeester F.I. Noordermeer-van Slageren zijn heel 2024 lid geweest van het college van burgemeester en wethouders.

26

Gemeente Midden-Delfland

Jaarstukken 2024 Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 Met betrokkenheid van een vaste groep van 20 ambassadeurs en inbreng van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en vereniging is in 2024 het proces voor een toekomstvisie voor de gemeente afgerond. De gemeenschap van Midden-Delfland heeft als de vijf belangrijkste waarden voor het streefbeeld geformuleerd: groen bouwen, voor elkaar zorgen doen we samen, samen werken en ontmoeten, boeren en coöperaties beheren het landschap en verantwoordelijkheid bij de samenleving. Deze waarden zijn vertaald in vijf ambities: 1. Midden-Delfland heeft levendige dorpen waar je je jong kunt voelen en oud kan worden. 2. In 2050 zijn natuur en landbouw verweven. Boer en burger werken daarin samen. 3. De gemeente zorgt voor ondersteuning en moedigt met succes initiatieven vanuit de samenleving aan. 4. Het landschap en de dorpen hebben een eigen karakter, zijn fijn om te beleven en aantrekkelijk. 5. De dorpen en het landschap zijn verbonden met elkaar en de omliggende gemeenten. De gemeenteraad heeft op 22 oktober de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050 omarmt als document van en voor de gemeenschap. Het geeft richting aan de verdere ontwikkeling van beleid en nieuwe plannen in de gemeente. Hierbij zijn de dorpsvisies en Omgevingsvisie 2.0 nadrukkelijk genoemd.