Toelichting transitieprogramma ACVa 4 maart 2021.pdf
Tekst van het document
Transitieprogramma OV en corona 2021 2e helft en verder Toelichting ten behoeve van informatieve sessie Adviescommissie Vervoersautoriteit op 4 maart 2021
1
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
2
Openbaar vervoer in de metropoolregio, wie doet wat? • • • • • • •
MRDH geeft concessies uit aan vervoerders: het alleenrecht en de plicht om openbaar vervoer uit te voeren volgens de eisen die MRDH daaraan stelt. MRDH investeert in infrastructuur en betaalt vervoerders indien nodig een exploitatiebijdrage. Vervoerders ontwikkelen het vervoer binnen het kader van PvE (dienstregeling, netwerk, keuze van materieel) en voert het vervoer op een zo klantgericht mogelijke manier uit. Vervoerders zijn opbrengstverantwoordelijk en ontvangen dus de reizigersinkomsten. Gemeenten hebben als lid van de MRDH een belangrijke stem over de toekomst van het OV. Gemeenten hebben zelf ook een belangrijke rol in het OV: maken van verkeersbeleid en verantwoordelijk voor het doelgroepenvervoer, dat een rol kan spelen bij maatwerkvervoer Als wegbeheerder zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de doorstroming van het OV – ook bij werkzaamheden en omleidingen – en voor toegankelijke en sociaal veilige haltes. 3
In welke film zitten we met elkaar? •
Sinds maart vorig jaar, pandemie met grote terugloop in het aantal reizigers
•
Voor 2020 en eerste helft 2021: beschikbaarheidsvergoeding voor het Rijk
•
November 2020: eerste set aan maatregelen om verlies van vervoerders te compenseren
•
Nu: maatregelen nodig om verliezen op te vangen, zeker nu nog onzeker is welke steun van het Rijk te verwachten is
•
Vandaag: toelichting op maatregelen en betekenis daarvan voor OV in de MRDH
•
Gericht op: • Advisering door de ACVa op 11 maart 2021 • En vervolgens besluitvorming in de BCVa van 24 maart 2021
4
Planning en besluitvorming
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
6
Aanleiding
Kamerbrief Minister van IenW 15 september 2020: “Voor de periode van 1 juli tot en met 31 december 2021 biedt het kabinet perspectief op een aanvullende verlenging [van de Beschikbaarheidsvergoeding Openbaar Vervoer]. Daarbij zal sprake zijn van een versobering. Verlenging geschiedt onder de voorwaarde dat door de sector – (de decentrale) overheden en vervoerders gezamenlijk - uiterlijk 1 april 2021 een transitieplan wordt opgesteld. Dit plan geeft richting aan de benodigde (verdere) optimalisatie, kostenbesparingen, aanpassingen aan dienstregeling en/of concessie en de transitie daartoe van het openbaar vervoer startend in de tweede helft van 2021.” 7
Actuele stand van zaken OV-gebruik % instappers per maand in stads- en streekvervoer MRDH in 2020 t.o.v. 2019 120%
100%
80%
60%
40%
20%
0% Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
2019
2020
Augustus
September
Oktober
November
December
8
9
Financiële opgave MRDH en vervoerbedrijven door corona (per jaar, € mln.) 250
250
Optimistische scenario
Pessimistische scenario (basisscenario)
200
200
150
150
100
100
50
50
0
0 2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Rijksbijdrage (BVOV)
Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020
Rijksbijdrage (BVOV)
Meerjarig effect maatregelen 25-11-2020 10
Mogelijke inzet eigen middelen MRDH
Resterende opgave
Mogelijke inzet eigen middelen MRDH
Resterende opgave
2030
Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)
Optimistische scenario (scenario 2)
Pessimistische scenario (scenario 4)
Lagere reizigersopbrengsten
574
1.419
Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021
83
137
Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)
113
113
Resterende opgave:
379
1.169
11
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
12
MRDH en vervoerders pleiten voor aanvullende rijkssteun ▪ Inhoud: ▪ OV vervult belangrijke rol in beantwoorden maatschappelijke opgaven (verduurzaming, agglomeratiekracht, inclusiviteit, verstedelijking e.d.) ▪ Ambitieus Toekomstbeeld OV door Rijk omarmd ▪ Rijk betitelt OV als vitale sector tijdens coronapandemie
▪ Geld: ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ Rijkssteun toegezegd voor 2020 en deel 2021, voorwaarde verlenging is opstellen (landelijk) Transitieprogramma
▪ Inzet decentrale overheden (ook MRDH): ▪ Rijk is systeemverantwoordelijk ▪ Rijk beschikt over inkomstenknoppen (belastingruimte) die regio niet heeft ▪ Ambitie OV blijft onverminderd groot en urgent
▪ Dus: ▪ Rijk zal inzet moeten plegen, op inhoud én geld ▪ Volop lobby en overleg: ambtelijk, bestuurlijk,
politiek
▪ Maar ook: ▪ Voorbereiden op noodscenario waarin DO’s en vervoerders zonder (of met minder) aanvullende rijkssteun toekomst in moeten
13
Aanvullende rijkssteun: Wat is nodig voor succesvolle lobby? ▪ Continuering bestaande inzet ▪ Actieve rol MRDH op ambtelijk en bestuurlijk niveau in landelijke werkgroepen, stuurgroep, NOVB.
▪ Actieve inzet van álle bestuurders! ▪ Corona veroorzaakt grote tekorten in een pre-corona gezonde sector ▪ MRDH faciliteert met binnenzaknotitie met duidelijke hoofdboodschap en argumentatie
14
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
15
▪ Groei van inwoners en logistiek leidt tot grote en hardnekkige bereikbaarheidsknelpunten op de weg en in het OV; ▪ De groei van woningen, bedrijven en vervoer zet druk op de schaarse ruimte in de regio; ▪ De regio kent een onbenut economische potentieel door achterblijvende agglomeratiekracht
▪ Sneller verbinden van economische kerngebieden ▪ Versterken en integreren openbaar vervoer in stedelijke regio’s ▪ Regionale centra en middelgrote steden blijven verbinden ▪ Verdere verduurzaming noodzakelijk Bron: MRDH, I&W / Toekomstbeeld OV
Effecten corona op ambities: ➢ Vraag naar (nieuwe) woningen blijft enorm ➢ Reizigersgedrag veranderd, heeft impact op urgentie en ambities ➢ Effecten van meer thuiswerken en spreiding zijn echter nog onvoldoende bekend
▪ Verstedelijking en OV verder integreren ▪ Vervoer dat past bij de vraag van de huidige en toekomstige reiziger ▪ Laagdrempelig en uitnodigend vervoer ▪ Comfortabel en duurzaam vervoer ▪ Zorgeloos reizen per OV
Tevreden reizigers
Benodigde transitie, inhoudelijk en financieel Toekomstbestendigheid OV-bedrijven
Gezonde concessies
17
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
18
Mogelijke maatregelen Prioritering van maatregelen Transitieprogramma:
I.
Kortetermijn maatregelenpakket = pakket dat op korte termijn genomen moet worden. Is dus niet: slechts voor korte periode. Wel: monitoring en indien nodig bijstelling via periodieke herijking.
‘No regret’ maatregelen
Daarna, conform ‘viertrap’ uit Afwegingskader van 28 oktober 2020: Kortetermijn maatregelenpakket
II.
III.
Overige maatregelen: 1. Interne bedrijfsvoering vervoerbedrijven 2. Andere organisatie OV 3. Maatregelen met klantimpact 4. Maatregelen met grote klantimpact
Indien nodig op later moment
Eigen financiële bijdrage MRDH 19
Afwegingskader OV (vastgesteld door BcVa op 28 oktober 2020) Randvoorwaarden en uitgangspunten: ▪ ▪
▪ ▪
▪
▪
Passend binnen begroting MRDH. Passend binnen (veiligheids)normen Wet lokaalspoor (wettelijke verantwoordelijkheid van MRDH) en rekening houdend met Total Life Cycle Costs van infrastructuur en voertuigen. Maatregelen zo veel mogelijk in lijn met beleidsuitgangspunten MRDH Voorstellen dienen robuust, wendbaar en weerbaar te zijn MRDH beoordeelt de voorstellen objectief, op de mate waarin deze impact hebben op reizigers: aantallen reizigers, mate van impact per reiziger, inclusief eventuele vraaguitval, tijdsduur van de maatregel Het totaalpakket moet in balans zijn: evenwichtig pakket van maatregelen: inhoudelijk, geografisch, doelgroepen
‘Viertrap’ in prioritering beoordeling van voorgestelde maatregelen: A. Maatregelen gericht op aanpassing van interne bedrijfsvoering van vervoerbedrijven; B. Andere wijze van organisatie/samenwerking tussen vervoerbedrijven en MRDH; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: C. Maatregelen met klantimpact; Pas als daarbij alle mogelijke maatregelen zijn genomen, dan: D. Maatregelen met een grote klantimpact. Daarnaast ook gekeken naar ruimte om eventuele eenmalige financiële meevallers in begroting te gebruiken om hoeveelheid pijnlijke maatregelen te verminderen.
20
21
3. Maatregelen met klantimpact Vervoerkundige maatregelen: • •
•
Voortzetting maatregelen 25-11-2020 (vooral: tijdelijke frequentieverlagingen) zo lang de lagere reizigersvraag dit rechtvaardigt. Herstructureringen. Andere opzet lijnennet, verminderen parallelliteit, bediening concentreren op belangrijke verbindingen. Bevat: inkorten Ommoord pendel tot Alexander (alle metrostations blijven bediend met kwartierdienst), nieuwe opzet ontsluitende lijnen in Ridderkerk (vooruitlopend op HOV) en Hoogvliet. Schrappen van de minst gebruikte lijnen / trajecten. Diverse maatregelen bij de bus, waarbij de bediening van een traject in de stille uren vervalt en enkele lijnen geheel worden opgeheven. Inkorting tramlijn 7 Rotterdam in de avonduren. Voor 3.000 reizigers langere afstand naar halte. Zo nodig maatwerk organiseren als alternatief (nog niet in plannen opgenomen).
Zie bijlage 2 voor gedetailleerde beschrijving. 22
3. Maatregelen met klantimpact Gewijzigd inzetmodel Sociale Veiligheid •
EBS: ca. 15% minder inzet menselijk toezicht door beëindigen inhuur RET-inzet op VPR. Huidige EBS-inzet Haaglanden Streek wordt verdeeld over Haaglanden Streek en VPR.
•
HTM: ca. 5% minder inzet menselijk toezicht (met uitzondering van OV-stewards), aanvullend op maatregelen die reeds onderdeel waren van maatregelenpakket 25-11-2020.
•
RET: ca. 25% minder inzet tramconducteurs en metrobeheerders; inzet metrobeheerders vooral in ondergrondse stations. Inzet mobiele teams (net als HTM al doet) op ritten zonder tramconducteur.
23
Eigen bijdrage MRDH Maximaal beschikbare middelen
Doel
Op 25 november 2020 door BcVa ten behoeve van Transitieprogramma gereserveerde middelen
Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’
4,2 *
In meerjarenbeeld MRDH gereserveerde ‘groeigelden’ OV-exploitatie
Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’
50 *
Stimuleringsmaatregelen ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’
50 *
Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen
200
Bijdrage ter vermindering van tekort door coronamaatregelen
75
(oorspronkelijk bedoeld voor extra ritten, beheer en onderhoud door extra ritten en kapitaallasten extra voertuigen)
Overheveling vanuit budget ‘Kleine Projecten’ MRDH TOTAAL *
Netto effect Cumulatief effect 2021-2030 (€ mln.) 2021-2030 (€ mln.)
275 Investeringen in kwaliteitsmaatregelen die nodig zijn om transitie naar aantrekkelijk toekomstvast OV- systeem24te maken. Noodzakelijk, maar leiden niet tot vermindering financiële opgave (daarom niet meegenomen in optelling).
Eigen bijdrage MRDH: stimuleringsmaatregelen Stimuleringsmaatregelen ‘tevreden reizigers’ en ‘toekomstbestendigheid OV-bedrijven’
Totale bijdrage max. (€ mln.)
Invoering Nieuwe Betaalwijzen (bankpas i.p.v. OV-chipkaart)
14,2
Versnellingsmaatregelen
20
Bijdrage lokaal maatwerkvervoer (in relatie tot versnellingsmaatregelen en vervoerkundige wijzigingen)
20
Transformatie arbeidsmarkt vervoerbedrijven
50
TOTAAL:
104,2
25
Eigen bijdrage MRDH: vermindering tekort door corona Bijdrage ter vermindering tekort OV en corona
Totale bijdrage max (€ mln.)
Voorwaarde: transformatie inzetmodel Sociale Veiligheid
275
TOTAAL
275
Bijdragen worden ter beschikking gesteld aan vervoerbedrijven indien betreffende maatregelen zijn gerealiseerd. Hoogte van bijdrage afhankelijk van ontwikkelingen corona en te nemen maatregelen Transitieprogramma.
26
Resterende opgave
Financiële effecten MRDH en vervoerbedrijven 2021-2030 (x € mln.)
Met dit pakket lossen we dus niet het totale tekort op. Er resteert in beide scenario’s nog een flinke financiële opgave
Optimistische scenario (scenario 2)
Pessimistische scenario (scenario 4)
Lagere reizigersopbrengsten
574
1.419
Beschikbaarheidsvergoeding Rijk tot 1 oktober 2021
83
137
Langjarig effect maatregelen 25-11-2020 (‘Maatregelenpakket 2021’)
113
113
Resterende opgave:
379
1.169
27
Inhoud: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inleiding Aanleiding en opgave Inzet op aanvullende rijkssteun Visie Maatregelenpakket korte termijn Mogelijke aanvullende maatregelen, vervolgproces
28
Aanvullende maatregelen?
Inzet: massieve lobby bij het Rijk, daar hebben we ook u voor nodig! Aanvullende maatregelen alleen als het echt niet anders kan
• Of deze nodig zijn, is afhankelijk van herstel reizigersaantallen en/of aanvullende steun van het Rijk
• Indien nodig aanvullende besluitvorming door bestuurscommissie Va. Dit doen we in het kader van de herijking van het transitieprogramma • Knoppen waar mogelijk aan gedraaid kan worden: • • • • •
Sociale veiligheid: verdere vermindering van menselijk toezicht op diverse tijden en locaties volgens verschillende varianten Tariefsverhoging van maximaal 40 % inclusief invoering kinderkaartje Verdere vervoerkundige ingrepen Latere instroom ZE-bussen of latere instroom nieuwe trams Overige maatregelen (nog niet bekend, mogelijk voortschrijdend inzicht) 29
Vervolgproces (na 24 maart 2021) • •
•
Zo snel mogelijk implementatie en uitvoering van nu (24 maart 2021) vast te stellen maatregelen. Vervoerkundige maatregelen per 29 augustus (start winterdienstregeling) 2021. 2021: Driemaandelijkse herijking van • Besluitvorming over opschaling / Transitieprogramma afschaling vervoerkundige maatregelen • Inventariseren extra mogelijke • September maatregelen • December • Aan de hand van vastgestelde prioritering 2022 en later (zo lang als nodig is): beslissen welke aanvullende maatregelen uitgevoerd moeten worden halfjaarlijkse herijking Transitieprogramma • Juni Afhankelijk van: • November • Ontwikkelingen reizigersaantallen en – •
opbrengsten Ontwikkelingen aanvullende rijkssteun 30
Planning en besluitvorming
Vragen?