Mutatieoverzicht begroting 2023-2026.pdf
Tekst van het document
EXPLOITATIE
Mutatieoverzicht begroting 2023-2026 (verwerkt)
2023
Gecorrigeerde beginstand Begroting 2023-2026 Programma 1 Vitale Dorpen in Midden-Delfland©2025 Onderwerp IODS Onttrekking aan IODS middelen conform urenopgave van de afdeling kernopgaven. Totaal Programma 1 Vitale Dorpen Midden-Delfland©2025 Programma 2 Bestuur en veiligheid Onderwerp Jaarlijkse indexatie inwonersbijdrage (raadsbesluit 24 mei 2022, kenmerk 000035114). Inwonerbijdrage MRDH De VRH heeft de jaarrekening 2021 en de ontwerp-meerjarenbegroting 2023-2026 aan de raden van de deelnemende Veiligheidsregio Haaglanden gemeenten gestuurd. De bijdrage aan de VRH stijgt. De bijdrage vanaf 2023 structureel te verhogen met €55.000 en te verwerken in de meerjarenbegroting 2023-2026. Als grootste reden noemt de VRH het trendpercentage. Dit betreft een verhoogde indexatie op de punten huisvesting, materieel, energie en ICT. Deze zal bij een nieuwe verdelingsmethodiek potentieel stijgen. De verwachting is dat er de komende jaren meer huwelijken plaatsvinden (uitgesteld in de Corona periode). Hierdoor zijn Burgerzaken er meer trouwboekjes nodig. Het is nu een uitgave, de inkomsten volgen later. Door meer trouwboekjes gelijktijdig te kopen, kunnen we voordeliger inkopen en kunnen we dat eens per twee jaar doen. In 2024 en 2026 hebben we daarom een hoger bedrag nodig en kunnen we voor 2025 iets aframen. De komende jaren vindt er elk jaar minimaal één verkiezing plaats.
In 2023 start de nieuwe procedure van het vaststellen van de uitslag. Dit vergt meer personele inzet. In 2023 of 2024 komt er mogelijk een experiment met een ander stembiljet en in 2024 wordt mogelijk het vervroegd stemmen ingevoerd. Al deze maatregelen kosten meer inzet van medewerkers en stembureauleden en kosten dus meer geld. Het is nog niet duidelijk of en welke vergoeding we hiervan vanuit het rijk krijgen. Sinds maart 2014 is de geldigheid van reisdocumenten voor 18+ers verhoogd van vijf naar tien jaar. Daardoor worden er in de jaren 2019-2023 minder reisdocumenten aangevraagd. Vanaf 2024 stijgt het aantal aanvragen weer naar het oude niveau. Vanaf 1986 is de geldigheidsduur van rijbewijzen gewijzigd van 5 naar 10 jaar. Die wijziging is nog steeds zichtbaar in het aantal aangevraagde rijbewijzen. De rustige periode duurt tot 2025, daarna gaan de aantallen weer stijgen.
S S
LASTEN 2024
2025
2026
956.288
822.732
62.225
611.215
0
0
0
0
1.156 55.000
1.156 55.000
1.156 55.000
1.156 55.000
I
5.500
I
3.000
26.000
26.000
26.000
82.000
100.000
119.000
S 15.000
15.000
15.000
15.000
S
15.000
15.000
15.000
15.000
WPG audit
In 2022 moet een interne en externe Wpg audit worden uitgevoerd. In 2019 is de Wet Politiegegevens (Wpg) namelijk aangepast. Daarin is opgenomen dat jaarlijks een interne en 1x in de vier jaar een externe audit moet plaatsvinden op de verwerking van politiegegevens door Boa’s van de gemeente. Als de externe audit niet door de Autoriteit Persoonsgegevens wordt goed gekeurd moet dit in bijzondere gevallen ook jaarlijks. Een Wpg-audit richt zich op hoe het verwerken van politiegegevens is georganiseerd, de maatregelen en procedures die daarop van toepassing zijn én de werking daarvan. Daarbij zal de gemeente moeten kunnen aantonen dat aan die wettelijke normen voldaan wordt. De risico’s als de gemeente Midden-Delfland de audits niet uitvoeren zijn aanzienlijk. De Autoriteit Persoonsgegevens voert strengere toezicht uit op gemeenten en deelt vaker boetes uit. Ook kan het niet (tijdig) uitvoeren van de audits leiden tot (aanzienlijk) imagoverlies.
S
6.000
6.000
6.000
6.000
Voorziening wachtgeld/pensioen
(Oud) wethouders pensioen en wachtgeld voorziening op basis van geactualiseerde gegevens.
S
3.295
-18.242
-18.789
-10.315
98.451
187.414
196.367
227.341
I S
-100.945 26.600
1.500 26.600
14.625 26.250
14.625 28.000
S
22.800
22.800
22.500
24.000
S S S I
5.000 22.500 3.600 100.000
5.000 22.500 3.600 50.000
5.000 22.500 3.600
5.000 22.500 3.600
S
24.000
24.000
24.000
24.000
S S S S
29.000 -6.500 9.500 -2.000
29.000 -6.500 9.500 -2.000
29.000 -6.500 9.500 -2.000
29.000 -6.500 9.500 -2.000
Totaal programma 2 Bestuur en veiligheid Programma 3 Beheer, Verkeer en Milieu Onderwerp MOP Doorschuiven investeringen van 2022 naar 2023 De aannemer past een hogere indexatie toe voor het groot asfaltonderhoud dan in de begroting is opgenomen door de Wegen hoge kosten voor materialen, grondstoffen en brandstof. De aannemer past een hogere indexatie toe voor het elementenonderhoud dan in de begroting is opgenomen door de hoge kosten voor materialen, grondstoffen en brandstof. Wegen in de Harnaschpolder die aan de gemeente zijn overgedragen. Wegen in de Kreek Wegen Hoornsekade (Bleekveld-Koolveld) en Balkengat. Actualisatie en opstellen beheerplannen (inzet inlopen MJOP's) Aanpassing huuropbrengst (correctie BTW en indexatie) Met de aanleg van de snelweg A4 zijn afspraken gemaakt over de onderhoudsverplichting. Voor de fietspaden langs de A4 is onze gemeente verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Recent zijn de kaarten voor de onderhoudsverplichting boven tafel gekomen. Er is niet eerder budget aangevraagd voor deze areaaluitbreiding. Verhoging energiekosten Riolering Verlaging budget bouwplannen Brandstofprijzen Afvoeren grond in projecten opnemen Via egalisatievoorziening Vanwege een gunstige ontwikkeling in de egalisatiereserve afvalvoorziening, kunnen we éénmalig in 2023 het tarief met Afval 4% verlagen.
De Avalex van DVO laat een stijging zien van de inzamelingskosten. Inkomsten uit grondstoffen verloopt via de Avalex afrekening i.p.v.. Nedvang/Midwaste Inkomsten uit grondstoffen verloopt via de Avalex afrekening i.p.v.. Nedvang/Midwaste Via egalisatievoorziening Opbrengst afvalstoffenheffing Via egalisatievoorziening Areaaluitbreiding: duiker in Harnaschpolder, 4 bruggen in De Kreek. De openbare ruimte op deze locaties is recent Bruggen opgeleverd en aan onze gemeente overgedragen. Daarmee zijn wij verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Groen
Areaaluitbreiding groen Den Hoorn (De Kreek, Bleekveld-Koolveld, Harnaschpolder) De openbare ruimte op deze locaties is opgeleverd en aan onze gemeente overgedragen. Daarmee zijn wij verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud.
I S S S
-43.448 -43.448
2026
0
0
5.000
40.000
5.000
5.000
5.000
0
5.000
10.000
45.000
-1.743
-1.556
-1.365
-1.171
30.000 -108.000
30.000 -108.000
30.000 -108.000
30.000 -108.000
-188.500
-188.500
-188.500
-188.500
-73.916 -92.098 92.098
-26.757 -77.498 77.498
408 -113.992 113.992
26.579 -107.269 107.269
-5.000
S
APV
-43.448 -43.448
2025
2023
2024
2025
2026
0
0
0
0
5.500
Budget opleiden, training & oefenen (OTO) crisisorganisatie. Het college heeft besloten om in de meerjarenbegroting het benodigd budget van €15.000 jaarlijks bij te ramen voor rampenbestrijding en crisisbeheersing. Met als doel een crisisorganisatie te hebben die gesteld staat voor rampen en/of incidenten. Door een wetswijziging (het wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Faillissementswet) is het college van B&W sinds 1 april 2021 verantwoordelijk voor het meevoeren en opslaan van ontruimde zaken na een woningontruiming. Deze kosten moesten eerst inzichtelijk worden gemaakt en zijn daarom niet eerder opgevoerd. Het is volgens onze APV verboden een voertuig dat rijtechnisch in onvoldoende staat van onderhoud en verwaarloosde toestand op de weg te parkeren (artikel 5:5 van de APV). Wegsleep- en opslagkosten zijn dus noodzakelijk om op te nemen.
OOV
2023
-3.000
I
S
INVESTERINGEN BATEN 2024
114.584
161.743
188.908
215.079
-188.500 -296.500
-188.500 -296.500
-188.500 -296.500
-188.500 -296.500
S S S
8.850
8.850
8.850
8.850
S
10.000
10.000
10.000
10.000
Kapitaallasten
Beheer groen langs de A4: Met de aanleg van de snelweg zijn afspraken gemaakt over de onderhoudsverplichting. Voor de bermen langs de A4 en de parallel gelegen fietspaden langs de A4 is onze gemeente verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Recent zijn de kaarten voor de onderhoudsverplichting boven tafel gekomen. Er is niet eerder budget aangevraagd voor deze areaaluitbreiding.
S
S
Kapitaallasten
Door een stijging van het aantal leerlingen en algehele stijging van vervoerskosten zijn de kosten voor leerlingenvervoer gestegen. Hiermee is in de begroting onvoldoende rekening gehouden.
8.000
8.000
8.000
-29.281
56.172
83.316
114.292
-239.292
-54.235
-37.451
22.946
S
40.000
35.000
30.000
25.000
S
0
0
0
-13.672
40.000
35.000
30.000
11.328
S S
3.021 4.500
3.021 4.500
3.021 4.500
3.021 4.500
S
166.000
166.000
166.000
166.000
S
48.000
48.000
48.000
48.000
I
45.000
S S S
1.000 1.400 200.000
1.000 1.400 200.000
1.000 1.400 200.000
1.000 1.400 200.000
I
591.281
I S
-3.489
1.512
6.531
14.494
1.056.713
425.433
430.452
438.415
150.000
150.000
150.000
150.000
Totaal programma 3 Beheer, Verkeer en Milieu Programma 4 Onderwijs Onderwerp Leerlingenvervoer
8.000
Totaal programma 4 Onderwijs
-342.159
-294.813
-267.457
-241.092
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
200.000
200.000
191.281
0
200.000
200.000
191.281
0
0
0
0
-270.000 176.000
-150.000 183.500
-100.000 -49.183
-9.392
-8.708
-8.011
-7.300
-103.392
24.792
-157.194
-7.300
0
0
0
0
469.783
1.249.427
398.083
-18.531
-34
-4.961
-10.780
11.461
Programma 5 Welzijn en WMO Onderwerp Gezondheidszorg Wmo
Maatschappelijk team Buitensport Monumenten Jeugdzorg
Correctie min budget begroting Een ophoging van het budget voor uniforme dienstverlening door de JGZ is nodig wegens een stijging van de kosten als gevolg van indexatie Door de ontwikkeling van het stijgende aantal cliënten gedurende de afgelopen jaren en de jaarlijkse indexering zien we al een tijdje een toename van de zorgkosten van huishoudelijke hulp. De stijging in de kosten zijn steeds incidenteel bijgeraamd. Door de ontwikkeling van het stijgende aantal cliënten gedurende de afgelopen jaren en de jaarlijkse indexering zien we al een tijdje een toename van de zorgkosten van Begeleiding ZIN. De stijging in de kosten zijn steeds incidenteel bijgeraamd. Voor de invulling van reeds besloten tijdelijke formatie voor het Maatschappelijk team is het vanwege de arbeidsmarktontwikkelingen noodzakelijk dit via externe inhuur te vervullen. Hierdoor zijn de kosten hoger dan geraamd. Dit bedrag kan worden gedekt uit de incidentele Rijksbijdrage kostenbesparing Jeugd van € 836.281. Onderhoud blusleiding SV Den Hoorn Structurele verhoging. Vanwege striktere handhaving leidt dit tot extra aanvragen. De afgelopen jaren is er steeds incidenteel budget bijgeraamd voor de stijgende kosten Jeugdhulp. Op basis van de huidige prognose is er niet voldoende budget opgenomen in de begroting.
Voor 2023 wordt geadviseerd om het bedrag € 200.000 te dekken uit de incidentele Rijksbijdrage kostenbesparing Jeugd van € 836.281. In 2023 wordt er incidenteel een bedrag beschikbaar gesteld door het Rijk van € 836.281. Hiervan wordt 200.000 gebruikt ter dekking van de geprognosticeerde ontwikkeling Zorg in natura en € 45.000 ter dekking van invulling door externe inhuur en mogelijke overschrijdingen in latere jaren. Het advies is het resterende bedrag van € 591.821 te storten in de reserve Sociaal domein. Dit vooruitlopend op het nader te bepalen beleid van het nieuwe college op het gebied van kostenbesparing Jeugd. (Budgettair neutraal algemene uitkering) Onttrekking aan reserve Sociaal domein
Kapitaallasten Totaal programma 5 Welzijn en WMO Programma 6 Economische en Sociale zaken Onderwerp Alleen uitgaan van de werkelijke verhoging als verplichting €150.000 splitsen. De rest vergt meer onderbouwing/ is een Bijstand wens Inkomsten BUIG vallen naar verwachting lager uit. Onttrekking Reserve BUIG 2023 en 2024. M.i.v. 2021 is er een bestemmingsreserve voor de verevening BUIG ingesteld. Op dit moment is er voor de jaren 2023 en 2024 nog een bedrag van € 176.000 resp. € 183.500 beschikbaar om het tekort te kunnen dekken. Voor de jaren erna is de reserve leeg. Diverse abonnementen (kennisbank, formulieren) noodzakelijk voor de uitvoering van de Participatiewet. De afgelopen twee jaar zijn deze kosten uit incidentele restbudgetten gefinancierd. Voor 2023 voorzien we een toename van het budget voor re-integratie, doordat we op dit moment te maken hebben met Re-integratie een groeiend klantenbestand. Het bestand is sinds begin dit jaar met 9% gegroeid. We zijn dan bij deze begrotingswijziging dan ook uitgegaan van een toename van het re-integratiebudget met 9%. Inhuur medior planeconoom voor grondbeleid vraagstukken Handel, ambacht en industrie Aanpassing huuropbrengst reclamemast (correctie BTW en indexatie) Herontwikkeling Hoornbloem nog niet gereed in 2023 Hoornbloem Kapitaallasten
S S
S
5.000
5.000
5.200
5.200
S
22.000
22.000
22.000
22.000
I I S S
100.000 0
50.000 0
0 -4
0 -765
277.000
227.000
177.196
180.635
S I
24.992
168.137
S S
5.000
5.000
Totaal programma 6 Economische en Sociale Zaken Programma 7 Ruimtelijke ordening, ontw. en volkshuisvesting Onderwerp Mede n.a.v. herziene planning en cijfers, deze mutatie op de leges inkomsten Leges bouwvergunningen Bovenformatief inhuur personeel bouwplantoetsing. De legesopbrengsten onderbouwen wij met een jaarlijks te Bouwplantoetsing actualiseren raming van de te verwachten legesopbrengsten op basis van de uitgiften van bedrijventerreinen, op te leveren woningen en een post overige legesopbrengsten. Verhoging van de opbrengsten is gekoppeld aan meer kosten voor het toetsen van bouwplannen. Vorig jaar verwachtten wij door een piek in de uitgifte van bedrijventerrein en woningbouw ook meer kosten te maken voor de inhuur van aanvullende capaciteit. Uit de raming voor 2023 blijkt dat er ten opzichte van de raming vorig jaar uitloop is bij het verlenen van vergunningen in zowel bedrijventerreinen als voor de woningbouw. De kosten om de vergunningen te kunnen verstrekken en de legesopbrengsten te kunnen realiseren lopen daardoor ook uit. Herziene erfpachtinkomsten Erfpacht De gemeente huurt de functie planeconomie extern in. Zowel een senior planeconoom als een medior planeconomie. Het aantal uren voor de senior planeconoom is gelijk aan de vacatureruimte, maar door het verschil in uurtarief is aanvullend budget nodig.
Beide planeconomen werken aan grexen (die uren ramen wij binnen de grexen en zijn niet zichtbaar in de begroting), gemeentelijke initiatieven en particulieren initiatieven. Daarnaast begeleiden zij de vragen en administratie voor erfpacht. De inzet op de gemeentelijke initiatieven zijn op basis van beschikbaar gestelde budgetten, bij de inzet op particuliere initiatieven vindt in de regel kostenverhaal via anterieure overeenkomsten plaats. Op basis van de urenraming voor de projecten zijn meer uren nodig dan vorig jaar. De meerkosten zijn daarom opgenomen in deze begroting.
4.200
5.000
5.000
Inhuur mr planeconoom (verschil budget formatie en daadwerkelijke inhuurkosten, zie bovenstaande toelichting)
S
0
9.450
9.450
18.900
Bouwplannen
Inhuur sr planeconoom (verschil budget formatie en daadwerkelijke inhuurkosten, zie bovenstaande toelichting) Inhuur mr planeconoom (verschil budget formatie en daadwerkelijke inhuurkosten, zie bovenstaande toelichting)
S S
10.000 10.500
10.000 10.500
10.000 10.500
10.000 18.900
WKB Volkshuisvesting
Wet kwaliteitsborging (WKB) bijdrage, aankondiging vanuit de meicirculaire. Vergoeding beheerwerkzaamheden vervalt.
S I
14.537 -10.228
14.537
14.537
14.537
Totaal programma 7 Ruimtelijke ordening, ontw. en volkshuisvesting Algemene dekkingsmiddelen Onderwerp Algemene uitkering Geldleningen Dividend OZB Treasury
OBV meicirculaire en met rijksaanname % stijging woningen en inwoners Actualisatie van de renteberekening Afname dividend JUVA OZB opbrengst berekening gebaseerd op aangeleverde woningbouwprognose LWE woningen OZB opbrengst berekening gebaseerd op aangeleverde woningbouwprognose LWE niet-woningen Toegevoegde rente Aandeel gemeentelijke bestuurskosten
S S S S S S I
Totaal algemene dekkingsmiddelen Overhead Onderwerp Cloud migratie Centric
54.801
217.624
49.487
67.337
38.101
33.926
29.751
22.327
469.749
1.244.466
387.303
-7.070
3.382.007
3.930.557
4.898.844
3.399.113
-408.000 203.310 157.501 7.560
-408.000 111.739 168.527 4.674 -20.088
-408.000 254.064 244.261 2.146
3.890.928
4.755.696
3.491.584
-2.580
15.120
9.348
4.292
-408.000 104.719 148.817 -1.290
35.521
49.046
39.099
26.619
3.226.253
0
0
0
0
0
0
0
0
Verhogen bestaand investeringskrediet voor de cloud -migraties van de Centric-applicaties (FCL. 705316). Voor de jaren 2023 en 2024 was al €30.000 in de begroting opgenomen. Dit moet worden verhoogd naar €90.000.
I
12.000
24.000
42.000
60.000
60.000
90.000
informatiebeleidsplan
Uitvoering Informatiebeleidsplan Het informatiebeleidsplan heeft een doorlooptijd van 4 jaar. Per abuis is het jaarlijkse krediet voor de uitvoering van technische (informatie-architectuur) oplossingen niet jaarlijks door gevoerd.
S
5.000
10.000
15.000
25.000
25.000
25.000
Migratie Centric
Ondersteuning door ervaren ingehuurde projectleiders bij grote installatie/migratieprojecten van va applicaties of systemen. Dit is de komende jaren nodig vanwege de verSAASing van applicaties die nog bij ons op de servers draaien en naar de cloud moeten migreren. Vooral de vakafdelingen hebben hiervoor een tekort aan expertise en tijd.
I
50.000
50.000
50.000
50.000
Dubbele onderhoudskosten bij migratieprojecten Centric vak-applicaties. Deze projecten in zijn in bepaalde gevallen gefaseerd en lopen door over 2 jaar waardoor de onderhoudscontacten van de software dubbel kunnen zijn.
I
20.000
20.000
20.000
20.000
Dubbele onderhoudskosten bij migratieprojecten van (niet Centric) vak-applicaties. Deze projecten in zijn in bepaalde gevallen gefaseerd en lopen door over 2 jaar waardoor de onderhoudscontacten van de software dubbel kunnen zijn.
I
20.000
20.000
20.000
20.000
SIEM/SOC, pentesten, forensische dienstverlening bij cyberincidenten. Nabewerking over te dragen "papieren' archieven die voor permanente bewaring naar het archiefdepot van Delft gaan. Deze papieren archieven worden nabewerkt en geïndexeerd volgens daarvoor geldende regels. Opslag e-depot van digitale bouwvergunningen in eerste instantie. Daarna zullen ook andere digitale archieven voor overdracht naar het E-Depot in aanmerking komen. Uitbreiding HR pakket met 'Module begroting'. Het aanschaffen van deze module die gekoppeld kan worden aan het systeem dat nu in gebruik is zorgt voor tijdwinst bij het genereren van de salarisbegroting en periodieke overzicht om inzicht te hebben in ontwikkeling loonkosten (vervangen van handwerk door digitalisering). Schakel Midden-Delfland. De kosten voor de gemeentepagina in de Schakel worden jaarlijks verhoogd. Met ingang van 2024 moet het college een rechtmatigheidsverantwoording afgeven in de Jaarrekening (voor het eerst in de JR2023 dus). Om dit te kunnen realiseren is er noodzaak tot externe ondersteuning nodig bij de (verbijzonderde) interne controle en de JR. We moeten een nieuwe aanbesteding starten voor de accountantscontrole vanaf 2023. Op basis van de meerwerknota's in de afgelopen jaren én het feit dat per 2023 de rechtmatigheidsverantwoording intreedt, verwachten wij dat een bijraming nodig is.
Bijraming van de loonkosten op basis van formatieaanpassing (effectuering van eerder genomen besluiten) en loonontwikkeling. De huidige cao voor gemeenteambtenaren loopt tot 1 januari 2023. Per die datum moet een nieuwe afgesloten worden. In de Begroting 2022 was het uitgangspunt een structurele jaarlijkse stijging van 1%. Op basis van de eerste signalen richting de nieuwe cao en de meerjarige raming van de “Loonvoet sector overheid” is deze raming vermoedelijk te laag. In de Begroting 2023 gaan wij daarom uit van een structurele jaarlijkse stijging van 2,5%.
S I
40.000 20.000
40.000 20.000
40.000
40.000
S
3.000
3.000
4.500
4.500
I
20.000
S S
5.000 10.000
5.000 10.000
5.000 10.000
5.000 10.000
S
15.000
15.000
15.000
15.000
S
658.795
740.795
948.795
948.795
De toenemende krapte op de arbeidsmarkt raakt alle beroepsgroepen. De verwachting is dat deze krapte de komende jaren niet afneemt. We moeten rekening houden met meer vacatures die langere tijd open staan en hogere kosten voor werving en selectie. Voorlopig is er geen zicht op verandering op de arbeidsmarkt.
S
20.000
20.000
Cyberincidenten Archief Archief Salarisbegroting digitalisering Schakel Rechtmatigheid Accountant Salaris
Voorziening in vacatures Kapitaallasten Totaal Overhead
S
26.124
42.715
124.365
183.923
907.919
1.003.510
1.271.660
1.354.218
0
0
0
0
85.000
85.000
115.000
0
3.207.003
5.026.925
4.928.348
3.472.403
85.000
85.000
115.000
0
Totaal Mutatieoverzicht Begroting 2023-2026 (lasten - baten apart)
2.231.113
2.090.792
2.156.810
2.328.839
Saldo Mutatieoverzicht Begroting 2023-2026 (lasten - baten gesaldeerd)
-975.890
-2.936.133
-2.771.538
-1.143.564
Saldo Begroting 2023-2026 na Mutatieoverzicht Begroting 2023-2026 (een positief saldo is nadelig!)
-150.707
-2.178.572
-2.712.933
-592.679
Totaal Keuzelijst Begroting 2023-2026
1.919.085
1.392.783
1.407.543
1.468.895
Saldo Begroting 2023-2026 na volledige verwerking Keuzelijst Begroting 2023-2026 (een positief saldo is nadelig!)
1.768.378
-785.789
-1.305.391
876.215