CConstaterende datMidden-Delfland
Koppel je AI →
Document · PDF

Dorpenvisie Midden-Delfland_Definitief-gecomprimeerd

Gemeenteraad 24 november 2026, gemeente Midden-DelflandBij agendapunt: Vaststelling Dorpenvisie Midden-Delfland 205011.471 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 stadmakers onder één dak DORPENVISIE MIDDEN-DELFLAND 14 OktObER 2026 2 JANE is een samenwerking tussen SITE urban development en Bureau de Hamvraag stadmakers onder één dak DORPENVISIE MIDDEN-DELFLAND 14 OktObER 2026 3 INhOuDSOPgAVE 1. Inleiding p. 4 2. Voor en met bewoners p. 7 3. Paspoorten P. 14 4. Kompas p. 27 5. Routekaart p. 32 6. Vervolg p. 47 1 INLEIDINg 5 1. INLEIDINg 1.1. AANLEIDINg Den Hoorn, Schipluiden en Maasland, de dorpen van Midden-Delfland, zijn geliefd door bewoners, ondernemers en bezoekers. Ze ontlenen hun kwaliteit aan hun positie in het landschap, de hechte gemeenschappen en onderscheidende dorpse maat en schaal binnen een van de meest verstedelijkte regio’s in het land. Tegelijkertijd staat ook hier de tijd niet stil. Demografische en maatschappelijke veranderingen, krapte op de woningmarkt, toenemende druk op voorzieningen en steeds drukker wordende wegen, het zijn opgaven die direct raken aan de wijze van samenleven in de dorpen.

Om ook in de toekomst die fijne en aantrekkelijke plek te blijven is het van belang om richting te bepalen hoe om te gaan met deze opgaven zonder daarbij de eigen identiteit te verliezen: hoe biedt je ruimte aan verandering zonder dat het dorpse karakter onder druk komt te staan? Hoe houd je de dorpen vitaal en toekomstbestendig, zonder hun schaal, identiteit en landschappelijke verankering uit het oog te verliezen? En hoe zorg je ervoor dat ontwikkelingen niet optellen tot losse ingrepen, maar bijdragen aan een herkenbare koers per kern? De dorpenvisie beoogt hier een antwoord op te geven door de opgaven inzichtelijk te maken, een langetermijnvisie voor de dorpen richting 2050 neer te leggen, en houvast te bieden voor de belangrijkste stappen hiernaartoe. Met de Toekomstvisie 2050 heeft Midden-Delfland op gemeentelijk niveau in 2024 een langetermijnkoers uitgezet. De dorpenvisie bouwt hierop voort en maakt de concrete vertaalslag naar de dorpen. De dorpenvisie vormt daarmee een bouwsteen voor de herziening van de omgevingsvisie van Midden-Delfland. Binnen de omgevingsvisie wordt de dorpenvisie integraal samengebracht met andere visietrajecten onder andere rondom het landelijk gebied, ecologie, recreatie, warmte, positieve gezondheid en inclusie. 1.2.

DORPENVISIE: hELDERE kEuzES VOOR DE tOEkOMStIgE ONtwIkkELINg VAN DE DORPEN De dorpenvisie geeft sturing aan de ontwikkeling van de dorpen van Midden-Delfland richting 2050. Keuzes maken en prioriteiten stellen staat daarbij centraal. Ruimte voor woningbouw, bereikbaarheid, behoud van karakter, draagvlak voor voorzieningen, kwaliteit van de openbare ruimte en de relatie met het landschap grijpen voortdurend op elkaar in. Sommige ambities kunnen elkaar versterken, waar andere niet met elkaar te verenigen zijn. De dorpenvisie maakt deze keuzes en afwegingen per dorp expliciet en zet zo de koers uit voor de lange termijn. De dorpenvisie biedt een duidelijke leidraad voor de ontwikkeling van de dorpen op de lange termijn zonder alles nu al in detail vast te leggen. De dorpenvisie is het vertrekpunt voor verdere verkenningen, onderzoeken en planvorming waarbij ruimte is voor toekomstige haalbaarheids- en belangenafwegingen. De uitvoering van de visie zal dan ook geleidelijk vorm krijgen, gedoseerd in kwalitatief goede stappen.

6 de richtinggevende keuzes expliciet gemaakt. Het hoofdstuk routekaart vormt tot slot de stap van toekomstbeeld naar realisatie. Hier wordt zichtbaar hoe de gewenste ontwikkelrichting kan worden verbonden aan overkoepelende speerpunten en concrete gebiedsopgaven en verkenningen. Daarmee brengt de routekaart niet alleen ambitie in beeld, maar ook hoe hier uitvoering aan gegeven kan worden. Tenslotte worden in hoofdstuk zes kort de vervolgstappen uiteengezet. 1. INLEIDINg 1.3. tOtStANDkOMINg VAN DE DORPENVISIE De dorpenvisie is tot stand gekomen in een interactief proces met bewoners, ambassadeurs, stakeholders en beleidsafdelingen waarmee verschillende perspectieven samenkomen. Bewoners en gebruikers weten immers waar de kracht van hun dorp zit, welke veranderingen worden gevoeld en waar kansen of zorgen liggen. De beleidsafdelingen brengen op hun beurt kennis in over gemeentelijke ambities, lopende trajecten, relevante trends en de samenhang met andere opgaven. Door deze perspectieven te verbinden ontstaat een dorpenvisie die belangen zorgvuldig afweegt en representatief is voor de opgaven en identiteit van de dorpen. 1.4. OPzEt VAN DE DORPENVISIE: De dorpenvisie is opgebouwd uit vijf samenhangende hoofdstukken. Samen vormen zij de lijn van begrijpen naar kiezen en van kiezen naar uitvoeren.

In het volgende hoofdstuk wordt nader toegelicht hoe de bewoners van de dorpen, stakeholders en ambassadeurs bij het proces betrokken zijn en welke input zij meegegeven hebben voor de dorpenvisie. Deze input is integraal verwerkt in de hierop volgende hoofdstukken. In het hoofdstuk paspoorten wordt per dorp het DNA en de identiteit in beeld gebracht. Hier wordt zichtbaar wat de verschillende kernen kenmerkt, welke kwaliteiten bepalend zijn en welke opgaven het meest urgent zijn. De paspoorten leggen daarmee het fundament onder de visie. In het hoofdstuk Kompas wordt die analyse vertaald naar richting. Dit onderdeel schetst een kwalitatief toekomstbeeld voor de dorpen richting 2050. Een stip op de horizon die past bij de lokale identiteit, context en opgaven. Hier worden de prioriteiten benoemd en

7 VOOR EN MEt bEwONERS 2 8 Tussen november 2025 en februari 2026 werkten we samen met inwoners, stakeholders en de gemeente aan de dorpenvisie van Midden-Delfland. In drie participatiefases haalden we op wat de dorpen bijzonder maakt en wat er nodig is voor de toekomst. Stap voor stap bouwden we zo aan een gedeeld beeld van waar de dorpen nu staan en waar ze naartoe kunnen. De inzichten uit deze fases vormen de basis voor de richting en verdere uitwerking van de dorpenvisie. Deze worden op de volgende pagina’s beschreven. MEER DAN 1.000 INwONERS hEbbEN huN StEM LAtEN hOREN OVER DE tOEkOMSt VAN huN DORP. DAt IS EEN uItzONDERLIjk hOgE OPkOMSt, bIj VERgELIjkbARE tRAjEctEN LIgt DIt MEEStAL tuSSEN DE 200 EN 500 DEELNEMERS. hEt LAAt zIEN hOE gROOt DE bEtROkkENhEID IS: VAN INwONERS EN StAkEhOLDERS tOt VERSchILLENDE AFDELINgEN bINNEN DE gEMEENtE. INtRODuctIE FASE 1: DORPSPASPOORtEN FASE 2: DORPSkOMPAS FASE 3: ROutEkAARt Keuzes en dilemma’s voor vitale dorpen.De identiteit van het dorp in beeld. Toetsen, delen en vieren Dorpenvisie. 2. VOOR EN MEt bEwONERS

9 We starten met een eenvoudige maar belangrijke vraag: wat maakt de dorpen van Midden-Delfland bijzonder? Via het dorpspaspoort brengen bewoners de identiteit van hun dorp in beeld. Ze vertellen waar ze trots op zijn, wat het dorp uniek maakt en wat zij belangrijk vinden om te behouden. Tegelijkertijd benoemen ze ook zorgen en aandachtspunten voor de toekomst. Deze eerste verhalen geven kleur en richting. De gesprekken met de gemeente en stakeholders vormen samen het vertrekpunt voor de dorpenvisie. De identiteit van elk dorp staat centraal, als onderdeel van één geheel: Midden-Delfland. In deze volgende fase verdiepen we het gesprek. We gaan letterlijk de dorpen in en spreken inwoners tijdens pop-up momenten op straat. We stellen de vraag: welke keuzes zijn nodig om de dorpen vitaal te houden? tOELIchtINg FASES PARtIcIPAtIEtRAjEct OPkOMSt: 24 DEELNEMERS OPkOMSt: 228 DEELNEMERS StRAAtgESPREkkEN FASE 1: DORPSPASPOORtEN Met behulp van een beslisboom maken inwoners stap voor stap keuzes rond dilemma’s over wonen, voorzieningen en leefbaarheid. Door deze keuzes ontstaat inzicht in wat bewoners belangrijk vinden en waar spanningen of twijfels zitten. De scenario’s maken zichtbaar hoe verschillende keuzes kunnen doorwerken in de toekomst van de dorpen. Ze helpen om het gesprek concreter te maken en vormen een belangrijke bouwsteen voor de dorpenvisie.

9 deelnemers 89 deelnemers Den Hoorn Den Hoorn Maasland Maasland Schipluiden Schipluiden 9 deelnemers 77 deelnemers 6 deelnemers 62 deelnemers Noord - Knus in het dorp: verdichten binnen de bestaande dorpskern, met focus op doorstroming en behoud van het dorpse karakter Oost - Gezond, groen, groei: ruimte voor groei in combinatie met groen, gezondheid en nieuwe woonvormen, met aandacht voor de randen van het dorp Zuid - Welkom in Midden-Delfland: een open en gastvrij dorp, waar ontmoeting, recreatie en bezoekers een grotere rol spelen West - Krimpkracht: omgaan met krimp en vergrijzing, waarbij de kracht van de gemeenschap centraal staat. ScENARIO’S bESLISbOOM 2. VOOR EN MEt bEwONERS FASE 2: DORPSkOMPAS 30% van de deelnemers was jonger dan 27 jaar.

2. VOOR EN MEt bEwONERS FASE 3: ROutEkAARt StAkEhOLDERS & AMbASSADEuRS | In de laatste fase leggen we tijdens een workshop Om de uitkomsten verder te verdiepen, gaan we | alle inzichten opnieuw voor aan stakeholders en in gesprek met stakeholders en ambassadeurs. In | ambassadeurs. een gezamenlijke workshop brengen zij hun kennis, | We toetsen of de uitkomsten herkenbaar zijn, wat er ervaring en perspectief in. | mogelijk nog ontbreekt en waar de toekomstschets Ze helpen om de uitkomsten van de straatgesprekken | verder aangescherpt kan worden. beter te duiden en aan te scherpen. Wat betekenen | De richting van de dorpenvisie wordt breed herkend deze keuzes in de praktijk? Waar zitten kansen, en | en gedragen. Tegelijkertijd voegen we waar nodig waar zitten grenzen? | nog nuances toe. Zo ontstaat een stevig en gedeeld Thema’s als woningbouw, recreatie, natuur en | De online input helpt om eerdere inzichten te toetsen, | vertrekpunt voor de verdere uitwerking. landschap en de balans tussen ontwikkeling en | aan te vullen en te verdiepen. Zo combineren we | VIERMOMENt DORPENVISIE dorpsschaal staan daarbij centraal. Zo ontstaat meer | verdieping uit gesprekken met de breedte van online samenhang en verdieping in de scenario’s. | participatie. | In mei delen we de resultaten met inwoners, stakeholders en ambassadeurs.

Tijdens de opening OPkOMSt: 21 DEELNEMERS | OPkOMSt: 812 DEELNEMERS | van een fietsroute langs de drie dorpen maken we de 6 deelnemers | Den Hoorn | 43% | Den Hoorn | dorpenvisie zichtbaar en beleefbaar. 8 deelnemers | Schipluiden | 24% | Schipluiden | De route laat zien welke keuzes zijn gemaakt en hoe 7 deelnemers | Maasland | 28% | Maasland | deze voortkomen uit het participatietraject. Inwoners worden zo meegenomen in het verhaal achter de visie. 5% | Buiten de gemeente SwIPOcRAtIE | Tegelijk start de zienswijzeperiode, waarin inwoners Parallel aan de gesprekken in de dorpen kunnen | LEEFtIjDSVERDELINg | ook formeel kunnen reageren. inwoners ook online meedoen via Swipocratie. In deze | 2% | < 18 tool reageren zij snel en laagdrempelig op stellingen | 3% | 18 - 24 | DE VERSchILLENDE PARtIcIPAtIEVORMEN en dilemma’s. | 12% | 25 - 34 | VuLLEN ELkAAR AAN: StRAAtgESPREkkEN Met 812 deelnemers ontstaat een breed en | 21% | 35 - 44 | gEVEN VERDIEPINg, wORkShOPS bRENgEN representatief beeld van hoe verschillende richtingen | 21% | 45 - 54 | cONtExt EN ExPERtISE, EN DE ONLINE worden gewaardeerd. | PARtIcIPAtIE LAAt zIEN hOE bREED 23% | 55 - 64 15% | 65 - 74 | bEPAALDE INzIchtEN wORDEN gEDEELD. 3% | 75+ 10 11 2. VOOR EN MEt bEwONERS uItkOMStEN Zoals de Gaag door het landschap stroomt, vormen Den Hoorn, Schipuiden en Maasland samen één geheel, ieder met een eigen karakter.

Dat zie je ook terug in het participatietraject: inwoners spreken zich uit over hun eigen dorp, maar onder die verschillen ligt een duidelijke gezamenlijke lijn. Opvallend is hoe vaak dezelfde wensen terugkomen voor de toekomst. In de straatgesprekken maken inwoners via de beslisboom keuzes tussen verschillende toekomstrichtingen. Daarbij valt op dat scenario krimpkracht weinig draagvlak krijgt, terwijl er meer steun is voor richtingen die inzetten op groei, groen, verdichting en recreatie als manier om de dorpen vitaal te houden. Ook in de workshops en online input komt dit beeld steeds terug. Onderliggende waarden als het behouden van het dorpse karakter, het belang van voorzieningen en het leefbaar en toekomstbestendig houden van de dorpen vormen samen het fundament onder de dorpenvisie. Hieronder staan de zes belangrijkste gedeelde uitgangspunten. DRIE DORPEN, EEN VERhAAL “DE gESchIEDENIS VAN hEt DORP IS hEt FuNDAMENt VOOR DE tOEkOMSt. DIE bEPAALt hEt kARAktER EN DE tROtS VAN INwONERS.“ - INwONER DEN hOORN In geen van de dorpen klinkt een wens voor grootschalige groei. Inwoners willen vooral hun dorp behouden zoals het voelt: herkenbaar, leefbaar en met een sterke gemeenschap. Tegelijkertijd is er ook het besef dat stilstand geen optie is. Ontwikkeling is nodig, maar wel als middel, niet als doel.

Groei moet bijdragen aan de vitaliteit van het dorp: het mogelijk maken van doorstroming, het bieden van perspectief voor verschillende generaties en het bijdragen aan de levensvatbaarheid van voorzieningen gEEN gROEIVISIE, MAAR EEN VItALItEItSVISIE1 Voorzieningen vormen het hart van het dorpsleven. Scholen, winkels, sportverenigingen en ontmoetingsplekken zijn de plekken waar mensen elkaar treffen en waar de sociale samenhang zichtbaar wordt. Inwoners zien deze voorzieningen niet als luxe, maar als basis voor een leefbaar dorp. Ze zijn essentieel om dorpen levendig en aantrekkelijk te houden. VOORzIENINgEN ALS FuNDAMENt3 Wonen komt in alle dorpen naar voren als een belangrijk en urgent thema. Er is behoefte aan meer woningen, met name voor starters en ouderen. Inwoners zien woningbouw vooral als een manier om doorstroming mogelijk te maken: ouderen die kleiner willen wonen, maken ruimte voor gezinnen, en jongeren krijgen de kans om in hun eigen dorp te blijven. Tegelijkertijd stellen bewoners duidelijke voorwaarden. Nieuwe woningen moeten passen bij de schaal, het karakter en de identiteit van het dorp. Verdichting binnen de bestaande kern is vaak bespreekbaar, maar bouwen in het open landschap kent weinig draagvlak. wONEN ALS gEzAMELIjkE PRIORItEIt2 “MEER bEtAALbARE APPARtEMENtEN VOOR OuDEREN gEEFt RuIMtE VOOR gEzINNEN EN jONgEREN.

zO kOMt DE DOORStROMINg wEER OP gANg.“ “Ik wIL IN DE tOEkOMSt IN MIjN EIgEN DORP bLIjVEN wONEN.“ “VINDt (SPORt)VERENIgINgEN bELANgRIjk VOOR hEt DORPSgEVOEL.“92% 91% 12 2. VOOR EN MEt bEwONERS Het landschap rondom de dorpen wordt breed gewaardeerd. Het is niet alleen mooi, maar vormt ook een belangrijk onderdeel van de identiteit van de dorpen. Voor veel inwoners is dit landschap een duidelijke grens: ontwikkeling hoort in het dorp plaats te vinden, niet daarbuiten. Tegelijkertijd zien bewoners het landschap ook als kans, bijvoorbeeld voor recreatie en natuurbeleving, zolang dit in balans blijft met rust en leefbaarheid. gROEN ALS gRENS4 “wIj wILLEN zIEN DAt ER Echt IEtS gEbEuRt MEt ONzE INbRENg, NIEt ALLEEN IN PLANNEN MAAR OOk wAt ERVAN kOMt IN DE uItVOER.“ Bereikbaarheid, mobiliteit en verkeersveiligheid zijn belangrijke thema’s in alle drie de dorpen. Inwoners willen dat hun dorp goed bereikbaar blijft, maar niet ten koste van de rust, leefbaarheid en veiligheid. Verkeer wordt vaak genoemd als een zorg, zeker in relatie tot nieuwe ontwikkelingen. Tegelijkertijd is er ook voorzichtig ruimte om na te denken over andere vormen van mobiliteit. Heeft liever groen dan een parkeerplek voor de deur.

Wil liever voor de deur parkeren met minder groen voor de deur MObILItEIt ALS SPANNINgSVELD5 62% 38% Inwoners laten zien dat zij betrokken zijn en verantwoordelijkheid willen nemen voor hun dorp. Tegelijk klinkt een duidelijke oproep richting de gemeente: wees transparant, maak eerlijke keuzes en werk samen met inwoners. Niet van bovenaf sturen, maar samen optrekken. VERtROuwEN EN ROL VAN DE gEMEENtE6 “hEt OMRINgDE LANDSchAP hOORt Echt bIj MIjN DORP“91%

13 2. VOOR EN MEt bEwONERS NuANcES PER DORP Hoewel de dorpen veel overeenkomsten laten zien, zijn er ook duidelijke verschillen. Deze nuances laten zien waar accenten, gevoeligheden en prioriteiten liggen in Den Hoorn, Maasland en Schipluiden. DEN hOORN “MIjN DORP (DEN hOORN) MOEt DORPS bLIjVEN.“82% “wE MISSEN EEN ONtMOEtINgSPLEk Nu DE hOORNbLOEM VERDwIjNt. EEN PLEk VOOR EEN PRAAtjE, EEN kAARtjE LEggEN, gEwOON SAMEN zIjN.“ In Den Hoorn is het dorpse karakter sterk voelbaar, ondanks de nabijheid van de stad. Dat zit in de sfeer op straat, in het verenigingsleven en in de manier waarop mensen elkaar kennen. Inwoners staan open voor ontwikkeling, maar alleen als het dorp herkenbaar blijft in schaal en beleving. De openbare ruimte speelt daarin een belangrijke rol. Pleinen, straten en groene plekken zijn meer dan alleen functioneel; het zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten en waar het sociale leven van het dorp zichtbaar wordt. Veelvuldig werd door inwoners van Den Hoorn het gevoel uitgesproken dat Den Hoorn in het verleden al veel ontwikkelingen heeft opgevangen. Daarom leeft de behoefte om toekomstige opgaven eerlijker te verdelen tussen de dorpen, zodat de balans binnen de gemeente behouden blijft. SchIPLuIDEN Schipluiden wordt door inwoners ervaren als een warm en hecht dorp, sterk verbonden met het groen en het water.

Dat zie je in de manier waarop mensen elkaar ontmoeten en in de plekken waar het dorp samenkomt. Vanuit die basis is er ruimte voor vernieuwing, zolang deze past bij het karakter van het dorp. Nieuwe ontwikkelingen moeten zorgvuldig worden afgewogen en blijven in schaal en hoogte passend bij het dorp, zodat de herkenbaarheid behouden blijft. Wat opvalt, is dat veel inwoners openstaan voor nieuwe ideeën, vooral op het gebied van mobiliteit. Alternatieven zoals deelvervoer of betere fietsverbindingen helpen om het dorp toegankelijk te houden, zonder dat dit ten koste gaat van de rust en leefbaarheid. Voorzieningen blijven daarbij belangrijke plekken waar mensen elkaar ontmoeten en het dorpsleven zichtbaar wordt. “hOOgbOuw MAg, MAAR MAxIMAAL 3 tOt 4 LAgEN.“ “ALS ER DEELVERVOER IS IN MIjN DORP DOE Ik MIjN 2E AutO wEg.“37% MAASLAND Maasland is een dorp waar historie, landschap en gemeenschap sterk met elkaar verweven zijn. Dat zie je terug in de straten en in de manier waarop mensen elkaar kennen. Juist daarom kijken inwoners met zorg naar de toekomst. Verandering is nodig, maar wel op een manier die past bij wat Maasland zo eigen maakt. In gesprekken komt steeds terug dat mensen graag in Maasland willen blijven wonen, ook als hun situatie verandert. Nieuwe woningen zijn nodig, zolang ze bijdragen aan doorstroming en passen bij de schaal en het karakter van het dorp.

Daarbij geldt steeds dezelfde gedachte: groei mag, maar moet passen. Zoals kleinschalige ontwikkelingen die zorgvuldig worden ingepast in het dorpsbeeld en het omliggende landschap. Zo blijft Maasland Maasland. “OuDEREN wILLEN bESt kLEINER wONEN, MAAR NIEt DuuRDER. ALS DAt Lukt, hELPt DAt OOk jONgEREN EN MANtELzORg.“ “ALS MAASLANDER VIND Ik hEt bELANgRIjk DAt INwONERS DE gESchIEDENIS VAN hEt DORP kENNEN.“81% MEER VERDIEPINg? IN hEt PARtIcIPAtIEVERSLAg StAAt EEN uItgEbREID OVERzIcht VAN hEt tRAjEct EN DE OPbRENgStEN uIt ONDER ANDERE DE StRAAtgESPREkkEN, wORkShOPS EN SwIPOcRAtIE. We willen meebewegen, maar niet nóg meer inleveren. Behoud wat goed is, vernieuw waar nodig. Verandering mag, om te behouden wat Maasland bijzonder maakt. 14 3 PASPOORtEN De paspoorten vormen het fundament van de dorpenvisie. In dit hoofdstuk worden de kenmerken, identiteit en belangrijkste opgaven uiteengezet per dorp en in samenhang. De paspoorten zijn gevoed vanuit de gesprekken en Swipocratie met het dorp en vanuit de gemeentelijke beleidsadviseurs en -experts die dagelijks bezig zijn met de ontwikkeling van de dorpen en gemeente. 15 3.1. DRIE VERSchILLENDE DORPEN MEt gEDEELDE OPgAVEN Niet één groet, maar drie verschillende groeten uit Midden-Delfland! Den Hoorn, Schipluiden en Maasland verschillen in schaal, ligging en dynamiek en vullen elkaar juist daardoor aan.

Zij vormen samen met het unieke landschap de identiteit van Midden-Delfland. Ieder vanuit hun eigen gemeenschappen en met een eigen en onderscheidend dorps karakter. Ondanks hun verschillende karakters delen de dorpen een aantal cruciale kenmerken en opgaven. In de samenhang tussen de dorpen ligt de kracht om de leefbaarheid te behouden, de identiteit te koesteren en tegelijk de positie van Midden-Delfland in de regio te versterken: als plek voor vitale gemeenschappen en als ontspannen groen gebied binnen de stedelijke agglomeratie. Vitale dorpsgemeenschappen in een landschap uit een ansichtkaart. ‘Groeten uit Midden-Delfland: hier werken we vanuit onze verschillen samen aan één toekomst. Hoe koesteren we onze dorpse eigenheid én zorgen we voor voldoende dynamiek om onze gemeenschappen vitaal te houden’ MIDDEN-DELFLAND: “StILtE NAASt DE StAD“ tOPOtIjDREIS: SFEERbEELDEN INwONERS PER LEEFtIjDSgROEP: 3. PASPOORtEN 1900 1950 1980 2024 16 1) VItAAL EN DORPS bLIjVEN ... Midden-Delfland staat voor de opgave om een leefbare gemeente te blijven met vitale dorpen, sterke gemeenschappen en voldoende passende woningen en voorzieningen, toegankelijk voor alle bewoners. Door vergrijzing, woningtekorten en veranderende woonbehoeften staat de vitaliteit van de dorpen onder druk. Bewoners geven aan dat het behoud van die vitaliteit belangrijk is en dat daarvoor groei nodig is.

En tegelijkertijd staat het behoud van het dorpse karakter bovenaan. Het is de uitdaging om voldoende ruimte te maken voor ontwikkeling om vitaal te blijven, maar daarbij in tempo, schaal, identiteit en balans tussen vragers en dragers aan te blijven sluiten bij het dorpse karakter en integraal aansluiting te zoeken op andere opgaven. 3. PASPOORtEN OPgAVEN MIDDEN-DELFLAND 2) ... IN EEN uNIEk gEDEELD LANDSchAP De dorpen mogen dan verschillen, de gedeelde identiteit van de gemeente wordt bepaald door het unieke landschap van Midden-Delfland. Verandering van landschap en het verleggen van dorpsranden is daarom al snel een polariserend onderwerp in politiek-bestuurlijke verhoudingen. Tegelijkertijd kijken veel bewoners en stakeholders genuanceerder naar de overgang van dorp naar landschap. De opgave is om het unieke landschap te beschermen en te versterken, terwijl er ook ruimte blijft voor recreatie, de ontwikkeling om de dorpen vitaal te houden en agrarisch gebruik. Dit vraagt om het zoeken naar koppelkansen en het maken van een zorgvuldige afweging tussen behoud, gebruik en toekomstige ontwikkelingen.

17 DE ROEP OM wOONRuIMtE IS gROOt Er is behoefte aan meer woningen (met name voor ouderen en jongeren) om de doorstroming in de dorpen te stimuleren. Betaalbaarheid en passende woningtypes zijn hiervoor belangrijk met name voor jongeren, ouderen en aandachtsgroepen. Om hier invulling aan te geven is het nodig om het huidige woningbouwtempo te versnellen, de bestaande voorraad beter te benutten en extra woningen te realiseren op locaties in nabijheid van voorzieningen. Veel bewoners geven aan dat er vooral behoefte is aan compacte woonvormen en accepteren daarbij dat er hoger gebouwd moet worden als dat het groen spaart. Het doel van woningbouw is niet om te bouwen voor een regionale behoefte, maar om de dorpse vitaliteit te versterken. VOORzIENINgENEN ALS FuNDAMENt De dorpse identiteit wordt voor een belangrijk deel gedragen door voorzieningen en verenigingen. Het gaat om basisvoorzieningen zoals een huisarts en een school, maar ook om winkels en horeca en het verenigingsleven. Deze bepalen de dorpse kwaliteit van leven en staan door vergrijzing en demografische krimp onder druk. Het behouden van een gezond voorzieningenniveau is het fundament om de kwaliteit van leven in de dorpen te behouden. REcREAtIE DIE DE DORPEN VERStERkt Er is ruimte voor meer recreatie. De opgave is om recreatie zo te accommoderen dat de dorpen er sterker van worden.

Dit kan door de verbindingen tussen de dorpen en het landschap te versterken, wat zowel voor bewoners als voor bezoekers uit de regio meer recreatiemogelijkheden biedt. Ook kan ingezet worden op voorzieningen als horeca en (land)winkels die voor zowel bezoekers als bewoners aantrekkelijk zijn. Veel bewoners missen aantrekkelijke horeca in hun dorp. MObILItEIt SLIMMER ORgANISEREN Vernieuwende oplossingen rond mobiliteit kunnen zorgen voor ruimte in de dorpen. Daarbij kunnen parkeren op afstand, deelmobiliteit, meer inzetten op fietsen en betere toegang tot OV, zoals de stations van Delft en Maassluis. Voorwaarde is wel dat bereikbaarheid en verkeersveiligheid voor bewoners, bezoekers en hulpdiensten geborgd blijven. Een deel van de inwoners geeft aan ook echt anders naar hun autogebruik te willen kijken wanneer er andere, goede alternatieven voorhanden zijn. 3. PASPOORtEN Sub-OPgAVEN MIDDEN-DELFLAND DORPSIDENtItEItEN Elke dorpsidentiteit vraagt maatwerk zodat karakter behouden blijft en dorpen zich passend kunnen ontwikkelen richting toekomst met samenhang en kwaliteit.

DEN hOORN: “tuSSEN DORPSE RuSt EN StADSgEMAk“ 3.2 DEN hOORN Den Hoorn, met circa 8.700 inwoners, is het grootste en meest stedelijke dorp van Midden-Delfland en ligt direct tegen de stad Delft aan. Al eeuwenlang vormt het dorp de overgang tussen het historische Hof van Delft en het open veenweidelandschap. Het tuindersverleden is bepalend voor de identiteit. Den Hoorn is in de afgelopen twintig jaar intensief ontwikkeld. Glastuinbouw heeft plaatsgemaakt voor woonwijken die veel nieuwe gezinnen hebben aangetrokken. In de periferie heeft zich een mix van lokale ondernemers en enkele grote ketens gevestigd. De aanwezigheid van het dynamische en veelzijdige bedrijventerrein Harnaschpolder geeft Den Hoorn ook een rol in het regionale economische ecosysteem. Het voorzieningenniveau is niet overal in het dorp op gelijk tempo meegegroeid. Daarmee kent het dorp een andere opgave dan Schipluiden en Maasland.. Het dorp heeft daarmee een gemengd karakter met woonwijken, lokale voorzieningen en bedrijvigheid. De gemeenschap is door de nieuwbouw veranderd, maar blijft onverminderd dorps. Bewoners profiteren van de nabijheid van Delft, maar zien zich nadrukkelijk als dorpsbewoners. Tegelijkertijd komen veel inwoners van Delft naar Den Hoorn om te sporten. Het centrum van Den Hoorn is volop in ontwikkeling, maar wordt als rommelig ervaren.

tOPOtIjDREIS SFEERbEELDEN INwONERS PER LEEFtIjDSgROEP: 3. PASPOORtEN 1900 1950 1980 2024 18 Den Hoorn is snel gegroeid en staat voor de opgave om vanuit die groei een volgend hoofdstuk te schrijven in haar dorpse identiteit. Verenigingen bloeien, maar tegelijkertijd leeft het gevoel dat de dorpse gemeenschap onder druk staat. De gemeenschap wil nadrukkelijk geen onderdeel van Delft worden en juist haar eigen dorpse identiteit koesteren. Er is daarom behoefte aan plekken die de identiteit van Den Hoorn uitdragen en plekken voor ontmoeting. Dit vraagt om plekken waar ontmoeting vanzelfsprekend wordt: pleinen, routes en initiatieven die bewoners verbinden. Voorzieningen en plekken waar je laagdrempelig een praatje maakt. Door lokale energie en ideeën te koesteren kan een gemeenschap groeien die zichzelf herkent en versterkt. Daarbij speelt de kwaliteit van het dorpshart een belangrijke rol. Dé plek die Den Hoorn moet kenmerken wordt juist vaak als rommelig en verkeersonveilig ervaren. 1) gEMEENSchAP: IDENtItEIt EN ONtMOEtINg Den Hoorn kan als dorp een unieke rol vervullen als overgang tussen stad en landschap, waar de beleving van Midden-Delfland begint. Deze positie wordt echter nog onvoldoende benut als plek die bewoners en bezoekers uitnodigt het groene gebied in te trekken.

De vraag is hoe deze landschappelijke poort binnen het dorp zichtbaar, beleefbaar en bruikbaar kan worden gemaakt, zodat Den Hoorn zowel functioneel als symbolisch de toegang tot het landschap vormt. De verbinding tussen het dorpscentrum en het landschap over de eeuwenoude kade is niet duidelijk zichtbaar meer. 2) LANDSchAP: POORtFuNctIE VERStERkEN OPgAVEN DEN hOORN 3. PASPOORtEN 19 20 DORPSgESchIEDENIS bELEEFbAAR Door de tuindersgeschiedenis nog zichtbaarder te verweven in de openbare ruimte wordt de oorspronkelijke identiteit van Den Hoorn versterkt en maken we dit verleden weer onderdeel van het dagelijks leven. Daarbij wordt voortgebouwd op al gerealiseerde initiatieven zoals het beeld van de polsstokspringer. hERbEStEMMEN VAStgOED Onderbenutte gebouwen en kerken kunnen nieuw leven krijgen wanneer ze worden herbestemd tot plekken voor ontmoeting, initiatief en gemeenschapszin. jONgERENwERk Door jongerenwerk te versterken kan Den Hoorn verbinding, ontmoeting en betrokkenheid van jongeren binnen het dorp vergroten. MEER gROEN EN SPEELPLEkkEN Ondanks het dorpse karakter wordt in een aantal wijken groen en speelplekken gemist. Bij het uitwerken van plannnen is aandacht nodig voor voldoende groen en speelplekken. RuIMtE VOOR ONtMOEtINg Den Hoorn heeft behoefte aan meer ontmoetingsruimte en sociale voorzieningen voor jong en oud, zowel binnen als buiten.

Daarnaast is ook behoefte aan meer aantrekkelijke horecaterrassen in het dorpshart. Sub-OPgAVEN DEN hOORN 3. PASPOORtEN VEILIg VERkEER ROND hEt DORPShARt De verkeersstructuur in het centrum van Den Hoorn wordt als rommelig en onveilig ervaren. De auto is op veel plekken dominant en er ontbreekt een samenhangende inrichting en routes voor langzaam verkeer. Het is de opgave om de verkeersveiligheid rond het dorpshart te verbeteren. SchIPLuIDEN: “SAMEN StERk, MIDDEN IN hEt LANDSchAP“ 3.3 SchIPLuIDEN Schipluiden, met circa 4.300 inwoners, is een karakteristiek dorp langs de kronkelende Gaag, omringd met historische boerderijen, herkenbare gevels en een dorpslint die de eeuwenoude oorsprong uit verschillende heerlijkheden voelbaar maakt. Het dorp ademt een hechte sfeer, gedragen door een sterk verenigingsleven, levendige evenementen en een gemeenschap die elkaar weet te vinden en op elkaar bouwt. Midden in het Bijzonder Provinciaal Landschap vormt Schipluiden een poort naar het open veenweidelandschap: een plek waar wandelaars, fietsers en watersporters het groene buitengebied instappen. De ligging aan de Gaag en de vele recreatieve verbindingen geven het dorp een strategische positie in de regionale vrijetijdseconomie. Tegelijkertijd voelt Schipluiden het sterkst de effecten van krimp en vergrijzing. Voorzieningen en verenigingen staan onder druk.

Dit zorgt er ook voor dat in het dorp een relatief grote bereidheid is voor verandering. De urgentie van woningbouw wordt hier sterk gevoeld. Ondertussen blijft Schipluiden trouw aan zijn identiteit: een kern die tradities koestert, een cultuurprofiel dat geschiedenis zichtbaar houdt en een sterke gemeenschap. Zo blijft Schipluiden een gastvrij en herkenbaar hart van Midden-Delfland, een plek waar het dorpse leven echt geleefd wordt. SFEERbEELDEN INwONERS PER LEEFtIjDSgROEP: 3. PASPOORtEN tOPOtIjDREIS 1900 1950 1980 2024 21 Voor Schipluiden ligt de belangrijkste opgave in het huisvesten van een vitale en diverse gemeenschap. Dit betekent het toevoegen van woningen die doorstroming mogelijk maken, inclusief passende opties voor starters en ouderen. Groei is nodig om het dorp toekomstbestendig te houden, maar moet zorgvuldig gebeuren zodat de herkenbare dorpse identiteit behouden blijft. Zo ontstaat een woonmilieu dat zowel levendig als vertrouwd blijft, en dat ruimte biedt aan verschillende levensfasen binnen het dorp. 1) wONEN: RuIMtE VOOR jONgEREN EN OuDEREN De lokale ondernemers, voorzieningen en verenigingen vormen het sociale fundament van Schipluiden. Ze bepalen in hoge mate de leefbaarheid van het dorp. Het is daarom belangrijk om het voorzieningenniveau op peil te houden, die meegroeit met de ontwikkeling van het dorp.

Dit betekent aandacht voor economische vitaliteit, goede bereikbaarheid en een toekomstbestendig aanbod. Door deze voorzieningen te ondersteunen kan Schipluiden een hecht en functioneel dorp blijven waar bewoners elkaar ontmoeten en waar lokale initiatieven ruimte krijgen om te groeien. 2) DORPSgEMEENSchAP VItAAL hOuDEN 3. PASPOORtEN OPgAVEN SchIPLuIDEN 22 3. PASPOORtEN 23 Dankzij haar prachtige ligging en karakteristieke centrum kan Schipluiden meer recreanten aantrekken en haar rol als toegangspoort tot het landschap versterken. De uitdaging is om recreatie bij te laten dragen aan de vitaliteit van het dorp. Dit kan bijvoorbeeld door aantrekkelijke, kleinschalige horeca en streekwinkels te realiseren (voor zowel dorpsbewoners als bezoekers) die passen bij de identiteit van Schipluiden. REcREANtEN tREkkEN + VERwAARDEN cLuStEREN EN hERbEStEMMEN MAAtSchAPPELIjk VAStgOED Binnen het dorp liggen opgaven om maatschappelijk vastgoed effectiever te gebruiken. Dit geldt bijvoorbeeld voor het samenvoegen van scholen, het vernieuwen van het dorpshuis en een beter gebruik van kerkgebouwen. Hierdoor kan ruimte ontstaan voor activiteiten en functies die het dorp versterken en woningbouw. AANtREkkELIjkE DORPSENtREES De entrees van Schipluiden vanaf de N468 zijn rommelig. Dit geeft niet de uitstraling die bij de kwaliteit van het dorp en het landschap past.

Deze dorpsentrees kunnen beter ingericht en gebruikt worden. bELEEFbAARhEID buItENgEbIED Er is behoefte aan meer veilige en aantrekkelijke wandelroutes en ommetjes voor bewoners en bezoekers die het dorp en het buitengebied verbinden. Sub-OPgAVEN SchIPLuIDEN

MAASLAND: “tROtS, tIjDLOOS, thuIS“ 3.4 MAASLAND Maasland, met circa 6.600 inwoners, is een dorp met een uitgesproken dorpse sfeer en een sterke historische band met het omliggende veenweidelandschap. Het dorp is landelijk van karakter en diep geworteld in de agrarische traditie, wat zichtbaar is in de open omgeving, de dorpsstructuur en het dagelijkse leven. Het karakteristieke stratenpatroon, de historische bebouwing en de ligging aan het water geven Maasland een authentieke uitstraling. Het beschermde dorpsgezicht, met onder meer de Oude Kerk en het dorpslint langs de Gaag, draagt bij aan de herkenbaarheid en het pittoreske karakter waarvoor het dorp regelmatig wordt geroemd. Maasland kent een hechte gemeenschap met sterke sociale structuren, waarin verenigingen, ontmoetingsplekken en lokale initiatieven een belangrijke rol spelen. Het dorp wordt vaak genoemd als een van de mooiste dorpen van Zuid-Holland, juist vanwege de combinatie van rust, historie en gemeenschapszin die hier voelbaar is. Met de ligging aan de A20 kent Maasland een sterke oriëntatie op de regio Rijnmond en (anders dan Schipluiden en Den Hoorn) minder op Delft of Den Haag. Maasland positioneert zich als dorp expliciet anders dan haar stedelijke buur Maassluis. Daarmee is behoud van het dorpse karakter ook hier een belangrijke kernopgave. SFEERbEELDEN INwONERS PER LEEFtIjDSgROEP: 3.

PASPOORtEN tOPOtIjDREIS 1900 1950 1980 2024 24 Voor Maasland ligt de belangrijkste opgave in het huisvesten van een vitale en diverse gemeenschap. Dit betekent het toevoegen van woningen die doorstroming mogelijk maken, inclusief passende opties voor starters en ouderen. Groei is nodig om het dorp toekomstbestendig te houden, maar moet zorgvuldig gebeuren zodat de herkenbare dorpse identiteit behouden blijft. Zo ontstaat een woonmilieu dat zowel levendig als vertrouwd blijft, en dat ruimte biedt aan verschillende levensfasen binnen het dorp. wONEN: MEER RuIMtE VOOR jONgEREN EN OuDEREN Maasland is een trots dorp dat haar historie en karakter koestert. Door de nabijheid van grote steden voelt die identiteit soms kwetsbaar. Een reactie op deze druk kan zijn om iedere vorm van verandering tegen te gaan. Maar dat past niet bij Maasland. De uitdaging is om verandering te brengen die nodig is om vitaal te blijven, juist om te behouden wat Maasland bijzonder maakt. bESchERMEN hIStORISch DORPSkARAktER 3. PASPOORtEN OPgAVEN MAASLAND 25 3. PASPOORtEN cLuStEREN EN hERbEStEMMEN MAAtSchAPPELIjk VAStgOED Binnen het dorp liggen opgaven om maatschappelijk vastgoed effectiever te gebruiken. Bijvoorbeeld door onbenutte gebouwen een nieuwe functie te geven en kerkgebouwen beter te gebruiken. Hierdoor kan ruimte ontstaan voor activiteiten en functies die het dorp versterken en woningbouw.

REcREANtEN tREkkEN EN VERwAARDEN Dankzij haar prachtige ligging en karakteristieke centrum kan Maasland meer recreanten aantrekken en haar rol als toegangspoort tot het landschap versterken. De uitdaging is om recreatie bij te laten dragen aan de vitaliteit van het dorp. Bijvoorbeeld door aantrekkelijke en routes door het dorp te maken en de ontwikkeling van de Maaslandse Poort als poort naar het landschap. Sub-OPgAVEN MAASLAND DORPSgEMEENSchAP VItAAL hOuDEN De lokale ondernemers, voorzieningen en verenigingen vormen het sociale fundament van Maasland en bepalen in hoge mate de leefbaarheid van het dorp. Het is daarom belangrijk het voorzieningenniveau op peil te houden. AANtREkkELIjkE DORPSENtREES De entree van Maasland vanaf de A20 wordt als rommelig en verkeersonveilig ervaren met name in het gebied rondom de Oude Veiling. Dit geeft niet de uitstraling die bij de kwaliteit van het dorp en het landschap past. Deze dorpsentree kan beter ingericht en gebruikt worden. 26 27 kOMPAS 4 In het kompas wordt het kwalitatief toekomstbeeld geschetst wat de dorpenvisie op de lange termijn nastreeft. In een serie toekomstschetsen, één per dorp en één overkoepelend, wordt de situatie in 2050 beschreven. Niet als vastomlijnd eindbeeld, maar als kwalitatieve stip op de horizon waar vanuit de dorpenvisie naartoe gewerkt wordt.

Elk toekomstbeeld is specifiek, met prioriteiten en keuzes passend bij de lokale identiteit, context en opgaven. De toekomstschetsen zijn verrijkt en aangescherpt in gesprek met stakeholders en ambassadeurs. 28 4. kOMPAS 4.1 MIDDEN-DELFLAND IN 2050 Midden-Delfland in 2050 is de groene long binnen een stedelijke regio: drie dorpen verbonden met het bijzondere landschap en de Gaag als herkenbare ruggengraat. Den Hoorn, Schipluiden en Maasland blijven dorpen in sfeer en schaal: rustig, authentiek en overzichtelijk, maar ieder met een eigen geluid en een eigen manier van samen leven. De dorpsgemeenschappen zijn vitaal omdat er is gedaan wat nodig was om de juiste voorzieningen op peil te krijgen - zonder de eigenheid en identiteit te verliezen. Er is zorgvuldig omgegaan met ruimte en dorpsharten zijn versterkt als plekken voor ontmoeting, dagelijkse voorzieningen en initiatief van bewoners. Ondersteund door de groei die nodig is. Daardoor blijven verenigingen en zorg dichtbij, winkels en horeca overeind en toegankelijk voor alle leeftijden. De dorpen zijn gastvrij en worden door mensen uit de regio en daarbuiten goed gevonden en bezocht. Niet als massabestemming, maar als plek voor kwalitatieve recreatie en toerisme: wandelen, fietsen, varen en vertragen binnen dit bijzondere landschap.

De dorpskernen vormen hierbij vanzelfsprekende bestemmingen waar bezoekers van de dorpse kwaliteiten genieten en bijdragen aan het ondersteunen hiervan. De dorpen hebben zich in 2050 op toekomstbestendige wijze ontwikkeld. Met een een rijkere biodiversiteit en duurzame, aardgasvrije warmtevoorziening passend bij de dorpse schaal en het landschap. Er is rekening gehouden met de integrale klimaatopgaven en de waterveiligheid. Één gemeente, één bijzonder landschap en drie dorpen aan de Gaag waar bewoners trots op zijn en waar gasten zich welkom voelen. hEt DORP ALS ONtMOEtINgSPLEk De hechte gemeenschappen van Midden- Delfland treffen elkaar in de dorpen. Ieder dorp heeft vanzelfsprekende ontmoetingsplekken voor jong en oud. Van “formele” voorzieningen zoals buurthuizen tot de informele gesprekken die ontstaan op straat, bij de bakker of in de sportkantine. De dorpen van de toekomst nodigen nog meer uit tot interactie als fundament voor de gemeenschapszin die ze zo bijzonder maakt. VOETEN IN HET LANDSCHAP GROENE LONG BINNEN EEN STEDELIJKE REGIO MAASLAND SCHIPLUIDEN DEN HOORN DE GAAG ALS HERKENBARE RUGGENGRAAT RUSTIG, AUTHENTIEK EN OVERZICHTELIJIK VITALE DORPEN GASTVRIJE DORPEN KWALITATIEF TOERISME

29 4.2 tOEkOMStSchEtS: DEN hOORN IN 2050 Den Hoorn in 2050 heeft een onmiskenbaar eigen dorps karakter, met de voeten in het landschap en een gemeenschap die elkaar kent. Centraal staat het dorpshart, het ankerpunt voor de Den Hoornse gemeenschap: een uitnodigende en inclusieve plek van ontmoeting en samenzijn voor álle bewoners, met een prettig verblijfsgebied, horeca, dagelijkse winkels. Het voorzieningenniveau is op orde en toekomstbestendig, functionerend als trefpunten voor dorpsbewoners. Ook de verkeersafwikkeling is zichtbaar verbeterd. Routes zijn helder, kruispunten overzichtelijk en de inrichting is veilig, waardoor de frictie tussen voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer sterk is verminderd. Je merkt dat het dorpshart weer echt van mensen is, zonder dat de bereikbaarheid eronder lijdt. De bijzondere positie van Den Hoorn aan het Bijzonder Provinciaal Landschap is goed voelbaar. Aantrekkelijke groene routes en doorlopende structuren brengen het landschap dichterbij, lopen tot in de kern en maken deel uit van een samenhangend recreatie-, sport- en groengebied tussen Den Hoorn, Schipluiden en Delft. Nieuw ontwikkelde bedrijvigheid zet niet in op massa, maar is relevant en van toegevoegde waarde voor de bewoners en het profiel van Den Hoorn.

Tegelijk is in de wijken meer groen toegevoegd: schaduwrijke plekken, groen uitgevoerde parkeerplekken, speelruimte, fijne looplijnen en uitnodigende ontmoetingsplekken voor de buurt en het dorp als geheel. En waar het kan, zijn passende woningen ingepast binnen de bestaande context, zodat Den Hoorn mee kan bewegen, terwijl het dorp, dorp blijft. 4. kOMPAS “ER IS NIEtS MEER wAAR jONgEREN NAARtOE kuNNEN. ALS ER IEtS tE DOEN IS, NEEMt OVERLASt VANzELF AF.“ hOE IS hEt Nu? RECREATIE + SPORT + GROEN NIEUWE BEDRIJVIGHEID PASSENDE WONINGEN EIGEN DORPS KARAKTER DORPSHART = ANKERPUNT ONTMOETING EN SAMENZIJN

30 4.3 tOEkOMStSchEtS: SchIPLuIDEN IN 2050 Schipluiden in 2050 is een warm, levendig dorp waar samen centraal staat. Toekomstbestendig en vitaal met voldoende draagvlak voor voorzieningen. Er is verdicht waar dat logisch en zorgvuldig kan, én er zijn bewuste keuzes gemaakt om ruimte anders toe te bedelen met oog op de grote woonbehoefte vanuit het dorp. Het meest zichtbaar is een nieuwe woonbuurt die in samenhang met het landschap is ontwikkeld: groen ingebed, passend van schaal en met een mix aan woningtypen. De kenmerkende gemeenschapszin van Schipluiden is ook in 2050 duidelijk voelbaar. Door gedoseerd te bouwen, met nadruk op woonwensen vanuit de dorpsbewoners, is er plek binnen Schipluiden voor alle generaties. Er zijn experimenten met deelvervoer en er is ruim baan voor de fiets. Schipluiden is een gastvrij dorp. Bezoekers leveren een wezenlijke bijdrage aan de vitaliteit van het dorp, bewust en kleinschalig zonder dat het schuurt met het dorpse karakter. Recreatie is geclusterd op logische plekken, waardoor Schipluiden zich sterker profileert als parel met historisch erfgoed in het bijzondere landschap dat nooit ver weg voelt. Tegelijk profiteert de dorpskern: aantrekkelijke dorpsentrees, aanloop op de juiste plekken, meer draagvlak voor voorzieningen en plekken waar je elkaar ontmoet.

Het verenigingsleven krijgt ruim baan en wordt goed gefaciliteerd, als drijvende kracht achter de identiteit en dynamiek van het dorp. Er zijn plekken waar ook jongeren elkaar ontmoeten, zoals bij de horeca, verenigingen en tijdens evenementen. 4. kOMPAS “ER zIjN zOVEEL MENSEN DIE DINgEN VOOR hEt DORP wILLEN ORgANISEREN. hELP zE DAARbIj!“ hOE IS hEt Nu? WARM EN LEVENDIG DORP SAMEN CENTRAAL NIEUWE WOONBUURT PLEK VOOR ALLE GENERATIES RECREATIE AANTREKKELIJKE DORPSENTREES VERENIGINGSLEVEN

31 4.4 tOEkOMStSchEtS: MAASLAND IN 2050 Maasland in 2050 is nog steeds het rustige, authentieke dorp waarbinnen het historisch dorpsgezicht gekoesterd wordt. Tegelijk heeft Maasland gedaan wat nodig is om vitaal te blijven: zorgvuldig en stap voor stap, zonder fundamenteel in te breken op het oorspronkelijke dorpskarakter. Door slim ruimtegebruik en de juiste functie op de juiste plek ontstaat meer woonruimte voor Maaslanders. Wat er al is wordt beter benut, en waar toevoeging passend is, gebeurt dat terughoudend en in dorps maatwerk. Zo kunnen starters, gezinnen en ouderen stappen maken binnen Maasland, terwijl het dorp rustig en herkenbaar blijft. Het dorpscentrum is integraal aangepakt, waarbij het historische centrum en winkelcentrum één samenhangend gebied vormen. Routes, openbare ruimte en voorzieningen sluiten beter op elkaar aan en versterken de beleving van het centrum als één geheel. Maatschappelijk vastgoed wordt zorgvuldig hergebruikt en functies worden logisch gebundeld, waarbij belangrijke levensbehoeften als zorg en onderwijs binnen het dorp behouden blijven. Ook de mobiliteit binnen het dorp is beter georganiseerd, zodat overlast afneemt en de leefbaarheid toeneemt. Aan de zuidzijde ontwikkelt de Maaslandse Poort zich als sterke schakel in het recreatienetwerk.

Vanuit het landschap loopt een aantrekkelijke route naar het centrum, waar het verhaal van Maasland zichtbaar en beleefbaar gemaakt wordt. Dat verleidt recreanten om door te lopen en te verblijven in het dorpshart, en zo de lokale ondernemer te steunen. Daar is de rijke agrarische traditie van de omgeving letterlijk en figuurlijk te proeven, van de historische straatbeelden tot biologische streekproducten. 4. kOMPAS “hEt VERENIgINgSLEVEN IS DE PLEk wAAR MAASLANDERS ELkAAR ONtMOEtEN. bESchERM EN VERStERk DAt!“ hOE IS hEt Nu? DORPS MAATWERK RUSTIG AUTHENTIEK DORP HISTORISCH DORPSGEZICHT LOKALE ONDERNEMERS STREEKPRODUCTEN VITALITEIT SCHAKEL IN RECREATIENETWERK STAPPEN MAKEN BINNEN MAASLANDONDERWIJS 32 5 ROutEkAARt De routekaart slaat de brug van de toekomstschetsen uit het kompas naar uitvoering. De routekaart zet per dorp een langetermijnagenda neer met overkoepelende speerpunten op het niveau van de kern als geheel en een set concrete gebiedsopgaven en verkenningen. Deze integrale pakketten vormen het vertrekpunt voor het opstarten van verdere verkenningen, onderzoeken en projecten. De routekaart is aangescherpt in gesprekken met stakeholders en ambassadeurs. 33 5. ROutEkAARt 5.1 INtEgRAAL wERkEN AAN DE tOEkOMSt VAN MIDDEN-DELFLAND Om op effectieve wijze invulling te geven aan de opgaven en het toekomstbeeld per dorp zet de dorpenvisie in op een integrale wijze van werken.

Omdat de opgaven in de dorpen met elkaar samenhangen, is een aanpak nodig die beleidsdomeinen verbindt en stuurt op overkoepelende doelstellingen. Op die manier kunnen de afwegingen en koppelkansen tussen ruimte(gebruik), voorzieningen, mobiliteit, landschap, wateropgaven, ecologie en leefbaarheid in samenhang worden beschouwd en kan gericht gewerkt worden aan een toekomstbestendig dorp. Als vertrekpunt voor deze aanpak worden in deze routekaart per dorp een drietal elementen benoemd: • Overkoepelende speerpunten: De dorpsbrede speerpunten die op verschillende plekken in het dorp uitwerking dienen te krijgen. • Gebiedsopgaven: Samenhangende pakketten van concrete projecten, studies en opgaven binnen een afgebakend gebied, waarin meerdere doelen en belangen bewust met elkaar worden verbonden. Binnen de gebiedsopgaven kunnen diverse deelopgaven onderscheiden worden. De mate van concreetheid van de deelopgaven kan verschillen: van nog nader uit te werken ambitie naar (haalbaarheids)onderzoek en concrete projecten. • Verkenningen: Onderzoeken naar de potentie en wenselijkheid van mogelijke toekomstige gebiedsopgaven. Het gaat om gebieden waar potentieel kansen liggen voor de toekomst maar waar de voors en tegens nog onvoldoende in beeld zijn. Verkenningsprocessen voeden de afweging om te bepalen of deze plekken wel of niet geschikt zijn om op te waarderen naar een gebiedsopgave.

Van speerpunten en gebiedsopgaven naar uitvoering De uitwerking van de gebiedsopgaven en verkenningen uit de dorpenvisie vraagt om een lange adem. Ze vormen de agenda voor de langere termijn, waarbij niet alles tegelijk kan of hoeft te gebeuren. Tijdens de stap naar omgevingsprogramma’s worden keuzes gemaakt over de prioritering en volgorde waarop de gebiedsopgaven en verkenningen uitvoering krijgen. Waar kan worden gestart, waar zitten de “quick wins”, relatief eenvoudige ingrepen waarmee op de korte termijn verschil gemaakt kan worden? De prioriteiten per dorp, samenhang en complexiteit van opgaven spelen hierbij een belangrijke rol. Op de hierop volgende pagina’s worden de overkoepelende speerpunten, gebiedsopgaven en verkenningen per dorp beknopt toegelicht. Waar nodig worden ook de deelopgaven binnen de gebiedsopgaven nader beschreven. De “quick wins” bevinden zich voornamelijk in het faciliteren van initiatiefnemers en anders omgaan met regelgeving. Potentiele “quick wins” worden op de volgende pagina’s aangegeven met het volgende icoontje: opgaven + identiteit per dorp paspoorten Toekomstschets 2050 per dorp kompas Gebiedsopgaven & verkenningen routekaart GO GO V 34 5. ROutEkAARt 5.2 DEN hOORN Voor Den Hoorn zetten we een routekaart uit die concreet maakt hoe we de visie waar gaan maken.

Deze bestaat uit een aantal overkoepelende acties voor het hele dorp en een aantal specifieke gebiedsopgaven. De gebiedsopgaven leggen de focus op het dorpshart in samenhang met de groenblauwe loper naar het buitengebied. Maar dat betekent niet dat er in de rest van het dorp niets gebeurt. Zo is er nog een aantal losse ontwikkellocaties, is er aandacht nodig voor inclusieve ontmoetings- en speelplekken in de openbare ruimte en moet de sociale voorzieningenstructuur versterkt worden. Overkoepelende speerpunten: • Herontwikkelen van locaties binnen het dorp • Inzetten op ontwikkeling die past bij de context • Uitgaan van maximale bouwhoogtes van in prin- cipe 4 tot 6 lagen. Werken binnen deze band- breedte vraagt om aantoonbaar kwalitatieve inpassing.

• Inrichten van inclusieve ontmoetings- en speelplekken in de openbare ruimte • Vergroenen van de openbare ruimte • Rekening houden met de integrale klimaatopgaven, mede door klimaatadaptief bouwen • Versoepelen van regelgeving en faciliteren van wo- ningsplitsing en aanleunwoningen op eigen kavel, in combinatie met mobiliteits- en parkeerbeleid • Versterken van de sociale voorzieningenstructuur • Bepalen van acties op basis van een nieuw voorzieningenonderzoek • Stimuleren van breder gebruik van bestaande voorzieningen als ontmoetingsfunctie en plek- ken waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten (c) OpenStreetMap.org contributors (c) OpenStreetMap.org contributors A4 Metropolitane Fietsroute Gemeentegrens Den Haag Gemeentegrens Delft GO: Centrumgebied GO: Groenblauwe loper V: Woudse Droogmakerij DEN HOORN DEN HAAG WATERINGEN DELFT Legenda Entrees en identiteit (herkenning, orientatie, beeldkwaliteit) Gebiedsopgave Molen Puzzelopgave Groen, landschap en recreatie (groen, open ruimte, ontspanning) Programma en ontwikkeling (ruimtelijke functies en veranderen) Mobiliteit en routes (bewegen door het gebied) Opgaven en aandachtspunten (strategische en ruimtelijke vraagstukken) Representatieve dorpsentree Representatieve regio-entree Groenvoorziening Sportcluster Onderzoek clusteren voorzieningen Ruimte voor bedrijvigheid Woningbouw Fietsroute Wandelroute Golfbaan Voetbalvelden

ParkeerhubP Schuifruimte Transformatie Wijkvernieuwing Onderzoek verkeersstructuur Onderzoek openbare ruimte Dorpscentrum Historische trambrug Kerk Waterrecreatie Integraal recreatieplan (+Delft) Verkenning Herkenningspunt kasteel Keenenburg voor bezoekers 35 5. ROutEkAARt 5.2 DEN hOORN A. Gebiedsopgave Centrumgebied Het centrumgebied van Den Hoorn ontwikkelt zich tot een groen, levendig en veilig dorpshart, waarin dorpsverzorgende voorzieningen, het Koningin Julianaplein en de openbare ruimte tussen de Gaag en de Lookwatering uitgroeien tot een vanzelfsprekende ontmoetingsplek. Verbeterde routes, mobiliteit en zichtbare cultuurhistorie versterken verblijfskwaliteit en voelbare identiteit van Den Hoorn. A.1. Impuls Koningin Julianaplein De samenhang van het Koningin Julianaplein versterken en meer ruimte bieden aan langzaam verkeer, verblijf en groen. • Vergroten van de verblijfskwaliteit, meer groene inrichting en het actief gebruik van het plein • Bieden van flexibele ruimte voor kleinschalige evenementen • Inzetten op een betere ruimtelijke definitie van het plein bij herontwikkeling • Inzetten op levendige uitstraling van gebouwen waar dat mogelijk is • Realiseren van een ontmoetingsfunctie in de plint bij herontwikkeling van De Hoornbloem A.2.

Aantrekkelijk wandelrondje Dorpscentrum Een aantrekkelijk wandelrondje realiseren dat het Julianaplein, de Beatrixstraat, de Dijkhoornseweg, de Hoornsekade en de Parochiekerk met elkaar verbindt. • Verbeteren van de openbare ruimte met nadruk op voetganger en fietser • Waar mogelijk faciliteren van ondernemers bij initiatieven die de aantrekkelijkheid van dit centrumgebied verbeteren A.3. Parochiekerk St. Antonius & St. Cornelius als ankerpunt binnen het dorpshart De Parochiekerk St. Antonius & St. Cornelius sterker positioneren als betekenisvolle ontmoetingsplek binnen het dorpshart. • In gesprek gaan met kerkbestuur en gemeenschap over het verbreden van de betekenis van de kerk als ontmoetingsplek voor alle dorpsbewoners • Voortbouwen op de Kerkenvisie als inhoudelijk vertrekpunt Referentiebeeld: La Place du Village in het Franse dorp Breuil-Bois-Robert Referentiebeeld: Tentoonstelling in de Grote Kerk Veere, nieuwe invulling “wE MISSEN EEN ONtMOEtINgSPLEk Nu DE hOORNbLOEM VERDwIjNt. EEN PLEk VOOR EEN PRAAtjE, EEN kAARtjE LEggEN, gEwOON SAMEN zIjN.“ hOE IS hEt Nu? 36 A. Gebiedsopgave Centrumgebied A.4. Wijkvernieuwing omgeving Oranje-Nassauplein De omgeving van het Oranje-Nassauplein vernieuwen door verdichting, kwaliteitsverbetering van de buitenruimte en samenhang met omliggende opgaven.

• Onderzoeken van mogelijkheden voor verdichting binnen de verouderde voorraad • Verbinden van de ontwikkeling met de ambities voor het Koningin Julianaplein • Verbeteren van de kwaliteit van de buitenruimte • Integreren van de vernieuwing van de Mariaschool A.5. Mobiliteitsaanpak omgeving Hoornseweg De mobiliteitsstructuur rond de Hoornseweg verbeteren door verkeer beter te ordenen en het dorpshart veiliger en verblijfsvriendelijker te maken. • Afwaarderen en herinrichten van de Hoornseweg, Hoornsekade en Hoornsewal • Herinrichten van de kruising Woudseweg, Rijksstraatweg, Hoornsewal en Hoornseweg • Organiseren van de primaire verkeersafwikkeling via de Zuidhoornseweg • Inzetten op autoluwere straten binnen het dorpshart • Afstemmen van de mobiliteitsaanpak op de snelfietsroute vanuit de MRDH via de Hoornsekade naar de Buitenwatersloot in Delft A.6. Cultuurhistorische herkenningspunten en structuren zichtbaar maken De cultuurhistorische lijnen en structuren van Den Hoorn zichtbaarder maken in de openbare ruimte en in de routes door het dorp. • Onderzoeken hoe historische lijnen en structuren uit het tuinbouwverleden gebieden logischer en leesbaarder met elkaar kunnen verbinden • Versterken van een voelbare historische identiteit in het dorp Oneens Eens 29% 71% Ik wil graag meer groen in mijn dorp, ook als dit betekent dat er minder ruimte is voor de auto 5.

ROutEkAARt 5.2 DEN hOORN Oneens Eens 85% 15% Mijn dorp heeft voldoende ontmoetingsplekken waar ik graag met mijn vrienden afspreek 37 5. ROutEkAARt 5.2 DEN hOORN B. Gebiedsopgave Groenblauwe Loper De Groenblauwe Loper maakt het landschap beleefbaar tot in Den Hoorn. Met uitnodigende routes, herkenbare entrees, transformatie langs de Gaag en een samenhangend groen- en sportlandschap ontstaat een samenhang tussen dorp en buitengebied. B.1. Groen-Blauwe Loper: Den Hoorn – Op Hodenpijl - Schipluiden Een aantrekkelijke groen-blauwe structuur ontwikkelen tussen het centrumgebied van Den Hoorn, het Bijzonder Provinciaal Landschap en Schipluiden, in het gebied rond de Gaag. • Verbinden en uitlichten van karakteristieke plekken, waaronder De Hodenpijl • Realiseren van aantrekkelijke en veilige fiets- en wandelroutes, ook in de avond • Integraal aanpakken van klimaatopgaven • Onderzoeken hoe oude kerkepaden weer beleefbaar en toegankelijk kunnen worden B.2. Sportlandschap Kerkenpolder - Keenenburg Het sportlandschap van Kerkenpolder en Keenenburg versterken door recreatieve routes beter te verbinden en de ruimte efficiënter te benutten. • Verkennen van samenwerking met de gemeente Delft bij de verdere uitwerking van deze opgave B.3.

Transformatie omgeving brandweerstation De omgeving van het brandweerstation transformeren tot een schakel tussen het centrumgebied en het entreegebied, met ruimte voor wonen en een sterkere verbinding met het dorpshart. • Transformeren van bedrijvigheid naar woningbouw • Doorzetten van de groen-blauwe loper richting het dorpshart • Focussen op de driehoek Kickerkade-Gaag • Onderzoeken van opschaling van het transformatiegebied richting de Woudseweg B.4. Ontwikkeling Hooipolder-Zuid Hooipolder-Zuid ontwikkelen als een hoogwaardig, groen en toekomstbestendig bedrijventerrein met nadrukkelijke aandacht voor duurzaamheid en een kwalitatieve overgang van de bebouwde omgeving naar het buitengebied, waaronder een voor voetgangers en fietsers goed toegankelijke landschappelijke structuur langs de Gaag (en de Zuidhoornseweg). Langs de Rijksstraatweg kan daarbij ondergeschikt ruimte worden geboden aan woningbouw, mits deze ruimtelijk en landschappelijk goed wordt ingepast. • Binnen de gemeentelijke sturingsmogelijkheden inzetten op een profiel van bedrijvigheid dat zorgt voor lokale werkgelegenheid en past bij, en kwaliteit toevoegt aan, het profiel van Den Hoorn als verbindend dorp tussen stad en land, met economische accenten op mkb en (hightech)bedrijven die een bijdrage leveren aan agrarische innovatie en voedseltransitie. B.5.

Entree: Woudseweg De entree aan de Woudseweg versterken als aantrekkelijk en herkenbaar gebied voor voetganger en fietser. • Verbeteren van de routes voor voetgangers en fietsers door het entreegebied • Versterken van de vindbaarheid van publieksfuncties Oneens Eens 13% 87% Ik vind dat het omringende landschap echt bij mijn dorp hoort Referentiebeeld: Fietspaden in Park Lingezegen in Bemmel “wAt Ik NOg ERg MIS IS EEN LEuk MuLtIFuNctIONEEL NAtuuRLIjk REcREAtIEgEbIED... wAtER, StRAND, SPEELtuIN, NAtuuRSPEELtuIN EN bOS...“ hOE IS hEt Nu? C. Verkenning Woudse Droogmakerij Het toekomstpotentieel van de Woudse Droogmakerij verkennen. 38 5.3 SchIPLuIDEN De routekaart voor Schipluiden maakt concreet hoe we de visie voor Schipluiden waar willen maken. We onderscheiden twee gebiedsopgaven, twee verkenningen en een aantal overkoepelende opgaven. De gebiedsopgaven leggen de focus op de groenblauwe loper (samen met Delft en Den Hoorn) en het dorpshart. Daarnaast verkennen we woningbouw in de Zuidflank en een verbetering van het gebied rond de Gaagweg. Tenslotte is er een aantal opgaven voor het hele dorp: de ontwikkeling van verschillende kleinere ontwikkellocaties, het clusteren en herontwikkelen van voorzieningen, het faciliteren van woningsplitsen, het maken van veilige en aantrekkelijke verbindingen voor langzaam verkeer binnen het dorp en het inzetten op deelmobiliteit.

Overkoepelende Speerpunten: • Herontwikkelen van locaties binnen het dorp, met focus op ouderen en jongeren • Inzetten op ontwikkeling die past bij de context • Uitgaan van maximale bouwhoogtes van in prin- cipe 4 tot 6 lagen. Werken binnen deze band- breedte vraagt om aantoonbaar kwalitatieve inpassing • Clusteren van voorzieningen, met herontwikkeling naar woningbouw waar dat passend is • Bepalen van kansen op basis van een nieuw voorzieningenonderzoek • Bewaken van een goede balans tussen inwo- neraantal en het voorzieningenniveau als uit- gangspunt • Versoepelen van regelgeving en faciliteren van woningsplitsing en aanleunwoningen op eigen kavel in combinatie met mobiliteits- en parkeerbeleid • Investeren in veilige en aantrekkelijke binnendorpse langzaamverkeersverbindingen • Stimuleren van het gebruik van deelmobiliteit • Rekening houden met de integrale klimaatopgaven, mede door klimaatadaptief bouwen 5.

ROutEkAARt (c) OpenStreetMap.org contributors (c) OpenStreetMap.org contributors (c) OpenStreetMap.org contributors P P V: Gaagweg GO: Dorpshart GO: Zuidflank GO: Groenblauwe loper SCHIPLUIDEN Legenda Entrees en identiteit (herkenning, orientatie, beeldkwaliteit) Gebiedsopgave Molen Puzzelopgave Groen, landschap en recreatie (groen, open ruimte, ontspanning) Programma en ontwikkeling (ruimtelijke functies en veranderen) Mobiliteit en routes (bewegen door het gebied) Opgaven en aandachtspunten (strategische en ruimtelijke vraagstukken) Representatieve dorpsentree Representatieve regio-entree Groenvoorziening Sportcluster Onderzoek clusteren voorzieningen Ruimte voor bedrijvigheid Woningbouw Fietsroute Wandelroute Golfbaan Voetbalvelden ParkeerhubP Schuifruimte Transformatie Wijkvernieuwing Onderzoek verkeersstructuur Onderzoek openbare ruimte Dorpscentrum Historische trambrug Kerk Waterrecreatie Integraal recreatieplan (+Delft) Verkenning Herkenningspunt kasteel Keenenburg voor bezoekers 39 A. Gebiedsopgave: Groenblauwe Loper Met de Groenblauwe Loper ontstaat een representatief en aantrekkelijk entreegebied voor Schipluiden. Met uitnodigende routes, herkenbare entrees, transformatie langs de Gaag en een samenhangend groen- en sportlandschap ontstaat een samenhang tussen dorp en landschap. A.1.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://middendelfland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/27b32bc6-8e51-4339-b021-84cace29f62b?agendaItemId=5691034b-8c71-4d07-81ef-8263cdbd2d48