B 25082 Projectteam Wijk van de Toekomst

Del , 19 maart 2025 Aan:

Colleges, Gemeenteraden en Verenigde Vergadering regio Delfland

Van:

Bestuurlijke Watertafel Delfland / Projec eam Wijk van de Toekomst

Betre : Aanbieding resultaten Project Wijk van de Toekomst Geachte colleges, raden en verenigde vergadering, Hierbij sturen wij u vol trots de resultaten van de gezamenlijke inspanningen van gemeenten, hoogheemraadschap, waterleidingbedrijven en provincie van het project “Wijk van de Toekomst”. Wij hopen dat u deze resultaten als inspira e tot u wilt nemen! Onze regio kenmerkt zich door een hoge mate van verstedelijking en een grote woningbouwopgave. Tegelijker jd is er kwetsbaarheid voor weersextremen zoals hi e, droogte en wateroverlast. Zoals gebleken is uit de laatste KNMI’23 klimaatscenario’s zullen ook voor onze regio de weersextremen in de toekomst toenemen. Om deze reden hebben de drie ambtelijke netwerken van onze bestuurlijke watertafel in de regio Delfland, te weten het Netwerk Waterketen Delfland (NAD), het Netwerk Schoon en Gezond Water en het Netwerk Klimaatadapta e, besloten samen een project uit te voeren om meer rich ng, kennis en inspira e te kunnen geven over het omgaan met de uitdagingen van water en klimaatadapta e in de wijk van de toekomst. Gezien de grote woningbouwopgave die wij kennen, vinden wij het belangrijk om goed na te denken over de wijze waarop we invulling geven aan water en klimaatadapta e, inclusief de daarbij gewenste kwaliteit van onze leefomgeving. Het project hee geleid tot een aantal verschillende resultaten: -

11 leidende principes voor de toekomstbestendige ontwikkeling van onze wijken en woningbouwopgave; Een handboek voor het watervriendelijk en klimaat adap ef ontwikkelen van wijken; Een verkenning naar de prak sche wijze waarop we waterkwaliteit kunnen meenemen in de stedelijke ontwikkeling; Een aantal webinars over uitvoering en beheer van toekomstvaste maatregelen, ook in bestaand stedelijk gebied.

U vindt in de bijlage van deze brief meer informa e over deze resultaten in vier factsheets. Nadere informa e is beschikbaar bij uw ambtenaren en op de website van NAD: link naar: www.waterketendelfland.nl

Wij hopen dat onze uitkomsten een inspira e kunnen vormen bij uw werk. Met vriendelijke groet, Projec eam Wijk van de Toekomst

De leidende principes factsheet leidende principes voor een wijk van de toekomst als basis voor toekomstige ontwikkelingen

Welke principe zijn van belang om een Wijk van de Toekomst te realiseren? Met die vraag zijn, op basis van een gezamenlijke verkenning, elf leidende principes benoemd om invulling te geven aan de Wijk van de Toekomst. De leidende principes zijn opgebouwd vanuit drie hoofdprincipes namelijk circulariteit, ruimtelijke kwaliteit/schoon en gezond en klimaatadaptatie. In het samengestelde document worden per leidend principe concrete voorbeelden uit de regio als inspiratie aangedragen.

Regio Delfland wil zich sterk maken om samen met elkaar een Wijk van de Toekomst te ontwikkelen. Het doel hiervan is om, verder dan de huidige voorschriften en leidraden, perspectief te bieden voor een integrale wijkontwikkeling waarbij waterkwaliteit, biodiversiteit, klimaatadaptie en circulariteit bij elkaar komen. Hiermee willen wij inspiratie aan elkaar bieden en tegelijkertijd ook een gezamenlijke basis bieden om in de komende jaren / decennia op voort te borduren in de brede blauw/groene ontwikkeling van het bebouwd gebied van onze regio.

Er liggen grote opgaven in onze regio. Niet alleen op gebied van woningbouw, maar ook op gebied van energie, klimaatadaptatie, natuur, landschap, stikstof, landbouw, waterkwaliteit etc. De toch al grote complexiteit in het beheer en de inrichting van de openbare ruimte wordt daarmee niet makkelijker; een complexe ruimtelijke puzzel waarvoor provincie, gemeenten en het hoogheemraadschap aan de lat staan.

Bouwstenen voor deze puzzel liggen er in een groot aantal landelijke, regionale en lokale sporen zoals de maatlat klimaatadaptatie, de nationale (NOVI), provinciale en lokale omgevingsvisies, het principe van water en bodem sturend etc. Resumerend zien wij niet alleen grote opgaven, maar inmiddels ook nationale en regionale structurerende keuzes en randvoorwaarden op ons af komen. Op basis van deze landelijke sporen zijn we gekomen tot de elf leidende principes voor de regio Delfland. Principes waar we allemaal achter staan, met voorbeelden voor onze eigen regio. Deze geven ons handvatten om invulling te geven aan landelijke en regionale uitgangspunten voor lokale oplossingen.

De 11 Leidende Principes 0. Samen met betrokkenen Klimaatadaptatie 1 Bodem en Grondwater leidend 2 Overstromingsbestendig 3 Gezonde groenblauwe leefomgeving buiten in de wijk Ruimtelijke kwaliteit 4 Vanuit het landschap ontwerpen 5 Natuur en biodiversiteit versterkend 6 Multifunctioneel ruimtegebruik 7 Water wordt schoon en gezond Circulariteit 8 Terugwinning en hergebruik grondstoffen en energie uit water 9 Duurzaam materiaalgebruik en eigenaarschap 10 Gesloten waterbalans

De leidende principes helpen ontwerpers en beleidsadviseurs in hun opdracht om te komen tot toekomstvaste ontwikkelingen in onze woningbouwopgaven.

download de 11 leidende principes en de voorbeelden: kijk op https://www.waterketendelfland.nl/documenten+op+onderwerp/documenten+bij+projecten/HandlerDownloadFiles. ashx?idnv=2969396 voor het hele rapport. kijk voor Wijk van de Toekomst op: https://www.waterketendelfland.nl/overzicht+projecten/wijk+van+de+toekomst

opgesteld door de gezamenlijke watergerelateerde netwerken van Delfland: NAD, Netwerk Waterketen Delfland NKA, Netwerk Klimaatadaptatie werkregio Delfland NSG, Netwerk Schoon en Gezond Water Delfland (c) 2025

Toolbox voor het ontwerpen van een watervriendelijke woonwijk Factsheet Ontwerpen aan de Wijk van de Toekomst

Watervriendelijke woonwijk

Naar een Watervriendelijke woonwijk 21-06-2024

15/74

Hoe verandert het ontwerp voor een nieuwe wijk als je die wijk watervriendelijk en klimaatadaptief ontwikkelt? – Dat was de vraag die Wijk van de Toekomst voorlegde aan de stedenbouwkundig Masterstudent Nancy Nguyen. Met ontwerpen en een systematische toolbox liet zij voor de wijk Fortunapark in Vlaardingen zien dat het veel uitmaakt welke uitgangspunten prevaleren. Gaat men voor waterzichtbaarheid of voor het opvangen van piekbuien? 3. Casestudie Fortunapark

3.2 Visie Fortunapark | Meso-schaal De wijk van de toekomst is een wijk die duurzaam is ingericht en waarbij water als leidend inrichtingsprincipe wordt gebruikt. - met dat uitgangspunt startte het ontwerp. Dat fictieve ontwerp voor Fortunapark in Vlaardingen toont een combinatie van twee oplossingsrichtingen. Waterzichtbaarheid leidt tot een hogere grondwaterstand en meer ruimte voor open (speel-)water in de wijk. Het is goed voor situaties met paalrot en verzakkingsproblematiek, en bij het bewustmaken van bewoners. Opvang van piekbuien leidt in het ontwerp juist tot (groene) ruimte voor opvang en is geschikt in een hogere woningdichtheid. Hoe men, vanuit de uitgangspunten tot zo’n set van maatregelen komt is overzichtelijk vastgelegd in een toolbox en een ‘bouwstenen-catalogus’. Door het balanceren van de watercyclus centraal te zetten en op zoek te gaan naar synergieën tussen water en bodem, groen en landschap, mens en water en leefbaarheid is er een Watervriendelijke woonwijk tot stand gekomen in Fortunapark (Figuur 19).

Hierbij is er een wijk gecreëerd dat voorbereid is voor de natte seizoenen van 2100 door ruimte te gegeven voor een geïntegreerde tijdelijke waterstroming, waar drinkwater op dagelijkse basis wordt bespaard door middel van water te verminderen, water her te gebruiken en te recyclen (100 liter woningen) en waarmee de waterkwaliteit van de polder wordt verbeterd.

In Fortunapark zal water tijdelijk door het groene landschap circuleren, waar het wordt opgevangen, kan infiltreren en kan worden opgeslagen. Opslag voor grijs water vindt ondergronds plaats in de binnenplaatsen of bovengronds in regentonnen. Door het groen te diversificeren kan de infiltratiecapaciteit toenemen en wordt de lichte bodemdaling tegengegaan. Daarnaast kan de bodemdaling verminderd worden door met lichte materialen te bouwen en kunnen er huizen op palen gerealiseerd worden. Hier kunnen synergieën op de pijler, groen en landschap worden gevonden in het verbeteren van de biodiversiteit door gebruik te maken van verschillende vegetatietypen, door het behoud van bestaande bomen en door het creëren van ruimtes voor afbraak. Terwijl de relatie tussen mens en water wordt versterkt door het creëren van de ervaring van de seizoensgebondenheid van water, aangezien natte en droge omstandigheden zichtbare gevolgen 80

hebben voor de stedelijke functies, zoals het publiek park of de binnenplaats (Figuur 20). Daarnaast worden bewoners betrokken en geïnformeerd over de kwetsbaarheid van de hoeveelheid water door ze te laten participeren in hun watereigendom. Water kan namelijk particulier of gemeenschappelijk opgevangen worden. Deze kennisdeling kan worden uitgebreid in het wijkcentrum in het publieke park. Tot slot kunnen de synergieën tussen leefbaarheid en water en bodem gevonden worden in het stimuleren van beweging en het creëren van rustige ruimtes door het minimaliseren van auto’s om meer ruimte voor groen te creëren. Hierdoor wordt vervuiling van zware voertuigen in het grondwater namelijk geminimaliseerd en ontstaat er meer ruimte voor infiltratie. Bovendien wordt de levendigheid en de sociale cohesie bevorderd, bij het creëren van ruimtes zoals het publieke park of de binnenplaatsen. Terwijl het ook een plek geeft voor wateropvang. Door sociale interacties te stimuleren kan er ook een grotere samenwerking plaatsvinden tussen bewoners op het gebied van water gerelateerde kwesties.

Figuur 20: Fortunapark door de seizoenen

Figuur 19: Visie Fortunapark 81

Met wijk van de toekomst willen we op deze manier aandacht geven aan een vroeger moment in het proces, waarbij de hele opzet van een wijk op een klimaatadaptieve en watervriendelijke manier wordt her-overdacht. Hierin krijgen zowel waterzichtbaarheid, waterkwaliteit, wateropvang, maar ook andere klimaatadaptatiethema’s een plek, zoals hittestress en biodiversiteit. Het ontwerp toont ook dat een wijkontwerp bijdraagt aan meerdere doelen, en zo’n ontwerp nooit de directe vertaling is van één uitgangspunt.

Hiermee dragen we bij aan de huidige ontwerppraktijk, waarin we zien dat ‘water en bodem’ steeds belangrijker wordt. Het helpt om meer diepgaande ontwerpervaring op te doen, hoe wateraspecten vanaf het begin van het wijkontwerp mee kunnen worden genomen in het stedenbouwkundig plan.

2. Hoe ontwerp je een Watervriendelijke woonwijk?

B03

2.2. Patronentaal netwerk

Meanderend waterlichaam Referentie Meanderend water in de Vecht (DODelta, 2022)

Hypothese

Mogelijke combinaties

Water meandert van nature en creëert hierdoor meer ruimte voor infiltratie en een betere waterkwaliteit en biodiversiteit.

Theoretisch kader en praktische uitvoering Meanderend water creëert verschillende microhabitats. Doordat water op verschillende snelheden en dieptes stroomt, is er dus meer ruimte voor verschillende dieren en planten (Clothier & Zeedyk, 2009). De kronkels verbeteren daarnaast de circulatie, doordat het water meer in contact komt met zuurstof en hiermee dus de waterkwaliteit verbetert (Boeren, 2022). Tot slot vormen meanderende watergangen ook ruimte voor infiltratie. Figuur 4: Patronentaal netwerk 16

17

Behoort tot strategie

2. Hoe ontwerp je een Watervriendelijke woonwijk? 2.3. Bouwstenen

B03

Meanderend waterlichaam

B04 Referentie Meanderend water in de Vecht (DODelta, 2022)

Hypothese

Mogelijke combinaties

Mogelijke combinaties

Een grindkoffer draagt bij aan het beperken van wateroverlast en beschermt tegelijkertijd de grondwaterkwaliteit.

Theoretisch kader en praktische uitvoering

Theoretisch kader en praktische uitvoering

Meanderend water creëert verschillende microhabitats. Doordat water op verschillende snelheden en dieptes stroomt, is er dus meer ruimte voor verschillende dieren en planten (Clothier & Zeedyk, 2009). De kronkels verbeteren daarnaast de circulatie, doordat het water meer in contact komt met zuurstof en hiermee dus de waterkwaliteit verbetert (Boeren, 2022). Tot slot vormen meanderende watergangen ook ruimte voor infiltratie.

18

Referentie Grind strook (Huisje Boompje Beter, n.d.)

Hypothese

Water meandert van nature en creëert hierdoor meer ruimte voor infiltratie en een betere waterkwaliteit en biodiversiteit.

Figuur 5: Bouwstenen

Grindkoffer

42

Een kuil met een worteldoek, gevuld met grind, wordt een grindkoffer genoemd. Regenwater kan langzaam in de bodem worden opgenomen, zonder dat de bodem dichtslipt. Met behulp van het worteldoek kan worden voorkomen dat zand en gronddeeltjes tussen het grind komen. Bovendien kan een grindkoffer naast wegen worden aangelegd als verzamelpunt voor vervuilende stoffen van voertuigen. Hierdoor wordt voorkomen dat de vervuilende stoffen in de bodem terechtkomen (Joostdevree, n.d.-a). 19

Behoort tot strategie

In een workshop met stedenbouwkundigen en waterspecialisten is met deze resultaten geoefend. Dit gesprek tussen de water- en ontwerpwereld blijkt van immens belang. De werkprocessen waarin men zit zijn zeer verschillend, maar de wederzijdse kennis heel belangrijk om tot een nieuwe inrichting te komen. Deze ervaring zetten we voort in workshops tussen stedenbouwkundigen en hydrologen, waarbij zowel de specifieke inhoudelijke kennis als het afstemmen van de processen centraal zal staan. 42

Behoort tot strategie

De toolbox en de ‘bouwstenen-catalogus’ zijn, ook zonder workshop, goed bruikbaar bij het inzichtelijk maken van ontwerpkeuzes en bijbehorende maatregelen. Die kunnen door zowel ontwerpers als door andere partijen worden gebruikt om de maatregelen inzichtelijk te krijgen. De toolbox bouwstenen en decatalogus catalogusisisniet nietlimitatief: limitatief: heb heb je zelf aanvullingen? mail ze ons! inmiddels ook nationale en regionale structurerende keu

download het handboek hier: via site Wijk van e Toekomst: https://www.waterketendelfland.nl/overzicht+projecten/wijk+van+de+toekomst via de TU Delft: https://resolver.tudelft.nl/uuid:d2acde9e-5e9b-4109-ac3c-5fe1a8088bff

opgesteld door de gezamenlijke watergerelateerde netwerken van Delfland: NAD, Netwerk Waterketen Delfland NKA, Netwerk Klimaatadaptatie werkregio Delfland NSG, Netwerk Schoon en Gezond Water Delfland (c) 2025

afbeeldingen: (c) Nancy Nguyen (2024) Handboek voor het ontwerpen van een watervriendelijke woonwijk, TU Delft

jken

met

Stappenplan waterkwaliteit Hydrologische studie Pasgeld factsheet Waterkwaliteit Wijk van de Toekomst

Waterkwaliteit blijkt een onderbelicht thema bij klimaatadaptatie en de regionale waterketen. Dat bleek uit de 11 Leidende principes die voor Wijk van de Toekomst zijn opgesteld. Wanneer we Afbeelding: Spieringweteringweg (met zicht op de bodem), Sion die principes naast het convenant Klimaatadaptief Bouwen van de provincie Zuid-Holland leggen, blijkt aan waterkwaliteit nog weinig aandacht te worden besteed. Dit was de aanleiding voor een hydrologische studie voor de wijk Pasgeld, met een helder stappenplan om de inrichting en het beheer te verbeteren. De hydrologische studie Pasgeld (een Water Systeem Ana- uit het oog verloren. Ook wordt gekeken naar de toekomst lyse) is gekoppeld aan de waterkwaliteitsverkenning van bij een veranderend klimaat en welke habitats/natuurtypes de polder (een eerste verkenningen voor bronnenonder- we willen en kunnen realiseren. Voor het gebied Pasgeld is 69 Wijk van de Toekomst: het stappenplan waterkwaliteit zoek). Op basis daarvan zijn een aantal algemene stappen deze aanpak toegepast. voorgesteld die men kan doorlopen om de waterkwaliteit Advies Pasgeldte verbeteren.

Door de inbij nieuwbouw-ontwikkelingen richting van het watersysteem hier slim in te betrekken, Belangrijkste aanbevelingen kan zowel de belevingswaarde voor omwonenden als de Voor het verkrijgen van een goede waterkwaliteit in Pasgeld ligt de ecologischebelangrijkste waarde (waterkwaliteit, biodiversiteit) worden keuze op watersysteemniveau. Geadviseerd wordt het vergroot. watersysteem Pasgeld te isoleren in combinatie met het in beweging houden van het water, flexibel peilbeheer en een helofytenfilter (infiltratietype). In een droge warme zomer (die steeds vaker zal optreden) zal relatief veel polderwater worden ingelaten, maar zorgen de watercirculatie in samenhang met interne zuivering naar verwachting voor een voldoende goede kwaliteit. Indien over 10 jaar (of langer) het inlaatwater uit de polder voldoet aan KRWdoelstellingen is de kans op een goede waterkwaliteit naar verwachting groter.

• Stem bomen langs het water af in combinatie met de waterkwaliteit

Wanneer het isoleren van het watersysteem vanuit waterkwantiteit (droge voeten) ongewenst is, kan worden gekozen voor de variant doorspoelen, in combinatie met een zandfilter.

• Stel een beheerplan op waarin maaibeheer, actief rietbeheer, baggerbeheer en beheer van bomen (langs het water) worden uitgewerkt en voor het beheerplan uit.

Hierbij worden de ambities van andere thema’s als veiligheid, klimaatadaptatie, recreatie, waterhuishouding niet

Aanvullend worden in ieder geval de volgende bouwstenen, gericht op een optimale waterkwaliteit aanbevolen: • Filter het afstromend hemelwater zoveel mogelijk in wadi’s, raingardens of bodempassages • Leg robuuste natuurvriendelijke oevers aan • Breng variatie aan in de waterdiepte • Breng aanvullende voorzieningen aan als vissenbossen, dood hout en wilgentenen met gele plomp

Home with

Foto: Pim de Kwaadsteniet

• Stel een monitoringsplan op en monitor

Toepassing van bovenstaande maatregelen (aangevuld met andere genoemde adviezen in het rapport) is maatwerk en vraagt nadere afstemming met andere belangen en een afweging van benodigde ruimte en de kosten. Aanbevolen wordt om het gezamenlijke effect van de toe te passen maatregelen te kwantificeren en toetsen aan de geformuleerde ambitie. Met deze studie hebben we de haalbaarheid van deze ambitie positief in beeld gebracht. Hopelijk inspireert dit ook iedereen die werkt aan de Wijk(en) van de Toekomst! Home with solid fill

Het rapport doet voor nieuwe wijkontwikkeling een voorstel op basis van 6 stappen om te komen tot een betere waterkwaliteit: 1

agenderen van het thema waterkwaliteit

4

Agendeer waterkwaliteit als thema zo vroeg mogelijk in het planproces. Koppel waterkwaliteit aan thema’s als biodiversiteit, waterkwantiteit,klimaat en duurzaamheid. Label het thema waterkwaliteit positief.

2

oriënteren op het ontwerpen en analyse Breng naast de huidige toestand ook de belangrijkste knelpunten voor waterkwaliteit in beeld en analiseer de oorzaken daarvan. Gebruik hierbij de ecologische sleutelfactoren (ESF’s) en/of gebruik de stresstest waterkwaliteit.

3

ambiëren - welke kwaliteit is gewenst? Het is belangrijk om vroeg in het planproces de ambities voor waterkwaliteit vast te stellen. Tijdens het planproces kun je dan telkens toetsen of nog aan de ambities wordt voldaan en of er aanvullende maatregelen nodig zijn.

ontwerpen Voor het ontwerp van een kwalitatief goed waterhuishoudkundig systeem is het tijdens het ontwerp belangrijk te letten op een structuur van bouwstenen voor een goede chemische en biologische waterkwaliteit.

5

beheren (en onderhouden) Misschien wel de belangrijkste fase om de ambities werkelijk te halen. Zorg in het beheerplan op zeven punten voor het vastleggen van een waterkwaliteit-bevorderend beheer.

6

monitoren Met monitoren wordt duidelijk of de doelen en ambities zijn gerealiseerd en kunnen inrichting en beheer worden bijgesteld. En misschien wel het belangrijkste: door te monitoren wordt veel geleerd bij het werken aan de Wijk van de Toekomst. 1. Agenderen

21

Wijk van de Toekomst: het stappenplan waterkwaliteit 1. Agenderen

Streefbeeld/ecosysteemtoestand Voorstel Ambitie Pasgeld: Zichtbaar plus en indien mogelijk Levendig 2. Oriënteren

2. Oriënteren 3. Ambiëren

Stap 3, casus Pasgeld

3. Ambiëren 4. Ontwerpen

4. Ontwerpen 5. Beheren

5. Beheren 6. Monitoren

6. Monitoren

stap 3 ambitie, voorbeelduitwerking Pasgeld. p.21 uit genoemd rapport Home with solid fill

Het rapport “Wijk van de Toekomst: stappenplan waterkwaliteit” brengt helder de zes stappen van het proces in beeld. Het is door zijn voorbeelden goed bruikbaar in vele situaties van inrichting en beheer van watergangen, gericht op het verbeteren van de waterkwaliteit.

link Lees hier het rapport: rapport stappenplan waterkwaliteit kijk voor Wijk van de Toekomst op: https://www.waterketendelfland.nl/overzicht+projecten/wijk+van+de+toekomst

opgesteld door de gezamenlijke watergerelateerde netwerken van Delfland: NAD, Netwerk Waterketen Delfland NKA, Netwerk Klimaatadaptatie werkregio Delfland NSG, Netwerk Schoon en Gezond Water Delfland (c) 2025

10 oktober 2023

Webinars NAD Effectiviteit van Klimaatadaptatie-maatregelen COP Klimaatadaptatie in bestaand bebouwd gebied Netwerk Klimaatadaptatie Delfland

factsheet leren van maatregelen, Wijk van de Toekomst

verbeelding watersysteem Maassluis

Cromvlietpark Den Haag

Er is een groeiende behoefte om ervaringen te delen van

Het opvangen en vasthouden van regenwater wordt

adaptatie Delfland en de COP Klimaatadaptatie in oktober

(Gemeente Den Haag) deelden hun soms verschillende en

Werken maatregelen wel? – Een vraag voor uitvoerders, maar van ook concrete,klimaatadaptieve toegepaste maatregelen voor klimaatadaptatie. eenpraktische steeds groter aandachtspunt bij het voorkomen voor hendedie deze maatregelen uitdenken en voorschrijven. de Webinarsvan “Effectiviteit van KliHoe zien maatregelen eruit? Hoe werken de ingrepen? droogte en deInwaterregulering de stad. Twee voorWas het lastig ze aan te leggen? Wat komen zijn de ervaringen in experts beelden aan uit dehet regio, waarbij omteverschillende redenen maatadapatatie maatregelen” praktische woord, om laten zien wat hun gebruik, beheer en onderhoud? voor een gelijksoortige oplossing is gekozen. Marc van der ervaringen zijn bij aanleg en gebruik van specifieke klimaatadaptieve maatregelen. Speciaal geDaarvoor organiseerden het NAD, samenwerking Klimaat- Leeuw-Damee (Gemeente Maassluis) en en Arthur Hagen richt op maatregelen in het bestaand stedelijk gebied. Zowel goede slechte ervaringen worden gedeeld. 2023 een derdeals webinar. vaak gedeelde ervaringen. De laatste tijd worden er steeds meer klimaatadaptieve organisatie: maatregelen Herbert Bosbedacht en uitgevoerd.

Helpen die maatregelen op de manier dat was voorzien? En hoe was het proces Floor Huis in ‘t Veld om de maatregel uit te voeren? Welke obstakels kwam men Guido van Leeuwen tegen? waren positieve ervaringen? MichielWat Brouwer Onderwerpen die aan bod zijn gekomen zijn onder andere het toepassen van wateropslag in de bodem, het toepassen van groene parkeerplaatsen, het infiltreren van regenwater in de bodem en onder de weg en het toepassen van wadi’s.

Hierachter vier nieuwe ‘projectbladen’ als verslag van de Het delenen van deze ervaringen gebeurt in webinars, verhalen gedeelde ervaringen van het webinar. waarbij ervoor wordt gezorgd dat de omgeving veilig is om èchte Wilt u de projectbladen van de eerdere webinars ook ervaringen te -delen. Datuishier: nog NAD-COP wel eens webinars lastig – vertellen downloaden? die vindt dat het niet gelukt is. Of, vaker nog, dat je niet precies wéét of het gelukt is, dat je nog geen resultaten hebt. Maar in de beslotenheid van een webinar komen toch de vragen en enthousiaste verhalen boven, die tot uitwisseling van kennis en ervaringen leiden.

blad

De projectbladen

In het project Wijk van de Toekomst proberen we het hele palet van klimaatadaptatie te beslaan, van ontwerp tot uitvoering. Dat is de kracht van de samenwerking van de netwerken. De webinars hebben een belangrijke rol in het delen van concrete, uitgevoerde maatregelen, aangevuld met echte praktijkervaringen. Daarmee zijn ze een onmisbare schakel in het proces waarin ‘Klimaatadaptatie’ zich nu bevindt, tussen scherpere uitgangspunten en doelen en meer inzicht in het effect van maatregelen.

x.x ieve maatregelen

it van Klimaatadapt

webinars Effectivite

01-11-2022 23-02-2023 10-10-2023

webinar 1 webinar 2 webinar 3

Plaats

Blad Onderwerp Afvoergoot

1.2

Polderdak

1.3

Rockflow

1.4

Afkoppelen

1.5

Groen parkeren

1.6

Aquaflow

2.1

Herinrichting Van Rijnstra

2.2

Wadi

at

Holle weg en lavaverharding en permeogoot

2.4

Herinrichting Plantage

band

2.6 2.7

met holle heipaal Groen parkeren met TTE

3.1 3.3

van Rijnstraat, De Lier Maasland

Plantsoen met verdiepte Oppervlakkig afstromen

2.5

Gemeente

contact

Ewald Oude Luttikhuis Leidschendam-Voorburg Ewald Oude Luttikhuis Leidschendam-Voorburg Voorburg Ewald Oude Luttikhuis rg Voorbu LeidschendamVoorburg Okke van der Linden Delft Delft Okke van der Linden Delft Delft Okke van der Linden Delft Delft André Tieleman d Westlan De Lier André Tieleman Westland van Rijnstraat, De Lier

Leidschendam

1.1

2.3

2 Verslag Webinar 01nov2 Verslag Webinar 23feb23 Verslag Webinar10okt23

Ondergrondse wateropslag Ondergrondse wateropslag

Plantage, Maasland Plantage, Maasland Plantage, Maasland Kwartelsingel Cromvlietpark

Westland

André Tieleman

Midden-Delfland Midden-Delfland

Edwin Blom

Midden-Delfland Midden-Delfland

Edwin Blom

Maassluis Den Haag

Edwin Blom

Edwin Blom Marc van der Leeuw-Damee Arthur Hagen

Kennis over de werkelijke aanleg en beheer van klimaat adaptieve maatregelen zijn onontbeerlijk. De ervaringen van collega’s onvervangbaar belangrijk. De webinars bieden een plek om ontspannen te praten over de werkelijke ervaringen. Alle bijeenkomsten worden geregistreerd en kunnen worden teruggekeken. Van ieder verhaal maken we productbladen die je kan downloaden.

links terugkijken: https://www.waterketendelfland.nl/kennis/nad+webinars+en+lunchlezingen/webinars+over+effectiviteit+klimaatmaatregelen/default.aspx via deze link vind je ook de productbladen. kijk voor Wijk van de Toekomst op: https://www.waterketendelfland.nl/overzicht+projecten/wijk+van+de+toekomst

opgesteld door de gezamenlijke watergerelateerde netwerken van Delfland: NAD, Netwerk Waterketen Delfland NKA, Netwerk Klimaatadaptatie werkregio Delfland NSG, Netwerk Schoon en Gezond Water Delfland (c) 2025