B 24024 bijlage Jaarstukken 2023

HARNASCH POLDER

JAARSTUKKEN 2023 BEDRIJVENSCHAP HARNASCHPOLDER

Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.

Jaarverslag

1.1

Voorwoord

1.2

Progra m ma vera ntwoordi ng

1.2.1 1.2.2 1.3

Programma Ontwikkeling Harnaschpolder Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat 2023

2 2 2 4 4 5

Paragrafen

5

1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.6 1.3.7 1.3.8

5 5

Paragraaf lokale heffingen Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Financieringsparagraaf Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf verbonden partijen Paragraaf grondbeleid Risicoparagraaf

6

6 7 7 7

8

1.4

Rechtmatigheid

9

2.

Jaarrekening

2.1

Inleiding

2.2

Overzicht van baten en lasten over 2023

12 12 12

2.3

Balans per 31 december 2023

13

2.4

Toelichting algemeen

13

2.4.1 2.4.2

13 14

2.5

2.6

Baten en lasten Grondslagen voor de waardering en resultaatbepaling

Toelichting op het overzicht van baten en lasten over 2023

17

2.5.1 2.5.2 2.5.3 2.5.4

17 19 19 19

Lasten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Baten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Incidentele baten en lasten Wet Normering Topinkomens (WNT) tabel

Toelichting op de balans per 31 december 2023

2.6.1 2.6.2 2.6.3

Activa Passiva Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen

21 21 23 24

2.7

Overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld

25

2.8

Rechtmatigheldsverantwoording

25

3.

Overige gegevens

25

3.1

Gebeurtenissen na balansdatum

25

3.2

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

25

1. Jaarverslag 1.1

Voorwoord

Dit voorwoord bij het jaarverslag en de jaarrekening 2023 van het Bedrijvenschap Harnaschpolder geven u een beeid van de activiteiten gedurende dit jaar.

Bouwplannen De bedrijven Ty-Le en Technische Unie hebben de bouvwerkzaamheden iangs de Harnaschdreef afgerond en de combinatie Temmink-Keyzer heeft in december de naastgeiegen kavei afgenomen en is die maand gestart met de bouw van hun pand. De kavel voor woningbouw aan de Vrij-Harnasch is uitgegeven en ontwikkelaar Locus is onder de naam Brein gestart met de ontwikkeling van 5 woningen. Ter Steege heeft het door hen zelf ontwikkelde kantoorpand aan de Vrij-Harnasch in gebruik genomen.

Uitgiftes In december 2023 is een kavel van 2,5 ha langs de Harnaschdreef aan de gemeente Midden-Delfland geleverd. In afwijking van het bestemmingsplan is de gemeente voornemens om een deel van deze kavel gedurende een periode van 5 jaar te gebruiken ten behoeve van de huisvesting van viuchtelingen. De gemeente Midden-Deifland maakte hierbij gebruik van een reeds bestaande ruimte-reservering iangs de Harnaschdreef en zai de kaveis, na het tijdelijk gebruik, ten behoeve van bedrijfshuisvesting op de markt aanbieden. De uitgifte van de overige kavels langs de Harnaschdreef is vertraagd in afwachting van de besluitvorming van de gemeente Midden-Deifland over de huisvesting van vluchtelingen. In december hebben de bedrijven Reurings en Maximator te kennen gegeven de gesprekken over grondreserveringen te wiiien hervatten. De mogelijke kavel voor Reurings maakt deel uit van de aan de gemeente verkochte gronden. Het Schap zal de gemeente faciliteren in de uitgifte. Aan de Sionsdreef is de uitgifte aan Kwik-Fit uitgesteld tot begin 2024. De indexering en reserveringsvergoeding iopen door, zodat deze vertraging geen financiële gevolgen heeft. De benodigde vergunningen zijn in 2023 onherroepelijk geworden. Aan de Sionsdreef resteert nog één kavei waarvan de reservering in 2023 is beëindigd zodat de kavel weer beschikbaar is gekomen om aan te bieden aan nieuwe gegadigden.

Hiervoor hebben zich reeds enkele partijen gemeid.

Procedures Vooruitlopende aan de uitgiften aan Delta, Koninklijke Bibliotheek en Montrieurs aan De Gantei zijn in 2023 de bestemmingen in nauwe samenwerking met de gemeente Midden-Delfland en de initiatiefnemers uitgewerkt en onherroepelijk geworden. Montrieurs en Deita hebben vervolgens een omgevingsvergunning aangevraagd. KoninWijke Bibliotheek is de gestart met de voorbereidingen van de vergunningaanvraag.

Openbare ruimte De kruising Vrij-Harnasch/Harnaschdreef is in 2023 verbeterd. Dit is mogelijk gemaakt met een subsidie van de MRDH en in samenwerking met de gemeente Midden-Delfland. Daarnaast is er met de gevestigde partijen aandacht besteed aan de realisatie van de groene inrichting van hun kavels.

Parkmanagement Het Bedrijvenschap heeft beiang bij een actieve rol van de Parkmanagement Vereniging. Dankzij de uitgiftevoorwaarden van het Bedrijvenschap is iidmaatschap verpiicht. Met deze uitgangspositie heeft het bestuur van de parkmanagementvereniging een aantal zaken opgepakt zoals cameratoezicht en afstemming met bedrijven over de openbare ruimte. Het tijdelijke gebruik door de Parkmanagement Vereniging van de kavel aan de Vrij-Harnasch voor parkeren is in november beëindigd omdat er te weinig vraag was naar een pubiieke parkeervoorziening. Het Bedrijvenschap is in december in gesprek gegaan met de eerste geïnteresseerden voor deze kavel.

Beëindiging Bedrijvenschap Met het opstarten van de uitgifte van de iaatste kavels heeft het Bedrijvenschap het iiquidatieproces opgestart. De wettelijk vereiste aanpassing van de gemeenschappelijke regeling is voorbereid voor

2

besluitvorming in 2024 en met de gemeente Midden-Delfland zijn afspraken gemaakt over het afronden van de werkzaamheden in de openbare ruimte. Samengevat stond 2023 in het teken van de ruimtelijke procedures langs de Gantel en het traject rond de verkoop van de gronden aan de gemeente Midden-Delfland. Met de liquidatie van het Bedrijvenschap is een aanvang gemaakt. We hebben er vertrouwen in dat dit alles in de komende periode tot levering van gronden en afronding van werkzaamheden zal leiden.

Casper van der Feltz Directeur Bedrijvenschap Harnaschpolder

3

1.2

Programmaverantwoording

In de programmaverantwoording wordt de realisatie van het programma van het Bedrijvenschap uiteengezet. De programmaverantwoording biedt inzicht in de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder kent één programma, namelijk het programma ontwikkeling van het bedrijventerrein Harnaschpolder. Op grond van de indeling zoals opgenomen in het Besluit Begroting en verantwoording (BBV) behoort de grondexploitatie van het Bedrijvenschap tot het taakveld 3, Economie, 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur.

1.2,1 Programma Ontwikkeling Harnaschpolder De Harnaschpolder wordt ontwikkeld tot bedrijventerrein met als doel de regionale economie en werkgelegenheid te versterken. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder heeft tot doel bij te dragen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en het bevorderen van werkgelegenheid door middel van het aanleggen en exploiteren van bedrijventerreinen, waaronder het verrichten van alle taken die met deze doelstelling samenhangen. Om dit bedrijventerrein te realiseren zijn de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland een samenwerkingsverband in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling aangegaan (GR). De GR bestaat sinds 2004. Tot 2014 maakte ook de gemeente Delft onderdeel uit van de GR. Eind 2017 is door de gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders van beide gemeenten de 6® wijziging van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld die noodzakelijk was geworden door een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Op 21 december 2017 heeft de officiële publicatie plaatsgevonden, waarna de volgende dag de wijzigingen in werking zijn getreden. De GR is aangegaan voor onbepaalde tijd. Het Bedrijvenschap Harnaschpolder richt zich voor een belangrijk deel op de logistieke sector.

In de regio Den Haag zijn weinig grote kavels beschikbaar, terwijl de aanwezigheid hiervan belangrijk is voor het huisvesten van bestaande en nieuwe bedrijven. De gunstige ligging aan de A4, de ontsluitingen en de ruime kavels maken dit terrein uitermate geschikt voor deze sector. Naast grotere kavels biedt het Bedrijvenschap ook kleinere (lokale) ondernemers de ruimte om zich te vestigen. In 2021 is er veel interesse getoond voor zowel grote logistieke kavels en voor hele kleine kavels. Het aanbod grote kavels is echter beperkt omdat over bijna alle kavels gesprekken worden gevoerd. Op aanvragen voor hele kleine kavels (1.000-1.500 m2) wordt terughoudend gereageerd om versnippering van schaarse grote kavels te voorkomen en omdat andere bedrijventerreinen in de regio juist kleine kavels bieden. Onderstaand overzicht geeft de kerngegevens en voortgang van de uitgiften in hectaren weer per 1 januari 2024. Ruimtegebruik

1-1-2024 WoudVr'óHoogHarnasch\ Harnasch\ Harnasch

Plangebied

Totaan

332.864 49.835

268.986

300.404 21.888

902.254 71.723

283.029 16.731

268.986 28.150

830.531 56.758

22.765 19.889

45.976 18.360

278.516 11.877 3.900 51.990 19.544

- zelfrealisatie van Leeuwen

16.029 7.369

16.029 7.369

- wonen en woonwerkwoningen al uitgeven

5.899

5.899

- buiten exploitatie Exploitatiegebied - wegenstructuur - reservering OV tracé - groerVoverig

_____

- water

6.100

- zelfrealisatie met anterieure ovk al uitgegeven

10.000

120.731 57.793

- bedrijven uitgeefbaar

223.645

170.400

161.908

555.953

- al uitgegeven - koopovereenkomst

220.970

129.845

149.050

499.865

2.675

40.555

1.442 11.416

44.672 11.416

- reserveringsovereenkomst precontractueel verplicht - niet verplicht / nog uitgeefbaar____________________

4

1.2.2 Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat2023 Op 11 december 2023 heeft het Algemenen bestuur De geactualiseerde grondexploitatie per 1 juli 2023vastgesteld, waartoe het Dagelijks bestuur op 29 november 2023 een voorstel deed. Op basis van het resultaat van deze nieuwe grondexploitatie, en rekening houdend met nadien bekend geworden informatie tot het moment van opstellen van de jaarrekening, is in het verslagjaar de verliesvoorziening verlaagd met € 0,17 miljoen tot € 11,28 miljoen. De bijdragen en verkopen die in 2023 zijn gerealiseerd, de verwerving van gronden, investeringen in bouwrijp maken, woonrijp maken, de plankosten en de financieringslasten, resulteren in een mutatie Onderhanden werk van € 9,48 miljoen (in 2023 zijn meer opbrengsten dan kosten gerealiseerd, waardoor het saldo Onderhanden werk op de balans afneemt). In 2022 was sprake van een mutatie / toename van € 4,42 miljoen (meer kosten dan opbrengsten).

1.3

Paragrafen

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft de vorm en de inhoud van de begroting en het jaarverslag voor. In dit besluit wordt een aantal paragrafen verplicht gesteld voor opname in zowel de begroting als in het jaarverslag. Onderstaande paragrafen zijn de paragrafen zoals deze in de begroting zijn opgenomen en bevatten derhalve de verantwoording over de realisatie in 2023. In het hiernavolgende worden de paragrafen benoemd en uitgewerkt, dan wel wordt gemotiveerd aangegeven waarom het Dagelijks bestuur de paragrafen niet van toepassing acht.

1.3.1

Paragraaf lokale heffingen

De gemeenschappelijke regeling geniet net als in voorgaande jaren geen inkomsten uit lokale heffingen, aangezien het opleggen van lokale heffingen niet tot de taken van de gemeenschappelijke regeling behoort. Deze paragraaf is derhalve, net als in voorgaande jaren, ook voor het verslagjaar niet van toepassing.

1.3.2 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Onder het weerstandsvermogen wordt verstaan de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat het beleid van de Gemeenschappelijke regeling hierop dient te worden aangepast. Het weerstandsvermogen is van belang voor de beoordeling van de gezondheid van de financiële positie van het Bedrijvenschap. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de middelen en mogelijkheden waarover het Bedrijvenschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en uit de risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (risico's van materiële betekenis in relatie tot de financiële positie). Op dit moment is de weerstandscapaciteit van het Bedrijvenschap niet op voldoende niveau. Het saldo van de grondexploitatieberekening is negatief en het Bedrijvenschap beschikt niet over een positief eigen vermogen. In de Gemeenschappelijke regeling participeren de deelnemende gemeenten risicodragend. Uitgaande van ongewijzigde omstandigheden in de ontwikkeling van het verwachte planresultaat zullen de deelnemende gemeenten moeten bijdragen. Dit is bij de deelnemende gemeenten bekend. Hierop wordt in de paragraaf grondbeleid nader ingegaan.

In de risicopa rag raaf wordt de oorzaak hiervan nader toegelicht en wordt de relatie met en de gevolgen van de huidige marktontwikkelingen nader beschreven. Ook wordt daar beschreven op welke wijze risicobeheersing plaatsvindt. Deze beheersing uit zich met name in de wijze van ramen van inkomsten en uitgaven en de bandbreedte die als gevolg van de risico's wordt gehanteerd. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het verplicht een zestal kengetallen in de jaarrekening op te nemen: Kengetallen

Rekening

Begroting

2022

2023

2023

Netto schuldenquote

-1639%

0%

235%

Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

-1639%

0%

solvabiliteitsratio

0%

0%

grondexploitatie

-1172%

0%

structurele exploitatieruimte

n.v.t

n.v.t

belastingcapaciteit

n.v.t

n.v.t

5

Rekening

0% n.v.t n.v.t

Toelichting bij de kengetallen: -

De netto schuldenquote geeft alle schulden (minus vorderingen) weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Het geeft een indicatie in welke mate rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betrof, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

-

De netto schuldenquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen geeft hetzelfde weer, maar de verstrekt geldleningen worden daarbij buiten beschouwing gelaten.

-

De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer In verhouding tot alle passiva op de balans. Het geeft inzicht in de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Zo lang er geen (positief) eigen vermogen is gevormd zal dit percentage altijd 0% bedragen.

-

Het kengetal voor de grondexploitatie geeft de verhouding van de boekwaarde van de investeringen weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betrof, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

-

Door het ontbreken van andere inkomsten en de mogelijkheid om belastingen te heffen zijn de laatste twee genoemde kengetallen voor het Bedrijvenschap niet van toepassing.

1.3.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Het Bedrijvenschap beschikt niet over kapitaalgoederen, aangezien de gronden in ontwikkeling en de investeringen worden opgenomen onder de balanspost Onderhanden werk. Deze investeringen staan niet duurzaam ten dienste van de bedrijfsuitoefening van het Bedrijvenschap. Zodra de uitgeefbare gronden volledig bouwrijp zijn opgeleverd en de openbare ruimte is overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland, wordt de Gemeenschappelijke regeling opgeheven. Openbare gronden worden in eigendom, beheer en onderhoud overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland. Met de gemeente Midden-Delfland is overeengekomen dat reeds aangelegde openbare gronden die nog niet zijn overgedragen aan de gemeente, door de gemeente Midden-Delfland onderhouden worden. Overdracht van gronden gebeurt per deelgebied. Om fiscale redenen worden gronden binnen 2 jaar na realisatie overgedragen, of na 10 jaar. In de tussentijd worden nog niet overgedragen gronden door de gemeente beheerd. Het budget voor dat toekomstige onderhoud tot aan de het einde van de gemeenschappelijke regeling is in 2016 aan de gemeente uitbetaald. Voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein zijn een aantal woningen aangekocht dan wel onteigend. Deze woningen zijn of worden gesloopt of in afwachting van de toekomstige sloop tijdelijk in gebruik gegeven.

Uitzondering vormt één woning die voorde ontwikkeling van het bedrijventerrein niet gesloopt behoeft te worden en zal worden afgestoten.

1.3.4 Financieringsparagraaf Voor de financiering van de investeringen door het Bedrijvenschap en om tijdig te kunnen voldoen aan de financiële verplichtingen, dient het Bedrijvenschap te beschikken over voldoende geldmiddelen. Deze paragraaf richt zich op de treasuryfunctie, de wijze waarop het Bedrijvenschap omgaat met haar financiële geldstromen en vermogensposities. Het is relevant voor de bedrijfsvoering en voor de financieringsfunctie om inzicht te geven hoe het Bedrijvenschap omgaat met financiële risico's, de mate waarin over voldoende geldmiddelen kan worden beschikt om op korte termijn aan haar verplichtingen te kunnen voldoen (liquiditeit) en de manier waarop op lange termijn de financiering is geregeld. In de toelichting op de balans zijn de huidige leningen gespecificeerd weergegeven naar omvang, looptijd en rentepercentage. De lening portefeuille ultimo boekjaar bedroeg in totaal € 34 miljoen. Begin 2024 is hiervan € 12 miljoen afgelost en is € 10 miljoen opnieuw aangetrokken. Het saldo dient 28 juni 2024 te worden afgelost. Op basis van de grondexploitatieberekening (grex) per 1-7-2023 is bovenop deze € 34 miljoen geen aanvullende financiering meer nodig maar zal een deel wel moeten worden verlengd tot medio 2025. Alle betaalde rente wordt aan de grondexploitatie toegerekend.

6

Het Bedrijvenschap belegt overtollige middelen alleen bij de BNG of overheidsorganisaties. Dit past bij het risicomijdend karakter van het Bedrijvenschap. Er wordt deelgenomen aan het zogenoemde Schatkistbankieren en overtollige liquide middelen worden uit dien hoofde tijdelijk gestald in 's Rijks schatkist.

1.3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering De paragraaf betreffende de bedrijfsvoering behandelt de stand van zaken ten aanzien van de bedrijfsvoering van en binnen het Bedrijvenschap. Het Bedrijvenschap is een gemeenschappelijke regeling. Op bestuurlijk niveau heeft het Algemeen bestuur alle bevoegdheid die niet in of ingevolge de regeling aan het Dagelijks bestuur of de voorzitter is opgedragen (artikel 8 Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap Harnaschpolder). Voor het Dagelijks bestuur zijn diverse taken opgedragen zoals beschreven in artikel 14 lid 1 van de Gemeenschappelijke regeling. De dagelijkse leiding van het Bedrijvenschap berust bij de algemeen directeur, ondersteund door een managementteam. De ontwikkeling van het terrein en de uitgifte van kavels is belegd bij de projectorganisatie onder leiding van een manager bedrijfsvoering welke verantwoording aflegt aan de directeur. De spelregels ten aanzien van het financiële beleid en beheer, de organisatie, de financiële administratie en het kasbeheer van het Bedrijvenschap zijn vastgelegd in de financiële verordening 2004. Een nadere invulling hiervan ligt vast in het Handboek Administratieve Organisatie, welke op 31 maart 2010 door het Dagelijks bestuur is vastgesteld en in de organisatie is geoperationaliseerd.

Conform de financiële verordening en gemaakte afspraken in de (gewijzigde) Gemeenschappelijke regeling vinden gedurende de looptijd van het project geen tussentijdse onttrekkingen van positieve resultaten plaats. Eveneens wordt van de deelnemende gemeenten geen bijdrage gevraagd bij een te verwachten negatief saldo gedurende de looptijd van het project. Verrekening van het resultaat vindt derhalve plaats bij afronding van het project dan wel bij beëindiging van de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap beschikt over een Functionaris Gegevensbescherming, een register van verwerkingen, een protocol datalekken, een logboek datalekken en een privacyverklaring ter uitvoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Belangstellenden en belanghebbenden kunnen de privacyverklaring desgewenst per mail of per post toegezonden krijgen.

1.3.6 Paragraaf verbonden partijen Het Bedrijvenschap is een samenwerkingsverband in de vorm van een gemeenschappelijke regeling waaraan de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland deelnemen en waaraan tot en met september 2013 de gemeente Delft heeft deelgenomen. De deelnemende gemeenten Den Haag en MiddenDelfland participeren risicodragend. De gemeente Delft heeft haar risico bij de uittreding afgekocht. Het Bedrijvenschap heeft geen bestuurlijke relaties gecombineerd met financiële belangen in andere partijen. Wel wordt op uitvoerend niveau samengewerkt bij de afzet van bedrijfsgronden.

1.3.7 Paragraafgrondbeieid Het Bedrijvenschap voert een actief grondbeleid. Echter er zijn in het gebied van het Bedrijvenschap enkele bedrijven die zelf willen ontwikkelen en waarbij het Bedrijvenschap faciliterend optreedt. Met een tweetal bedrijven heeft het Bedrijvenschap daartoe exploitatie-overeenkomsten afgesloten. In maart 2016 heeft de Commissie BBV een notitie "Faciliterend grondbeleid" vastgesteld, welke met terugwerkende kracht vanaf 1-1-2016 in werking is getreden. Deze wijziging van de regelgeving betekende dat de baten en lasten van faciliterend grondbeleid niet meer als kosten en baten van de grondexploitatie verantwoord mogen worden. In 2019 is van één bedrijf de exploitatiebijdrage ontvangen. Op grond van de overeenkomst met het andere bedrijf is nog een bedrag te ontvangen van € 920.280. Dit bedrag is als vordering op de balans opgenomen. Hieronder volgt een weergave van de door het Bedrijvenschap opgestelde kaders ter uitvoering van het grondbeleid. Het beleid heeft tot doel het realiseren van ruimtelijke plannen op het bedrijventerrein en is erop gericht om alle werkzaamheden uit te voeren die tot het traditionele grondproductieproces behoren, bestaande uit de voorbereiding, de (coördinatie van de) uitvoering en de afronding (c.q. overdracht).

7

Grondexploitatieberekening De grondexploitatieberekening wordt jaarlijks per 1 juli herzien. De looptijd van de per 1 juli 2023 herziene grondexploitatie is ten opzichte van de vorige herziening met een jaar verlengd tot en met 30 juni 2025. Deze grondexploitatie is een opstelling die een zo getrouw mogelijk beeld geeft van de huidige verwachtingen, gebaseerd op ramingen en kengetallen. Hierbij is rekening gehouden met een kostenstijging van 4% per jaar, een opbrengstenstijging van 3% per jaar en een discontovoet van 2%. Voor de balanswaardering is niet de contante waarde van de Herziene grondexploitatie per 1-7-2023 bepalend maar die per 1-1-2024. Voor de waardering van de verliesvoorziening in de jaarrekening wordt om die reden ieder jaar de vastgestelde grondexploitatie per 1 juli geactualiseerd naar 31 december waarbij rekening wordt gehouden met omstandigheden die zich hebben voorgedaan na opstellen van de grondexploitatie en leiden tot een gewijzigde inschatting van het resultaat van de grondexploitatie. Vorenstaande heeft geleid tot een verbetering van het per 31 december 2022 verwachte grondexploitatieresultaat van € 11,45 miljoen verlies (op netto contante waarde) met € 0,17 miljoen tot een verwacht verlies per 31 december 2023 van € 11,28 miljoen op netto contante waarde.

Bestemmingsplannen Binnen het bedrijventerrein Harnaschpolder worden drie deelgebieden onderscheiden: Vrij-Harnasch, Hoog-Harnasch en Woud-Harnasch. Aan deze gebieden liggen twee onherroepelijke bestemmingsplannen ten grondslag.

Beeldkwaliteitsplan Het beeldkwaliteitsplan dat wordt toegepast bij nieuwe uitgiftes is in 2019 geactualiseerd. Hierin is tevens een verdere uitwerking gemaakt voor de inrichting van de openbare ruimte. De gemeente Midden-Delfland wil bij actualisatie van het bestemmingsplan het aangepaste beeldkwaliteitsplan hierin opnemen.

Verkoopvoorwaarden en uitgiftepian Het uitgifteproces van het Bedrijvenschap sluit aan op het in 2021 uitgesproken Didam arrest. Conform het arrest is het uitgangspunt dat kavels open en transparant worden aangeboden en het Bedrijvenschap benaderbaar is door geïnteresseerden. Om in staat te zijn actuele verkoopinformatle nog eenvoudiger te actualiseren, wordt informatie getoond op de website die in eigen beheer kan worden geactualiseerd. De website is www.bedriivenschaDHarnaschDolder.nl. Vanuit de deelnemende gemeentes kan naar deze website worden verwezen. Op de website worden ook de voorwaarden en het uitgiftebeleid genoemd. Hiermee kunnen geïnteresseerde partijen kennisnemen van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om voor een kavel in aanmerking te komen. Nieuwe voorgenomen uitgiften worden gepubliceerd om bezwaren van andere gegadigden mogelijk te maken.

Samenwerking met de grondgebied gemeente Midden-Deifiand De grondgebied gemeente is gelet op haar publiekrechtelijke taken en bevoegdheden onontbeerlijk voor de uitvoering van de taken van het Bedrijvenschap. De basis voor een goede samenwerking is gelegd In het Uitvoeringsconvenant en de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap is op deze manier betrokken bij een aantal publiekrechtelijke taken in het werkingsgebied van het Bedrijvenschap.

1.3.8 Risicoparagraaf Aan het produceren en afzetten van bouwrijpe grond zijn financiële en beleidsmatige risico's verbonden. De risico's voor de grondexploitatie zijn voor rekening van het Bedrijvenschap. Om deze risico's te actualiseren en beheersbaar te houden, wordt jaarlijks de grondexploitatie en risicoanalyse herzien. Met de grondexploitatie en de daarbij behorende planning wordt inzicht gegeven in de meerjarige ontwikkeling van het resultaat op de bouwgrondexploltatie. De grondexploitatie is als zodanig het belangrijkste inhoudelijke beheers- en sturingsinstrument van het Bedrijvenschap. Gelet op de financiële risico's en de lange doorlooptijd Is een jaarlijkse herziening van de grondexploitatie en planning een vereiste. In de jaarlijkse herziening worden de gerealiseerde kosten en opbrengsten

8

meegenomen en de verwachte kosten en opbrengsten geraamd, rekening houdend met de invloed van rente- en prijswijzigingen. Bij de herziening van de grondexploitatie wordt een risicoanalyse samengesteld. In deze risicoanalyse en gevoeligheidsanalyse wordt inzichtelijk gemaakt welke kansen en bedreigingen zich kunnen voordoen, wat daarvan de financiële consequenties zijn en in hoeverre de diverse nog te beïnvloeden kosten- en opbrengstenposten kansen bieden tot optimalisatie dan wel bedreigingen in zich hebben om het saldo te verslechteren. Om de (bestuurlijke) procedures rond begroting en jaarrekening soepeler te laten verlopen is er voor gekozen om vanaf 2018 de herzieningen van de grondexploitatie niet meer per 1 januari te actualiseren maar per 1 juli. Ten behoeve van de jaarrekening worden dit grondexploitatieresultaat en de risico's wel geactualiseerd naar de stand per balansdatum. Volgens de tot en met 31 december 2023 geactualiseerde grondexploitatie wordt uitgegaan van een saldotekort van € 11,28 miljoen op netto contante waarde per 31 december 2023. Met de deelnemende partijen zijn afspraken gemaakt over de verdeling van het nadelige saldo op einddatum. De gemeente Den Haag draagt 85% van het nadelig saldo en de gemeente Midden-Delfland 15%.

Voor het Bedrijvenschap is het van belang dat de ontwikkeling van de werkzaamheden in de pas lopen met de in de grondexploitatieberekening opgenomen ramingen van kosten en opbrengsten en de daarbij behorende tijdsplanning. Afwijkingen hiervan kunnen belangrijke financiële consequenties hebben. Binnen haar doelstelling heeft het Bedrijvenschap tot taak het bedrijventerrein te ontwikkelen. Aan deze werkzaamheden zijn financiële en beleidsmatige risico's verbonden. Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico's van grotere omvang: De vergoedingen voor enkele onteigende eigendommen vallen hoger uit dan verwacht; In de grondexploitatie opgenomen opbrengsten worden niet gehaald en de in de grondexploitatie opgenomen gronduitgifteprijzen vallen lager uit. Risico dat de bijdrage op grond van een exploitatie-overeenkomst niet ontvangen wordt binnen de looptijd van grondexploitatie en de GR. De einddatum van de grondexploitatie per 30-06-2025 wordt niet gehaald. Dat zou met name hogere plankosten tot gevolg hebben. De stijging van de kosten voor civieltechnische werken en plankosten is hoger dan waarmee in de grondexploitatie is rekening gehouden.

Naast negatieve risico's zijn er ook positieve risico's van grotere omvang: De mogelijkheid dat het te ontvangen schadebedrag van TenneT TSO hoger wordt dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden en optimalisatie uitgeefbare m2.

1.4

Rechtmatigheid

Met ingang van het verslagjaar 2023 verklaart het Dagelijks Bestuur van Bedrijvenschap Harnaschpolder in de jaarrekening of de organisatie rechtmatig heeft gehandeld. De accountant onderzoekt nog steeds de rechtmatigheid maar doet in zijn controleverklaring geen expliciete uitspraak meer over de bevindingen van zijn onderzoek ten aanzien van rechtmatigheid. De controleverklaring ziet echter mede toe op de juistheid van de rechtmatigheidsverantwoording van het Dagelijks Bestuur waardoor indirect middels de controleverklaring over de jaarrekening een uitspraak wordt gedaan over de rechtmatigheid. Het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (hierna: BADO) schrijft voor dat de accountant bij de controle van het Bedrijvenschap moet vaststellen dat de baten, lasten en balansmutaties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met van toepassing zijnde wettelijke regelingen. Om de rechtmatigheidscontrole intern te kunnen voorbereiden en om de accountant op rechtmatigheid te kunnen laten controleren is een normenkader opgesteld. Het normenkader bestaat uit een overzicht van de geldende externe en eigen regelgeving met betrekking tot financiële beheershandelingen, bestaande uit relevante regelgeving van hogere overheden (externe regelgeving) en van de Gemeenschappelijke regeling zelf (interne regelgeving).

Het normenkader voor de accountantscontrole 2023, welke tevens van toepassing is verklaard voor 2023, is vastgesteld in het Dagelijks bestuur van 29 november 2023 en ter kennis gebracht van het Algemeen bestuur.

9

Bij voorgaande jaarrekeningen van het Bedrijvenschap is naast een goedkeurend oordeel over de getrouwheid ook ten aanzien van rechtmatigheid een goedkeurend oordeel afgegeven. In paragraaf 2.8 treft u de rechtmatigheidsverantwoording aan.

10