B 23167 VNG Lbrf 23-040

23

2 – Inclusieve Samenleving

Contract- en relatiebeheer Inlichtingenbureau Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

Het Inlichtingenbureau (IB) speelt als knooppunt van gemeenten voor gegevensuitwisseling een essentiële rol. Op basis van haar wettelijke taken heeft het IB een wettelijke grondslag voor het combineren van bepaalde gegevens. Hierdoor hoeven inwoners deze gegevens niet zelf telkens aan te leveren en krijgen gemeenten zogenoemde ‘samenloopsignalen’ om verder onderzoek te doen in individuele gevallen. Dit bespaart de gemeenten een hele berg werk. In 2024 bestendigt de VNG de partnerrelatie met het Inlichtingenbureau door relatiebeheer en contractmanagement.

Naleving: kwaliteit voorschoolse educatie Extern gefinancierde activiteiten

Kwalitatief hoogwaardige kinderopvang bevordert gelijke kansen en een goede start voor alle kinderen. De VNG zorgt voor kennisdeling en bundeling van expertise, wat bijdraagt aan betere lokale uitvoering van toezicht en handhaving binnen een regionale context. De VNG biedt trainingen en presentaties aan gemeenten. Ook is er een helpdeskfunctie, waar actuele informatie verstrekt wordt. Hiervoor verleent het ministerie van OCW ook in 2024 subsidie. We zijn met het ministerie in gesprek om dit om te zetten naar een structurele storting in het gemeentefonds, zodat het onderdeel kan worden in het GGU.

24

2 – Inclusieve Samenleving

2.2 Bestaanszekerheid Omkeringsthema

Bestaanszekerheid staat hoog op zowel de politieke als de maatschappelijke agenda. Dit thema is erg belangrijk voor gemeenten. Bestaanszekerheid is immers de basis voor alle allerlei terreinen in het leven. Inkomenszekerheid en werkzekerheid zijn daarin essentiële onderdelen. De aanpak van bestaanszeker­ heid vraagt een menselijke overheid en een blik op de lange termijn. De herstel­­ operatie toeslagenaffaire is urgent. Actuele thema’s als grote prijsstijgingen, asielstromen en de woningmarkt grijpen allemaal in op de bestaanszekerheid van onze inwoners. Onzekerheden leggen extra druk bij de lokale overheid om compenserende maatregelen te treffen. De VNG wendt haar middelen aan om te werken aan een structurele, meerjarige aanpak van de maatschappelijke opgaven. De gezamenlijke uitvoering is daarin een belangrijke sleutel. De VNG ondersteunt de gemeenten in de vorm van werkprocessen, inzicht en effectief dataverkeer.

Bestaanszekerheid Beleidsinzet

We dragen bij aan het fundamenteel verbeteren van bestaanszekerheid door samen met landelijke dienstverleners op werk en inkomen te werken aan inzet voor formatie en bijdrage aan het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor mensen (VIM). We ronden het visietraject op bestaanszekerheid af met een duidelijke visie en kaders voor zowel belangenbehartiging als ondersteuning. Binnen de VNG werken we programmatisch aan bestaanszekerheid. Aan dit thema is ook GGU ontwikkelbudget gekoppeld.

25

2 – Inclusieve Samenleving

Hersteloperatie toeslagen Beleidsinzet

We helpen gemeenten door middel van een ondersteuningsprogramma herstel toeslagen. De VNG genereert bestuurlijke betrokkenheid en vervult belangenbehartiging op de herstel­ operatie toeslagen.

Herziening Participatiewet Beleidsinzet

De herziening van de Participatiewet leidt tot een uitvoerbare wet die bestaanszekerheid steunt. Dit doen we door activiteiten op vier sporen. Het eerste spoor bestaat uit uitvoerings­ toetsen, bestuurlijk overleg en de inrichting van implementatieondersteuning voor ruim 20 maatregelen in het kader van ‘p-wet in balans’. Analyse en lobby voor een fundamentelere herziening van de Participatiewet vormen het tweede spoor. Spoor 3 is het mede inrichten van een vakmanschapsprogramma voor professionals in werk en inkomen. In het vierde spoor verbinden we dit aan preventie en handhavingstaken die voortvloeien uit de Participatiewet in balans en de herziening handhaving in de sociale zekerheid.

Arbeidsmarktinfrastructuur en sociaal ontwikkelbedrijven Beleidsinzet

We zorgen dat gemeenten inwoners met afstand tot de arbeidsmarkt kunnen helpen naar arbeid door in te zetten op meer re-integratiemiddelen bij het nieuwe kabinet. Ook werken we met ketenpartners als UWV aan de inrichting van regionale werkcentra waar alle inwoners met werkvragen terechtkomen en hierin te komen tot een wettelijke basis. De VNG maakt bestuurlijke afspraken over de toekomst van sociaal ontwikkelbedrijven. Denk hierbij aan onderwerpen als sociale werkvoorziening, beschut werk en loonkostensubsidie.

Programmatische aanpak armoede en schulden Beleidsinzet

We zorgen dat gemeenten goed armoede en schuldenbeleid kunnen uitvoeren door in het landelijke programma ‘schulden en armoede’ samen te werken aan korte- en langetermijn­ oplossingen. De VNG voert een ondersteuningsprogramma ‘verbinden schuldendomein’ uit. In belangenbehartiging zetten wij in op een voldoende niveau van inkomenszekerheid

Inburgering Beleidsinzet

We dragen bij aan een goed werkende inburgeringsketen door belangenbehartiging op uitvoerbaarheid en betaalbaarheid (onder andere onderwijsroute en aantallen). We maken samenwerking in de keten mogelijk door deel te nemen aan ketenoverleg en bestuurlijke overleggen. De VNG pleegt inzet op migratie en werk om statushouders sneller aan het werk te krijgen door kennisverspreiding.

26

2 – Inclusieve Samenleving

Programma Asiel Beleidsinzet

We zorgen dat gemeenten goede kaders hebben om taken in opvang te kunnen waarmaken door een langetermijnpropositie op asiel en opvang in debat te brengen. In de landelijke regietafel zoekt de VNG bestuurlijke afstemming over asiel en Oekraïne-opvang. We zetten de communicatie naar gemeenten programmatisch op. De VNG voert vanuit de tijdelijke commissie asiel en migratie een lobbyagenda uit.

Ketensamenwerking zorg en veiligheid Beleidsinzet

We vernieuwen en borgen de ketensamenwerking in de keten zorg en veiligheid. Dat doen wij door in de stuurgroep zorg en veiligheid ketenregie te voeren en een nieuwe doelstelling voor de komende jaren vast te stellen.

Naleving: multidisciplinaire aanpak rechtmatigheid sociale zekerheid Beleidsinzet

Het is van groot belang voor het draagvlak van de sociale zekerheid dat iemand ontvangt waar hij of zij recht op heeft. De Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI) heeft daarom een belangrijke rol in het aanpakken van onrechtmatigheden en misstanden op het gebied van sociale zekerheid, gemeentelijke handhaving, arbeidsmarktfraude en fiscaliteit. Hierdoor wordt misbruik tegengegaan. Daarnaast ziet de LSI een rol voor zich in de preventie en proactieve dienstverlening. Daar waar sprake is van bijvoorbeeld niet-gebruik, een zorgvraag of een signaal van ondermijnende criminaliteit, ligt er voor de LSI de opdracht om, waar toegestaan, de betrokkene door te verwijzen, een melding te maken of een signaal door te geven. De LSI heeft tevens een rol in het signaleren van inconsistenties tussen wetgeving, beleid en uitvoering en het terugkoppelen van deze signalen via het ministerie van SZW. Complexe ketenafspraken kunnen met de inzet van gezamenlijke expertise efficiënter worden opgesteld en uitgevoerd. Dit draagt bij aan een doelmatige en rechtmatige uitvoering, waarbij de menselijke maat centraal staat. Handhaving is daarmee een instrument om de integraliteit van dienstverlening te bevorderen en de rechtmatigheid van verstrekking van overheidsgelden te stimuleren.

In 2024 continueren we de multidisciplinaire ondersteuning aan gemeenten bij preventie, toezicht en handhaving binnen het sociaal domein door de gecoördineerde samenwerking met landelijke ketenpartners binnen de LSI-structuur.

Vraagorganisatie en ketenregie op de domeinen Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering Beleidsinzet

De VNG informeert en adviseert gemeenten over veranderingen in de WISI-ketenvoor­ zieningen, waardoor het gemeentelijk inzicht in dit domein toeneemt door de samen­ hang van functies, diensten, instrumenten, applicaties en data. Op basis hiervan kunnen gemeenten hun informatiekundige behoefte exacter duiden, en sneller vanuit verschillende perspectieven reageren op veranderingen in hun dienstverlening aan inwoners. De focus ligt op het uitvoeringsperspectief van gemeenten zodat gemeenten op tijd geïnformeerd zijn over de uitvoerbaarheid van hun dienstverlening en tijdig passende maatregelen kunnen nemen.

27

2 – Inclusieve Samenleving

Bestaanszekerheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

Gemeenten zien het dagelijks in de praktijk: steeds meer inwoners kunnen niet rondkomen. Een groeiend aantal huishoudens zit financieel klem vanwege stijgende kosten, bovenop de reeds hoge vaste lasten. De balans tussen inkomsten en uitgaven is zoek. Een steeds groter deel van het inkomen gaat naar basisvoorzieningen zoals wonen, boodschappen en energie. Te weinig financiële armslag om basisvoorzieningen (wonen, zorg, boodschappen, energie, vervoer) te kunnen bekostigen, betekent leven in bestaansonzekerheid voor huishoudens en een minder weerbare samenleving. Het is tijd om hier een omkeer in te brengen. We moeten inwoners zekerheden geven in een onzekere wereld. Zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, zekerheid van werk en mee kunnen doen in de maatschappij. Maar ook zekerheid van een dak boven je hoofd. Gemeenten willen dan ook samen met het rijk en andere partners komen tot een strategisch plan Bestaanszekerheid voor de lange termijn (tien jaar) om te voorkomen dat we van crisis naar crisis gaan. Om hieraan bij te dragen willen we binnen de VNG een eigen agenda vormen op bestaanszekerheid. We concretiseren bestaanszekerheid als omkeringsthema door bij de fundamentele herziening van de Participatiewet vanuit de uitvoeringspraktijk bij gemeenten voorstellen te initiëren en ondersteuningsprogramma’s voor lange termijn te ontwikkelen.

Het beoogde effect van deze inspanningen is dat de Participatiewet weer menselijke maat krijgt, als vangnet in de sociale zekerheid. Daarmee bieden gemeenten uitvoerbaar handelings­ perspectief en rechtszekerheid aan inwoners.

Doorontwikkeling en programmaregie informatievoorziening WISI Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

De programmaregiefunctie borgt de scope op de doorontwikkeling van zowel GGU- als sub­sidieprogramma’s en projecten in het WISI-domein (Werk, Inkomen, Schulden en Inburge­ring). Vanuit deze programmaregiefunctie wordt voorzien in doorontwikkeling en beter hergebruik van informatievoorziening (bouwstenen) door inzichtelijk te maken wat, voorziening/regeling-overstijgend, herbruikbaar is voor gemeenten. We faciliteren gemeenten door regie te voeren op de diverse gemeenschappelijke gemeentelijke processen in het werk- en inkomensdomein en Wet Inburgering. Zo houden we zicht op de ontwikkelingen die volgens de informatiekundige visie Common Ground dienen te worden ontwikkeld voor opschaling en standaardisatie.

Regioteam zorg en veiligheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

De VNG ondersteunt regio’s bij ketensamenwerking in zorg en veiligheid door landelijke ketenregie te voeren en een regionaal ondersteuningsteam te leveren. Landelijke ketenregie zorgt voor afsprakensets met landelijke ketenpartners als OM, GGZ en politie. Regio’s kunnen geholpen worden bij hun vragen waar ze in ketensamenwerking tegenaan lopen.

Opgave informatievoorziening gemeenten Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

Dit item betreft informatiebeleid vanuit de CIO-functie (chief information officer). We ondersteunen gemeenten optimaal bij de ontwikkelingen in de informatiesamenleving en de digitale overheid. De VNG biedt overzicht en inzicht in de strategische informatie­ kundige opgaven op de thema’s Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering (WISI). Dit doen we door het inzetten van ons eigen netwerk voor nieuwe ontwikkelingen. We omarmen nieuwe standaarden, implementeren wet- en regelgeving in de uitvoeringspraktijk.

28

2 – Inclusieve Samenleving

UitwisselingsMechanisme - Werk Extern gefinancierde activiteiten

Gemeenten hebben een flexibel uitwisselingsmechanisme nodig voor de transitie naar een modern en digitaal werkdomein. Digitalisering van de gegevensuitwisseling is randvoor­ waardelijk om tot een efficiënte en effectieve dienstverlening te komen. Daarvoor is brede digitale samenwerking nodig tussen de publieke partijen en met private partijen, werkgevers, werkzoekenden, sociale partners en leveranciers. Het programma UitwisselingsMechanismeWerk (UM-w) realiseert een (tijdelijke) technische faciliteit, die alle gemeenten in staat stelt om aangehaakt te blijven bij de snelle digitale ontwikkelingen. Dus ook gemeenten die nog niet conform Common Ground werken. Er is in 2024 wederom subsidie toegekend om gemeenten te ondersteunen bij de implemen­ tatie van gegevensstandaarden in het Werkdomein en bij het uitfaseren van het UWV portaal. We geven uitvoering aan het implementatieplan VUM voor gemeenten. Waar het gaat om digitale complexiteit, worden gemeenten ontzorgd. De (nieuwe) activiteiten worden met het ministerie van SZW afgestemd.

Verbinden Schuldendomein Extern gefinancierde activiteiten

Voor het project ‘verbinden schuldendomein’ ontvangt de VNG tevens subsidie. Dit project draagt bij aan het optimaliseren van de ketensamenwerking (gemeenten, UWV en SVB) rond de aanpak van schulden. Dat doen wij door te werken aan een betere onderlinge verbinding van diverse – lokale en landelijke – initiatieven op dit gebied. De focus ligt daarbij op advies en ondersteuning vanuit informatiekundige oplossingen. De VNG zet in 2024 de ondersteuning van gemeenten voort op de wetten en routekaart, en tevens op ondernemers, preventie, jongeren, opschalen en verduurzamen. Hierdoor houden gemeenten zicht op de lopende trajecten rond schuldhulpverlening en met name op de onderlinge verbinding tussen die trajecten.

Naleving: Participatiewet Extern gefinancierde activiteiten

In het verlengde van de verwachte herziening van de Participatiewet en de wens om tot meer maatwerk te komen, is ook de praktijk van handhaving en fraudebestrijding in ontwikkeling. De VNG ondersteunt de gemeenten door nieuwe instrumenten te ontwikkelen, samen met gemeenten en ketenpartners, en door kennisdeling te organiseren. We vervullen een schakel­ functie tussen beleid en uitvoering. Gezien de ondersteuningsvraag van gemeenten en de vele wijzigingen rondom handhaving in de Participatiewet beogen wij de dienstverlening in 2024 te continueren/ uit te breiden. Als de subsidie doorgaat dan is het doel de kennispositie en beleidsondersteuning van gemeenten op het gebied van de handhaving Participatiewet te versterken. We bieden een vraagbaakfunctie voor gemeenten, organiseren kennisontwikkeling en -deling en bevorderen samenwerking in de keten.

29

2 – Inclusieve Samenleving

Hersteloperatie kinderopvang Extern gefinancierde activiteiten

Begin 2024 staat in het teken van de verdere implementatie van de regeling ex-toeslag­partners en de uitrol van beleid op het gebied van nabestaanden. In 2024 vindt een eerste stap plaats richting afbouw van het project (-25 procent) en wordt verder geïnvesteerd in zelfredzaamheid en overdracht naar de reguliere lijn. Door de uitloop bij Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) is de huidige verwachting dat beëindiging van het programma en de definitieve over­ dracht naar de lijn pas plaats kunnen vinden rond juli 2025. Dit programma ondersteunt gemeenten bij de uitvoering van de brede ondersteuning aan gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire. Het betreft zowel lobby, beleid als implementatieondersteuning. Het gaat erom gedupeerde ouders, hun toeslagpartners, ex-partners en kinderen te helpen met brede ondersteuning op de vijf leefgebieden

30

2 – Inclusieve Samenleving

2.3 Gezond leven Propositie

Omkeringsthema

Van een zorgperspectief naar een gezondheidsperspectief. Dat is de kern van de verschuiving die we met het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben ingezet. Dat is een grote stap in de verbinding van het sociaal domein met gezondheidszorg. Gezond Leven is tevens één van de omkeringsthema’s. We starten in 2024 met een (bestuurlijk en ambtelijk) netwerk Gezond Leven met mandaatregio’s om onderling te delen en leren en zo bestuurskracht en uitvoeringskracht te versterken. Ten tweede vormen we een sterkere bestuurslaag en bieden we een nieuwe overlegvorm voor afstemming met het rijk.

Gezondheid Beleidsinzet

Gezond en actief leven: We realiseren een structurele (financiële) basis onder de gemeente­ lijke inzet op lokaal en regionaal niveau in de aanpak gezond en actief leven (werkagenda IZA/GALA). Dit doen we door het inrichten van een bestuurlijk en ambtelijk netwerk Gezond Leven van regio’s, die worden betrokken bij de belangenbehartiging van gemeenten. We stellen kennis ter beschikking over gezond leven via een op regio’s gerichte kennis­ infrastructuur gezond en actief leven. De VNG bevordert passende voorwaarden voor domeinoverstijgende, regionale samenwerking met zorgverzekeraars en andere zorgpartijen via belangenbehartiging bij het rijk. Als onderdeel van de midterm review IZA evalueren we in 2024 de gemeentelijke inzet op uitvoerbaarheid door het doen van een invoeringstoets en een procesevaluatie met gemeentelijke netwerken.

31

2 – Inclusieve Samenleving

Versterken Publieke Gezondheid: We zetten ons in voor structurele versterking van de wettelijke taken Publieke Gezondheid bij het rijk, door het onderbouwen van de benodigde randvoorwaarden, samen met gemeenten en GGD GHOR. De VNG zet zich ook in voor het verbeteren van de (veiligheid, betrouwbaarheid en continuïteit van de) informatievoorziening in de Publieke Gezondheid. Ten derde gaan wij voor een stevigere inzet op gezonde leefomgeving, door pleitbezorging voor health in all policies bij het rijk en ondersteuning van gemeenten via bijvoorbeeld de handreiking Gezonde Leefomgeving.

Maatschappelijke ondersteuning en zorg Beleidsinzet

Aanpak dakloosheid: Om dakloosheid in 2030 in Nederland te beëindigen, ondersteunt de VNG in 2024 gemeenten om in hun regio uitvoering te geven aan de zes actielijnen uit het landelijke actieplan tegen dakloosheid en richt de VNG zich op het wegnemen van belemmerende wet- en regelgeving. Beschermd thuis: De VNG faciliteert dat gemeenten uitvoering kunnen geven aan de implementatie van de doordecentralisatie Beschermd Wonen en de realisatie van de juiste randvoorwaarden: invoering woonplaatsbeginsel en objectief verdeelmodel. Dit doen we door landelijke belangenbehartiging en ondersteuning van gemeenten via het bestuurlijk en ambtelijk netwerk van regio’s en het platform Sociaal Domein. In 2024 werken we aan heldere uitgangspunten voor toewijzing van passende ondersteuning en zorg voor cliënten met GGZ-problematiek, vanuit de verschillende zorgwetten (Wet maatschappelijk onder­ steuning, Zorgverkeringswet en Wet langdurige zorg). Dat doen we via een regionale aanpak en belangen­behartiging van gemeenten bij de uitwerking van bestuurlijk afspraken GGZ in de Wlz. Houdbaarheid Wmo: We verbeteren de houdbaarheid van de Wmo. Dat doen we ten eerste door de uitvoering van een onderzoekstraject met het rijk naar de ontwikkeling van de houd­ baarheid van de Wmo ten behoeve van gezamenlijke beleidskeuzes om deze in de toekomst te verbeteren.

We versterken bovendien de informatiepositie van gemeenten ten aanzien van de Wmo. Samen met gemeenten pakken wij de agenderende rol in het landelijke debat over de toekomst van de Wmo. De VNG behartigt de belangen en ondersteunt gemeenten bij invoering van een eigen bijdrageregeling in de Wmo. Tot slot verduidelijken wij de landelijke kaders voor kwaliteit en rechtmatigheid in de Wmo en vertaling daarvan in passende rand­ voorwaarden voor uitvoering door gemeenten. Dit doen we door uitvoering van onderzoek, belangenbehartiging bij het rijk en ondersteuning van gemeenten.

Wonen en zorg Beleidsinzet

Huisvesting van aandachtsgroepen: We streven ernaar dat alle gemeenten voldoende sociale woonvoorraad hebben om aandachtsgroepen te kunnen huisvesten. We faciliteren gemeenten via inrichten van monitoring en een ondersteuningsstructuur met handreiking op bijvoorbeeld regionale woonzorgvisies en verordeningen. Voldoende woningen en voorzieningen voor ouderen: We bevorderen dat gemeenten over voldoende zorggeschikte woningen beschikken om de groeiende groep ouderen te kunnen blijven huisvesten. Dat doen we door pleitbezorging bij het rijk voor passende randvoor­ waarden en instrumentarium en ondersteuning van gemeenten bij het opnemen van afspraken over ouderen bij het sluiten van regionale woondeals.

32

2 – Inclusieve Samenleving

Digitaal dossier jeugdgezondheidszorg Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

Binnen de jeugdgezondheidszorg maakt het digitaal dossier JGZ het mogelijk de algehele gezondheid van kinderen, waaronder de vaccinatiegraad, te monitoren. De VNG levert een bijdrage aan gecoördineerde regie op het beheer van dit digitaal dossier JGZ. Het doel is om de informatiestandaarden JGZ door te ontwikkelen. Het gaat om het meer­ jarig beheercontract dat in 2023 met Nictiz is afgesloten.

Gemeentezorgspiegel Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

Het doel van de Gemeentezorgspiegel is om gemeenten (en zorgverzekeraars) inzicht te geven in het zorggebruik en gemeentelijke informatie over de Wmo en Jeugdwet, op regio- gemeenteen wijkniveau. Met de Gemeentezorgspiegel kunnen gemeenten en zorgverzekeraars efficiënt en op een betrouwbare manier zorginformatie inwinnen die van belang is bij het bepalen van zorgplannen en inkoopbeleid. Gemeenten kunnen zich kosteloos aansluiten en worden op regelmatige basis betrokken bij de doorontwikkeling. Mogelijk is de Gemeentezorgspiegel in te zetten als datavoorziening voor de regiotafels. Uitgezocht wordt of en op welke wijze VNG en ZN de samenwerking verder kunnen vormgeven. In 2024 wordt de overeenkomst van de Gemeentezorgspiegel geëvalueerd op basis van de in de overeenkomst vastgestelde criteria. Op basis daarvan wordt de overeenkomst al dan niet voortgezet voor nogmaals drie jaar.

Naleving: kwaliteit en rechtmatigheid zorg Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG biedt specialistische kennis en ondersteuning waardoor gemeenten in staat zijn om het toezicht op kwaliteit en rechtmatige zorg op een goede manier in te richten. Dit draagt er uiteindelijk aan bij dat inwoners passende en kwalitatieve zorg krijgen en zorgaanbieders moeten die leveren. Misbruik en oneigenlijk gebruik van zorggeld moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) onderzoekt en deelt meldingen over zorgfraude, en signaleert trends en ontwikkelingen. Zodoende kan fraude beter en effectiever worden opgespoord en afgehandeld. Met het IKZdigi kunnen gemeenten kosten op de grote geldstromen besparen door fraude te bestrijden in het kader van de Wmo en de Jeugdwet. Door samen te organiseren, verbeteren we de kwaliteit van het toezicht, en creëren we een effectievere inkoop middels een preventieve aanpak gericht op fouten en fraude. We ondersteunen gemeenten door kennis te delen over de casuïstiek van zorgfraude, en ontsluiten deze via een kennisbank.

Versterken informatiepositie publieke gezondheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG versterkt de informatiepositie van gemeenten op (volks-) gezondheid door het ontsluiten en samen ontwikkelen van uitwisselingsstandaarden en gezamenlijke ICT-voor­ zieningen. Dit doen wij door landelijke afspraken te verkennen met GGD GHOR over brede informatievoorziening Publieke Gezondheid. En door consequenties voor gemeentelijke uitvoering van wetswijziging Publieke Gezondheid in beeld te brengen, in opdrachtgever­ schap en informatievoorziening GGD. Ook doorontwikkeling en evaluatie van de Gemeente­ zorgspiegel staat op de agenda. Door het maken van gemeenschappelijke afspraken ontstaan uitvoeringskracht en onder­ handelingskracht richting landelijke en regionale partijen, denk aan GGD-en, verzekeraars, gezondheidsorganisaties, RIVM, CBS en het rijk. Door statistieken en gezondheidsinformatie te delen en daarin tussen gemeenten en met landelijke partijen samen te werken ontstaat een landelijk dekkend beeld van de publieke gezondheid en wordt vergelijken met de lokale situatie mogelijk.

33

2 – Inclusieve Samenleving

Integraal Zorg Akkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord (IZA/ GALA) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

De VNG ondersteunt gemeenten bij de uitvoering van IZA en GALA. We versterken de samenwerking tussen zorg en sociaal domein ten behoeve van gezonde inwoners en een houdbaarheid zorgstelsel. Dat doen wij door het ontwikkelen van instrumentarium gericht op lokaal beleid en uitvoering, hulp bij het opstellen van lokale en regionale plannen, het inrichten van de governance, het ontwikkelen en ontsluiten van kennis en onderlinge kennisdeling en het versterken van de informatie- en sturingspositie van gemeenten lokaal en aan de regionale en landelijke tafels met partijen uit het zorgdomein. Wat levert dit op? Betere kansen op een gezond leven voor mensen met gezondheidsachter­ standen. Deze inzet verbetert de mentale en fysieke gezondheid van inwoners en leidt tot lager gebruik van (zware) zorg en kortere wachttijden voor zorg en behandeling. Uiteindelijk vergroot hiermee de houdbaarheid van het stelsel van zorg en ondersteuning. In lijn met de verenigingsstrategie versterken gemeenten elkaar door georganiseerde regionale samenwerking. Er is bovendien sterke inzet op de onderlinge uitwisseling op alle niveaus (uitvoering, beleid, bestuur). De VNG organiseert netwerkbijeenkomsten, thema­ sessies en webinars. We versterken de informatiepositie van gemeenten via monitoring, onderzoek en dataverzameling.

Via een landelijk platform vindt er kennisontwikkeling plaats over e-health en digitalisering. We ontwikkelen handreikingen voor gemeenten op specifieke onderwerpen. Lokale en regionale context is uitgangspunt bij formuleren en implementeren van landelijke afspraken.

Aanpak dakloosheid Extern gefinancierde activiteiten

De VNG ondersteunt alle regio’s bij het planmatig realiseren van de actielijnen in het actie­ plan dakloosheid. Daarin staan zes actielijnen, die ertoe moeten leiden dat dakloosheid in Nederland in 2030 niet meer voorkomt. De VNG richt zich onder andere op het wegnemen van belemmerende wet- en regelgeving in die aanpak. Door in te zetten op het voorkomen van (langdurige) dakloosheid, voorkomen we dat problemen van inwoners op verschillende leefgebieden steeds groter worden en leveren we een bijdrage aan een meer inclusieve, gezonde en veilige samenleving. We werken samen in een coalitie (uitvoering, beleid en ervaringsdeskundigheid) vanuit een langetermijnstrategie. ‘Wonen eerst’ stelt de leefwereld van mensen centraal, niet het systeem.

Huisvesting aandachtsgroepen Extern gefinancierde activiteiten

Huisvesting is de basis voor een gezond leven. We bevorderen voldoende huisvesting voor aandachtsgroepen. Dat doet de VNG door de ondersteuningsstructuur te versterken en het verder inrichten van monitoring. We ondersteunen gemeenten met regionale woonzorgvisies en verordeningen.

34

2 – Inclusieve Samenleving

Implementatie VN-verdrag Handicap Extern gefinancierde activiteiten

Het VN-verdrag Handicap heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Het verdrag is een mensenrechtenverdrag: het beschrijft de rechten van mensen met een beperking of chronische ziekte op gelijke behandeling en participatie. Nederland heeft dit verdrag in 2016 geratificeerd. Het is aan de samenleving om fysieke en figuurlijke drempels weg te halen. Voor gemeenten betekent dit dat zij passende maatregelen moeten nemen zodat personen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om hier een lokale inclusie-agenda voor op te stellen, in samenwerking met ervaringsdeskundige inwoners. In 2024 blijft de VNG gemeenten ondersteunen bij de lokale implementatie van het VNverdrag Handicap. Daarnaast organiseren we de verkiezing Meest Toegankelijke Gemeente.

PGB 2.0 Extern gefinancierde activiteiten

Het persoonsgebonden budget (pgb) is een budget dat mensen met een chronische beperking of ziekte toegekend kunnen krijgen om zelf zorgverleners in te huren. Voor het verwerken van de pgb-administratie is een nieuw systeem ontwikkeld: PGB 2.0. Dit systeem verzorgt de administratieve ondersteuning van budgethouders, hun zorgverleners, de verstrekkers (gemeente of zorgkantoor) en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) bij het beheren van toegekende budgetten en zorgovereenkomsten en bij het registreren en betalen van zorgdeclaraties. De VNG streeft ernaar dat zo veel mogelijk gemeenten zich aansluiten op PGB 2.0. Hiervoor gelden een aantal voorwaarden. Aansluiting loopt naar verwachting nog door in 2025.

Naleving: Proeftuinen aanpak zorgfraude Extern gefinancierde activiteiten

In de regio’s Twente en Hart van Brabant wordt op een innovatieve methode gekeken hoe zorgfraude effectiever kan worden aangepakt, zodat het zorggeld uiteindelijk ook aan zorg uitgegeven wordt. Dit wordt aan de hand van drie pijlers aangevlogen: screening, samen­ werking en informatie delen. Op deze drie onderdelen is veel winst te behalen. De VNG verspreidt landelijk welke lessen er regionaal worden geleerd. Hierdoor hebben de proef­ tuinen impact voor alle gemeenten en zorgen we er op deze manier voor dat inwoners de zorg krijgen waar ze recht op hebben. Het doel van de VNG is om op innovatieve wijze de aanpak van zorgfraude verstevigen. De subsidie van VWS loopt tot in ieder geval 2025.

Van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis Extern gefinancierde activiteiten

In 2024 ondersteunen we gemeenten bij de implementatie van de doordecentralisatie Beschermd Wonen. Hierdoor kunnen mensen met psychiatrische en sociaal-maatschappelijke problemen hun zelfstandigheid vaker behouden omdat passende ondersteuning in de thuis­ situatie beschikbaar is. Daarmee voorkomen we uitval en duurdere zorg en bevorderen we herstel in een inclusieve samenleving. Daarom ondersteunen we gemeenten om kwalitatief goede, beschikbare en betaalbare hulp dichtbij mensen te organiseren. Ook zetten we in op het invullen van de juiste randvoorwaarden: doordecentralisatie, invoering woonplaats­ beginsel en objectief verdeelmodel.

35

2 – Inclusieve Samenleving

Implementatie woonplaatsbeginsel beschermd wonen Extern gefinancierde activiteiten

De VNG ondersteunt gemeenten en aanbieders van Beschermd Wonen bij de implementatie van het woonplaatsbeginsel Beschermd Wonen (BW). Hierbij neemt het Ketenbureau vooral de landelijke coördinatie en ondersteuning op zich. Voor de regionale ondersteuning is een Transitieteam opgericht.

Geschillencommissie Sociaal Domein Extern gefinancierde activiteiten

Geschillen tussen gemeenten en zorgaanbieders over inkoop, contracten en toegang tot ondersteuning (WMO en Jeugd) worden snel en effectief opgelost door inzet van de geschillencommissie Sociaal Domein. Gemeenten kunnen gebruik maken van deze dienst als zij een geschil hebben met een andere gemeente of zorgaanbieder. Het doel van de inzet van de geschillencommissie is dat geschillen tussen gemeenten en zorgaanbieders snel en effectief worden opgelost. Dat doen wij door het bieden van een laagdrempelige voorziening, snelle behandeling, deskundige en onafhankelijke behandeling en lage kosten voor partijen.

36

2 – Inclusieve Samenleving

2.4 Platform sociaal domein Een toekomstbestendig sociaal domein. Dat is waar het platform sociaal domein voor staat. Dat bereiken we door betere ondersteuning en samen­ werking tussen rijk, gemeenten en hun partners. We leren van de uitvoerings­ praktijk en elkaar. Het eindelijk doel: meer resultaat voor mensen.

Lerende dialoog Beleidsinzet

We versterken het leervermogen van de samenwerkende overheden en partners door gemeenten te ondersteunen bij hun integrale opgave in het sociaal domein en het gesprek tussen rijk en gemeenten over wat wel en wat niet werkt te faciliteren. Door de lerende dialoog sluit de dienstverlening van gemeenten en andere overheden uiteindelijk beter aan op de behoefte van de inwoner.

Platform sociaal domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Ontwikkelbudget

Rijk, gemeenten en hun partners laten het sociaal domein samen beter functioneren. Met meer resultaat voor mensen. Om zo vertrouwen te herwinnen. Keuzes in beleid moeten aansluiten bij behoefte uit de praktijk, voorspelbaar en uitvoerbaar zijn. De ondersteuning in de regio moet herkenbaar zijn en gericht op wat nodig is. Het platform staat voor een vanzelfsprekende uitwisseling tussen praktijk en beleid. Leren van elkaar en verder brengen wat werkt, maar ook inzichtelijk maken wat niet werkt. Het doel van het platform is de implementatiekracht in het sociaal domein te verbeteren. Een ander doel is de dienstverlening aan inwoners te verbeteren door het vergroten van ons bereik onder gemeenten en partners en het verduurzamen van het platform. Dit leidt tot betere toegang tot de juiste hulp voor inwoners, versterken van de samenwerking in het sociaal domein in de regio, en tussen regio en centrale overheid. Behoefte van de populatie in kwetsbare gebieden komt centraal te staan, met verbeterde randvoorwaarden om diensten hulpverlening te verbeteren.

37

Actieplan dakloosheid Extern gefinancierde activiteiten

Het Platform Sociaal Domein (PSD) faciliteert gemeenten en aanbieders door op het juiste moment en in samenhang met andere opgaven ondersteuning te bieden op het vraagstuk van dakloosheid. Deze ondersteuning bieden we door netwerken te verbinden (thuis voor iedereen, 16-27, Ondersteuningsteam Zorg voor de jeugd), en door de ondersteunings­ structuur voor gemeenten en zorgaanbieders op te nemen in het PSD. Hiervoor zetten we onder andere regioadviseurs in. Hieraan is een subsidie vanuit het Nationaal Actieplan ‘Eerst een Thuis’ verbonden.

Vakkundig Altijd - inzet Platform Sociaal Domein Extern gefinancierde activiteiten

Vanuit het Platform Sociaal Domein blijven we het vakmanschap van professionals bevor­ deren die werken in het domein van werk en inkomen. Dit doel willen we behalen door het realiseren en onderhouden van een duurzame praktijkgerichte kenniscultuur. Dit levert op dat problematieken die betrekking hebben op Arbeid en zorg en uitkeringen op elkaar worden afgestemd.

Toegang Extern gefinancierde activiteiten

Vanuit de subsidie Toegang en VIT (VerkenningsInstrument toegang sociaal domein) ondersteunen wij gemeenten in het verder vernieuwen en vormgeven van hun toegang, bij voorkeur samen met inwoners en/of lokale cliëntenorganisaties en cliëntondersteuners. Daarbij richten we ons op drie onderdelen: kennis delen, leren & reflecteren en toepassen. We willen hiermee bereiken dat gemeenten aan de slag gaan met de weerbarstige knelpunten in de toegang voor met name de meer kwetsbare inwoners door de organisatie achter de uitvoerende medewerkers te faciliteren om voor de uitvoering kracht, ruimte en deskundig­ heid te creëren, maar ook door input op te halen en te gebruiken vanuit de uitvoering

POK-ondersteuningsprogramma verlenging Extern gefinancierde activiteiten

De POK-middelen (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen) zijn specifiek voor het verbeteren van dienstverlening van gemeenten aan mensen in kwetsbare posities. Het programma ondersteunt daarin. Het doel hiervan is de gemeentelijke uitvoering door de uitvoering van acht actielijnen te versterken: digitale overheid, rechtsbescherming, versterken leervermogen aanpak kwetsbare wijken, versterking wijkteams, integraal werken in het sociaal domein, toekomstscenario’s kind- en gezinsbescherming, (hoog) risicovol verward gedrag en gemeentelijk ondersteuningsprogramma.

BZK Aanjaagsubsidie Extern gefinancierde activiteiten

Dit is een aanjaagsubsidie ter overbrugging van het Platform Sociaal Domein van POKmiddelen naar GGU. Daarbij zetten we in op: leren, kennis en dialoog (inzet middelen en inzet mensen), KEN! Privacy- en gegevensdeling (Kennis- en Expertisenetwerk Privacy- en gegevensdeling), Wams implementatieondersteuning en Monitoring POK. Dit levert op dat het platform beter vindbaar is, waardoor professionals bij gemeenten makkelijker antwoorden op hun vragen krijgen en signalen vanuit de praktijk beter bij beleidsmakers terechtkomen. Daardoor sluit beleid beter aan bij wat in de praktijk nodig is.

38

Regioteam Zorg & Veiligheid Extern gefinancierde activiteiten

Het regioteam Zorg & Veiligheid helpt bij het creëren van een stabiele keten van zorg, veilig­ heid en het sociaal domein zodat gemeenten, politie, het OM, zorgaanbieders, GGD, GGZ, woningcorporaties, verzekeraars en andere ketenpartners elkaar snel weten te vinden en zij effectief de bouwstenen van een sluitende aanpak voor kwetsbare inwoners in kunnen zetten. Doel is dat in 2025 iedere regio een persoons- en systeemgerichte aanpak voor kwetsbare inwoners met bijbehorende huisvesting, zorg en ondersteuning hanteert. Dat vraagt dat gemeenten zich gedragen als een partner in een samenwerking met ketenpartners uit zorg en veiligheidsdomein. Daar werkt het regioteam Zorg & Veiligheid naartoe door in 2024 gemeenten en ketenpartners vraaggericht en proactief te ondersteunen, regionale regie te versterken en handvatten aan te reiken voor professionals om goed te kunnen samenwerken en tijdig op- en af te schalen. Met behulp van de inzet van het regioteam Zorg & Veiligheid versterken we samenwerking (op alle niveaus). Dit doen we in nauwe afstemming met het programma Grip op Onbegrip van ZonMW en op basis van de landelijke Agenda Zorg & Veiligheid.

39

3 Leefomgeving 3.1 3.2 3.3 3.4

Fysieke leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat Regionale economie

40

Mark Boumans Burgemeester Doetinchem, vicevoorzitter VNG en tijdelijk voorzitter VNG commissie Ruimte Wonen en Mobiliteit

Albert Vermuë VNG directeur Beleid Leefomgeving

Vandaag werken aan de inrichting van Nederland in de toekomst Mark Boumans: “In het ruimtelijk domein komt bij uitstek de autonomie van gemeenten naar voren.” Albert Vermuë: “En daar liggen grote opgaven: woningbouw, energie en klimaat, bereikbaarheid en inrichting van het platteland. In het fysieke domein liggen nog veel kansen om meer te gaan samenwerken en van elkaar te leren. Onvoorstelbaar dat er 15 jaar geleden nog werd gedacht dat Nederland ‘af’ was. Niets is minder waar!” Mark Boumans: “De keuzes die we vandaag maken, zijn van invloed op de leefomgeving van de volgende generaties. Dat maakt ons werk in het fysieke domein zo waanzinnig leuk en interessant. Wij zijn bezig met Nederland in 2100. We zouden geholpen zijn met een snelle formatie. In 2024 gaat eindelijk de Omgevingswet gelden, daar keken we al lange tijd reikhalzend naar uit.” Albert Vermuë: “Er is een jarenlange voorbereiding aan de invoering van die wet - en daaraan gekoppeld de Wet kwaliteitsborging bouwen - voorafgegaan. Het idee is dat je de maatschappelijke opgaven beter aan kunt pakken. Maar iedereen weet dat zo’n grote wet in het begin tot gedoe kan leiden in de uitvoering. Je hebt te maken met een nieuwe interpretatie van regels en een andere manier van werken.”

41

Mark Boumans: “Het is een majeure operatie. Als middelgrote gemeente zijn wij ons al jaren aan het voorbereiden. We hebben het best voor elkaar, maar het blijft spannend. The proof of the pudding is in the eating.” Albert Vermuë: “We hebben die wet altijd graag gewild. De VNG heeft samen met provincie, rijk en waterschappen hard gewerkt aan de implementatie van het digitale systeem en daar voelen we ons dan ook verantwoordelijk voor.” Mark Boumans: “Wie anders dan de gemeente weet wat goed is op het gebied van ruimtelijke ordening? Daarin kunnen we laten zien dat we up to the job zijn. Dit geeft ons een positie als gemeente. En dat sluit natuurlijk aan op de vereni­ gingsstrategie.” Albert Vermuë: “De verenigingsstrategie geeft nieuwe impulsen aan het onder­ steunen van de uitvoering. Daar is onder onze leden behoefte aan. Denk aan meer regionale samenwerking.” Mark Boumans: “In de Achterhoek is van oudsher sterk begrip dat je altijd de buurman nodig hebt. Je bent op elkaar aangewezen. Dat geeft intrinsieke motivatie voor ‘noaberschap’. Ik ben optimistisch over het ontwikkelen van een regioberaad: dit proces gaat zich vanzelf verder wel vormen. De komende jaren gaan logische regio’s ontstaan waarin op allerlei manieren samengewerkt wordt.

Waarbij de juiste schaalgrootte wordt gevonden bij het type vraagstuk dat voorligt.” Albert Vermuë: “In het licht van de verenigingsstrategie versterken we regio­ nale netwerken zoals de regionale energiestrategieën (RES) en regionale economische samenwerking en denken we na over een vorm van regioberaad.” Mark Boumans: “Het regioberaad gaat onze legitimiteit versterken. Een gemeente zal in haar eentje nooit een gesprekspartner zijn voor het rijk als het gaat om grote ruimtelijke opgaven. Dat zijn we als vereniging wél. Daarom hebben wij onze krachten te bundelen want een regioberaad versterkt de VNG als gesprekspartner voor het rijk.” Albert Vermuë: “Naast onze vertrouwde lobbytaak gaan we de uitvoering nog meer ondersteunen. Daarom is het belangrijk dat gemeenten en regio’s duidelijk laten horen wat ze nodig hebben. Het personeelstekort is bijvoorbeeld zo’n item. Als VNG kunnen we kijken wat we daaraan kunnen doen. Maar dat werkt natuurlijk alleen als dit aansluit bij hun eigen aanpak. Maak kenbaar wat je behoefte is.” Mark Boumans: “Daar sluit ik me met mijn oproep aan de leden bij aan: heb je een goed idee? Meld je actief. Participeer waar dat mogelijk is. Doe mee; of dat nou is om iets te halen, of te brengen. Als collectief van gemeenten staan wij daarmee nog beter op de kaart.”

42

3 – Leefomgeving

3.1 Fysieke leefomgeving Propositie

Omkeringsthema

Gemeenten spelen een belangrijke rol in de inrichting van de fysieke leefomgeving. Van warmtenet tot fietspaden. Van woningbouw tot veeteelt. Het is passen en meten; niet alles kan, en niet alles kan overal. Verschillende nieuwe kaders zoals de Nota Ruimte, het Water en Bodem Sturend-principe en de klimaatdoelstellingen sturen de toekomstige inrichting van Nederland (omkeringsthema). De VNG ondersteunt gemeenten in het verkrijgen van overzicht in deze in elkaar grijpende thematieken, het maken van een integrale weging van de verschillende belangen en het formuleren van een eigen handelingsperspectief. Leefbaarheid en brede welvaart voor iedere regio staan centraal. De VNG brengt de lokale realiteit in bij Europese en landelijke beleidsvorming met het oog op uitvoerbaarheid. In de ALV van juni 2023 is besloten om extra financiën beschikbaar te stellen voor de propositie ‘Fysieke leefomgeving - van visie naar uitvoering’. Ruimte geven en gemeenten ontzorgen. Een belangrijke invalshoek waarvoor deze propositie is bedoeld; om gemeenten te ontzorgen, te ondersteunen, te voorkomen dat elke gemeente zelf het wiel moet uitvinden én zij zich zoveel mogelijk op hun eigen lokale en vaak regionale uitvoeringsproces kunnen concentreren. Dat zij tijd besparen, alsook geld en middelen én dat we zorgen dat kennis en expertise worden gebundeld waar gebruik van gemaakt kan worden.

Het loont en levert tal van concrete resultaten op voor gemeenten vanuit de invalshoek van de uitvoering van de transities en vanuit de invalshoek van ondersteuning van de fysieke leefomgeving.

43

3 – Leefomgeving

Als omkeringsthema staat de inrichting van Nederland centraal. In het onderstaande markeren we de verbindingen tussen het omkeringsthema en de verschillende deelaspecten.

Gezonde leefomgeving Beleidsinzet

De VNG ondersteunt gemeenten als het gaat om het versterken van een gezonde, schone en veilige leefomgeving. Daaronder verstaan we een leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag moge­ lijk is. Dit doen we door onder andere in een vroegtijdig stadium kansen en knelpunten uit de praktijk van gemeenten te signaleren en via lobby naar de voorkant van het beleidsproces te brengen. We delen kennis en brengen gemeenten met elkaar in verbinding. We leveren een herkenbare bijdrage binnen de transitie naar een circulaire economie en dragen zorg voor passende afspraken met gemeenten over de rol die zij hierbij kunnen innemen. Voor het kunnen realiseren van een toekomstbestendig afvalbeheersysteem, zetten we in op een systeemverandering aan de voorkant van de keten en een bredere uitrol van producentenverantwoordelijkheid, die daarnaast optimaal is ingericht ten aanzien van circulariteit en kostendekking.

Bouwen en Wonen & Programma Woningbouw (min. VRO) Beleidsinzet

We streven naar meer woonzekerheid voor onze inwoners. Dat wil zeggen: een dak boven je hoofd voor iedereen en het kunnen vinden van een (betaalbaar) huis. Daar is veel inspan­ ning voor nodig van vele partijen. Ook van gemeenten; het betekent de bouw van meer woningen. We ondersteunen als VNG gemeenten in dit proces. We voeren lobby voor uitvoerbare wet- en regelgeving alsook afspraken die bijdragen aan de woonzekerheid en de bouw van meer woningen in ons land. We doen dit onder andere via een continu proces van belangenbehartiging en deelname aan diverse periodieke overleggremia. We organiseren bijeenkomsten, delen kennis en informatie om het thema in de brede context van de fysieke leefomgeving te overzien, ondersteunen gemeenten met bijvoorbeeld modelverordeningen en maken gebruik van samenwerkingsverbanden om de kennis en informatierol te verstevigen richting gemeenten.

Mobiliteit en bereikbaarheid Beleidsinzet

De mobiliteitstransitie betekent - gegeven de druk op de ruimte en de klimaatdoelstellingen – dat er meer nadruk komt te liggen op verduurzaming, het verminderen van de mobiliteit en het veranderen ervan. Dit met oog voor een eerlijke verdeling naar regio’s en betaalbaarheid voor iedereen. De VNG behartigt de belangen van gemeenten als het gaat om deze transitie en ondersteunt hen bij de uitvoering ervan. Gemeenten zijn gestart met de mobiliteitstran­ sitie voor hun eigen mobiliteitstaken in beheer van de gemeente en zetten eerste stappen rond datagedreven werken. We werken gezamenlijk de mobiliteitsvisie verder uit en dragen actief bij aan de gebiedsgerichte uitwerking van de mobiliteitsvisie 2050. Uitvoerbaarheid ervan is belangrijk.

44

3 – Leefomgeving

Landelijk gebied en natuurbeleid Beleidsinzet

Ons land kent een groot landelijk gebied in veel regio’s. Via een gebiedsgerichte aanpak hebben de opgaven voor natuur, klimaat en water impact op het landelijk gebied dat vele gemeenten omvat. Het vergt een grote transitie die raakt aan landbouw, natuur, de energie­ transitie, leefbaarheid en het voorzieningenniveau. De VNG zet in op brede welvaart voor elke regio. Wij ondersteunen en begeleiden gemeenten bij de transitie Landelijk Gebied en de totstandkoming en uitvoering van de gebiedsprogramma’s. Wij richten ons daarbij op versterkte belangenbehartiging en positionering van gemeenten in deze interbestuurlijke samenwerking. We positioneren gemeenten stevig via belangenbehartiging bij ministeries en andere stakeholders, zodat er onder meer adequate financiering beschikbaar is voor uitvoerings- en proceskosten voor gemeenten. Daarnaast werken we aan kennisuitwisseling.

Ruimte, water en klimaatadaptatie - ruimtelijke puzzel en WBS (water en bodemsturend) Beleidsinzet

Als het gaat om de inrichting van Nederland (#omkeringsthema) is voor de ruimtelijke inrichting op lokaal niveau de Nota Ruimte richtinggevend en kaderstellend. De VNG zet in op het bewerkstelligen van voldoende ruimte voor gemeenten om lokale afwegingsruimte te hebben en te houden in de eigen omgevingsvisie. Dusdanig dat in samenwerking met andere overheden de ruimtelijke puzzel zo goed mogelijk ‘sluitend’ kan worden gelegd. Daarnaast ondersteunt de VNG gemeenten bij het vormgeven en invullen van hun verant­ woordelijkheid als het gaat om Water en bodem sturend en bodem en ondergrond. Passend ook bij de klimaatdoelstellingen. Dit door onder meer extra aandacht te richten op lobby en kennisdeling om in te spelen op nieuwe Europese richtlijnen.

Gezonde Leefomgeving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

In 2024 zijn gemeenten beter in staat om via een integrale aanpak en strategische belangen­ afweging bij te dragen aan de kwaliteitsverbetering van de leefomgeving. Daar is de inzet op lobby, platform en dienstverlening vanuit de VNG op gericht. Het betekent voor gemeenten: beschikken over adequate informatie en ondersteuning, tegen de achtergrond van effectieve instrumenten en financiën om hun opgaven uit te voeren. Gemeenten zijn zo in staat de leef­­baarheid in buurten te vergroten en gezondheidswinst voor hun inwoners te behalen. Gemeenten worden ondersteund bij de daadwerkelijke uitvoering vanuit verschillende invalshoeken. Onder dit item vallen nog twee GGU structurele diensten: Gezonde Leefomgeving - Interbestuurlijk Programma VTH (Omgevingswet/ DSO) De VNG zet in op versterking van het stelsel van Vergunningverlening, Toezicht en Hand­ having (VTH) door verder uitvoering te geven aan het Interbestuurlijke Programma (IBP) VTH. De focus ligt op het verstevigen van het hele stelsel en de hele keten. Dit doen we via interbestuurlijke samenwerking en een netwerkgerichte aanpak alsook het behartigen van de belangen. Gemeenten ondervinden voordeel van een versterkt stelsel VTH dat via deelname van de VNG en diverse gemeenten tot stand komt via het IBP VTH.

Er wordt gezorgd voor de verbinding en aansluiting tussen het IBP VTH en de nieuwe Omgevingswet inclusief het DSO (digitaal stelsel omgevingswet) ook als het gaat om de gemeentelijke uitvoering van Omgevingsveiligheid (zie: extern gefinancierde activiteiten). Gezonde Leefomgeving - Milieu en Nationaal Programma Circulaire Economie We dragen bij aan de totstandkoming en uitvoering van het Nationale Milieu Programma (NMP) en bijbehorende thema’s als lucht, geluid en zeer zorgwekkende stoffen (ZZS). Hierbij

45

3 – Leefomgeving

zetten we in op een bijdrage die voor gemeenten herkenbaar is en strookt met de lokale uitvoeringspraktijk. Daarnaast werken we aan (verdere) versterking van samenwerking op lokaal en regionaal niveau door het aanjagen van regionale programma’s over circulaire economie en het versterken van lokale en regionale economie. Het achterliggende brede doel is een gezonde leefomgeving die op orde is: gezond, schoon en veilig. We handelen proactief met het oog voor de uitvoering en met de bril van een opgavegerichte aanpak. Interbestuurlijke samenwerking is ervoor nodig alsook het leggen van verbinding én het bieden van ondersteuning bij de uitvoering.

Bouwen en Wonen & Programma Woningbouw (min. VRO) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG heeft als belangrijk aandachtspunt bestaans- en woonzekerheid. De behoefte aan voldoende betaalbare woningen van goede kwaliteit is enorm. Het hangt samen met een grote woonopgave. Voor gemeenten een grote prioriteit waarbij de VNG ondersteuning biedt. Dit mede tegen de achtergrond van een programmatische aanpak die landelijk wordt gehanteerd met een Woon- en Bouwagenda en verschillende onderliggende programma’s die zien op woningbouw, de huisvesting van aandachtsgroepen en ouderen, leefbaarheid en verduurzaming en daarnaast ruimtelijke programma’s die ingaan op de inrichting van Nederland (omkeringsthema). Veel nieuwe wetgeving is gelanceerd of in voorbereiding en het opvoeren van de woning­ bouwproductie is daarbij prioriteit gezien de toenemende vraag naar woningen. De woning­ voorraad wordt verduurzaamd. De VNG biedt implementatieondersteuning aan gemeenten. Specifiek aandachtspunt is dat de financiering van onrendabele toppen op woningbouw­ projecten niet goed genoeg geregeld is. Bovendien zijn de woonlasten de afgelopen jaren voor velen gestegen. Gemeenten stimuleren naast de kwantitatieve toename van de woningvoorraad ook het betaalbaar maken en houden van zowel nieuwbouw als bestaande voorraad. De VNG zet daarom in op belangenbehartiging, kennisdeling en ondersteuning van gemeenten.

Het raakt aan een scala aan diverse activiteiten, onder meer het opzetten en bijhouden van monitors over bouwen en wonen, het vernieuwen van de cursus ‘woonbeleid’, de doorontwikkeling prototype Datahub Interne Woningbouw Informatie (DIWI), het onder­ steunen bij de implementatie van wetgeving, het bieden van handreikingen, (actualiseren van) modelverordeningen en organiseren van bijeenkomsten en webinars.

Landelijk gebied en natuurbeleid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

Wij ondersteunen en begeleiden gemeenten bij de transitie Landelijk Gebied en bij de totstandkoming en uitvoering van de gebiedsplannen die samenhangen met de inrichting van Nederland (omkeringsthema). De VNG zet in op een leefbaar landelijk gebied voor alle mensen, bedrijven en natuur. De basis daarvoor is brede welvaart, welzijn en een veer­ krachtig natuurlijk systeem. Het vergt een grote transitie van het landelijk gebied die raakt aan taken en bevoegdheden van gemeenten en samenhangt met aspecten als stikstof en natuur, de aanpak piekbelasting, klimaat in relatie tot landbouw en landgebruik en tot slot groen en fauna. De VNG ondersteunt gemeenten bij deze transitie van het landelijk gebied.

46

3 – Leefomgeving

Ruimte, water en klimaatadaptatie - ruimtelijke puzzel en WBS (water en bodemsturend) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

Onze ruimte, boven en onder de grond, is een schaars goed. Dit betekent dat voor de inrichting van Nederland (omkeringsthema) dat de ruimtelijke inrichting in de context van alle opgaven in de fysieke leefomgeving moet worden bekeken. Gemeenten vervullen daarbij nu en in de toekomst een cruciale rol in de lokale belangenafweging om het beheer, gebruik en de ontwikkeling van ruimte op een goede manier vorm te geven, zowel boven als onder de grond. Daarbij komt ‘Water en bodem sturend’ (WBS) aan de orde. Het betekent dat het water -en bodemsysteem een sturende rol krijgt bij diverse opgaven zoals de woonopgave, ruimte­ lijke ordening en de vraag hoe om te gaan met (grond)water. We ondersteunen gemeenten bij het uitvoeringsprogramma WBS, bij thematiek rondom ‘bodem en ondergrond’, bij het leggen van de ruimtelijke puzzel, bij het in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk maken van afwegingen inzake de ruimtelijke inrichting en bij het werk maken van klimaatadaptatie. Dit doen we op verschillende manieren. Onder andere door het stimuleren van regionale samenwerking, het delen van kennis, het faciliteren van scenariodenken op basis van toekomstscenario’s van het planbureau voor de leefomgeving, het ondersteunen bij de aanpassing van werkprocessen en ontwikkeling van methodologie en werkwijzen om de WBS-opgave te vertalen naar de lokale praktijk.

Daarnaast bieden we handreikingen en organiseren we werksessies.

Verkenning informatievoorziening fysiek domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG stimuleert het datagedreven werken in het fysieke domein. Wij ondersteunen dit via het programma Versterken Informatiepositie Fysiek Domein (VIFD) en binnen diverse nationale programma’s. Dit doen wij op basis van de informatiebehoefte binnen maat­ schappelijke opgaven. Onze activiteiten bestaan uit het ontsluiten van data. We maken het toegankelijk en uitwisselbaar aansluitend op de kaders en afspraken die gelden rondom informatievoorziening. We realiseren concrete toepassingen voor de opgaven in het fysiek domein, en brengen deze in als usecase voor de (interbestuurlijke) datastrategie. De VNG zet gemeentelijke en interbestuurlijke netwerken op rondom deze toepassingen, om zo de vereiste voorzieningen te concretiseren en in praktijk te brengen. We bieden concrete tools en handreikingen voor datagedreven werken, en sluiten collectieve datadeals om kosten te verlagen, aansluitend op de VNG datastrategie.

Mobiliteit en bereikbaarheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG ondersteunt gemeenten bij het vormgeven en uitvoeren van de Regionale Mobiliteitsplannen en gemeenten ondervinden versterkte ondersteuning als het gaat om datagedreven werken in relatie tot mobiliteit. Ook kunnen zij gebruik maken van kennis over Europese wetgeving en de implicaties voor hun gemeente. Gemeenten kunnen gebruik maken van sessies ter versterking van het mobiliteitsbeleid (zowel ambtelijk als bestuurlijk). Gemeenten zijn aan de slag met de integrale uitvoering van hun taken in de Regionale Mobi­ liteitsprogramma’s binnen de regio, waarbij aandacht is voor de ‘trias mobilica’ (verminderen, veranderen en verduurzamen). De VNG biedt inzicht, jaagt onderzoek en innovatie aan, stimuleert (inter)bestuurlijke afspraken, ook met het oog op voldoende uitvoeringskracht – en middelen voor gemeenten. Denk aan ontwikkelingen rondom Betalen Naar Gebruik (BNG), uitvoerbaarheid Meerjaren­ programma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) en het ondersteunen van gemeenten bij het programma Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). Ook stimuleren we regionale samenwerking, netwerkvorming van gemeenten door bijeenkomsten, het delen van kennis en goede voorbeelden. We maken inzichtelijk hoe mobiliteit samenhangt met andere vraag­ stukken in de fysieke leefomgeving om integrale afwegingen te bevorderen.

47

3 – Leefomgeving

Digitale infrastructuur & 5G Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering | Structurele diensten

De VNG ondersteunt gemeenten bij de aanwending van de middelen uit het (mogelijke) landelijke fonds aansluiting onrendabel adressen gigabit internet. Hier zet het ministerie van EZK zich voor in. Een ruwe schatting is dat ongeveer 20.000 woningen mogelijk geen glasvezel of andere vormen van zeer snel internet zullen hebben in 2030, als de overheid niet actie onderneemt. In 2024 werkt de VNG samen met EZK en de Council of European Municipalities and Regions. Dat doen wij om invloed uit te oefenen op de onderhandelingen rond en implementatie van de Europese Gigabit Infrastructure Act. Die wet gaat gemeenten dwingen om een gezamen­ lijke portal te hebben voor de aanleg van telecom infra. De Act neemt gemeenten elke coördinatierol uit handen ten aanzien van plaatsing van 5G masten en aanleg van glasvezel­ netwerken. Het voorstel vertraagt gemeentelijke processen in Nederland en vergt mogelijke kostbare aanpassingen aan gemeentelijke ICT. Vandaar een versterkte inzet vanuit de VNG op deze thematiek.

Naleving: ondersteuningsprogramma arbeidsmigranten Extern gefinancierde activiteiten

Verschillende initiatieven om arbeidsmigranten beter te beschermen vragen van gemeenten dat zij handelen en zich actief inzetten om arbeidsmigranten in de huidige situatie beter te beschermen en de positie van hen duurzaam te verbeteren. Hiervoor wordt wederom een subsidie verstrekt, die eind 2024 afloopt. De complexe opgave rondom arbeidsmigranten vraagt zowel financieel, organisatorisch als politiek-bestuurlijk veel van gemeenten. De VNG ondersteunt gemeenten hierbij. We werken in 2024 aan meer inzicht in het vraagstuk, zodat gemeenten handvatten hebben voor een aanpak. We delen expert- en praktijkkennis met alle gemeenten en (maatschappelijke) partners. Kennisdeling wordt gestimuleerd. We werken mee aan het opzetten van regionale samenwerkingen tussen gemeenten, provincies en private partijen. Waar mogelijk worden landelijke of regionale samenwerkingsafspraken gemaakt. Alle gemeenten zijn actief benaderd en waar mogelijk gesproken door het onder­ steuningsteam.

CO2 reductie via inkoop en aanbesteding Extern gefinancierde activiteiten

Deze aanvullende subsidie is bestemd voor activiteiten uit het projectplan ‘Programma CO2-reductie via inkoop en aanbesteding’. Dit heeft als doel om gemeenten een forse slag te laten maken in het reduceren van hun ‘eigen’ CO2-uitstoot, door vanuit de VNG gemeenten te inspireren, stimuleren en te ondersteunen bij de verduurzamingsopgave van de eigen organisatie. Hierdoor is een gemeente in staat beter te sturen op CO2-reductie, een voorbeeldrol naar burgers en bedrijven te vervullen en structureel te werken aan verduur­ zaming. We streven naar een groeiende groep gemeenten die structureel werkt aan CO2reductie van de eigen organisatie. Dat kan via deelname aan het manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) en/of actief met CO2-reductieprogramma via de ‘prestatieladdermethodiek’. Om de voorbeeldrol vanuit de VNG optimaal te kunnen vervullen is de VNG in 2023 ook zelf gecertificeerd op de CO2-prestatieladder.