A 24085 bijlage Impact Jeugdgezondheidszorg

Data-analyse en interventies bij Nationaal Programma Veiligheid en Leefbaarheid Vroeg signalering bij integrale huisbezoeken met verloskundigen Integrale interventies bij programma Sterk voor Noord

Gebruik van data-analyse om gerichte interventies te ontwikkelen en uit te voeren voor het verbeteren van veiligheid en leefbaarheid in de wijk Wij West.

Delft

Samenwerking tussen JGZ en verloskundigen om tijdens huisbezoeken vroegtijdig problemen te signaleren.

Delft, LeidschendamVoorburg, Westland Leidschendam

Inzet MBO Rijnland door jeugdverpleegkundige

Hierbij wordt de jeugdverpleegkundige ingezet bij vroeg signalering en interventies bij MBO-scholieren.

Zoetermeer

Pilot Kind naar Gezond Gewicht door artsen

Medische screening.

Zoetermeer

Startgesprekken op scholen

Jeugdartsen, verpleegkundige en assistenten voeren gesprekken op scholen ten behoeve van vroeg signalering en verbeteren integrale samenwerking.

Zoetermeer

Centering parenting

Consulten bij baby’s van twee maanden in groepsverband om interactie tussen ouders te bevorderen. Op die manier wordt een platform gecreëerd om

LeidschendamVoorburg

GO-poli met RdG ziekenhuis

Regie op preventie

Multidisciplinaire aanpak in Leidschendam Noord gericht op het verbeteren van de leefomstandigheden en gezondheid van inwoners door integrale interventies.

Delft

Delft

21

Inzet Gezond Gewicht

Inzet gezond gewicht preventieakkoord

MiddenDelfland

4.2.2 Voorbeelden van nieuwe mogelijkheden Tijdens het POHO van juni 2024 jl. is door een aantal gemeenten aangegeven dat een eventuele nieuwe interventie zoals bijvoorbeeld Centering Parenting, passend zou zijn voor de bewoners in hun gemeenten. Dit is een vervolg een Centering Pregnancy. Meer inzet op verbindingsfuncties zoals Herijking Toegang (Zoetermeer) en de rol van Centrale Zorg Verlener (Zoetermeer/Leidschendam-Voorburg) is cruciaal in het vergroten van de impact van ons werk. Denk ook aan het bevorderen van spraaktaalontwikkeling in de voorschoolse opvang en de inzet van extra interventies bij statushouders. In samenwerking met interne collega’s en beleidsambtenaren heeft een inventarisatie plaats gevonden op nieuwe initiatieven om aanvullend in te zetten voor specifieke doelgroepen en in antwoord op realisatie van de opgaven uit de hervormingsagenda Jeugd.

Verhaal van een jeugdverpleegkundige “Ik hielp een gezin in een crisissituatie met hun puberende dochter Helena. Ze hadden hulp nodig van het kernteam, maar er was een wachtlijst van drie maanden. Om direct te helpen, introduceerde ik het Triple P-programma en voerde meerdere huisbezoeken uit. Hierdoor kwam er weer rust in het gezin. Daarnaast hielp ik de moeder om ondersteuning voor zichzelf te vinden. Ik sprak ook individueel met Helena en coachte haar om de relatie met haar moeder te verbeteren. Uiteindelijk deed de moeder actief mee, wat de gezinsdynamiek aanzienlijk verbeterde. Het was intensief, maar de band tussen moeder en dochter werd sterker en hechter".

Verhaal van een jeugdarts “Op het vaccinatiespreekuur geef ik zwangere vrouwen het kinkhoestvaccin. Door de vaccinatie wordt niet alleen de moeder beschermd tegen ernstige kinkhoestinfecties, maar wordt ook de pasgeboren baby vanaf de geboorte beschermd. Kinkhoest kan bij zuigelingen zeer ernstig zijn, soms zelfs levensbedreigend. Het geeft me voldoening dat ik op deze manier bijdraag aan een gezonde start voor zowel moeder als kind, door potentieel ernstige complicaties te voorkomen.”

22

1. Kerntaak jeugdgezondheidszorg Binnen de jeugdgezondheidszorg worden preventieve maatregelen onderverdeeld in universele, selectieve en geïndiceerde preventie. Deze indeling helpt om de interventies specifiek te richten op verschillende doelgroepen en risiconiveaus.

Figuur 1 Preventiepiramide Universele preventie

Universele preventie is gericht op alle kinderen en jongeren, ongeacht hun individuele risicofactoren. Het is erop gericht om de algemene gezondheid te bevorderen en ziekten te voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn: • • • •

Het Rijksvaccinatieprogramma Voorlichting en educatie over gezonde voeding, beweging, hygiëne en seksuele gezondheid op scholen. Reguliere controles door jeugdartsen en verpleegkundigen, zoals groeimetingen en ontwikkelingsscreenings. Voorlichting over het belang van een gezonde zwangerschap, omdat we weten dat de fysieke en mentale gezondheid van beide ouders direct bijdraagt aan de ontwikkeling van een nog ongeboren kindje.

Selectieve Preventie

Selectieve preventie is gericht op specifieke groepen kinderen en jongeren die een verhoogd risico lopen op bepaalde gezondheidsproblemen vanwege hun leefomstandigheden, sociaaleconomische status of andere risicofactoren.

23

Voorbeelden hiervan zijn: • Programma's voor kinderen uit lage sociaaleconomische groepen. Initiatieven om voedingsen bewegingspatronen te verbeteren bij kinderen uit minder welgestelde gezinnen. • Vroegtijdige interventies en ondersteuning voor kinderen die risicofactoren hebben voor leer- en ontwikkelingsproblemen. • Het wettelijk prenataal huisbezoek, dit zet JGZ in bij iedereen die tijdens de zwangerschap extra ondersteuning nodig heeft. Bij JGZ Zuid-Holland West wordt dit het ‘Goede Startgesprek’ genoemd. • Specifieke gezondheidsvoorlichting en ondersteuning voor gezinnen met een migratieachtergrond. Geïndiceerde Preventie

Geïndiceerde preventie is gericht op kinderen en jongeren die al symptomen of vroege tekenen van gezondheidsproblemen vertonen, om verdere ontwikkeling van deze problemen te voorkomen of te beperken. Voorbeelden hiervan zijn: • Programma's voor kinderen met gedragsproblemen, zoals intensieve begeleiding en therapie. • Begeleiding van kinderen met overgewicht (Kind naar Gezond Gewicht). Specifieke voedingsen bewegingsprogramma's voor kinderen die al tekenen van overgewicht of obesitas vertonen. • Interventies zoals Stevig Ouderschap, KASTO (Kansrijke Start voor Ouders), Voorzorg, Videohometraining, Bemoeizorg, om ouders te begeleiden in hun zwangerschap en de eerste twee jaar na de geboorte van hun kindje. Strategische keuzes voor efficiënte inzet van middelen

•

Prioriteren van preventie Door een groter deel van de middelen te verschuiven naar preventieve maatregelen en vroeg signalering, kunnen op lange termijn kosten worden bespaard en wordt de druk op intensieve zorg verminderd.

•

Investeren in JGZ-professionals Versterking van de capaciteit en deskundigheid van JGZ-professionals zorgt voor effectievere signalering en interventie.

•

Samenwerking en integratie Bevorderen van nauwere samenwerking tussen JGZ en andere zorg- en welzijnsinstellingen (eerstelijnszorg, geboortezorg en ziekenhuizen) om een geïntegreerde aanpak te waarborgen en onnodige zorg te voorkomen.

24

Conclusie

JGZ draagt bij aan een gezond en gelukkig leven voor ieder kind. Door problemen in een vroeg stadium aan te pakken, voegen wij levenskwaliteit en veiligheid toe aan jeugd en gezin. Daardoor kunnen kinderen en jongeren volwaardig participeren in de maatschappij. Bovendien voorkomt dit problemen op latere leeftijd, wat zorgt voor mindere behoefte aan jeugdhulp of andere vormen van zorg. Binnen de jeugdgezondheidszorg worden preventieve maatregelen opgedeeld in universele, selectieve en geïndiceerde preventie om effectief in te spelen op de verschillende behoeften en risiconiveaus van kinderen en jongeren. Universele preventie richt zich op de algemene populatie om brede gezondheidsbevordering te realiseren. Selectieve preventie richt zich op risicogroepen om specifieke gezondheidsrisico’s te verminderen. Geïndiceerde preventie is gericht op kinderen die al tekenen van gezondheidsproblemen vertonen, met als doel verdere problemen te voorkomen. Door deze benaderingen te combineren, kan JGZ optimaal bijdragen aan het bevorderen van de gezondheid en het welzijn van alle kinderen en jongeren.

2. Vaccineren Individuele en maatschappelijke impact

Vaccinaties bieden directe bescherming aan individuen tegen specifieke infectieziekten, waardoor ze minder kans hebben om ziek te worden. Daarnaast verminderen vaccinaties de kans op ernstige complicaties en ziekenhuisopnames die kunnen optreden bij besmetting met ziekteverwekkers. Zoals invaliditeit door polio of leverkanker door hepatitis B. Gevaccineerde personen hebben over het algemeen een hogere levenskwaliteit doordat ze minder vatbaar zijn voor infectieziekten en hun gevolgen. Door vaccinaties wordt de verspreiding van ziekten in de gemeenschap beperkt, wat leidt tot groepsimmuniteit. Dit beschermt ook kwetsbare groepen zoals pasgeboren baby’s die (nog) niet gevaccineerd kunnen worden. Financiële impact van vaccinaties

Vaccinaties voorkomen ziektes zoals polio, mazelen, meningokokken, kinkhoest, en HPV. Dit leidt tot minder ziektegevallen, minder ziekenhuisopnames en minder sterfgevallen. De Raad van Gezondheid heeft een normbedrag van € 80.000 aangegeven voor een (extra) jaar in goede gezondheid (QALY, Quality Adjusted Life Year). Vaccinaties verminderen de incidentie van ziekten en daarmee de kosten voor medische behandelingen, ziekenhuisopnames, en langdurige zorg. Tevens leiden minder ziektegevallen tot lagere uitgaven voor medicijnen. Omdat de kosten van vaccinatie doorgaans lager zijn dan de zorgkosten die zouden worden gemaakt als deze ziekten niet worden voorkomen, valt het RVP binnen de door de Raad van Gezondheid vastgestelde kosteneffectiviteitsgrens. Hierdoor wordt het RVP als een zeer waardevolle en kosteneffectieve investering in de volksgezondheid beschouwd. Socio-economische voordelen

Gezonde kinderen en volwassenen kunnen naar school en werk gaan, wat leidt tot hogere onderwijsprestaties en arbeidsproductiviteit. Daarbij leiden minder ziektes tot minder ziekteverzuim van ouders die voor zieke kinderen moeten zorgen en van werkenden zelf, wat economische productiviteit verhoogt. Door het voorkomen van complicaties en chronische aandoeningen bespaart het RVP op langdurige zorgkosten (zoals revalidatie of levenslange zorg voor gehandicapte personen). Een gezond bevolkingsbestand vermindert de druk op het gezondheidszorgsysteem, waardoor middelen efficiënter gebruikt kunnen worden. Medio 2024 is er toenemende maatschappelijke aandacht voor de dalende trend ten aanzien van de vaccinatiegraad. Hierdoor grijpen ziektes zoals mazelen en kinkhoest weer om zich heen. Dit brengt hogere ziektekosten en een lagere economische productiviteit met zich mee.

25

Voorbeelden van kostenbesparingen

De BMR-vaccinatie (Bof, Mazelen, Rodehond) heeft geleid tot een drastische afname van kinderen met mazelen, met aanzienlijke besparingen op behandelkosten en voorkomen complicaties zoals longontsteking en hersenontsteking. De HPV-vaccinatie voorkomt onder andere baarmoederhalskanker, wat niet alleen levens redt maar ook dure kankerbehandelingen en langdurige medische zorg bespaart. Conclusie

Het RVP heeft een hoge kosten-batenverhouding, waarbij de kosten ruimschoots worden gecompenseerd door de besparingen op gezondheidszorgkosten en de maatschappelijke winst die voortkomt uit een gezondere bevolking. De investeringen in vaccinaties betalen zich terug door lagere zorgkosten, hogere productiviteit, en een verbeterde volksgezondheid (Pijlers van Rijksvaccinatieprogramma, 2012). Vanwege de dalende trend ten aanzien van de vaccinatiegraad wordt er in samenwerking met gemeenten, GGD Haaglanden en JGZ gewerkt aan een fijnmazig plan van aanpak om de dalende trend te kunnen keren. Actiegericht onderzoek zal per gemeente worden uitgezet om op wijkniveau te achterhalen wat de oorzaken zijn van niet vaccineren, om op basis daarvan acties in te zetten om de vaccinatiebereidheid te doen stijgen.

3. Normaliseren Normaliseren is een kerntaak van de jeugdgezondheidszorg. Professionals van JGZ ondersteunen ouders bij hun dagelijkse zorg en zijn gesprekspartner voor het bespreken van vragen, onzekerheden en frustraties rond het ouderschap. Vragen en onzekerheden zijn normaal bij het opgroeien en hoeven niet direct als probleem te worden gezien. Door normaliseren worden ouders en kinderen in hun eigen kracht gezet, wat voorkomt dat ze onnodig gebruik maken van curatieve zorg. Onderwerpen die onderdeel zijn van de dagelijkse JGZ-praktijk zijn weergegeven in tabel 2. Normalisatie dagelijkse praktijk JGZ Promotie van gezonde ontwikkeling.

Preventieve zorg en vroege interventie.

Ondersteuning van ouders.

Samenwerking en doorverwijzing.

Inhoud Bevorderen van een gezonde fysieke en mentale ontwikkeling bij alle kinderen. Routinecontroles en screenings om problemen vroegtijdig op te sporen. Tijdige identificatie en aanpak van gezondheids- en ontwikkelingsproblemen. Voorkomen van escalatie door vroegtijdige ondersteuning en advies. Voorlichting en opvoedingsondersteuning om ouders te helpen bij de normale uitdagingen van het ouderschap. Educatie over gezonde leefstijl, voeding, en preventie van ziekten. Samenwerking met scholen, huisartsen en andere zorgverleners om een geïntegreerde aanpak te bieden. Doorverwijzing naar gespecialiseerde hulp indien nodig.

26

Toegankelijke en laagdrempelige zorg bieden.

Zorg en ondersteuning die voor iedereen toegankelijk is, zonder stigma of drempels. Gericht op het bevorderen van normale, gezonde ontwikkeling en het voorkomen van problemen.

Tabel 2. Normalisatie dagelijkse praktijk JGZ Individuele en maatschappelijke impact

Wanneer professionals in de jeugdgezondheidszorg bepaalde ervaringen of gedragingen als normaal benoemen, kan dit bijdragen aan een verhoogd begrip en acceptatie bij de kinderen/jongeren en hun ouders. Dit kan gevoelens van schaamte verminderen en de drempel verlagen om hulp te zoeken. Het normaliseren van bepaalde gevoelens of gedragingen kan jongeren en ouders helpen om hun eigen ervaringen te relativeren en te begrijpen dat ze niet alleen staan in hun moeilijkheden. Dit kan bijdragen aan een verbeterde zelfwaardering en zelfvertrouwen. Door normalisatie kan de therapeutische relatie tussen hulpverlener en jongere versterken, omdat er een basis van begrip en erkenning is. Verbeterde toegang tot zorg

Wanneer bepaalde problemen genormaliseerd worden, kan dit jongeren en hun ouders aanmoedigen om tijdig hulp te zoeken. Hierdoor kan de toegang tot jeugdgezondheidszorg verbeteren en kunnen problemen mogelijk eerder worden aangepakt, wat op lange termijn de gezondheidsresultaten kan verbeteren. Financiële impact van normaliseren

Het effect van normaliseren door JGZ op ouders en kinderen ziet er als volgt uit: 1. Lagere gezondheidszorgkosten

• •

Minder uitgaven aan medische behandelingen en zorg voor hun kinderen door vroegtijdige preventie en interventies van JGZ. Verminderde kosten voor speciale begeleiding en onderwijsprogramma's voor hun kinderen.

2. Verminderde uitgaven voor jeugdhulp

• •

Door minder noodzaak voor intensieve jeugdhulp en opvang, besparen ouders op kosten die anders nodig zouden zijn voor deze diensten. De kosten van intensieve jeugdhulp kunnen variëren van €20.000 tot €100.000 per kind per jaar. Vroegtijdige interventie kan deze kosten aanzienlijk verminderen.

3. Verminderde stress en zorgen

• •

Gezondere en beter functionerende kinderen verminderen de stress en zorgen van ouders. Vroegtijdige ondersteuning en advies van JGZ geven ouders meer vertrouwen in hun opvoedingsvaardigheden.

4. Verbeterde werk- en levensbalans

• • •

Minder ziekteverzuim van hun kinderen betekent minder noodzaak voor ouders om werk te missen, wat leidt tot een betere werk-privébalans. Meer tijd en energie om zich te concentreren op hun eigen welzijn en professionele doelen. Verminderde ziekteverzuimkosten voor werkgevers en verbeterde productiviteit kunnen kosten per ouder per jaar besparen.

27

5. Ondersteuning en educatie

• •

Ouders krijgen toegang tot opvoedingsondersteuning en educatieve programma's, waardoor ze beter toegerust zijn om hun kinderen op te voeden. Door normalisatie leren ouders effectieve strategieën om met uitdagingen om te gaan, wat leidt tot een harmonieuze gezinsdynamiek.

Besparing per geval van gedragsproblemen: • Vroege interventie (bijvoorbeeld gedragstherapie of opvoedondersteuning): €500 - €2.000 per jaar. • Intensieve therapieën of residentiële zorg voorkomen: €10.000 - €50.000 per jaar per kind. • Vroegtijdige interventie voor 100 kinderen met gedragsproblemen kan een besparing opleveren van €1.000.000 tot €5.000.000 per jaar.

28

1. (2011). Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Den Haag: Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. 2. (2024, 9 11). Opgehaald van Maatschappelijke Prijslijst : https://maatschappelijkeprijslijst.nl/ 3. Alle adviezen over preventie . (2024, 6 19). Opgehaald van Gezondheidsraad: https://www.gezondheidsraad.nl/onderwerpen/preventie/alle-adviezen-over-preventie 4. Dam, P. (2012). Kosteneffectiviteit van de jeugdgezondheidszorg. Verdonck, Klooster & Associates B.V. in opdracht van ActiZ. 5. Diabeteszorg kan beter en jaarlijks miljarden goedkoper. (2019, 5 15). NRC. 6. Gemeente Den Haag. (2023). Uitvoeringsplan Haagse Preventieaanpak. 's-Gravenhage: Gemeente Den Haag. 7. (2023). Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028. Den Haag: VWS. 8. Jeugdinstituut, N. (sd). Opgehaald van https://www.nji.nl/cijfers/hechting 9. Landelijk Professioneel Kader. (2022, augustus). Opgehaald van Nederlands Centrum Jeugdgezondheid: https://www.ncj.nl/wp-content/uploads/2022/08/DEF-LandelijkProfessioneel-Kader-LPK-augustus-2022.pdf 10. M. van den Berg, e. a. (2014). Preventie in de zorg. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). 11. (2014). Maatschappelijke kosten-batenanalyses in het onderwijs. . Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 12. (2022). MKBA Rapport en Factsheet Integrale GezinsPoli medisch en sociaal domein. Den Haag: Gemeente Den Haag. 13.

Pijlers van Rijksvaccinatieprogramma. (2012, 10 29). Opgehaald van Pijlers van Rijksvaccinatieprogramma: https://www.rivm.nl/pijlers-van-rijksvaccinatieprogramma 14. Podcast Kansrijke Start: 'Hier in Reinier'. (2022, juni). Reinier de Graaf Gasthuis. 15. Podcast Kansrijke Start: 'Ik was zwanger en zó mager, je zag het in mijn gezicht'. (2020, februari). Pharos. 16. Prinsen, B., & Dam, P. (2013). Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Utrecht: Publicatie in opdracht van ActiZ en GGD Nederland. 17. Richtlijn Problematische gehechtheid. (2021, april 2). Opgehaald van https://www.nji.nl: https://www.nji.nl/cijfers/hechting 18. RIVM. (2006). Zorgkosten van ongezond gedrag . Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

29

19. Vaccinaties leveren maatschappelijk meer op dan ze kosten. (2024, januari ). Financieel Dagblad. 20. Video: 'Een vast maatje, een vast gezicht voor langere tijd, dat is de winst'. (2021, februari 10). Pharos. 21. (april, 2024). Zevende voortgangsrapportage Kansrijke Start. Den Haag: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

30