A 032 bijlage.pdf
Tekst van het document
Recreatiegebied Kernen Midden-Delfland Stedelijk gebied Grens BPL
N 0
2 km
52
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Wat komt er op ons af? / Wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
terechtkomen, zowel stedelijk als landschappelijk. Het kan daarbij ook gaan om bovenlokale vraagstukken over energie, klimaat, water, voedsel, natuur, mobiliteit en woon- en
De groengebieden worden steeds belangrijker voor
leefomgeving.
recreatie, welzijn en ontspanning, zeker met de verstedelijkingsopgave en forse toename van het aantal
Het is de opgave om het open polderlandschap, de
inwoners in de regio. Dit vraagt inzet op bereikbaarheid,
recreatiegebieden en de stadsranden door te ontwikkelen, de
toegankelijkheid, vindbaarheid en programmering.
nabijheid en aantrekkelijkheid te vergroten en de beleving
Tegelijkertijd neemt de druk naar en in het gebied toe
te versterken. Dit aansluitend op de ontwikkelopdracht die
met mogelijke conflictsituaties tussen recreanten en
de provincie het BPL heeft meegegeven bij de aanwijzing:
recreantenstromen, knelpunten met natuurlijk of agrarisch
beter aansluiten op de stedelijke groenstructuur,
gebruik en negatieve effecten op de huidige kernwaarden
groenbehoefte en groenprogramma. Dat vraagt om stevige
rust, ruimte en biodiversiteit. Het BPL biedt slechts een
regie en een kwalitatieve aanpak, vanuit het landschap en
beperkte beschermde status voor het open landschap.
de stedelijke gebieden.
De noodzaak van behoud, versterking en ontwikkeling van het open landschap met robuuste groenstructuren enerzijds
Wat willen we bereiken?
en aantrekkelijke recreatieve routes en recreatiegebieden met voorzieningen voor de recreanten anderzijds wordt
We willen een sterk en aantrekkelijk BPL voor bewoners
steeds belangrijker. Deze ontwikkelingen komen samen
met balans tussen recreatieve activiteiten, agrarische
in de stadsranden waar de uitwisseling tussen stedelijk
bedrijfsvoering, natuur, landschappelijke kwaliteit en
en landschappelijk plaatsvindt. Daarbij moeten we
beleving en dat verweven is met het stedelijk gebied. Dat
kunnen afwegen welke functies waar in de stadsranden
houdt in dat de stadsranden de omwonenden verleiden
53
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
om het aangrenzende landschap en recreatiegebieden
mensen geïnformeerd over het landschap en het gebruik.
te verkennen. Hiervoor wordt ingezet op identiteit,
Uitgangspunten voor het versterken van de kwaliteit vormen
programmering en bereikbaarheid.
cultuurhistorische, agrarische en ecologische waarden.
Identiteit en programma
Bereikbaarheid naar en binnen het BPL
Bij een sterk en aantrekkelijk BPL hoort het versterken
De bereikbaarheid naar het BPL kan op meerdere
van de recreatiegebieden en stadsranden met een eigen
plekken verbeterd worden door het stedelijk en recreatief
passende identiteit, maar ook het agrarisch gebruik en de
netwerk beter aan elkaar te verbinden en deze recreatief
natuurgebieden uit de natuurvisie van Natuurmonumenten
aantrekkelijk en vrij liggend te maken. De Schie en vaarten
en Staatsbosbeheer (Naar een aantrekkelijk en biodivers
vormen daarbij belangrijke structurerende elementen. Ook
Midden-Delfland in 2040. Visie op natuur, landschap
het realiseren van recreatieve poorten in de stadsranden,
en beleving in het Bijzonder Provinciaal Landschap).
inclusief groene OV-haltes, als entrees naar het landschap
Naast aantrekkelijke, zoveel mogelijk vrij liggende
draagt bij aan het verbeteren van de bereikbaarheid,
routes is ook passende programmering in het gebied van
aantrekkelijkheid en vindbaarheid van het BPL. Het is de
belang, van rondleidingen tot specifieke voorzieningen.
uitdaging om de oost-west verbindingen in de stadsranden
In de stadsranden kunnen we intensiveren om (een
en waar nodig ook in het open kernlandschap te versterken.
deel van) de verwachte toename aan bezoekers op te
Dat kan met rondjes rondom specifieke icoonplekken, maar
vangen, met zicht op het agrarisch polderlandschap.
ook over het spoor, de Schie en snelweg heen. Duidelijke en
Dit polderlandschap is ingericht voor meer extensieve
eenduidige routeverwijzingen vanuit het stedelijk gebied
recreatie. Het gebied is bekend en mensen weten wat ze
leiden naar en door het BPL, inclusief themaroutes.
hier kunnen doen door gerichte communicatie vanuit gezamenlijke gebiedsmarketing. Ook in het gebied worden
54
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Wat is hiervoor nodig?
•
Behoefte in kaart brengen: o
•
Analyse van de stadsranden met stad-land verbindingen,
te krijgen wat de recreant wil beleven
voorzieningen en stakeholders (bereikbaarheid,
(gebruikersgroepen);
ecologische waarde en belevingswaarde) - Verzamelen
o
van informatie en situatie verschilt per gemeente, dit samenbrengen, gelijktrekken en integreren; •
•
Inzicht krijgen in hoeveel recreatieve druk het BPL en de dat dit ten koste gaat van het landschap, de natuur en de
Visie op en aanpak voor behoud en doorontwikkeling van
agrarische activiteiten;
Identiteitsbepaling recreatiegebieden Agenderen van recreatiebereikbaarheid en aantrekkelijkheid van recreatieve verbindingen bij de Metropoolregio Rotterdam Den Haag; Uitwerking van het Regioproject Schiezone van Landschapspark Zuidvleugel;
•
landschap in kaart brengen;
niet is gedaan);
(sfeergebiedenbepaling NBTC);
•
Huidige gebruik van de recreatiegebieden en het open
verschillende gebieden daarbinnen aan kunnen zonder
gebied (voor zover nog niet gedaan);
•
•
beleving, vindbaarheid, biodiversiteit (voor zover nog
de kernkwaliteiten en landschappelijke zonering van het •
Data-alliantie (Metropoolregio Rotterdam Den Haag/ provincie Zuid-Holland);
Op schaal van BPL analyseren van het huidig recreatief netwerk en aandachtspunten in beeld brengen vanuit
•
Data/leefstijlenonderzoek CBG om inzichtelijk
Faciliteren van initiatieven die het recreatief aanbod versterken;
•
Eenduidig beheer van de recreatieve routes.
55
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Stadsranden, recreatie en groenstructuur - Wat willen we bereiken? Legenda
Bereikbaarheid en toegankelijkheid Recreatieve poorten versterken Verbeterpunten fietsknooppuntennetwerk Nieuwe fiets-/wandelverbinding Gewenste nieuwe wandelverbinding (indicatief) Realiseren stad-land verbindingen Tijdelijke agrarische wandelpaden (indicatief) Barrières voor oost-westverbindingen opheffen Onderdoorgang Hoekse Lijn (indicatief) Verbeteren vaarroutes
Identiteit en programmering Versterken agrarisch cultuurlandschap Behoud identiteit natuurgebieden Intensivering en versterking identiteit recreatiegebieden
Landschapspark Zuidvleugel, regioproject Schiezone (studiegebied) Vlietlanden: natuur-recreatie as Rivier als getijdenpark
N 0
2 km
56
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
De opgave is niet alleen te komen tot een integraal overzicht
wijk, natuur- & milieuverenigingen, sport etc. Hierin
van alle initiatieven, maar juist ook welke maatregelen de
kan de Gebiedstafel een coördinerende rol oppakken,
identiteit, beleefbaarheid of gebruik van het gebied kunnen
voor onderzoek, afstemming en mogelijk prioritering en
versterken. Ingrepen in het BPL kennen vele stakeholders.
uitvoering. Hieronder een voorbeeld van de diversiteit aan
De behoeftes moeten zijn afgestemd op en met stakeholders
ontwikkelingen.
in stedelijk en landelijk gebied, regio en aangrenzende
Diversiteit aan ontwikkelingen aan de noordwest rand van gemeente Rotterdam
57
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland is een uitgelezen gebied om te kunnen fietsen, varen en wandelen” EDO HAAN, BURGEMEESTER MAASSLUIS
Haven van Schipluiden. Foto: Irene Mulder
58
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Water en klimaat
•
Meer en intensere neerslag veroorzaakt vernatting en grotere kans op wateroverlast;
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
•
Langere perioden van droogte veroorzaakt mede bodemdaling en daarmee het vrijkomen van
•
Watergerelateerde natuur (weidevogels);
broeikasgassen, (veen)kaden kunnen uitdrogen,
•
(Water-)bergingsgebieden als multifunctionele
minder beschikbaarheid van zoetwater waardoor de
landschappen (natuur, extensieve landbouw, recreatie);
waterkwaliteit afneemt;
•
• •
Waterhistorie afleesbaar aan slotenpatroon
•
Het wordt warmer waardoor de waterkwaliteit
en kreekruggen behorend bij een typisch
verslechtert en daarmee de biodiversiteit in het water
veenweidelandschap, cultuurhistorische elementen en
afneemt. Exoten, zoals de Amerikaanse rivierkreeft,
-monumenten, (boezem-)kaden, trekvaarten zoals de
kunnen dominanter worden, waardoor de veiligheid van
Schie;
de keringen in gevaar komt en de afvoercapaciteit wordt
Het gebied draagt bij aan verkoeling van stedelingen/
belemmerd. De aantrekkelijkheid voor waterrecreatie
stad;
neemt af;
Waterrecreatie.
•
Nadelen van zeespiegelstijging, zoals toename van overstromingsrisico’s en zoute kwel, spelen op langere termijn dan de komende 20 jaar;
Wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
•
Een verder zakkende bodem op de plekken waar aanwezig veen nog verder verdroogt en broeikasgassen
Het veenweidelandschap van het BPL is laaggelegen,
vrijkomen, waardoor deze plekken op den duur minder
met name door bodemdaling. In combinatie met
goed te gebruiken zijn voor kwetsbare functies, zoals
klimaatverandering staan we de komende 20 jaar voor de
natuur en landbouw;
volgende uitdagingen:
59
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Water en klimaat - Kenmerken en kwaliteiten
Watersysteem Boezem en (water)keringen Polderscheiding (niet zijnde boezem) Groot water Polderwatergang Poldergemalen
Gebieden met specifieke watercondities Waterbergingsgebied (meerdere functies) Veen aan het oppervlak (bodemdalingsgevoelig) Klei op veen (droogtegevoelig) Gebied met functie recreatie (zonder wateroverlastnormering) Gebied met functie natuur (zonder wateroverlastnormering) Gebieden met drooglegging < 40 cm
Kernen Midden-Delfland Stedelijk gebied Grens BPL
N 0
2 km
60
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
In het water komen nog te veel nutriënten en
Wat is hiervoor nodig?
gewasbeschermingsmiddelen voor. Dat is slecht voor de gezondheid, leefomgeving en biodiversiteit. Om
Het inrichten van het gebied met een vorm van landbouw
de waterkwaliteit te verbeteren zijn maatregelen om
die rekening houdt met de gebiedskenmerken van
emissies te voorkomen in en om het gebied noodzakelijk.
het onderliggend landschap in combinatie met de gevolgen van het veranderende klimaat en voortbouwt op de cultuurhistorische waarde van het landschap en
Wat willen we bereiken?
watersysteem. Dit combineren met recreatie met veel groen en vooral schoon water.
In het BPL komen alle thema’s en opgaven in één gebied samen, een plek waar de ruimte nu al schaars is en de druk op
Te nemen stappen:
de ruimte alleen maar groter wordt. Niet alles kan tegelijkertijd. Om tot een aantrekkelijk en klimaat robuust
•
Duidelijkheid voor overheden en ondernemers: wat
BPL in 2040 te komen moeten de gebiedskenmerken van het
vragen water en klimaat aan de gebruiksfuncties en in
onderliggend landschap in combinatie met de gevolgen van
welk (deel)gebied. Zoals een meer natuurlijke inrichting
het veranderende klimaat sturend worden voor de inrichting
van het watersysteem en het vasthouden en opslaan
en gebruik van het gebied. Dit betekent dat in een groot deel
van hemelwater voor gebruik in drogere perioden.
van het gebied het peil hoger wordt en de aanpak van ‘peil
Hiervoor is onderzoek nodig naar mogelijkheden per
volgt functie’ naar ‘functie volgt peil’ gaat. Dit vraagt om
gebruiksfunctie per (deel)gebied;
expliciete keuzes over welke functies op welke plek mogelijk blijven in het gebied. Voor het creëren van ecologisch aantrekkelijke watergangen en het stimuleren van biodiversiteit in en aan het water moet de waterkwaliteit verbeterd worden.
61
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Denken vanuit gemeenschappelijk belang op de lange termijn en integrale afwegingen maken voor invulling van het gebied. Dit vraagt om vroegtijdige afstemming tussen partners, zodat partijen kunnen anticiperen op de toekomst;
•
Het opstellen van een Leidraad Bodemdaling (in opstart). Deze kan als handreiking dienen voor agrariërs en overheden om verantwoorde keuzen te maken;
•
Samenwerken aan het voorkomen van emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen maar ook overstorten naar het oppervlaktewater;
•
Het actief opzoeken van integrale kansen in het gebied.
62
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Water en klimaat - Wat willen we bereiken?
Water vasthouden 1 in het gebied voor tegengaan bodemdaling, broeikasgasuitstoot, droogte en wateroverlast Waterbergingsgebied: kan bij calamiteiten onder water worden gezet om wateroverlast te voorkomen Maximale mogelijkheid voor het vasthouden van water (recreatie- en natuurgebieden) Water vasthouden in bodemdalings- en droogtegevoelige agrarische gebieden Water vasthouden in overig agrarisch gebied Waterkwaliteit en -verbindingen Natte ecologische verbindingen (evt. incl. oplossen knelpunten vispassages) Aandachtsgebieden en/of opheffen lozingen/ bronnen van slechte waterkwaliteit Terugdringen nutriëntenemissies (landelijk geb.) Tegengaan overstorten (stedelijk gebied) Waterharmonica Tegengaan verdroging Zeer droogtegevoelige waterkeringen Middelmatig droogtegevoelige waterkeringen Licht droogtegevoelige waterkeringen 1
De wijze waarop water wordt vastgehouden wordt in een vervolgproces per locatie met betrokken partijen ingevuld
N 0
2 km
63
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Midden-Delfland is een heerlijk gebied! Als bewoner voel ik mij een bofferd. Zoals na het wakker worden de zon zien stralen over de nevels op het land, prachtig vogelgezang, de bermen vol ‘Hollands kant’: fluitenkruid en het vrolijk geel bloeiende raapzaad. De wind die de geur van bloesem en pas gemaaid gras verspreidt. Ik hoop zo dat deze mooie unieke parel blijft bestaan en dat de steden om ons heen zich als goede buren blijven gedragen zonder expansiedrift.” BIRGIT SLEE, INWONER BPL EN LID WERKGROEP BOMEN MIDDEN-DELFLAND VERENIGING
Sneeuw op de ijsbaan Schipluiden. Foto: Leo Heijdra
64
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Energietransitie
2050. In dat proces is recent het Energieperspectief 2050 opgeleverd, een doorkijk op onze ruimtelijk-energetische
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
leefomgeving over 30 jaar. Deze doorkijk is opgebouwd langs de vraag: “In welke regio willen we in 2050 – in
In de energietransitie in de Metropoolregio Rotterdam
ruimtelijk-energetisch opzicht – wonen, werken, recreëren
Den Haag wordt uitgegaan van de draagkracht van het
en anderszins verblijven? Waarbij de regionale voetafdruk
landschap. Er ligt een grote potentie voor grootschalige
binnen (inter)nationale normen is gebracht en waarbij
zonnepanelen op daken en parkeerterreinen in het bebouwd
een goede balans is gerealiseerd tussen energieambities,
gebied. De opgave voor opwekking van duurzame energie
landschap, landbouw, recreatie, natuur, industrie, haven,
wordt primair binnen stedelijk gebied gezocht en het BPL
mobiliteit, wonen en werken.”
wordt geen energieleverancier voor de stedelijke omgeving. Met het Energieperspectief 2050 is een toekomstbeeld opgesteld op basis van:
Wat komt er op ons af / wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar? De energietransitie bestaat uit verschillende onderdelen,
•
Een kwalitatieve beschrijving van het energiesysteem;
•
Een kwantitatieve uitwerking van de energiebalans;
•
Een visuele weergave van de ruimtelijke inrichting.
zoals energiebesparing, opwekking van duurzame energie, energieopslag, CO2-afvang en -opslag, verduurzaming van
Door de grote inzet op het benutten van het energetisch
de warmtevoorziening en elektrisch vervoer. Op MRDH-
potentieel komt de leefomgeving voor mens en dier en
niveau is de regionale energiestrategie regio Rotterdam Den
de ruimtelijke kwaliteit van het BPL onder druk te staan.
Haag (RES) uitgewerkt met als uitgangspunt: betaalbare,
In het Energieperspectief is daarom het zo goed mogelijk
betrouwbare, schone en veilige energievoorziening in
behouden en mogelijk vergroten van de ruimtelijke kwaliteit
65
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
en de draagkracht van het landschap als uitgangspunt
Wat is hiervoor nodig?
genomen. Om de impact zo klein mogelijk te houden is bij de voorgestelde maatregelen in het Energieperspectief zo
Het invullen van de energietransitie uitgaande van de
veel mogelijk aangesloten bij gebiedseigen karakteristieken.
draagkracht van het landschap en de kwaliteiten van het BPL leidt tot de volgende voorwaarden en spelregels voor de
Het BPL bestaat hoofdzakelijk uit open polderlandschap met
landschappelijke inpassing:
agrarische- en recreatiegebieden waar de vraag naar energie beperkt is. Daarnaast geldt voor het gebied dat transport
•
van warmte en elektriciteit een enorme investering vergt en leidt tot aantasting van het gebied. Op een deel van het
energieverbruik; •
BPL ligt ook een restrictie voor hoge windmolens i.r.t. het vliegveld Rotterdam-The Hague Airport.
Blijvende inzet van partijen op bewustwording rondom Bij de verkenning voor duurzame energie wordt getoetst aan behoud van de kwaliteiten van het BPL;
•
Behoud en versterking van de weidevogels (en biodiversiteit in het algemeen) staat centraal, bij het bepalen van mogelijke vormen van energieopwekking
Wat willen we bereiken?
moet hier rekening mee gehouden worden; •
Grote windmolens binnen het BPL zijn niet gewenst.
Dat Midden-Delfland de status heeft gekregen van BPL is
Situering van windmolens- en turbines aan de randen is
niet voor niets. Het gebied heeft bijzondere en waardevolle
mogelijk, mits deze geen impact hebben op onder andere
kwaliteiten die behouden en versterkt moeten worden. Het
de kwaliteit van het landschap, de weidevogelgebieden
uitgangspunt bij de energietransitie is dat deze kwaliteiten
en vogel- en vleermuismigratieroutes;
voorop staan.
•
Voor zonnepanelen geldt dat primair gebruik gemaakt wordt van daken, zonnevelden zijn niet wenselijk;
66
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
De mogelijkheid wordt aangegeven dat functies als recreatie en landbouw mogelijk gecombineerd kunnen worden met kleinschalige energieopwekking.
Discussiepunt: Of kleine windmolens (tot 21 meter tiphoogte) passend zijn in het BPL en of de opwekking van energie uit zon en wind in het open gebied alleen voor eigen gebruik is, zijn punten van discussie. Andere vormen van energieopwekking (geothermie, aquathermie, innovatieve systemen) of meekoppelkansen van kleinschalige energieopwekking met recreatieve bestemmingen moeten nader worden onderzocht en kunnen mogelijk bijdragen aan de beleefbaarheid van de recreatiegebieden en versterking van de beleving van cultuurhistorie.
67
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“…en een bijzonder landschap is het! Ik ervaar hier steeds weer hoe mens en natuur samen kunnen gaan. De weelderige slootkanten vol leven, de weides met hun vredig grazende koeien. Een landschap waar weidevogel, recreant en agrariër de ruimte krijgen. Waar menig stadsbewoner op adem kan komen. Wat een verantwoordelijkheid en een voorrecht dat we ons gezamenlijk in mogen zetten voor de toekomst van dit gebied.” BART DE LEEDE, WETHOUDER VLAARDINGEN
Karakteristieke knotwilgen in de Schiedamse stadsrand. Foto: Jacqueline Verhees
68
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Vergroten van de bekendheid van het gebied
Wat zijn de huidige kwaliteiten? De huidige kwaliteiten van het BPL zijn:
Onbekend maakt onbemind. Dit kwam duidelijk naar voren
•
Open groen agrarisch polderlandschap met ruimte en
uit de onderzoek van Natuurmonumenten uit 2019, waar
beleving van de horizon, waar inwoners en bezoekers
het BPL als een van de minst gewaarde landelijke gebieden
kunnen recreëren en ontspannen;
van Nederland uit kwam. Dit terwijl het BPL juist zoveel
•
Goede mogelijkheden voor openlucht
te bieden heeft met haar natuur- en recreatiegebieden
vrijetijdsbesteding: fietsen, wandelen, varen, hardlopen,
in de stadsranden en groene zomen. Zoals bij het thema
skaten, paardrijden en dergelijke;
Stadsranden al opgemerkt zijn de groenstructuren echter
•
Inliggende en aanpalende kernen met interessante
niet altijd voorzien van goede en aantrekkelijke recreatieve
cultuurhistorie, ambachtelijke winkels en
verbindingen vanuit het stedelijk en landelijk gebied.
streekproducten voor gezond, duurzaam en bewust
Daarmee is de mentale nabijheid van het BPL beperkt;
leven;
de recreatiegebieden en het open landschap zijn in de
•
beleving ver weg. Door een goede, evenwichtige marketing is het enerzijds mogelijk om de bekendheid van het gebied
Centraal gelegen tussen een aantal aantrekkelijke cultuurhistorische steden (“waar Holland ontstond”);
•
Het BPL valt in het sfeergebied Polderwaarden & Plassen
te vergroten en anderzijds een te grote recreatiedruk te
en sluit goed aan op de twee overige sfeergebieden van
voorkomen, waardoor het BPL zijn unieke kenmerken blijft
het NBTC (Nationaal Bureau voor Toerisme en Congres)
behouden.
die grenzen aan het BPL: Ontstaan van Holland en Wereldhaven. Met onder andere recreatieve routekaarten, het MiddenDelfland magazine, informatiezuilen langs de trekvaarten
69
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
en het label PUUUR Midden-Delfland worden deze
Wat willen we bereiken?
kwaliteiten bekend gemaakt in en om het gebied.
Doelen
Wat komt er op ons af / wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
•
imago van het BPL; •
•
•
en inwoners uit het omgeving om in het gebied te
23 gemeenten die samen de MRDH vormen, zullen de
recreëren: door het landschap te beleven, door te
komende 25 jaar naar schatting 200.000 huizen worden
fietsen, wandelen, varen e.d.. Hierbij dient de kwaliteit
gebouwd;
van de agrarische gebieden en de weidevogel- en
De nieuwe inwoners plus de huidige inwoners willen
natuurgebieden in tact te blijven. Dit vergt een goede
recreëren. Het BPL geeft daartoe mogelijkheden,
dosering en spreiding van het aantal bezoekers; •
De verbindingen tussen de stedelijke en
een te grote recreatiedruk te voorkomen, juist om
landschappelijke gebieden sterk en robuust houden.
de aantrekkelijke kenmerken van het gebied (open
De recreatie vindt vooral plaats in de stadsranden met
landschap met fraaie flora en fauna) in stand te houden;
uitzicht op het agrarisch polderlandschap. Het open
Financiële gevolgen van de Coronacrisis met dreigende
landschap is voor de meer extensieve recreatie;
lagere budgetten voor marketing, onderhoud van het •
Het nog aantrekkelijker maken voor de eigen inwoners
De verstedelijkingsopgave: binnen het gebied van de
meer dan tot nu toe benut. Het is evenwel zaak om
•
Vergroten van de naamsbekendheid en het positief
•
Het ‘krachtige BPL’ beter bereikbaar maken via openbaar
gebied en dergelijke;
vervoer (groene OV-haltes) en de fiets en stimuleren
Enerzijds minder aandacht en budget van de provincie
dat bezoekers met OV en fiets naar het gebied komen.
c.q. Landschapstafels, anderzijds meer energie bij de
Parkeervoorzieningen zijn aan de randen gesitueerd en
MRDH en Gebiedstafels.
worden landschappelijk ingepast. Er zijn duidelijke en
70
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
eenduidige routeverwijzingen vanuit het stedelijk gebied
Wat is hiervoor nodig?
naar en door het BPL, inclusief themaroutes; •
Het verhogen van het verdienvermogen van met
Beleidsmatig & bestuurlijk
name de agrarische sector door meer inkomsten uit kleinschalige recreatie-activiteiten, hogere afzet van
Er wordt een samenwerkingsverband (Public
streekproducten e.d.. Dit moet passen in de ‘sfeer’ van
Relations (PR)-Projectgroep) in het leven geroepen
het gebied en mag het karakter van het gebied niet
van vertegenwoordigers van de marketing- en
aantasten. Hierbij valt te denken aan dagrecreatie,
gebiedsorganisaties in het BPL, die met elkaar gaan
kort verblijfstoerisme (mini-vakantie in de vorm van
samenwerken in de ‘groene’ marketing van het BPL en
weekend en midweek), kleinschalige (natuur)campings,
hiertoe een gezamenlijk marketingplan opstellen;
verkoop streekproducten; •
•
•
De PR-Projectgroep wordt aangestuurd door een
Het versterken van het imago van het gebied
Stuurgroep waarin alle betrokken gemeenten en
doorverhalen van het BPL door inwoners en
Natuurmonumenten vertegenwoordigd zijn;
ondernemers te laten vertellen, te presenteren, tentoon
•
De Stuurgroep neemt op advies van de marketing-
te stellen (storytelling). Hierbij de goede initiatieven
en gebiedsorganisaties een besluit over de integrale
van inwoners en gebiedsorganisaties faciliteren (routes,
ambitie, visie en doelen op de recreatie(druk) en het
wandelkaarten, lezingen etc.).
recreatie-aanbod in het BPL; •
Doelgroepen
Verbinding en aanhechting van het merk PUUUR Midden-Delfland met de overige sterke (stads-/ dorps)merken, Natuurmonumenten, (groene)
•
Eigen inwoners;
•
Stedelijke inwoners MRDH regio;
•
Bezoekers aan omliggende steden/dorpen in het gebied.
gebiedsorganisaties, ondernemers en andersom; •
Gestreefd wordt naar uitbreiding van het aantal fysieke toegangspoorten tot het BPL in de randen van het
71
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
gebied, zoals de Poort van Midden-Delfland op de grens
sfeergebieden, iconen, routes voor fietsen, varen,
van Midden-Delfland en Maassluis.
wandelen, evenementen en overige recreatieve mogelijkheden;
Marketing & branding
o
Herkenbaar label voor streekproducten uit het BPL. Deze worden o.a. verkocht via de
•
Er vindt onderzoek (op basis van Data/ leefstijlenonderzoek CBG en interviews via Data-
•
Zorgdragen voor goed ambassadeurschap,
alliantie/VTE MRDH/PZH) plaats naar de wensen,
gastvrijheidsbeleving en storytelling bij gemeenten,
behoeften en het gedrag van de doelgroepen en
ondernemers, gebieds(marketing)organisaties, musea
ondernemers, zodat de potentiële recreatie(druk) per
en buitencentra;
deelgebied binnen het BPL bekend is en bezoekers goed •
marketingorganisaties van de BPL-gemeenten;
•
Recreatief aanbod ontwikkelen en uitbouwen passend
worden verspreid over het gebied.
bij het karakter en de schaal van het gebied (routes,
Uitwerken optimale klantreis en beleving (digitaal en
iconen, evenementen, arrangementen, streekproducten,
fysiek) door onder andere:
verhalen etc.);
o
Landingspagina’s met de inhoud ‘Ontdek het
Aansluiten c.q. gebruikmaken van het onderzoek en
Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-
subsidies van de provincie naar Waterrecreatie (sloepen
Delfland’ op de websites van de betrokken
en kano’s) en de provinciale Erfgoedlijn Trekvaarten;
marketingorganisaties (gebruik content van de website Hof van Delfland): PUUUR MiddenDelfland, Ervaar Maassluis, Delft.com, OERRR Natuurmonumenten, etc.; o
•
Ontwikkelen van een BPL recreatiekaart en recreatiemagazine met daarin aandacht voor de
•
Plaatsen van bruine ANWB-borden langs de snelwegen (A4, A13, A20) bij alle entrees van het BPL.
72
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Onze beelden fungeren als venster op de natuur. Noem het een vergrootglas. Ze versterken de natuur. Kunst stimuleert ons om onze omgeving nader in ons op te nemen, prikkelt het conventionele denkpatroon, zet ons op het andere been en in Midden-Delfland maakt het ons bewust van het cultuurlandschap, de gegraven sloten, aangelegde weggetjes, bebouwing en de bedrijvigheid.” PAULA KOUWENHOVEN, LAND ART DELFT
Weids zicht over het weidegebied. Foto: Diny Tubbing
73
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
4. Kansen en knelpunten Kansen
klimaatmitigatie (voorkomen uitstoot broeikasgassen door bodemdaling). De agrariërs staan open voor
Diverse thema’s kunnen elkaar versterken. Hierbij valt te denken aan de volgende generieke kansen: • •
•
Projecten en initiatieven in het MIND-netwerk zetten
Voor alle thema’s is het hebben van schoon en gezond
in op innovaties, op samenwerking tussen agrariërs
water belangrijk;
en andere organisaties en op het versterken van de
Agrariërs kunnen diensten leveren die vraagstukken
relaties met onder andere biodiversiteit, recreatie
binnen andere thema’s oplossen. Het is van belang
en klimaatadaptatie. Hiermee dragen deze projecten
dat deze diensten passen binnen de agrarische
en initiatieven bij aan behoud van het gebied en
bedrijfsvoering en dat er een goede vergoeding
het economisch perspectief voor een duurzame
tegenover staat, structureel via groenblauwe diensten of
grondgebonden landbouw.
eenmalig; •
experimenten;
•
De toenemende waardering van consumenten en vraag
Kringlooplandbouw (waaronder ook natuurinclusieve
naar gezond en lokaal in Midden-Delfland geproduceerd
landbouw) levert een bijdrage aan de waterkwaliteit,
voedsel bieden kansen voor het uitbreiden van het
biodiversiteit en bodemkwaliteit. Daarnaast kan
aanbod aan streekproducten en korte ketens;
kringlooplandbouw een positieve invloed hebben op de
•
Indien agrariërs stoppen of jonge agrariërs willen
klimaatadaptatie (aanpassen aan klimaatverandering,
starten, is dat een goed moment om hen te helpen
bijvoorbeeld door meer water vast te houden) en
bij het maken van de juiste keuzes, voor zowel de
74
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
ondernemers als voor het gebied. Men kan daarbij
tegen te gaan en kansen voor landbouw en biodiversiteit
onderzoeken op welke plek de diverse mogelijke functies
te benutten;
het beste te faciliteren zijn. Voor lage delen biedt dit
•
•
BPL bekend kan worden gemaakt bij de stedeling. Dit
klimaat. Het is van belang dat hier een verdienmodel
kan ook voor bezoekersmanagement ingezet worden; Met een helder beschermingsregime in de agrarische gebieden kunnen ontwikkelingen voor andere sectoren
belangrijke bijdrage aan de belevingswaarde van het
dan de landbouw (en extensieve recreatie) beperkt
gebied;
worden, waardoor de economische verwachtingswaarde
Het zoveel mogelijk combineren van groen met water
van het gebied laag blijft. Dit draagt bij aan behoud
biedt kansen voor het tegengaan van negatieve effecten
van de melkveehouderij als drager van het gebied.
van klimaatverandering;
Aandachtspunt hierbij is dat bedrijfsontwikkeling in de
(Nieuwe) recreatieve verbindingen bieden kansen voor
veehouderij mogelijk moet blijven.
ontwikkelingen van groen en water ook kansen voor nieuwe recreatiemogelijkheden; De toenemende behoefte aan recreatie en de vraag naar bestemmingen bieden kansen voor het versterken van de recreatieve aantrekkelijkheid en programmering in het gebied, passend bij de identiteit van het landschap; •
•
Biodiversiteit en kringlooplandbouw leveren een
ontwikkelen van groen en water en andersom bieden
•
Gebiedsmarketing is een van de middelen waarmee het
kansen om in te spelen op de verandering van het voor wordt ontwikkeld; •
•
Meer ruimte voor water vasthouden in recreatie-, natuur- en landbouwgebieden om wateroverlast, droogte, bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen
75
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Het combineren van de themakaarten met ambities leidt tot
van Delfgauw en Polder Schieveen: Door deze gebieden
een aantal strategieën op specifieke locaties:
optimaal in te richten voor de weidevogels en door agrariërs te laten beheren worden de biodiversiteit en
1. Verbinden moeraskernen: Het vernatten van de recreatiegebieden in de zuidrand van het BPL en het
de landbouw versterkt en wordt versnelde bodemdaling tegengegaan.
creëren van een natte ecologische verbinding in de
7. Vlietlanden en Schiezone een krachtige impuls geven:
noordelijke rand van de zuidrand wordt uitgangspunt
In deze gebieden worden de landschappelijke en
voor de identiteitsverbetering met bijpassende
cultuurhistorische aantrekkelijkheid, de recreatieve
recreatieve voorzieningen in deze recreatiegebieden
mogelijkheden, de ecologische kwaliteiten en het
waarbij de ruimtelijke kwaliteit verbetert.
bijbehorende recreatieve netwerk verbeterd.
2. Versterken recreatief bos en moeras in de noordrand. 3. Versterken identiteit en klimaatrobuustheid van natuuren recreatiegebieden. 4. Remmen bodemdaling en uitstoot broeikasgassen in
8. Twee nieuwe oost-westverbindingen realiseren: Door op enkele locaties nieuwe verbindingen voor fietsers en wandelaars over de spoorlijn, de Schie en de A13 te realiseren in aansluiting op de bestaande recreatieve
bodemdalingsgevoelige gebieden: Verdere bodemdaling
routenetwerken wordt de barrièrewerking van deze
tegengaan door een divers pakket aan maatregelen,
infrastructurele lijnen verminderd. Door slimme
waarbij duurzame landbouw een belangrijke plek heeft
vormgeving kunnen deze recreatieve verbindingen ook
en de weidevogelstand, biodiversiteit en natuurbeleving
als ecologische verbindingen functioneren.
verbeteren. 5. Opschalen kringlooplandbouw in combinatie met verbeteren waterkwaliteit en toename van de weidevogelstand. 6. Realiseren weidevogelkerngebieden in de Zuidpolder
9. Een aantal toegangspoorten als ‘entrees’ met een duidelijk signatuur realiseren. 10. Een sterke verbinding tussen het BPL en de Rotte realiseren via de Noordrand Rotterdam: Het BPL en de Rotte worden met elkaar verbonden door een
76
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
aantrekkelijke recreatieve verbinding (het Polderpad tussen Rotte en Schie). Langs en in de omgeving van deze verbinding wordt ook de ecologische waarde verhoogd door 400 ha nieuw natuur- en recreatiegebied aan te leggen. Bovenstaande strategieën zijn de grootste integrale kansen in het gebied, maar zeker niet de enige. Naast deze kansen, die op de kansenkaart zijn weergegeven, blijven ook de kansen op de themakaarten gelden. Door de strategieën op de kansenkaart in te zetten verbeteren er een aantal gebiedsidentiteiten, wint het BPL aan kracht en signatuur en wordt het palet aan bestemmingen dat het BPL te bieden heeft verrijkt. Voor de uitvoering van deze strategieën is schoon en gezond water een randvoorwaarde. Hiervoor is het nemen van maatregelen door alle partners van belang.
77
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Integrale kansenkaart
Naast de kansen die op de themakaarten zijn weergegeven wordt ingezet op de volgende samenhangende strategieën:
Verbinden moeraskernen Versterken recreatief bos en moeras Versterken identiteit en klimaatrobuustheid van natuur- en recreatiegebieden Remmen bodemdaling en uitstoot broeikasgassen in bodemdalingsgevoelige gebieden Opschalen kringlooplandbouw i.c.m. verbeteren waterkwaliteit en toename van de weidevogelstand Realiseren weidevogelkerngebieden i.c.m. remmen bodemdaling Vlietlanden en Schiezone een krachtige impuls geven Twee nieuwe oost-westverbindingen realiseren Een aantal toegangspoorten als ‘entrees’ met een duidelijk signatuur realiseren Een sterke verbinding tussen het BPL en de Rotte realiseren via de Noordrand Rotterdam N 0
2 km
78
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Ook Pijnacker-Nootdorp koestert de schoonheid van het Bijzonder Provinciaal Landschap. Het open polderlandschap van de Zuidpolder, de vogelrijke Ackerdijkse Plassen en de waterrijke Groenzoom zijn een waardevol onderdeel van de natuur in onze gemeente.” FRANCISCA RAVESTEIN, BURGEMEESTER PIJNACKER-NOOTDORP
Open polderlandschap van de Zuidpolder. Foto: Sieward Tichelaar
79
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Knelpunten
van het gebied leidt tot meer bezoekers in het BPL. Die recreatiedruk kan op gespannen voet komen te
De ambities van de verschillende thema’s gaan niet altijd
staan met de kleinschaligheid van het landschap en de
goed samen. Hierbij komen onder andere de volgende
benodigde rust voor de biodiversiteit;
generieke knelpunten naar voren:
•
De linten met smalle wegen hebben een hoge ruimtelijke kwaliteit en belevingswaarde. Ze bieden echter
•
•
Tegenover het vergroten van de biodiversiteit bij de
onvoldoende ruimte voor het combineren van de vraag
landbouw staat over het algemeen een vergoeding die
voor recreatie, landbouw en water. De combinatie van
lager is dan de inkomstenderving door extensiever en
recreatief en agrarisch gebruik van de wegen zorgt ook
inefficiënter gebruik van de gronden;
voor onveilige situaties. Hier is meestal geen ruimte voor
De belangen voor water staan op gespannen voet met
het splitsen van verkeersstromen. Een andere mogelijke
het gebruik van het BPL, in het bijzonder de landbouw,
oplossing om paden en wegen te verbreden gaat ten
de voornaamste landschappelijke en economische
koste van natuur- en landbouwgrond en doet vaak
drager van het gebied. Vanuit het waterbelang is het
afbreuk aan het landschap. Daarnaast liggen veel wegen
regime ‘functie volgt peil’ gewenst, terwijl vanuit het
op waterkeringen. Het oplossen van de verkeersdruk
landbouwbelang ‘peil volgt functie’ wenselijk is. Ook in
door het veranderen van de weg heeft invloed op het
de NOVI (Nationale Omgevingsvisie) is het uitgangspunt
functioneren van de dijk. Dit kan zowel positief als
dat meer worden afgestemd op de eigenschappen
negatief zijn;
van het bodem-watersysteem. Een dergelijke
•
•
Voor het tegengaan van versnelde bodemdaling is het
klimaatbestendige inrichting zorgt voor beperkingen in
nodig om water vast te houden. Bij de manier waarop dit
de agrarische bedrijfsvoering;
gedaan wordt is het van belang om de kernkwaliteiten
Met de verstedelijking neemt het gebruik van het BPL
van het BPL, zoals de openheid van het landschap, in
voor recreatie toe. Ook het vergroten van de bekendheid
stand te houden;
80
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Emissies van nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen,
koppelen van de rode ontwikkelingen rondom het BPL
vervuild slib en PAK’s hebben negatieve effecten op
aan investeringen in het landschap is hiervoor wellicht
de biodiversiteit in het water, op het voedselaanbod
de belangrijkste strategie om op in te zetten. Ook is het
voor weidevogels in plas-drasgebieden, op duurzame
belangrijk om kansen voor subsidies te benutten om
landbouw en op het behalen van de KRW-doelen. Het
projecten tot uitvoering te brengen.
is van belang om deze verontreinigingen in beeld te hebben, zodat de bron van deze verontreinigingen effectief kan worden aangepakt. •
Vanwege alle landelijke ontwikkelingen is het geen vanzelfsprekendheid dat de agrariërs in het BPL blijven. De vraag is of Midden-Delfland aantrekkelijk genoeg blijft om te boeren. Het is moeilijk om een goede landbouwstructuur overeind te houden door dat veel agrariërs stoppen en geen bedrijfsopvolging hebben of uit het gebied vertrekken. Hierdoor dreigt er een kantelpunt te ontstaan. De agrariërs zijn de beheerders van het landschap en de dragers van een groot deel van de kernkwaliteiten van het BPL.
Om voor de knelpunten duurzame oplossingsrichtingen te ontwikkelen zijn nieuwe strategieën nodig. Het is van belang om in het Omgevingsplan keuzes te maken. Daarnaast is investeringsbudget van groot belang. Het
81
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Midden-Delfland is voor veel mensen een plek om de natuur te beleven en op adem te komen. Als waterbeheerder dragen wij eraan bij om dat zo te houden en te versterken. Dat doen wij door het verbeteren van de waterkwaliteit, door ons in te zetten voor het herstel van de biodiversiteit en door recreatief gebruik van het water mogelijk te maken. Midden-Delfland is bovendien een gebied dat veel water bergt en vasthoudt. Het veranderende klimaat maakt het behoud van dit groene gebied daarmee nog eens extra belangrijk!” MARCEL BELT, HOOGHEEMRAAD HOOGHEEMRAADSCHAP VAN DELFLAND
Trekpont over de Vlaardingervaart. Foto: Irene Mulder
82
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Relevante beleidsdocumenten en achtergrondinformatie
energie Midden-Delfland (concept). Opgesteld door Feddes/Olthof landschapsarchitecten bv en Urban Synergy
•
Gemeente Midden-Delfland (2005), Gebiedsvisie
•
Midden-Delfland® 2025. Opgesteld door De Hoofdzaak voor Communicatie •
Groenzoom •
Pijnacker-Nootdorp, kookboek voor ruimtelijke
Landschapontwikkelingsperspectief Midden-Delfland®
kwaliteit. Opgesteld door Bosch Slabbers
2025. Opgesteld door Bosch Slabbers tuin- en
Landschapsarchitecten •
Gemeente Midden-Delfland (2016), Uitvoeringsprogramma Gebiedsvisie Midden-Delfland®
•
Gemeente Midden-Delfland (2016), Handleiding
•
Schiezone. Opgesteld door Natuurmonumenten •
Gemeente Schiedam (2015), Schiedam, stad aan de rivier, stad aan de polder. Groenblauwestructuurvisie (GBSV).
Gemeente Midden-Delfland (2017), Omgangsvormen
Opgesteld door Bosch Slabbers Landschapsarchitecten •
Landschap Midden-Delfland. Opgesteld door Feddes/ Olthof landschapsarchitecten bv
•
Gemeente Rotterdam (2013), Natuur- & Recreatieplan
Beeldkwaliteit Buitengebied met een landschap van stand. Gebiedsbeschrijving
•
Gemeente Rotterdam (2013), Natuur- & Recreatieplan Schieveen
2025. Opgesteld door KaapZ •
Gemeente Pijnacker-Nootdorp (2017), Lintenvisie
Gemeente Midden-Delfland (2010),
landschapsarchitecten en KaapZ •
Gemeente Pijnacker-Nootdorp (2016), Beheerplan De
Gemeente Schiedam, Visie stadsassen Schiedam (concept)
•
Hof van Delfland Raad (2010), Ruimtelijke Visie Hof van
Gemeente Midden-Delfland (2017), Bidbook Bijzonder
Delfland 2025. Opgesteld door Programmabureau Hof
Provinciaal Landschap Midden-Delfland
van Delfland
Gemeente Midden-Delfland (2020), Beleidskader
•
Hof van Delfland (2016), Visie op kwaliteit
windenergie Midden-Delfland en beleidskader zonne-
•
Hoogheemraadschap van Delfland (2014), KRW-
83
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
programma Delfland 2016-2021 •
Hoogheemraadschap van Delfland (2014), Beleidsnota
Opgesteld door Paul Zuidgeest Landschapsarchitectuur •
Beperken en voorkomen wateroverlast •
Hoogheemraadschap van Delfland (2015),
•
Cirkels. Opgesteld door Vereniging Regio Water •
LTO Noord afdeling Delflands Groen (2018), Voor een
Waterbeheerplan 2016-2020, Strategie richting
agrarisch Midden-Delfland! Toekomstvisie LTO Noord,
een toekomstbestendig en samenwerkingsgericht
afd. Delflands Groen
waterschap •
Landschapstafel Hof van Delfland (2019), Blauwe
•
LTO Nederland, Natuurmonumenten en anderen
Hoogheemraadschap van Delfland (2017), Beleidsnota
(2018), Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Samen voor
Peilbeheer
biodiversiteit. In actie voor een rijker Nederland:
Hoogheemraadschap van Delfland (2018), Strategie
•
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Delfland Circulair, Ontwerp voor besluitvorming
(2018), Landbouw, natuur en voedsel: waardevol
•
Hoogheemraadschap van Delfland (2019), Watervisie
en verbonden, Nederland als koploper in
•
Hoogheemraadschap van Delfland (2019), Verkenning
kringlooplandbouw
Water Regio Haaglanden, Samenwerking voor • •
een aantrekkelijk en biodivers Midden-Delfland, visie
Hoogheemraadschap van Delfland (2020), concept KRW-
op natuur, landschap en beleving in het Bijzonder
programma Delfland 2021-2027
Provinciaal Landschap. Opgesteld door Altenburg &
Hoogheemraadschap van Delfland (2020), Actieplan
Wijmenga •
Landschapstafel Hof van Delfland (2016), Uitvoeringsprogramma 2016-2020
•
Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer (2018), Naar
omgevingsvisies
Biodiversiteit 2020-2021 •
•
Catalogus Ambities Lokaal Water •
Landschapstafel Hof van Delfland (2019), Onderzoek ontbrekende schakels in recreatieve routenetwerken.
Netwerk Schoon en Gezond water Delfland (2016), Planbureau voor de Leefomgeving (2018), Stadsranden, schakelzones tussen stad en land
•
Planbureau voor de Leefomgeving (2019),
84
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Signalenrapport Zorg voor landschap, naar een •
Boerenlandvogels Zuid-Holland 2019-2027, Naar een
Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Zuid-Holland,
betere bescherming van akker- en weidevogels in
Eric Luijten (2011), Stadsrandenatlas van de Zuidvleugel.
landbouw- en natuurgebied. Opgesteld door Paul Terwan
Opgesteld in samenwerking met Lola Landscape
onderzoek & advies
•
Holland •
Provincie Zuid-Holland (2019), Omgevingsvisie, omgevingsbeleid Zuid-Holland en
Provincie Zuid-Holland (2009), Provinciaal Waterplan
Omgevingsverordening Zuid-Holland •
Provincie Zuid-Holland (2012), Gebiedsprofiel Midden-
Rijksoverheid (2016), Aanpassen met ambitie, Nationale Klimaatadaptatie Strategie 2016 (NAS)
Delfland. Opgesteld door Bosch Slabbers, Den Haag
•
Rijksoverheid (2018), Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
Provincie Zuid-Holland (2017), Verkenning stedelijk
•
Rijksoverheid (2019), Klimaatakkoord
landschap en groenblauwe structuur Zuid-Holland,
•
Stadsgewest Haaglanden, Met oog op de toekomst, RAS
naar een schaalsprong voor een metropolitaan landschapspark (Landschapspark Zuidvleugel).
•
Provincie Zuid-Holland, Klimaatatlas provincie Zuid-
door LAMA landscape architects VOF Zuid-Holland 2010-2015 •
•
Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Zuid-Holland, Abe Veenstra (2014), Expeditie Stadsranden. Opgesteld
•
Provincie Zuid-Holland (2019), Actieplan
landschapsinclusief omgevingsbeleid
Architects Rotterdam •
•
Regionale klimaat AdaptatieStrategie Haaglanden •
Stichting Op Hodenpijl, Midden-Delfland Vereniging,
Opgesteld door Marco.Broekman, Vereniging
gemeente Midden-Delfland en provincie Zuid-Holland
Deltametropool en NOHNIK
(2007), Poorten van Midden-Delfland. Verslag en
Provincie Zuid-Holland (2019), Icoonsoorten Zuid-
visualisatie workshop ‘Poorten van Midden-Delfland’ –
Holland, Projecten en maatregelen voor icoonsoorten
november 2007. Opgesteld door DN Urbland
in de Provincie Zuid-Holland. Opgesteld door Bureau
•
Vereniging Deltametropool, Natuur om de hoek
Waardenburg Ecologie & Landschap
•
Vogelwerkgroep Midden-Delfland (2019), telresultaten
85
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
weidevogels Midden-Delfland 2019 •
Bestemmingsplannen gemeenten
•
Bijenlandschap
•
Community of Practice Klimaatadaptatie
•
Innovatienetwerk Midden IN Delfland (MIND) verbindt boer en stedeling, producent en consument, platteland en stad
•
Metropoolregio Rotterdam Den Haag, vrijetijdseconomie
•
Weidevogelpact Midden-Delfland
•
Biodivers boeren, Erisman, J.W. en R. Slobbe, 2019
86
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland december 2020