A 015 Notitie Groen Ondernemen, een nieuwe landbouw 2021-2024.docx

Het Rijk wilde de ‘restgronden’ van de Reconstructie verkopen op de vrije markt op basis van inschrijving. De gemeente heeft vervolgens besloten de gronden op basis van een voorkeurspositie die ze geniet bij het Rijk (de ‘Leur-procedure’) aan te kopen om ervoor te zorgen dat deze gronden ook daadwerkelijk binnen de agrarische sector blijven en rust te behouden in het gebied. In mei 2018 zijn deze gronden geleverd. Op een groot deel van het areaal percelen rust een erfpachtcontract. Het overige is nagenoeg middels geliberaliseerde pachtcontracten verhuurd. De gemeente heeft dat op dezelfde wijze gedaan als de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO). In 2016 heeft het college met de gemeenteraad het handelingskader ‘Grondverwerving vanuit het project Grondinstrument en investeringen vanuit het project Sanering verspreid liggende glastuinbouw’ afgesproken. Daarin is vastgelegd wanneer het college de raad dient te horen over 23

voorgenomen grondaankopen en investeringen. Dit handelingskader draagt tot nu toe bij aan een goed overleg tussen college en raad. 3.3. Periode 2018-2020 In de periode 2018-2020 heeft de gemeente geen grondaankopen verricht. Terughoudendheid ten aanzien van de grondmarkt is ook in lijn met de werkwijze van de kavelruilcoördinator. Hij is nu aan zet om de gemeente te adviseren over hoe zij het beste kan handelen met betrekking tot haar grondbezit. In 2019 deed zich wel casuïstiek voor dat aanleiding gaf voor de vraag of de gemeente een actievere houding zou moeten aannemen. Een actievere rol is overwogen, maar de gemeente kwam tot inzicht dat dat gepaard gaat met veel risico’s en ongewenste precedentwerking. Maatschappelijke doelen dienen met andere instrumenten dan actief grondbeleid te worden gerealiseerd. Het handhaven van het bestemmingsplan is cruciaal. Maar dat wil niet zeggen dat de gemeente niets kan en moet doen. Vanuit een ‘tweede lijn’ kan zij de koper of verkoper helpen meerdere opties in acht te nemen die ook gekoppeld zijn aan maatschappelijke doelen en belangen. Het programma Duurzaam Boer Blijven biedt daar aanknopingspunten voor, zoals ook de kavelruilcoördinator in zijn aanbevelingen noemt.

De jonge ondernemers binnen het jonge boeren netwerk kunnen worden voorzien van advies en binnen het onderdeel Experimenten kunnen nieuwe verdienmodellen en financieringsvormen worden ontwikkeld. Daarnaast sluit de gemeente specifieke maatwerkondersteuning bij eenmalige bedrijfsverplaatsingen niet uit. Mede als gevolg van de gewijzigde opvatting ten aanzien van actief grondbeleid heeft de gemeente Midden-Delfland een andere houding aangenomen tegenover mogelijke ontwikkelingen van nieuwe agrarische activiteiten in de Zuidbuurt. De gemeente trekt zelf niet meer actief aan het initiatief ‘boerderij van de toekomst’, maar heeft besloten haar grondpositie daar te consolideren met oog op het faciliteren van de juiste nieuwe ontwikkelingen daar. Op basis van bovenstaande kan worden geconcludeerd dat het nu evident is de plannen van de kavelruilcoördinator af te wachten en op basis daarvan passende instrumenten in te zetten. Dit komt nader aan de orde in hoofdstuk 5.

Sterke punten - In voorkomende gevallen dat grond de gemeente toekomt, biedt het mogelijkheden voor ondersteuning van bestaande gewenste ontwikkelingen - Grondbeleid zou de gemeente in staat kunnen stellen om, onder de juiste voorwaarden, een vangnetconstructie te creëren om speculanten buiten de deur te houden

Aandachtspunten - De kosten van inzet om percelen aan te kopen wegen al gauw moeilijk op tegen de baten - Het grondbezit en -verkeer in de landbouwgebieden behoren tot het privaat domein - Eventuele interventies kunnen alleen plaatsvinden, wanneer deze zeer goed zijn onderbouwd en iedereen gelijke kansen heeft

4. Kwalitatieve verplichtingen Met het koppelen van kwalitatieve verplichtingen kan een win-win situatie ontstaan voor de agrariër enerzijds en de maatschappij anderzijds. Met het ‘dulden’ van maatschappelijke doelen op grond, 24

daalt de waarde van de grond, waardoor deze aantrekkelijker wordt voor boeren. Voorbeelden van meest voor de hand liggende maatschappelijke doelen zijn agrarisch natuurbeheer en wandelpaden over boerenland. De afgelopen jaren hebben we dit mechanisme getracht uit te werken. De kavelruilcoördinator heeft in juli 2017 een notitie opgesteld met drie mogelijkheden/regelingen om afspraken te maken met boeren voor langjarig weidevogelbeheer. Er lagen concept regelingen, maar deze zijn niet nader uitgewerkt. Belangrijke reden hiervoor was dat er geen acute vraag was vanuit boeren en er al bestaande regelingen zijn (o.a. vanuit het ANLb) voor weidevogelbeheer. Het concept bood wel een meerwaarde ten opzichte van bestaande regelingen, maar mede de aanwezigheid van een bestaand instrument zwakte nut en noodzaak van een nieuwe regeling af. De gemeente heeft afgelopen jaren geprobeerd om wandelpaden als kwalitatieve verplichting vast te leggen op haar eigen gronden. Daarvoor ontbrak draagvlak bij de beoogde gebruikers van het land. Diverse argumenten als kwetsbaarheid van vee, rommel achterlatend op het land door wandelaars, en de aanwezigheid van een reeds bestaand instrument (vergoeding voor ‘vliegende wandelpaden’) werden hiervoor aangevoerd. Vanuit de huidige praktijk van samenwerking binnen het gebied heeft de gemeente er niet voor gekozen om dit alsnog eenzijdig vast te leggen.

De gemeente is van mening dat zonder draagvlak voor deze kwalitatieve verplichtingen het beoogde resultaat eerder een zorg dan een aanwinst wordt. Wel is de gemeente in het middel kwalitatieve verplichtingen blijven geloven en dat zal ook in de plannen voor de komende jaren tot uitdrukking kunnen komen. Er zijn vanuit projectmatig verband door de provincie Zuid-Holland en Rijkswaterstaat kwalitatieve verplichtingen ten behoeve van weidevogelbeheer gelegd op percelen weiland. Deze projecten komen voort uit het IODS-kwaliteitsproject Groenblauwe Lint. De provincie heeft o.a. in het kader van het Weidevogelpact diverse percelen in de Commandeurspolder ‘afgewaardeerd’ tot weidevogelkerngebied. Rijkswaterstaat heeft in de Polder Noord-Kethel 15 hectare weidevogelnatuur ingericht als wettelijke compensatie voor de A4 Delft Schiedam. Het zijn instrumenten die tot nu toe met succes zijn ingezet. Binnen het Weidevogelpact bestaat nog de financiële mogelijkheid om op nog één of meerdere plaatsen weidevogelnatuur met kwalitatieve verplichtingen te realiseren.

Sterke punten - De win-win: voor boer én maatschappij - Wanneer voor lange periode vastgelegd, biedt dat investeringsruimte voor ondernemer

Aandachtspunten - Meerwaarde goed bepalen van dit instrument ten opzichte van andere instrumenten als ANLb - Dit instrument kan alleen op basis van vrijwilligheid ingezet worden. Ofwel, er moet vraag en commitment vanuit de ondernemer zijn.

5. Innovatie/gebiedsontwikkelfaciliteit Oorspronkelijk was de gebiedsontwikkelfaciliteit bedoeld om allerlei mogelijke innovatieve ontwikkelingen en ideeën te faciliteren waar grond(transacties) een rol speelt. In de Evaluatienota Grondinstrument is echter al aangegeven dat innovatieve ontwikkelingen voornamelijk voortkomen uit het programma Duurzaam Boer Blijven en de bredere discussie over het economisch draagvlak 25

van een groen Midden-Delfland. Om die reden is toen ook aangegeven dat het zinvoller is om een meer algemeen innovatiebudget te formeren dat gericht is op (agrarisch) ondernemen ten behoeve van het kwaliteitslandschap van Midden-Delfland. Vanuit die aanbeveling is met name geïnvesteerd in het Innovatienetwerk Midden IN Delfland (MIND). Daarnaast zijn er nog bijdragen of investeringen gedaan die hebben bijgedragen aan de lokale gebiedsontwikkeling (o.a. voor Equestrum, Abtswoude 52). Gedurende de afgelopen jaren na de Evaluatienota hebben zich ook geen innovatieve ideeën en ontwikkelingen voorgedaan die direct een koppeling hebben met grond of een grondtransactie.

26

HOOFDSTUK 4

IODS Groen Ondernemen, een nieuwe landbouw 2021-2024: We gaan met elkaar door! 1. Waarom we doorgaan. Het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland is van grote betekenis voor de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Het open groene landschap biedt ruimte, rust en (extensieve) recreatie voor haar twee miljoen omwonenden. Midden-Delfland is daarmee van cruciaal belang voor de kwaliteit van leven en het economisch vestigingsklimaat in de Metropoolregio. Het Midden-Delfland gebied is een levend landschap. Dit landschap heeft onmiskenbaar een publieke, maatschappelijke functie. Tegelijkertijd behoort het agrarisch kerngebied overwegend tot het private domein. Dat betekent dat als de overheid wil sturen op maatschappelijke landschapsdoelen in Midden-Delfland, zij moet samenwerken met de boeren uit het gebied. Dat betekent enerzijds dat de boeren in het gebied in een maatschappelijke omgeving (met beperkingen) verantwoord moeten ondernemen, maar anderzijds net zo goed dat de overheid en maatschappij de ondernemingszin van de boeren moeten respecteren. Beide partijen hebben hierbij een eigen taak en rol. De overheid bewaakt de planologische bestemming en stimuleert het duurzaam ondernemen. De gemeente Midden-Delfland voert hierbij haar taken uit die volgen uit de Omgevingswet. De boeren op hun beurt beheren het gebied met hun bedrijfsvoering.

Ze vergaren daarmee een inkomen, hetgeen hen ook in staat stelt deze functie te blijven vervullen. De urgentie om te werken aan een waardevol landschap met een duurzame landbouw in MiddenDelfland is groter dan ooit. De landbouw in Nederland ligt onder het vergrootglas. De intensieve veehouderij staat zelfs onder zware druk. De landbouw in Nederland moet duurzamer. Tegelijkertijd is iedereen ervan doordrongen dat ze van essentiële waarde is voor ons voedsel én de kwaliteit van ons platteland. Wij, de gemeente Midden-Delfland, LTO Delflands Groen, de partners van de Gebiedstafel, de groene gebiedsorganisaties van Midden-Delfland, kunnen juist in Midden-Delfland laten zien dat we duurzaam kunnen boeren: voor gezond voedsel voor de stad, voor een eerlijke boterham voor onze boeren en voor een landschap met kwaliteit! Als we als partners binnen het Bijzonder Provinciaal Landschap van Midden-Delfland samen blijven optrekken, dan is het mogelijk om echt wat voor elkaar te krijgen. We voelen en delen dan de gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het resultaat: een sterker landschap, boeren en overheid die goed kunnen samen werken en hier trots op zijn. En dit alles volledig in lijn met de uitgangspunten van Cittaslow Midden-Delfland. Daarom gaan we door met het Groen Ondernemen, een nieuwe landbouw.

En het is duidelijk dat de doelstelling voor het agrarisch kerngebied, het levend landschap’, van het BPL Midden-Delfland daarom meer dan ooit tweeledig is en blijft: -

Behoud van een economisch duurzame agrarische sector in een verstedelijkte omgeving Behoud van het open agrarische gebied met landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden

27

2. Het belang van IODS Groen Ondernemen, een nieuwe landbouw Zoals uit de evaluatie van de afgelopen 10 jaar blijkt, geven het programma Duurzaam Boer Blijven en het project Grondinstrument de overheid (primair de gemeente Midden-Delfland) en de agrarische sector (vertegenwoordigd door LTO Delflands Groen) de mogelijkheid daadwerkelijk samen te werken aan het behouden en versterken van het Bijzonder Provinciaal Landschap van Midden-Delfland, en dan in het bijzonder het agrarisch kerngebied. Beide IODS-projectonderdelen hebben hun meerwaarde laten zien, en er is tevens aangetoond dat het werk simpelweg niet klaar is. Het studieprogramma kringlooplandbouw heeft zich bewezen als het hart van het programma Duurzaam Boer Blijven. Het is een hecht collectief van boeren die aanzienlijke stappen naar verduurzaming hebben gezet. Dat blijkt uit de collectieve cijfers van afgelopen jaren. De laatste jaren heeft kringlooplandbouw meer betekenis gekregen op landelijke schaal. Het biedt kansen en mogelijkheden voor de ondernemers en het gebied zich hierin verder te ontwikkelen (o.a. met stapeling van beloning). Daarnaast heeft een hechte groep van jongeren zich verenigd in een netwerk van jonge boeren en jonge ondernemers uit de agrarische (aanverwante) sector van Midden-Delfland. Daarmee zetten we ook in op het behoud van het collectief voor de toekomst.

Continuïteit van bedrijfsopvolging in het gebied is van cruciaal belang. Het Jonge Boeren netwerk kan die bedrijfsopvolging bevorderen. Naast de kringloopboeren en de jonge boeren kent Midden-Delfland nog een grote groep (kringloop)boeren die nieuwe wegen bewandelen en experimenten aangaan om hun agrarische bedrijven te blijven vernieuwen, met name richting het potentieel van de stedelijke omgeving. Korte ketens, duurzame energie, nieuwe technologieën en klimaatopgaven, het zijn thema’s die zijn opgepakt in relatie met de stedelijke omgeving en die de onderlinge relatie tussen stad en land kunnen versterken. Dit zijn de thema’s voor de komende jaren die vanuit het gebied door de boeren en met het programma Duurzaam Boer Blijven zullen worden opgepakt. Het zijn de drie huidige pijlers van het programma Duurzaam Boer Blijven (Kringloopboeren – Jonge Boeren – Experimenten (MIND)) die een breed scala aan verduurzaming en vernieuwing mogelijk maken voor een breed peloton aan boeren, en het is een formule die werkt. Verduurzaming en vernieuwing van de landbouw in Midden-Delfland is van groot maatschappelijk belang. De landbouw wordt vanuit maatschappelijk oogpunt gezien en gewaardeerd als drager van het agrarisch cultuurlandschap, en in het bijzonder van het agrarisch kerngebied. Wil deze sector deze rol kunnen vervullen, dan moet de landbouwstructuur wel op orde zijn.

Met het project Grondinstrument hebben we geconcludeerd dat een gezonde landbouwstructuur en een economisch duurzame agrarische sector geen vanzelfsprekendheid is. Daar moeten sector en overheid gezamenlijk aan blijven werken, ieder vanuit hun eigen rol. De belangrijkste thema’s van de landbouwstructuur zijn toekomstbestendige verkaveling voor een landschap met kwaliteit, bedrijfsopvolging en nieuwe vormen van financiering. Het project Grondinstrument zal ook komende jaren een breed scala van instrumenten omvatten om ook die uitdagingen aan te kunnen gaan.

28

3. De uitgangspunten voor samenwerking.

Voor een nieuw meerjarenprogramma Duurzaam Boer Blijven en een hernieuwd project Grondinstrument is het van belang om een gezamenlijke basis van opvattingen en uitgangspunten als vertrekpunt te hebben. Op deze gedeelde opvattingen kunnen we terugvallen om nieuwe inzichten en ideeën te beoordelen.

Gebiedskracht De gemeente Midden-Delfland heeft een bijzondere opgave met een bijzondere taak. De nauwe samenwerking met boeren is van essentieel belang, en dus ook voor het nieuwe meerjarenprogramma Duurzaam Boer Blijven en Grondinstrument. LTO Delflands Groen is de organisatie die de meeste boeren vertegenwoordigt. Waar het IODS-project ‘Groen Ondernemen, een nieuwe landbouw’ betreft staat zij ook in voor de belangen van niet-leden. LTO Delflands Groen heeft van de boeren in Midden-Delfland al jaren geleden een hecht collectief gesmeed. Dat is van onschatbaar belang en onze gebiedskracht. Het biedt kansen en mogelijkheden om een breed peloton te ondersteunen in het zoeken naar verduurzaming van hun bedrijfsvoering in relatie tot de stedelijke omgeving. Wij geloven niet in de filosofie: ‘steun alleen de koplopers, dan komt de rest vanzelf wel’. Wij steunen zeker koplopers, maar geloven in de filosofie van diversiteit en verschillende tempo’s, en kijken goed naar het ritme van de individuele ondernemers en hebben daar respect voor. Wij stimuleren duurzaamheid, maar wij veroordelen niet (zolang wet- en regelgeving (voortkomend o.a. uit onze gemeentelijke RO taken) uiteraard niet wordt overtreden).

Wij geloven in de wens van iedere ondernemer naar de toekomst te kijken met de kansen en mogelijkheden van het gebied in relatie tot de stedelijke omgeving, niet alleen voor zichzelf maar ook voor de volgende generatie.

Samenwerking in regionaal verband Vanzelfsprekend werken we samen met onze partners van het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland: de omliggende gemeenten, het hoogheemraadschap en gebiedsorganisaties. De uitvoering van beide onderdelen zal daarom plaatsvinden in samenhang met het nog op te stellen uitvoeringsplan van de Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. De gemeente Midden-Delfland blijft budgetverantwoordelijk en beslissingsbevoegd over het IODS kwaliteitsproject ‘Groen ondernemen, een nieuwe landbouw’, en daarmee het programma Duurzaam Boer Blijven en het project Grondinstrument.

Duurzaam ondernemerschap Alleen een ecologisch en economisch duurzame sector is in staat om ook op de langere termijn (2025-2050) een bijdrage te leveren aan het behoud en de ontwikkeling van het landschap van Midden-Delfland. Dit vertaalt zich in het zoveel mogelijk benutten van een gesloten kringloop op het boerenbedrijf en toenemende aandacht voor biodiversiteit, waterkwaliteit en een gezonde bodem. Een waardevol open en groen agrarisch cultuurlandschap bestaat alleen als er sprake is van een economisch vitaal platteland. Dat vereist ondernemers die de verantwoordelijkheid willen dragen

29

over hun duurzame bedrijfsvoering en die een maatschappelijke bijdrage kunnen leveren aan de kwaliteiten van het gebied en daarvoor ondersteuning en waardering krijgen.

Toekomstgericht en vernieuwend Alleen een sector die zich blijft ontwikkelen en innoveren is gericht op de toekomst. Vandaar dat binnen het programma Duurzaam Boer Blijven een duidelijke pijler gericht zal zijn op innovatie en samenwerking (crossovers) met andere sectoren. Binnen het programma wordt ook nadrukkelijk gekeken naar thema’s jonge boeren en bedrijfsopvolging. De relatie met de directe omliggende stedelijke omgeving en de kansen die dat biedt is de rode draad door alle programmaonderdelen.

4. Hoofdlijnen van uitvoering – de opgaven De belangrijkste opdrachten waar het programma Duurzaam Boer Blijven en het project Grondinstrument aan zullen gaan werken zijn:

Blijvend aandacht hebben voor een duurzame toekomstbestendige verkaveling met melkveehouderijen als dragers van het landschap. Een economisch vitale landbouwsector is van cruciaal belang voor de toekomst van het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Dit vereist een toekomstbestendige verkaveling met voldoende boeren om de agrarische sector haar rol als drager van het landschap te kunnen laten vervullen. Er is een globaal beeld van het gebied waar boeren schaars worden en waar het krap wordt. Aangezien er naar verwachting meer overschot aan grond gaat ontstaan, is er reden tot zorg en dus aanleiding voor actie. Het is de verantwoordelijkheid van de sector om te ondernemen. Dat geldt voor het gehele gebied, dus ook daar waar het moeilijk en boeren verdwijnen. Maar de gemeente is bereid de sector te ondersteunen waar dat past bij haar rol en verantwoordelijkheden. De gemeente is faciliterend en dat komt concreet op het volgende neer: -

-

-

-

De gemeente bewaakt de agrarische bestemming en stelt duidelijk juridisch-planologische kaders vanuit haar publiekrechtelijke rol De gemeente brengt haar grondposities marktconform in bij kavelruilplannen. De voorkeur gaat in eerste instantie uit naar verkoop, maar het langjarig verpachten (met oog op verkoop) behoort ook tot de mogelijkheden. Bij mogelijke pachtvormen gaan we uit van erfpacht en geliberaliseerde pacht. De grondposities waar uiteindelijk geen kavelruilplan voor beschikbaar is, gaan op basis van een transparante inschrijfprocedure in de verkoop voor boeren uit het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Het krediet voor de grondruilbank, met het bijbehorende reglement, wordt gecontinueerd. Dat betekent dat daar waar een tijdelijke grondaankoop van toegevoegde waarde is, de gemeente hiertoe kan overgaan. De gemeente onderzoekt of het bij eventuele verplaatsing naar gebieden waar boeren wegtrekken een bijdrage kan leveren aan verplaatsingskosten.

30

-

In 2022 wordt nut en noodzaak van verlenging van de subsidieregeling ‘Verkavelen voor een landschap met kwaliteit’ onderzocht. Omdat een duurzame verkaveling in principe nooit af is, blijft de aanwezigheid van de kavelruilcoördinator mogelijk gewenst.

Bedrijfsopvolging onder jonge generatie boeren stimuleren en alternatieve vormen van financiering ontwikkelen. Het investeren in de jonge en nieuwe generatie boeren is continu van groot belang. Voor een toekomstbestendige agrarische sector als drager van het gebied is het daarbij heel belangrijk naar de mogelijkheden van bedrijfsopvolging en nieuwe en alternatieve vormen van financiering te kijken. In samenwerking met de sector zal er maatwerk advies aangeboden worden aan stoppende én jonge ondernemers met als doel meer inzicht te krijgen in hun kansen en mogelijkheden voor bedrijfsoverdracht. Er zullen nieuwe opties moeten worden verkend en ontwikkeld dan de traditionele bedrijfsovername binnen de familie. Inzet en betrokkenheid van partnerorganisaties is daarbij zeer welkom. Het is ten principale een zaak van de verkoper en koper zelf, maar het scala van mogelijkheden kan wel beter voor hen voor het voetlicht worden gebracht. Daarom zal er hiervoor persoonlijke en maatwerkgerichte bedrijfsadvisering worden georganiseerd. Stimuleren van kringlooplandbouw met beloning voor prestaties. Het stimuleren van kringlooplandbouw om de landbouw verder te verduurzamen blijft in lijn met het nationaal beleid en het toekomstige GLB een speerpunt voor de komende jaren. Het is ook het antwoord van het gebied op grote landelijke thema’s als stikstof aanpak en klimaatverandering.

We willen komende jaren nog meer boeren stimuleren om kringlooplandbouw toe te passen en nagaan wat we vanuit het programma Duurzaam Boer Blijven kunnen doen om hen die stap te laten zetten. Van grote waarde is het hechte collectief aan boeren. Het biedt mogelijkheden om zich te organiseren in studiegroepen en van elkaar te leren. We blijven kringloopboeren belonen voor hun duurzaamheidsprestaties die tot uitdrukking komen op het kringloopcertificaat. We trekken daarbij op met FrieslandCampina en andere partijen die zich hierbij willen aansluiten (zoals mogelijk het Hoogheemraadschap van Delfland en Natuurmonumenten), maar ieder onder eigen verantwoordelijkheid. We stimuleren andere partijen zich aan te sluiten bij deze ‘stapeling van beloning’ om het voor steeds meer boeren aantrekkelijk te maken de omslag te maken naar kringlooplandbouw. Een initiatief als ‘Rotterdam de boer op’ verschaft veel kansen.

Versterken van waterkwaliteit, bodemkwaliteit en biodiversiteit Kringlooplandbouw is onder meer gericht op het verbeteren van de biodiversiteit en de kwaliteit van water en bodem. Dat is van zeer groot belang. Daarom vergroten we onze inzet nog eens met het faciliteren van diverse verdiepingsgroepen voor natuurlijk en biologisch boeren, kruidenrijk grasland en meten van waterkwaliteit. Het is een formule waarbij boeren met kennisinstellingen en overheden daadwerkelijk experimenteren in het veld. Per jaar wordt dit verdiepingsprogramma geëvalueerd en waar nodig geactualiseerd.

31

Uitbreiden een verstevigen van korte ketens voor lokaal en duurzaam voedsel De twee miljoen inwoners die direct rondom Midden-Delfland wonen, bieden steeds meer kansen en mogelijkheden voor de productie en afzet van lokaal en duurzaam geproduceerd voedsel. Dit is in beginsel een verantwoordelijkheid van de ondernemers zelf. Er moet sprake zijn van duurzame economische verdienmodellen. Het zoeken naar de juiste logistiek en afzetmarkten is voornamelijk nog een zoektocht. De gemeente wil de ondernemers hierbij uiteraard wel helpen, waarbij in afzonderlijk te beoordelen gevallen een opstartsubsidie (waar een eigen bijdrage tegenover staat) tot de mogelijkheden behoort. PUUUR is het gebiedsmerk dat ons bij deze opgave ondersteunt en waarbij wij meer aansluiting zullen zoeken en behouden.

Blijvend innoveren en nieuwe verdienmodellen ontwikkelen Naast alle bovengenoemde opdrachten blijft het van groot belang dat de agrarische sector in Midden-Delfland kans krijgt en oppakt om zich te blijven vernieuwen. We bouwen daarbij voort op de aanpak van het Innovatienetwerk Midden IN Delfland (MIND-netwerk). We stimuleren het aangaan van nieuwe verbindingen met de stedelijke omgeving en met andere sectoren. Dat is voor ons de invulling van de term verbreding. Van groot belang hierbij is dat het gaat om verdienmodellen. Drie kansrijke thema’s lichten we speciaal uit: - Klimaatopgaven: het agrarisch kerngebied kan klimaatdiensten aanbieden. Op moment van schrijven wordt de leidraad voor bodemdaling opgesteld. Aanbevelingen en acties die daaruit voort zullen komen zullen we vanuit het programma Duurzaam Boer Blijven en het project Grondinstrument oppakken. - Duurzame energie: vanuit het perspectief dat de agrarische sector zelf zoveel mogelijk stappen wil zetten bij het opwekken van duurzame energie, blijven we onderzoeken welke mogelijkheden daarvoor rendabel zijn en waar we die ook landschappelijk kunnen inpassen. We leggen de lat hoog: tractoren op waterstof zijn meer dan welkom in Midden-Delfland. - Informatietechnologie: er komen steeds meer mogelijkheden om informatietechnologie toe te passen op de grondgebonden landbouw.

Voorbeeld: een uitgebreid datasysteem is in ontwikkeling om de bodemkwaliteit in beeld te krijgen en dit als informatie te laten zien aan de buitenwereld. Met nieuwe IT-structuur kunnen nieuwe wegen bewandeld worden, en dat laatste is wat we immers willen doen in Midden-Delfland.

5. Meerjarenprogramma DBB 2021-2024 en project Grondinstrument 2021-2024 (op hoofdlijnen) Er komt een nieuw Meerjarenprogramma Duurzaam Boer Blijven 2021-2024 volgens de drie inmiddels bekende pijlers: Kringloopboeren – Jonge Boeren – Experimenten. Het project Grondinstrument wordt ook gecontinueerd, en gaat - in vergelijking met de kaders van de Evaluatienota (2015) – door integratie van onderdelen van vier naar twee pijlers. De grondruilbank wordt onderdeel van de pijler duurzame verkaveling agrarisch kerngebied (het staat daar immers aan ten dienste) en de pijler kwalitatieve verplichtingen wordt geïntegreerd wordt binnen de pijler gebiedsontwikkelfacilliteit/Innovatie.

32

Schematisch ziet het programma eruit als volgt: -

Kringloopboeren Studieprogramma kringlooplandbouw Beloning (met stapeling) van duurzamheidsprestaties

-

-

Jonge Boeren Maatwerkondersteuning voor jonge potentiële bedrijfsopvolgers Versterken sociale cohesie

Duurzame verkaveling agrarisch kerngebied - Stimuleren vrijwillige kavelruil - Maatwerkadvisering bij bedrijfsovernames - Grondruilbank - Optioneel: ondersteuning bij bedrijfsverplaatsing

-

Experimenten Korte ketens Verdieping kringlooplandbouw Duurzame energie Bodemdaling en andere (nieuwe) trajecten

Gebiedsontwikkelfaciliteit/Innovatie - Alternatieve vormen van financiering - Investeringsbudget gericht op versterken ruimtelijke kwaliteit tezamen met duurzame ontwikkeling van de agrarische sector - Koppelen van kwalitatieve verplichtingen maatschappelijk doelen aan grond - Optioneel: opzetten ontwikkelfonds (revolverend)

6. Organisatie

De uitvoering van het meerjarenprogramma 2021-2024 voor Duurzaam Boer Blijven ligt in handen van de gemeente Midden-Delfland en LTO Delflands Groen. Partijen maken afspraken op bestuurlijk niveau. De dagelijkse leiding is in handen van een projectteam waarin medewerkers van de gemeente Midden-Delfland en LTO Delflands Groen zitting hebben. Het proces van verankering van het programma binnen de gemeente Midden-Delfland en LTO Delflands Groen, dat is ingezet vanaf 2018, zetten we voort. Daarmee maakt de uitvoering van het programma sterker, efficiënter en beter toegankelijk voor iedere betrokkene en geïnteresseerde (oftewel ‘boervriendelijk’). Het is het programma van en voor het gebied. Het programmateam is extern georiënteerd richting de agrarische en niet-agrarische ondernemers. We werken samen met zulke extern georiënteerde (gebieds)organisaties. Elke organisatie brengt kennis, vaardigheden, ervaringen en eventueel financiële middelen mee. Deze verbinden we binnen het programma, waardoor we kansen beter kunnen signaleren en deze gezamenlijk kunnen oppakken. Als voorbeeld dient de ontwikkeling van stapeling van beloning in samenwerking met FrieslandCampina en mogelijk in een later stadium het Hoogheemraadschap van Delfland. Een ander voorbeeld bij uitstek is ‘Rotterdam de boer op’. Communicatie is en blijft van essentieel belang.

We blijven de website continu actualiseren en verbeteren waar nodig. We brengen in principe per jaar een informatiekrantje uit, blijven onze social media accounts benutten en sturen nieuwbrieven per email aan het netwerk (nieuwsflits). 33

Het project Grondinstrument bestaat uit verschillende instrumenten waarvan de verantwoordelijkheid bij verschillende partijen kan liggen. De inzet van gemeentelijke grond blijft haar eigen verantwoordelijkheid maar betrekt daarbij advies vanuit de agrarische sector. Te allen tijde zal hierover op bestuurlijk niveau gesproken worden. 7. Financiën Per 31 december 2020 is het budget dat de provincie Zuid-Holland conform de Bestuurlijke Overeenkomst IODS (2010) door middel van incidentele subsidiebeschikkingen heeft geleverd, volledig benut. Dat geldt ook voor het budget dat door het Recreatieschap Midden-Delfland beschikbaar is gesteld. Het budget vanuit het rijk is nog in ruim voldoende mate aanwezig. Het budget vanuit het Rijk zal komende jaren ingezet worden voor zowel het project Grondinstrument als het programma Duurzaam Boer Blijven. Conform de toekenningsbrief van het Ministerie van I&M biedt dit ook deze mogelijkheid. Het Rijk heeft haar bijdrage beschikbaar gesteld op basis van het plan van aanpak waarin gebiedsontwikkelfaciliteit/innovatie als één van de pijlers was opgenomen. Het programma Duurzaam Boer Blijven is een en al verduurzaming en innovatie van de agrarische sector, en inzet van de rijksbijdrage voor dit programma past derhalve binnen de voorwaarden van I&M.

Begroting op hoofdlijnen: Het werken aan het Bijzonder Provinciaal Landschap is voor onbepaalde tijd noodzakelijk. Circulaire landbouw, investeren in een jonge generatie boeren, werken aan een duurzame verkaveling zijn thema’s die een lange ‘houdbaarheidstermijn’ hebben, zo niet permanente. Voor nu kijken we echter tot en met 2024, en geven we in onderstaande tabel, mede op basis van ervaringen van de afgelopen jaren, een overzicht van de door ons gewenste allocatie van financiële middelen per jaar. Dat betekent dat het programma Duurzaam Boer Blijven en het project Grondinstrument voor de komende periode van vier jaar een budget vragen van €1,6 miljoen. Dit betekent ook dat er voor de periode na 2024 voldoende middelen zijn vanuit de IODS rijksbijdrage om nogmaals een vierjarenprogramma te initiëren. Pijler Kringloopboeren Jonge Boeren Experimenten Duurzame verkaveling gebiedsontwikkelfaciliteit Totaal

Budget per jaar 130.000 20.000 50.000 100.000 100.000 400.000

34