312019002.24.318 Accountantsverslag 2023 gemeente MDE - WG

Accountantsverslag 2023 Gemeente Midden-Delfland

Aan de gemeenteraad van gemeente Midden-Delfland Postbus 1 2636 ZG SCHIPLUIDEN Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 20 juni 2024 Kenmerk 312019002.24.318

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Midden-Delfland is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 4 juni 2024 hebben wij dit accountantsverslag afgestemd met uw teammanager Financiën, uw coördinator Jaarrekening, de directeur Bedrijfsvoering en de wethouder Financiën. Op 13 juni 2024 is dit accountantsverslag besproken met de Auditcommissie. Bij de jaarrekening 2023 hebben wij op 20 juni 2024 een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2023. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders.

Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V. ValidSigned door W. Kalkman RA op 20-06-2024

Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ... 4

De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

2. Financiële positie en resultaat ............................. 9

Wouter Kalkman 06 – 2127 2977 wkalkman@psa-ra.nl Rashadell Varlack 06 – 2305 8971

3. Bevindingen eindejaarscontrole ......................... 15 4. Interne beheersing ............................................ 25 5. Overige aangelegenheden ................................. 27 6. Verplichte tabel SiSa .......................................... 35

rvarlack@psa-ra.nl

312019002.24.318 - 2

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

312019002.24.318 - 3

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 9 oktober 2023 (kenmerk 312019002.23.339) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Midden-Delfland. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), het controleprotocol zoals op 3 juli 2024 door de raad wordt vastgesteld (hierna: het controleprotocol) en het door de gemeenteraad op 12 december 2023 ter kennisgeving aangenomen ‘Normenkader 2023’ (zaaknummer 289972) en in overeenstemming met het Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de Regeling Controleprotocol Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2023 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben is gebaseerd op de maximaal toe te passen marges voor de Materialiteitsbepaling is bepaald overeenkomstig de accountantscontrole, zoals deze zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). Bij onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij daarom de volgende goedkeuringstoleranties gehanteerd: Bado

Bron: jaarrekening 2023 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten € 623.000

Onzekerheden € 1.869.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 50.000. Het controleprotocol 2023 wordt vastgesteld in de vergadering van uw gemeenteraad waarin ook de jaarstukken worden vastgesteld.

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2023 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze 312019002.24.318 - 4

opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico’s voor deze jaarrekening  Waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden).  De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV in 2018.  De verantwoording en waardering van voorzieningen (personeelsvoorzieningen en onderhoudsvoorzieningen) in relatie tot de aanwezigheid van actuele beheerplannen en andere onderbouwingen.  Betaalproces: vanwege de potentiële (fraude-)risico’s.  Prestatielevering: vanwege de potentiële (fraude-)risico’s.  Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb).  “Management override of controls”. Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces. De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlestandaarden en is niet uniek voor de gemeente Midden-Delfland.  De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels.

 Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wet Maatschappelijke Ondersteuning (hierna: Wmo) en de Jeugdwet.  De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening. Risico’s voor de komende jaarrekeningen  De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle.  De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar hoofdstuk 3. ‘Bevindingen eindejaarscontrole’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in hoofdstuk 4. ‘Interne beheersing’.

312019002.24.318 - 5

De baten en lasten, alsmede Uw gemeente maakt gebruik van 21 specifieke uitkeringen die verantwoord zijn via de SiSa-bijlage in uw jaarrekening. Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente met balansmutaties met betrekking tot deze specifieke uitkeringen gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. betrekking tot specifieke uitkeringen zijn rechtmatig Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2023.

De jaarrekening voldoet aan Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Midden-Delfland. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het het BBV toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Midden-Delfland zijn uiteengezet in de jaarstukken 2023 in onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

De rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening

In de jaarrekening 2023 legt uw college van burgemeester en wethouders voor het eerst verantwoording af over een drietal rechtmatigheidscriteria die niet expliciet blijken uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de gemeenteraad vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 623.000. Er zijn afwijkingen geconstateerd boven dit grensbedrag en toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening.

312019002.24.318 - 6

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteert één ongecorrigeerde afwijking. De door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2023 van gemeente Midden-Delfland een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2023 en het resultaat over 2023. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

312019002.24.318 - 7

2.

Financiële positie en resultaat

312019002.24.318 - 8

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin af

In het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten in 2023 bedraagt € 2,7 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 2,6 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 € 0,1 miljoen nadelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2023

2022

2021

2020

2019

2018

Eigen vermogen per 1 januari

68,6

68,4

64,4

64,7

63,1

65,9

Herrubricering per 1/1/2019

3,5

Tussentijdse resultaatbestemming

-/-2,6

-/- 0,6

2,6

-/- 2,3

-/- 1,8 -/- 2,6

Gerealiseerd resultaat

-/- 0,1

0,8

1,4

1,9

-/- 0,1 -/- 0,2

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

-/- 2,7

0,2

4,0

-/- 0,4

-/- 1,9 -/- 2,8

Eigen vermogen per 31 december

65,9

68,6

68,4

64,4

64,7

63,1

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 35% van het balanstotaal (op 1 januari 2022 38% van het balanstotaal).

312019002.24.318 - 9

In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college van burgemeester en wethouders een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2023. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Onderstaand hebben wij het verloop van uw eigen vermogen weergegeven:

Eigen vermogen op 31 december (x € 1.000) 70.000 69.000 68.000 67.000 66.000 65.000 64.000 63.000 62.000

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2023 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 37% en op basis van de jaarrekening 2023 bedraagt de solvabiliteit 35%. De solvabiliteit is derhalve 2 procentpunten lager dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2023 net iets onder het niveau van alle gemeenten van Nederland ligt. Ter vergelijking over 2022: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten kleiner dan 25.000 inwoners Midden-Delfland

Solvabiliteit 2022 40% 46% 40% 38%

312019002.24.318 - 10

Pijnacker-Nootdorp Westland Rijswijk Delft

60% 37% 23% 42%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2023 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Exploitatieresultaat (x € 1. 000) Totale baten

56.457

Totale lasten

59.170

Gerealiseerde saldo van baten en lasten (nadelig)

2.713

Af: toevoegingen aan reserves

3.171

Bij: onttrekkingen uit reserves

5.780

Saldo mutaties reserves (per saldo onttrekking) Gerealiseerd resultaat (nadelig)

2.609 104

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een boekjaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerd resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het boekjaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse toevoegingen aan reserves. De toevoegingen aan dan wel onttrekkingen uit reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming.

312019002.24.318 - 11

Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: Het overzicht van baten en lasten over 2023 laat een nadelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 2,7 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van € 4,9 miljoen. Dit is een voordeel van € 2,2 miljoen. Het gerealiseerd resultaat ad € 0,1 miljoen nadelig is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het gerealiseerd resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen. Het voordelige saldo van baten en lasten 2023 (resultaat vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit Het college van burgemeester en wethouders vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college van burgemeester en wethouders bepaald op € 4,0 miljoen. kwalificeert het weerstandsvermogen als De inventarisatie van risico’s die in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft uitstekend om de een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kans inschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht onderkende risico’s af te gegeven in de grootste risico’s (qua kans en financiële impact) voor uw gemeente, en wordt aangegeven welke risico’s zijn verdwenen kunnen dekken en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de grootste risico’s.

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is bij het vastgestelde zekerheidspercentage. Hieruit volgt een bedrag aan gewenste weerstandscapaciteit (risico-omvang) van afgerond € 1,9 miljoen. De weerstandscapaciteit bedraagt € 4,0 miljoen. De weerstandsratio bedraagt 2,1 en is naar de mening van het college van burgemeester en wethouders uitstekend. Een weerstandsratio tussen de 1,0 en 1,4 wordt door uw college als ‘voldoende’ gekwalificeerd. Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. Overigens merken wij hierbij op dat de gewenste weerstandscapaciteit en de weerstandsratio niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

312019002.24.318 - 12

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

312019002.24.318 - 13

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering is voor verbetering vatbaar, de opgeleverde stukken zijn nog onvoldoende kritisch beoordeeld voor aanlevering aan de accountant

Bij de start van de jaarrekeningcontrole waren de concept jaarstukken gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was nog niet volledig, maar afdoende om de controle te kunnen starten. Zo ontbraken bij de start van de controle een volledige SiSabijlage, een gedetailleerd verloopoverzicht van de overlopende activa en overlopende passiva, een volledig controledossier van de grondexploitaties inclusief de verwerking van de financiële transacties in de administratie en was uw rechtmatigheidsdossier nog niet geheel afgerond. De af te wikkelen onderwerpen in het balansdossier zijn gedurende het controleproces afgewikkeld. Wij vragen voor volgend jaar aandacht voor de kritische en tijdige beoordeling van de onderbouwende stukken in het balansdossier. Bij een aantal dossiers was de kwaliteit van aanlevering nog niet afdoende. Dit heeft er onder andere voor gezorgd dat er veel vragen zijn gesteld om alsnog voldoende informatie te verkrijgen gedurende de controle en dat resulteerde in extra druk op uw organisatie en onze medewerkers. Wij adviseren u dan ook om extra aandacht te hebben voor kwalitatieve en tijdige voorbereiding van het accountantsdossier. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad.

Wij zullen onze bevindingen in een gezamenlijke evaluatie met uw gemeente bespreken om de samenwerking verder te optimaliseren.

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Midden-Delfland betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:  

  

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV? 312019002.23.221 - 15

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig heeft het college de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of winstnames moeten worden verwerkt. In exploitatie genomen gronden De portefeuille van de in exploitatie genomen bouwgronden bij uw gemeente is relatief groot. De totale boekwaarde per 31 december 2023 bedraagt circa € 3,8 miljoen. Uw gemeente heeft een aantal projecten waarop positieve resultaten worden verwacht en een aantal projecten waarop een verlies wordt voorzien. In 2023 is € 149.760 (2022 € 1,2 miljoen) tussentijdse winst genomen op basis van de ‘percentage of completion methode’. Deze winsten komen voort uit de projecten Kreekzone (€ 71.000), het project Bedrijventerreintjes Hooipolder (€ 15.000) en het project Vastgoedzone (€ 64.270). Naar aanleiding van de actualisatie in 2023 zijn de voorziene verliezen op een aantal projecten verhoogd. De toevoegingen aan de voorzieningen in 2023 bedraagt in totaal ongeveer € 2,1 miljoen. De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen.

De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijk factor. In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog € 11,5 miljoen (2022: € 11,4 miljoen) aan kosten te maken en moet er nog voor € 16,3 miljoen (2022: € 17,4 miljoen) aan opbrengsten worden gerealiseerd. De meeste kosten zijn nog te realiseren binnen de projecten Kreekzone, Keenenburg V, Centrum Den Hoorn, Ruimte voor ruimte en Woudselaan. De meeste opbrengsten zijn nog te realiseren bij de projecten Keenenburg V, Woudselaan, Centrum Den Hoorn en Ruimte voor ruimte. Op basis van de uitgevoerde controle zijn relatief veel correcties doorgevoerd. Dit heeft met name betrekking op de aansluitingen tussen uw subadministratie Totallink en de financiële administratie, de verwerking van later binnengekomen facturen en de berekening van de winstnames. Wij adviseren uw gemeente een consistente systematiek voor te schrijven over de wijze waarop de interne kritische toets op de verwerking van de grondtransacties in de financiële administratie dient te worden uitgevoerd en te waarborgen dat deze toets tijdig wordt uitgevoerd.

Hierbij vragen wij uw aandacht voor de volgende elementen:  Uit de vastlegging van de uitgevoerde controle blijkt op welke onderdelen de grondexploitatieberekening is getoetst, wij vragen hierbij uw specifieke aandacht voor schattingselementen;  Uit de vastlegging blijkt op basis van welke onderliggende documentatie de (schattings-)elementen zijn beoordeeld;  Uit de vastlegging blijkt dat er een koppeling wordt gemaakt tussen de geactualiseerde berekeningen met de verwerking in de financiële administratie.

312019002.24.318 - 16

Evaluatie eerste rechtmatigheidsverantwoording in 2023

Vanaf 2023 moet het college in de jaarrekening verantwoording afleggen over de rechtmatigheid. Alhoewel sprake is van imperfecte regelgeving, heeft het ministerie van BZK er voor gekozen om deze vernieuwing toch door te voeren in 2023. Met de imperfecte regelgeving bedoelen wij dat de Gemeentewet wel is aangepast, maar het verslaggevingstelsel (BBV) nog niet. In dit onderdeel van het accountantsverslag evalueren wij deze eerste rechtmatigheidsverantwoording in 2023. Verantwoording De gemeenteraad heeft de verantwoordingsgrens op grond van art. 10 van de financiële verordening vastgesteld op 1% van de totale lasten van de gemeente, inclusief de dotaties aan de reserves. In 2023 bedraagt de verantwoordingsgrens daarom € 623.000. De rechtmatigheidsverantwoording 2023 in opgenomen in de jaarrekening en laat het volgende beeld zien: Begrotingscriterium (versie 29 mei 2024, nog te beoordelen) (bedragen in € 1.000) 1A. Overschrijding lasten programma’s (of indien van toepassing een ander door de gemeenteraad vastgesteld autorisatieniveau) 1B. Overschrijding investeringsbudgetten (kredieten)

1.686 189

2. Ongeautoriseerde reservemutaties p.s. veelal zijn dit ook getrouwe beeld fouten, die in de jaarstukken aangepast kunnen worden

0

3.Overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld (hangt af van de intern vastgelegde spelregels in bijvoorbeeld de financiële verordening art. 212 Gemeentewet over de planning & controlcyclus, budgetafwijkingen, budgetoverheveling etc.).

247

Totaal begrotingsonrechtmatigheden (bruto)

2.122

4. Totaal van de begrotingsonrechtmatigheden (van onderdeel 1 en 2) dat past binnen het vooraf vastgestelde beleid en daarmee vooraf als acceptabel is geduid vermelden en verwijzen naar dit vooraf vastgestelde beleid.

2.105

5.Resterend saldo aan begrotingsonrechtmatigheden (inhoudelijk hier toelichten en in de paragraaf bedrijfsvoering) (netto)

17

312019002.24.318 - 17

Voorwaardencriterium Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed (inhoudelijk hier toelichten en in de paragraaf bedrijfsvoering)

101

M&O criterium 0

Geen bevindingen Totaal onrechtmatig (bruto)

2.223

Totaal onrechtmatig (netto)

118

Op basis van de jaarstukken 2023 zijn er (bruto) rechtmatigheidsafwijkingen groter dan de verantwoordingsgrens van € 623.000. De conclusie over het rechtmatig handelen moet op grond van de voorschriften worden getrokken op basis van de bruto afwijkingen. Het college constateert in de rechtmatigheidsverantwoording daarom dat zij niet in alle aspecten rechtmatig gehandeld heeft. Conform de audit alert 48 van de Koninklijke NBA, Accountantscontrole decentrale overheden 2023, d.d. 12 april 2024, zullen wij een paragraaf ter benadrukking hiervan opnemen in de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van uw gemeente. Het college heeft een toelichting opgenomen rondom de interne controlewerkzaamheden inzake rechtmatigheid en haar bevindingen hierbij. De gemeenteraad heeft de rapporteringsgrens vastgesteld waarboven rechtmatigheidsafwijkingen moeten worden toegelicht (in uw geval € 50.000). Evaluatie aanpak Het college heeft voorafgaand goed nagedacht over haar plan van aanpak om voldoende waarborgen te treffen om een rechtmatigheidsverantwoording te kunnen opnemen in de jaarrekening die geen materiële afwijkingen bevat. Hiertoe is onder andere een risicoanalyse uitgevoerd, processen geactualiseerd en een intern controleplan opgesteld.

Daarnaast heeft het college zorggedragen voor het tijdig actualiseren van verordeningen en het in kaart brengen van de risico’s en maatregelen rondom misbruik & oneigenlijk gebruik. Evaluatie uitvoering Wij hebben de uitgevoerde interne controleprogramma’s beoordeeld. Op basis van onze werkzaamheden komen wij niet tot een andere conclusie dan de verbijzonderde interne controle.

312019002.24.318 - 18

Begrotingscriterium Het totaal aan begrotingsonrechtmatigheden bedraagt € 2.122.000. Hiervan heeft het college een bedrag van € 2.105.000 als acceptabele begrotingsonrechtmatigheden aangemerkt. Het acceptabel zijn van begrotingsonrechtmatigheden vindt zijn oorsprong in de afspraken tussen uw gemeenteraad en het college in bijvoorbeeld de financiële verordening. Het is hierbij van belang om de interpretatie te duiden die het college heeft gegeven aan de afspraken die vastliggen in de financiële verordening. In art. 6 lid 7 sub b van de financiële verordening is opgenomen dat de raad instemt met overschrijdingen op budgetten die vermeld zijn in de jaarrekening indien de raad over de overschrijding is geïnformeerd. Op basis van deze afspraak worden in feite alle begrotingsafwijkingen als acceptabel aangemerkt, omdat de gemeenteraad over de afwijkingen is geïnformeerd via de jaarstukken. Dit geldt zowel voor afwijkingen van de programma’s in de begroting als voor overschrijdingen van investeringskredieten. Het saldo aan onacceptabele begrotingsonrechtmatigheden bedraagt € 17.000. Het college heeft hier een analyse op uitgevoerd en toegelicht wat de aard van deze begrotingsonrechtmatigheden is.

Wat anders is dan voorgaande jaren is dat de begrotingsafwijkingen over 2023 en eerder door ons netto moesten worden geëvalueerd, terwijl het college voor de rechtmatigheidsverantwoording uit moet gaan van de bruto begrotingsafwijkingen. Daar is dus sprake van een ander uitgangspunt met dan ook in veel gevallen een andere conclusie. Europese aanbestedingen Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole als onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Vanwege de relevantie van het onderwerp gaan wie hier separaat op in. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2023 is nageleefd. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat uw gemeente de Europese aanbestedingsregels niet in toereikende mate heeft nageleefd. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van € 100.832 (2022: € 0). Vanaf 2023 heeft deze afwijking geen direct effect meer op de strekking van de controleverklaring. Het college heeft deze afwijking opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

312019002.24.318 - 19

Soort

Rechtmatigheidsfout 2023

Rechtmatigheidsfout 2022

Schoonmaakdiensten

€ 100.832

€0

Totaal

€ 100.832

€0

Conclusie De rechtmatigheidsafwijkingen zijn bruto € 2.223.000 en netto € 117.000. De afwijkingen zijn bruto groter dan de verantwoordingsgrens van € 623.000 en hebben dus een plek gekregen in de rechtmatigheidsverantwoording.

SiSa: zorg voor beter grip en monitoring op uw inkomende subsidies

De SiSa-bijlage is een verplicht onderdeel van de jaarrekening (artikel 24 lid 3c) en betreft een format voor de verantwoording van meerdere specifieke uitkeringen tegelijk. De afgelopen jaren is een trend te zien dat er steeds meer (incidentele) specifieke uitkeringen worden verstrekt aan gemeenten vanuit het Rijk. U heeft daarom net als meerdere gemeenten extra aandacht besteed bij het opstellen van de jaarrekening om een volledig dossier aan te leveren bij de verantwoording van al deze regelingen. Om de verantwoording en de onderbouwing hiervan in betere banen te leiden hebben wij de volgende aandachtspunten voor u:  Stel een coördinator aan in het kader van de SiSa-verantwoording, die zorgdraagt voor de aansturing voor de tijdige, volledige en juiste aanlevering van de ingevulde SiSa-verantwoording en onderliggende documentatie;  Draag zorg voor voldoende inzicht in de stand van zaken per specifieke uitkering. Idealiter zijn de vakinhoudelijke teams op de hoogte van de subsidievereisten en sturen zij bij gedurende het jaar.  Ga na of het proces van administreren en het tussentijds beoordelen van de subsidiabiliteit van kosten verder verbeterd kan worden binnen de huidige systemen die hiervoor beschikbaar zijn.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 onder Single information, Single audit (SiSa) vallen. Wij doen dit met een tabel, die in overeenstemming met de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wij hebben geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd die niet zijn gecorrigeerd in de jaarrekening.

Te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat geen sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Het college van burgemeester en wethouders heeft voor 2023 een vennootschapsbelastingverplichting ingerekend voor een bedrag van € 0.

312019002.24.318 - 20

Overigens adviseren wij u om bij nieuwe en gewijzigde activiteiten de vennootschapsbelastingverplichting blijvend te actualiseren. Hieronder valt ook een periodieke toets of uw “grondbedrijf” door de ondernemerspoort gaat.

Wet normering topinkomens (WNT)

Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 223.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2023 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. Bij de controle van de WNT-verantwoording 2023 stelden wij vast dat er geen sprake was van een zichtbaar gemaakte interne controle op de opgestelde WNT-verantwoording.

Wij vragen uw aandacht voor de inhoudelijke controle, bijvoorbeeld het beoordelen van de juistheid van de looncodes die wel of niet zijn meegenomen en de zichtbare vastlegging van het uitgevoerde controlewerk. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2024 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2023 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken. Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking. Uw WNT-verantwoording ziet er overigens anders uit dan in voorgaande doordat de functionarissen die niet als topfunctionaris kwalificeren niet meer zijn opgenomen in de WNT-verantwoording.

312019002.24.318 - 21

Onzekerheden PGB Jeugd & ZIN Jeugd (niet gecontracteerd via het servicebureau)

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van Jeugdhulp (ZIN), die niet via het servicebureau worden gecontracteerd, zijn geleverd kan worden vastgesteld via de verantwoording van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Jeugd boven een bepaald grensbedrag een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling vereist. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Door het ontbreken van (goedkeurende) controleverklaringen bij geleverde zorg resteert een bepaalde massa waarbij geen zekerheid kan worden verkregen over de geleverde prestaties. Hierdoor resteren er onzekerheden in het kader van de uitvoering van de Jeugdwet. Het betreft de volgende populaties: Transactiestoom PGB Jeugd

Totaal onzekerheid

Bedrag € 85.500 (afgerond) € 85.500

Voor de Wmo-bestedingen en PGB Wmo heeft uw gemeente zelf werkzaamheden verricht om de juistheid en zorgprestatie vast te stellen. Deze werkzaamheden hebben wij tijdens onze controlewerkzaamheden beoordeeld. Wij hebben geen bijzonderheden geconstateerd.

Onzekerheid van een deel van het spaarverlof:

In de jaarrekening 2023 heeft uw gemeente een voorziening spaarverlof gevormd van circa €425.000 (afgerond). De randvoorwaarden voor het vormen van deze voorziening luiden als volgt:   



De voorziening mag geen wettelijke uren bevatten; De voorziening wordt opgebouwd voor bovenwettelijke uren, enkel voor zover door werknemer aangemerkt als spaarverlof. Dit is namelijk een harde verplichting vanuit de CAO gemeenten (artikel 6.4 lid 3). De Bovenwettelijke uren, die niet zijn aangemerkt als spaarverlof en vallen binnen de jaargrens van het beleid van de gemeente mogen niet opgenomen worden in de voorziening (gezien inschatting dat deze jaarlijks gelijkblijvende omvang heeft). Bovenwettelijke uren, die niet zijn aangemerkt als spaarverlof en boven het beleid van de gemeente uitkomen worden opgenomen in de voorziening (indien voldoende onderbouwd dat hier geen gelijkblijvende omvang voor is).

Uw gemeente heeft in 2022 geen voorziening gevormd aangezien uw medewerkers geen aanspraak hebben gedaan op de mogelijkheid om verlof te sparen. Begin 2023 hebben een aantal van uw medewerkers de keuze gemaakt om, met terugwerkende kracht, gebruik te maken van de mogelijkheid om (een deel) van het verlof te sparen.

312019002.24.318 - 22

Tot boekjaar 2023 kende uw gemeente diverse soorten verlof in het tijdschrijfsysteem, met als gevolg dat de verlofsaldi op 1 januari 2023 niet is aan te geven hoeveel uren wettelijk verlof, bovenwettelijk verlof of oneigenlijk verlof (plus-uren en ADV) betreffen. Als gevolg hiervan heeft uw gemeente een inschatting gemaakt van de uren die een medewerker maximaal mag sparen (een gemiddeld aantal van 13uur per medeweker) keer het uurtarief van de betreffende medewerker. Op basis van bovengenoemde inschatting en het ontbreken van controle-informatie om de juistheid, volledigheid en waardering van dit deel van de voorziening vast te stellen hebben wij een bedrag ad € 165.700 (afgrond) als onzeker aangemerkt.

Voorziening RVU: voor 2023 nog geen bekende aanmeldingen

In 2024 heeft er een wijziging van de gemeente-CAO plaatsgevonden. Naar aanleiding hiervan zijn er bij de commissie BBV vragen gesteld rondom de Regeling Vervroegde Uitdiensttreding (RVU), dat is veroorzaakt door een aanpassing van de CAO. Medewerkers die uiterlijk 31 december 2028 de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken en 41 jaar in dienst zijn geweest bij een bij ABP aangesloten werkgever (waarvan de laatste 10 jaar van een werkgever in de sector gemeenten) kunnen vervroegd uitdiensttreden met behoud van een maandelijkse uitkering. In dit kader moeten gemeenten en gemeenschappelijke regelingen een voorziening vormen, wanneer er reeds is afgesproken voor het einde van het boekjaar dat er gebruik gemaakt gaat worden van deze regeling (in de vorm van een overeenkomst). Uw gemeente heeft in de jaarrekening een voorziening gevormd van € 65.184.

Uw controleprotocol 2023 is niet tijdig geactualiseerd en vastgesteld door de gemeenteraad

Conform uw controleprotocol 2022 wordt het controleprotocol jaarlijks geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het controleprotocol 2023 nog niet heeft geactualiseerd en is het protocol ook nog niet vastgesteld door de gemeenteraad. Wij adviseren uw gemeente om voor 2024 en verder het controleprotocol wel jaarlijks tijdig te actualiseren en te laten vaststellen door de gemeenteraad. Uw gemeente heeft besloten het controleprotocol 2023 alsnog op te stellen en deze te laten vaststellen door de gemeenteraad bij de vaststelling van de jaarstukken 2023.

312019002.24.318 - 23

4.

Interne beheersing

312019002.24.318 - 24

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Op 29 december 2023 hebben wij de managementletter 2023 aan u verstrekt. Deze managementletter is besproken met het management en met de Auditcommissie. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan. controle

312019002.24.318 - 25

5.

Overige aangelegenheden

312019002.24.318 - 26

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Notities commissie BBV

Actualisatie Commissie BBV-notities: De Commissie BBV heeft recentelijk enkele notities geactualiseerd die van invloed zijn op de financiële verslaglegging en verantwoording van de gemeente. Deze actualisaties hebben betrekking op onderwerpen zoals het grondbeleid, rente en overhead: 

Notitie rente: in de Notitie rente 2023 wordt ingegaan op de verwerking van de rentelasten en –baten in de begroting en jaarstukken. Doelstelling van deze notitie is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot rente door gemeenten (harmonisering), stimuleren dat gemeenten de (verwachte) werkelijke rentelasten opnemen in de begroting en de jaarstukken en het eenduidig inzichtelijk maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan (transparantie). De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitaties. Vanaf 2016 was in verband met de invoering van de Vennootschapsbelasting (Vpb) voor grondexploitaties de rentetoerekening gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage over het vreemde vermogen. In de praktijk hanteert de Belastingdienst een andere toerekening van rente aan de grondexploitaties. Hiermee is de noodzaak voor een afwijkend rentepercentage voor grondexploitaties vervallen en ligt het voor de hand de rente-omslag ook te gebruiken voor de rente aan de grondexploitaties. In het publiekrechtelijke kostenverhaal bij faciliterende grondexploitaties moet overeenkomstig de Omgevingswet voor de rentetoerekening wel een ander rentepercentage worden gehanteerd. Bij kostenverhaal op basis van een overeenkomst kunnen uiteraard ook afspraken worden gemaakt over het verrekenen van rente.

De hoogte van het rentepercentage is dan onderdeel van de afspraken in de overeenkomst en kan afwijken van de omslagrente.



Notitie overhead: de Notitie overhead 2023 is een actualisatie van de Notitie overhead uit 2016 en gaat in op de inhoud en reikwijdte van het begrip ‘overhead’ zoals voorgeschreven in artikel 1 van het Besluit begroting en verantwoording (‘BBV’). Daarnaast wordt in deze notitie duiding gegeven aan de onderwerpen die in directe relatie met de overhead staan.

312019002.24.318 - 27

Deze geactualiseerde notitie geeft een overzicht van de regelgeving inzake de overhead en geeft op een aantal punten een nadere toelichting. Deze geactualiseerde notitie is van toepassing vanaf de begroting 2025. Een uitzondering wordt gemaakt voor de gemeenschappelijke regelingen: zij moeten vanaf de begroting 2026 uitgaan van deze notitie, maar mogen deze ook eerder, vanaf de begroting 2025, toepassen. 

Notitie grondbeleid: deze notitie gaat met name in op gemeentelijke grondexploitaties en faciliterend grondbeleid. Deze Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken 2023 is een actualisatie van de Notitie grondbeleid uit 2019. Vanwege de invoering van de Omgevingswet is een actualisatie noodzakelijk. De datum van de invoering van deze wet is al verschillende keren verschoven en staat nu op 1 januari 2024. Alle wijzigingen in de notitie die te maken hebben met de Omgevingswet treden in werking gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Alle overige wijzigingen treden in werking met ingang van begrotingsjaar 2025. Toepassing met ingang van de jaarrekening 2024 is mogelijk maar niet verplicht. Voor de tussenliggende periode is de notitie uit 2019 leidend aangevuld met het addendum uit december 2022 inzake warme gronden.

Naast aanpassingen in terminologie vanwege wijzigingen in wet- en regelgeving heeft de invoering van de Omgevingswet met name gevolgen voor de verslaggevingsaspecten bij faciliterend grondbeleid

Bevestiging van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 20 juni 2024.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van onze bevindingen in hoofdstuk 3 van dit rapport.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het

312019002.24.318 - 28

kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met de directie en het financieel management van de gemeente Midden-Delfland, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht.

Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college nog niet beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse. Wij hebben van uw gemeente een risicoregister ontvangen dat wordt gebruikt voor de begroting en jaarrekening. Frauderisico’s zijn hier een onderdeel van. Wij zien een aantal verbeterpunten ten aanzien van de wijze waarop de frauderisico’s zijn uitgewerkt en adviseren u de risico’s concreter uit te werken. Hierdoor zijn ook specifieke beheersmaatregelen te benoemen, waarbij wij adviseren deze uit te werken aan de hand van de 6-W’s. Vervolgens adviseren wij u de frauderisico’s en de genomen beheersmaatregelen specifiek te bespreken met college en gemeenteraad (auditcommissie). Tevens is het belang dat de geïdentificeerde beheersmaatregelen zichtbaar worden getoetst.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u.

312019002.24.318 - 29

Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan., inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier). Uren geraamd

Uren besteed

Tekenend accountant en senior manager

277

363

Overige teamleden

415

577

Het hogere aantal bestede uren wordt voor een belangrijk deel verklaard doordat het aantal SiSa-regelingen, waarover u met de jaarrekening 2023 verantwoording moet afleggen, significant is gestegen. Met onze brief van 28 februari 2024 hebben wij u daarover geïnformeerd. In de “geraamde tijdsbesteding” zijn hiervoor geen uren geraamd.

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Midden-Delfland in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.  Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants.  Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

312019002.24.318 - 30

  





Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen. Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen. Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen. Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Wij merken op dat er in het kader van onze controleopdracht geen sprake is geweest van een dergelijke bedreiging. Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Publieke Sector Accountants, haar partners en haar medewerkers en de gemeente Midden-Delfland, die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd dienen te worden.

Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Publieke Sector Accountants, een bestuurder of interne

312019002.24.318 - 31

toezichthouder van Publieke Sector Accountants of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente Midden-Delfland of een bij de gemeente Midden-Delfland betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels. Wij zijn van mening dat de verstrekte en ontvangen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid gepast zijn en derhalve niet tot een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht hebben geleid. Volledigheidshalve merken wij op dat wij geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid hebben verstrekt/ontvangen die een (geschatte) waarde van meer dan € 100 hebben. Aanvullende dienstverlening Een overzicht van de aanvullende dienstverlening hebben wij hieronder opgenomen. Aanvullende dienstverlening 

Subsidiecontrole Uitvoeringsprogramma Landschapstafel Hof van Delfland 2016-2020

Conclusie onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen Publieke Sector Accountants ingebed. Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Midden-Delfland in 2023 voldoende is gewaarborgd.

Controleverschillen

Onderstaand een overzicht van de controleverschillen: Aard van de fouten

Bedragen (x € 1.000)

Getrouwheidsfout (afwijking van grondslagen voor verslaggeving, zoals bijvoorbeeld het stelsel van baten en lasten):  Nog te betalen PGB-bestedingen Jeugd & Wmo

€ 10.000

Totaal fouten in de controle

€ 10.000

312019002.24.318 - 32

Aard van de onzekerheden

Bedragen (x € 1.000)

Onzekerheid inzake getrouwheid:  Onzekerheden PGB-besteding Jeugd;  Onzekerheden spaarverlof

€ 85.500 € 165.700

Totaal onzekerheden in de controle

€ 251.200

Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat de niet-gecorrigeerde fouten, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Daarnaast is in de jaarrekening een aantal correcties doorgevoerd naar aanleiding van onze controle. Uw organisatie beschikt over een overzicht van deze correcties.

Disclaimer en beperking in gebruik

Dit verslag is alleen bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Er wordt geen verantwoordelijkheid aan een derde partij geaccepteerd, omdat dit verslag daar niet voor opgesteld en bedoeld is. Dientengevolge nemen wij geen enkele verplichting of plicht van zorg aan ieder ander persoon aan wie dit verslag getoond of in zijn handen komt, op ons. De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht behoeven. Het is geen allesomvattend verslag van alle geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico’s of tekortkomingen in het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel. Evenzo geldt dat de opmerkingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot het systeem van interne beheersing niet gelezen dienen te worden als een afzonderlijke opinie van het systeem van interne beheersing en haar werking.

312019002.24.318 - 33

6.

Verplichte tabel SiSa

312019002.24.318 - 34

6. Verplichte tabel SiSa Verplichte tabel fouten en onzekerheden SiSa-bijlage

In overeenstemming met de Nota verwachtingen accountantscontrole is de tabel in de kolommen “Financiële omvang in euro's” en “Toelichting fout/onzekerheid” leeg als er geen bevindingen zijn. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole (en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol). G10 Wet Inburgering 2021 In het kader van de Wet Inburgering hebben wij geconstateerd dat de gemeente Midden-Delfland geen formeel beleid heeft opgesteld met daarin de specifieke elementen van de Wet Inburgering 2021 in het kader van M&O. Wij hebben tevens niet kunnen vaststellen dat er sprake is van een controleplan waarin de Wet Inburgering terugkomt. Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring): goedkeurend. Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening: goedkeurend. Fouten en onzekerheden 2023 Nr. Volgnr. Specifieke uitkering of overig A16