2021-12214 Visie gebiedstafel BPL MD.pdf
Tekst van het document
1
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland maart 2021
2
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Colofon Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland is opgesteld door de Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Met bijdragen van: Diny Tubbing, gemeente Delft
Jacqueline Verhees, gemeente Schiedam
Annemarie Kok, gemeente Lansingerland
Peter Kooiman, gemeente Vlaardingen
Marco Weber, gemeente Maassluis
Arie van Blanken, gemeente Westland
Sonja Commeren, gemeente Maassluis
Sandra Fraikin, Hoogheemraadschap van Delfland
Wendy Hofman, gemeente Maassluis
Fred Nederpel, Hoogheemraadschap van Delfland
Debbie Nuijten, gemeente Midden-Delfland
Kees Moerman, LTO Noord afdeling Delflands Groen
Eugénie Klok, gemeente Midden-Delfland
Leo Heijdra, Midden-Delfland Vereniging
Kayleigh Hendriks, gemeente Midden-Delfland
Martin Visser, Midden-Delfland Vereniging
Kees Boks, gemeente Midden-Delfland
Willemijn Nagel, Vereniging Natuurmonumenten
Sieward Tichelaar, gemeente Pijnacker-Nootdorp
Pauline van Dijk, provincie Zuid-Holland
Mechteld Oosterholt, gemeente Rotterdam
Jamila Rabhi, Staatsbosbeheer
Adviezen: Jandirk Hoekstra (Polderarchitect Midden-Delfland) Kaarten: Jan Wilbers (H+N+S Landschapsarchitecten) Foto’s voor- en achterpagina: Kees Hummel Maart 2021
3
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Het is belangrijk om zuinig op Midden-Delfland te zijn. Als we dat allemaal niet doen, dan zul je zien, over een kwart eeuw is het weg. Ik denk dat we dat niet moeten willen. In deze grote versteende omgeving hebben we Midden-Delfland hard nodig. ” AHMED ABOUTALEB, BURGEMEESTER ROTTERDAM
Ecoduct over de verdiepte A4 bij Schipluiden. Foto: Kees Hummel
4
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Voorwoord entur, quatis et dolorporibus ma id utent aut lam amet imus
debis quiaestibus volupiendae perchiliquae post, cus et ex
eatum acillore sum renem sitamus aut lacepe volupta ipsa-
ent mincitaecus eatis dolo et ates nulpari onsequias ma pr-
piet ad quati debitat ilictas rem. Itam sus si sandello te re,
enimus.
sam, que eicimus et hiciendus eatia ius.
Optaturem reribero cus modit, toribuscim que ne prae po-
t s k
ratam vit volestiis min nos quae. Bora venihit invelestis re
e t r
Bitibusci to quibus sim erferovitas non re comnis delitas
periti a pratquas quam, velis ute prae moluptae eum aut
e d l o
volo quibus ab illis rem quodit idemporerunt aperi dolup-
taque doluptae nos nonseditae coria dis modit, natiurit aut
h e c a
vellestiati doluptionsed quo conet as ullaut aut vel molorer spellor issit, odisimolupta cum re debitatet quibus, volup-
volorest, sin eossi aut aut quibus eumentiam aut prae verfe-
tas earum quodi omnia voloria sin nonsendiore rerspedion
rum ullitiostis di doluptusda volestium dolorrum ni ipsum-
nis maximus eum nonseque vel ma quam illiaerspe nossum
quame liatinvendit re qui ut estia volupta turectaeria vellup-
fuga. Nem ut rest, sus et ute
Pl
tur? Qui reius asit veribeaquas pos cus, se conet et moluptae dolores trument hilit esti tecessum etus samenis denecep
m voluptate od eum ius molupti onsequi occusam qui nam
ernatio qui utatur?
voloriation eventiur magnitem. Ne et repudant facculparum facerrum volut ut aut latin rescienda volupiet earum volup-
Upta volo que pratempos dis de dolore suntiis ut eossinc
tat et, sus adi re lissit faccullibus entotat emquam ut repel
ienimagnihil milluptae cullacid explitae ent.
isquatur? Duntincti odit des eturiam voloresto berspel id
Pa por aspellection consequ untecerum repe sincidit fugit
quis audae il eos adi bera voloresto occaest poreium fugite-
5
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
ni coris prae nam, cum asinus aut quia quat quidel ipicimu
conse plitem. Sincitatur?
sandaec turitatur?
Ovitem. Et es eratem is maxim et qui volore excesti nciatis
Em quam, quos verrovitas ne molupti ncimus dem. Nam
quiantur molupit atiaspiciis sundele nimilla boremque sin-
vera solorum, ut arum quiam es alit, audandebit voloriate
cill orpore vollorisque et volut libus seceste simagna tem-
vit, ut pa nos mo doluptur?
porrovit occaborem sae porum accust aliquat.
e t r
Ni tem ape nonsece stibus, nitae dolut et volor re rerspidunt
e d l o
que nis acest, il eniae ma expedis eum velliqu iatempore labo. Nam rat is ditat ad unt, aut ommolup
h e c a
Pl
t s k
Os volorio exero odigeni mincient, quatiur si illaborenis et autem ex esenis commodis dolum idionsecum etusaped quiate aut vel maxime pellaut omnienda et milles ea sit am, con nimint ma quiassimi, cus estet exceat ipid magnimaio quias
Expligen disquid estoritem qui odis aut moluptatum fugita
acculli quidemperum digenis arcitium simus.
praerferrum exero comnienimet, sum vel id que qui cori odi-
Apellecus. Icat. Me non corumquias doles autem voluptas a
tat apic te renihici ipiendi squodit moluptaquis ium fugiatus
autat la vitius doluptatem idem id que porem velloruptate
aut etumque corem ut laut alia dolo et liamus ditiscia pores
ne cumquo vendit officid quodis renihil idia voluptur alig-
as etus vent quid estiisque dit in reces ut velit volo volo-
niendel iumque sumquidi inimi, optaepe lluptat.
reic te ne coribusciet remquatur, ut rem nimendis enditin
Daecto quam si opta accus, am la cores aspedis event, sunt.
venem. Nem. El exces sequat esequo tet fugiate dolla volum
Catem eumquunt quossimagnis
ium et omnim alis autet qui to offic tem is eum quiberc hiliqui sinvellit untotatus mo beria sinctin ciistia volum aliqui
6
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Midden-Delfland is een feest voor al je zintuigen, prachtig om te zien, het ruikt er naar gras of hooi en je hoort vogels en stilte. Laten we daar heel zuinig op zijn. ” RIA ZEEUW, INWONER SCHIEDAM
Ooievaars in het agrarische land van Midden-Delfland. Foto: Diny Tubbing
7
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
Inleiding
8
Aanleiding
Kansen en knelpunten
73
8
Kansen
73
Inhoud visie
8
Knelpunten
79
Partijen
9
Relevante beleidsdocumenten en achtergrondinformatie
82
Gebied
11
Een gebied met een rijke geschiedenis
11
Een gebied onder continue stedelijke druk
15
Bijzonder Provinciaal Landschap
18
Kernkwaliteiten
21
Thema-uitwerkingen
27
Ruimtelijke kwaliteit
27
Landbouw
34
Biodiversiteit
41
Stadsranden, recreatie en groenstructuur
49
Water en klimaat
58
Energietransitie
64
Vergroten van de bekendheid van het gebied
68
4.
8
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
1. Inleiding Aanleiding
Inhoud visie
Sinds oktober 2018 maakt het Bijzonder Provinciaal
De visie start met een gebiedsbeschrijving van het BPL.
Landschap Midden-Delfland onderdeel uit van de
Vervolgens worden voor de volgende thema’s de huidige
Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-
kwaliteiten en ambities beschreven:
Delfland (voorheen Gebiedstafel Central Park). De constatering dat er geen visie is op het schaalniveau van
• Ruimtelijke kwaliteit
het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
• Landbouw
(BPL), dat er op een aantal thema’s nieuwe ambities en
• Biodiversiteit
nieuwe visies zijn en dat op de opgaven klimaatadaptatie,
• Stadsranden, recreatie en groenstructuur
energietransitie en verstedelijking een gezamenlijke visie
• Water en klimaat
voor het landschap ontbreekt is aanleiding geweest voor het
• Energietransitie
opstellen van deze visie. Dit document dient als input voor
• Vergroten van de bekendheid van het gebied
de gemeentelijke Omgevingsvisies. Tevens is het de basis om te komen tot een actieplan en uitvoeringsprogramma
Per thema zijn de kwaliteiten en ambities voor zover
voor het BPL.
mogelijk ruimtelijk vertaald en op kaart gezet. Het over elkaar heen leggen van de themakaarten heeft geleid tot een kaart met kansen voor het BPL.
9
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Partijen De volgende partijen werken in de Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland (Gebiedstafel) samen aan de versterking van het BPL en hebben deze visie opgesteld: • gemeente Delft
• gemeente Westland
• gemeente Lansingerland
• Hoogheemraadschap van Delfland
• gemeente Maassluis
• LTO Noord afdeling Delflands Groen
• gemeente Midden-Delfland
• Midden-Delfland Vereniging
• gemeente Pijnacker-Nootdorp
• Vereniging Natuurmonumenten
• gemeente Rotterdam
• Staatsbosbeheer
• gemeente Schiedam
• Zuid-Hollands Landschap
• gemeente Vlaardingen Daarnaast is ook de provincie Zuid-Holland betrokken.
10
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Het open landschap van Midden-Delfland is voor twee miljoen mensen dé plek om te genieten van rijke cultuurhistorie, koeien en vogels in de wei en uitgestrekte natuur met weidse vergezichten. Het is het groen en het water tussen de steden, waar je dichtbij de stad even helemaal weg kan zijn. We beschermen het samen, voor onszelf én voor onze kinderen en kleinkinderen.” SONJA SMIT, WETHOUDER MIDDEN-DELFLAND Stedelijke skyline aan de rand van het Bijzonder Provinciaal Landschap. Foto: Diny Tubbing
11
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
2. Gebied Een gebied met een rijke geschiedenis Midden-Delfland is een bijzonder landschap waarin de geschiedenis en de invloed van de mens op het landschap duidelijk te zien zijn. Ongeveer 5000 jaar geleden ontstond hier een moerassige lagune waarin zich veen vormde. Het gebied werd doorsneden door veenriviertjes die het overtollige water afvoerden naar de grote rivieren. De zee had destijds nog invloed op het gebied, wat heeft geleid tot kleiafzettingen op het veen en een structuur van kreken waarin onder invloed van het getijde zand werd afgezet. Rond de 10de eeuw startte de ontginning van het gebied, waarbij sloten werden gegraven om het moeras te ontwateren en om te zetten naar landbouwgrond. Door de sterke ontwatering klonk het veen sterk in en daalde de bodem. De zandafzettingen in de voormalige kreken klonken minder in, zodat ze als kreekruggen hoger in het landschap kwamen te liggen. Dit
Uitsnede kaart van Cruquius (1712)
12
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
maakte deze ruggen geschikt om als vestigingsplaats in gebruik te nemen. De ontginning vond blok voor blok plaats, waarbij elk blok werd omringd door een kade om toestroom van water van buitenaf tegen te gaan. Tot aan het begin van de 20ste eeuw veranderde er nauwelijks iets aan het landschap. De voornaamste verandering was het ontstaan van enkele droogmakerijen in het midden van de 18de eeuw. Na de oorlog vond er een explosieve groei plaats van woningbouw, industrie- en bedrijventerreinen, havens, kassenbouw en infrastructuur en tegelijkertijd een schaalvergroting van de landbouw. Om te voorkomen dat steden aan elkaar groeiden en om in de open gebieden landbouw, natuur, landschap en openluchtrecreatie nieuwe kansen te bieden werd Midden-Delfland in de jaren ’50 als bufferstrook aangewezen en werd in de jaren ’70 de reconstructie ingezet. In de Reconstructiewet MiddenDelfland werd een indeling gemaakt in gebieden met als hoofdfunctie landbouw, tuinbouw, bos, natuur of recreatie. De landbouw concentreerde zich vooral in de kern van het gebied, de bossen en de recreatie in de randen. Voor enkele gebieden werd een verweving tussen landbouw en natuur (en recreatie) voorgesteld.
Zoneringskaart reconstructie Midden-Delfland. Bron: Reconstructie MiddenDelfland, deelplan Gaag, Reconstructieplan (1989) A hoofdfunctie landbouw B hoofdfunctie landbouw, nevenfunctie natuur C landbouw en natuur D hoofdfunctie tuinbouw E hoofdfunctie recreatie (concentratiepunt) F hoofdfunctie recreatie (overgangsgebied) G hoofdfunctie recreatie (extensieve
recreatie), nevenfuncties natuur en bos H recreatie, landbouw, natuur I hoofdfunctie stedelijke recreatie J hoofdfunctie waterrecreatie K hoofdfunctie bos, nevenfunctie natuur en recreatie L hoofdfunctie natuur M natuur en landbouw N bedrijfsterrein
13
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Het gebied vormt tezamen met de omringende plaatsen een belangrijke kern waar het graafschap Holland vorm heeft gekregen. Vandaag de dag representeert MiddenDelfland een bijzonder stukje oer-Hollands landschap. Dit landschap is mede vormgegeven vanuit grafelijke hoven die in Vlaardingen en Delft lagen. Een ander bekend grafelijk hof lag in Den Haag, ons huidig regeringscentrum. Het gebied van Midden-Delfland tezamen met de omringende plaatsen vertellen het verhaal over het Ontstaan van Holland en bepalen zo mede de identiteit van de metropoolregio Rotterdam Den Haag.
14
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Midden-Delfland is als open polderlandschap onmisbaar voor veel mensen die in dit drukke deel van ons land wonen. Evengoed is het gebied broodnodig voor oer-Hollandse poldervogels zoals de grutto. Landelijk krimpt de gruttostand onverminderd hard, in Midden-Delfland vinden veel weidevogels nog een plekje dankzij de gezamenlijke inspanningen van vrijwilligers, boeren en natuurbeschermers.” ANNEKLAAR WIJNANTS, PROVINCIAAL AMBASSADEUR ZUIDHOLLAND NATUURMONUMENTEN
Foeragerende grutto. Foto: Diny Tubbing
15
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Een gebied onder continue stedelijke druk
•
Het gedeelte van het gebied ten westen van de A13 kreeg vanaf 1977 vorm in de Reconstructiewet Midden-
Het landschap van Midden-Delfland is één van de
Delfland. In deze landinrichting werd ingezet op
veenweidegebieden van Zuid-Holland. Het open agrarische
het verbeteren van de ruimtelijke ordening door het
gebied ligt als een groene parel in de sterk verstedelijkte
behartigen van de belangen van landbouw, natuur,
Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Het gebied staat
landschap en openluchtrecreatie. In 2010 is de
continu onder stedelijke druk. Vanuit die context heeft het
Reconstructiewet vervallen.
gebied in het verleden diverse vormen van bescherming en (land)inrichting vanuit de rijksoverheid gekend:
•
In 1999 kreeg Midden-Delfland een status met de aanwijzing tot Belvederegebied, gericht op het behoud van de openheid en de cultuurhistorische waarden van
•
In 1958 werd het gebied aangewezen als bufferstrook
de agrarische gebieden. Eind 2009 liep de Nota Belvedere
om ervoor te zorgen dat de Randstad uit afzonderlijke
af en zijn de Belvederegebieden gedeeltelijk opgegaan
steden blijft bestaan. De bufferstrook moest een open,
in de Nationale Landschappen. Midden-Delfland is niet
groene zone worden waar de landbouw domineerde en
opgegaan in een Nationaal Landschap. Ook de Nationale
waar de stad even onzichtbaar was. Sinds 1963 werden
Landschappen zijn inmiddels opgeheven.
de bufferstroken Rijksbufferzones genoemd. In de loop der jaren is het doel verschoven van het behoud van de
Sinds 2011 heeft het landschap van Midden-Delfland
identiteit van de afzonderlijke Hollandse steden naar het
geen beschermde of bijzondere status meer vanuit de
behoud van het kwetsbare, waardevolle landschap zelf
rijksoverheid. Vanaf 2000 heeft de rijksoverheid nog wel
en het versterken van de functie voor landbouw, natuur
geïnvesteerd in de ruimtelijke kwaliteit van het gebied
en recreatie. In 2011 zijn de Rijksbufferzones vervallen
in het kader van de Integrale Ontwikkeling tussen Delft
en daarmee ook de planologische bescherming vanuit
en Schiedam (IODS). Dit is een samenwerkingsverband
het Rijk.
tussen Rijk, provincie Zuid-Holland, lokale overheden
16
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
en maatschappelijke organisaties. In dit gebiedsgerichte
in en direct grenzend aan de gebieden in deze categorie
programma werd gelijktijdig met de aanleg van de
zijn alleen mogelijk voor zover ze bijdragen aan deze
landschappelijk ingepaste A4 Delft-Schiedam ook
kwaliteit. Beschermingscategorie 2 betreft gebieden met
geïnvesteerd in de kwaliteit van natuur, landschap, recreatie
een specifieke waarde en bestaat uit een groene buffer
en grondgebonden landbouw. Enkele projecten van dit
met recreatiegebieden en belangrijk weidevogelgebied.
programma lopen nog.
Ruimtelijke ontwikkelingen in deze gebieden zijn mogelijk, maar met inachtneming van de specifieke waarden naast
Enkele jaren geleden heeft de rijksoverheid zich terug
de generieke bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit.
getrokken uit het landschapsbeleid. Daarmee zijn het
Daarnaast zijn enkele stiltegebieden in het landelijk gebied
behoud en de ontwikkeling van het landschap volledig
aangewezen. De beschermingscategorieën voor ruimtelijke
gedecentraliseerd naar de provincies. De provincie Zuid-
kwaliteit zijn overgenomen in de provinciale omgevingsvisie
Holland heeft de voormalige Rijksbufferzone Midden-
en omgevingsverordening.
Delfland in 2014 overgenomen als Groene Buffer in haar Visie Ruimte en Mobiliteit. Hiermee is een generieke
Uit diverse onderzoeken blijkt de aantrekkelijkheid en
planologische bescherming van het groene gebied in de
de belevingswaarde van het landschap van Midden-
metropoolregio geborgd. De planologische bescherming
Delfland laag te scoren. Vermoedelijk heeft dit deels te
is ingedeeld in twee categorieën. Beschermingscategorie
maken met de onbekendheid van het gebied. Daarnaast
1 betreft gebieden met bijzondere kwaliteit en bestaat uit
is het landelijke gebied relatief klein ten opzichte van
het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en een kroonjuweel
het omliggende stedelijke gebied, wat waarschijnlijk ook
cultureel erfgoed. Voor deze gebieden geldt dat de
bijdraagt aan een lagere waardering. Aangezien dit een
instandhouding en mogelijk verdere ontwikkeling van de
Bijzonder Provinciaal Landschap is en een van de weinige
waarden die ze vertegenwoordigen voorrang heeft boven
open polderlandschappen in de regio is het van belang om
alle andere ontwikkelingen. Ruimtelijke ontwikkelingen
te werken aan de kwaliteit, bekendheid, gebruikswaarde
17
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
en belevingswaarde van dit landschap. Nabije groene landschappen en natuur dragen aanzienlijk bij aan een aantrekkelijk leefklimaat. Hoofdstuk 3 biedt handvatten Provinciale beschermingsgebieden voor het versterken van het BPL.
Legenda Beschermingscategorie 1
Beschermingscategorie 2
Kroonjuweel
Weidevogelgebied
Natuurnetwerk Nederland
Recreatiegebied
Stiltegebieden
Legenda Bijzonder Provinciaal Landschap Beschermingscategorie 2 Beschermingscategorie 1 Kroonjuweel Natuurnetwerk Nederland
Bron: Visie Ruimte en Mobiliteit Provincie Zuid-Holland Stiltegebieden
Kaartbeeld provinciale beschermingsgebieden
Weidevogelgebied Recreatiegebied
Bijzonder Provinciaal Landschap
Bron: Visie Ruimte en Mobiliteit Provincie Zuid-Holland
18
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Bijzonder Provinciaal Landschap
De ontwikkelopdracht voor de ruimtelijke kwaliteit betreft het organiseren van een onafhankelijke kwaliteitsaansturing
Op 14 november 2017 is het landschap van het Midden-
en –borging, bij voorkeur in de vorm van een helder
Delfland gebied door de provincie Zuid-Holland aangewezen
aanspreekpunt met een duidelijke rol en positie en een
als Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland.
helder mandaat. De aanwijzing geldt vanaf de datum van
Deze aanwijzing vormt een erkenning van de bijzondere
aanwijzing voor een periode van acht jaar met een provinciale
kwaliteiten van het gebied en van de inspanningen die
halfwegevaluatie na vier jaar. De begrenzing van het BPL is
partijen in en rond het gebied leveren om die kwaliteiten
bepaald door de grondgebiedgemeenten. De basis voor de
te beschermen, versterken, ontwikkelen en promoten.
begrenzing is de voormalige Rijksbufferzone en de huidige
Het is een soort kwaliteitslabel en biedt geen nadere
Groene Buffer. Ten tijde van de totstandkoming van deze
planologische bescherming. De aanwijzing is voorzien van
visie wordt de provincie verzocht om de begrenzing aan te
een ontwikkelopdracht ten aanzien van de stedelijke context
passen en daarmee het BPL uit te breiden.
en de sturing en borging van de ruimtelijke kwaliteit. De ontwikkelopdracht ten aanzien van de stedelijke context gaat over het beter aansluiten bij de stedelijke behoefte aan groen, het stedelijk groen en het stedelijk groenprogramma.
19
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
BEGRENZING BIJZONDER PROVINCIAAL LANDSCHAP (BPL) Huidige begrenzing BPL Voorstel nieuwe begrenzing BPL Groene buffer (Provinciale Beschermingscategorieën1 en 2) Gemeentegrenzen 0
Kaartbeeld Begrenzing Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland.
1
2
3
4
5 km
N
20
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Midden-Delfland is als open polderlandschap onmisbaar voor veel mensen die in dit drukke deel van ons land wonen. Evengoed is het gebied broodnodig voor oer-Hollandse poldervogels “Fantastisch oerHollands stil en waterrijk landschap, waar ik iedere keer weer zeilend (maar ook fietsend en wandelend) met volle teugen van geniet. In deze Corona-tijd een onmisbaar gebied voor velen om jezelf weer op te laden.” MAARTEN BROEK, INWONER VLAARDINGEN
Karakteristieke veenweideverkaveling. Foto: Feddes/Olthof landschapsarchitecten bv
21
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Kernkwaliteiten
Open polderlandschap in de metropool
De geschiedenis heeft van Midden-Delfland een uniek
Karakteristiek aan het landschap van Midden-Delfland
landschap gemaakt met een unieke stad-land relatie. Het
is de openheid die sterk contrasteert met het omliggende
onderscheidende karakter van het gebied is samen te vatten
verstedelijkte gebied van de metropool. Vanuit het landschap
in de volgende kernkwaliteiten:
gezien wordt het gebied omsloten door een stedelijke skyline en beboste recreatiegebieden die vooral in de tijd van de
1. Open polderlandschap in de metropool
reconstructie zijn aangelegd. De verschillende polders zijn
2. Landschap met een historisch verhaal
kleinschalig met twee overheersende verkavelingsrichtingen.
3. Buitenruimte voor twee miljoen mensen
Enkele polders hebben een afwijkende blokverkaveling.
4. Verweving van veenweidelandbouw en veenweidenatuur
De Woudse Polder en Groeneveldse Polder zijn de oudere ontginningsgebieden, die door de betere bodemgesteldheid
De kernkwaliteiten zijn uitgebreid beschreven in
(weinig veen) eenvoudiger en grootschaliger ontgonnen
‘Omgangsvormen met een landschap van stand.
werden. Een deel van de Polder Oude Leede is als
Gebiedsbeschrijving Landschap Midden-Delfland’ van
droogmakerij in blokken verkaveld. In de Broekpolder
Feddes/Olthof. Deze gebiedsbeschrijving lag aan de basis van
is de oorspronkelijke veenweideverkaveling onder het
de aanvraag voor de aanwijzing van het Bijzonder Provinciaal
havenslib verdwenen en heeft deze plaatsgemaakt voor
Landschap Midden-Delfland. De omgangsvormen in de
een blokverkaveling. Het polderlandschap is ontstaan
gebiedsbeschrijving bieden handvatten hoe om te gaan met
door ontginning van het gebied voor de landbouw.
de kernkwaliteiten.
En ook tegenwoordig zorgen de agrariërs, met name melkveehouders, er nog steeds voor dat het landschap open en groen blijft.
22
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Landschap met een historisch verhaal
dit gebied hoger dan de omgeving. Het is een van de laatste stukken laagveen in de oorspronkelijke verschijningsvorm.
In het cultuurlandschap van Midden-Delfland vindt al eeuwenlang agrarische productie plaats. Het is een
De bebouwing kenmerkt zich door linten langs de randen
herkenbaar waterrijk veenweidelandschap, waarvan het
van de polders en de boezems. In de lintbebouwing is een
Middeleeuwse verkavelingspatroon vrijwel onaangetast
verschil te zien tussen de voorkant (ontginningsbasis),
is. De lager gelegen polders worden begrensd door hoger
de achterkant en de zijkant van een polder. De linten
gelegen kades, die deels nog bestaan uit oude veendijken.
aan de voorkant bevatten de oudste bebouwing en zijn
In het buitengebied zijn de kades zachte wallen, in de
meestal ook het meest dicht bebouwd. De zijkanten
dorpen harde kades. Het landschap wordt dooraderd
zijn meestal onbebouwd of bevatten recente bebouwing
door kreekruggen, de vroegere getijdekreken die door
met een specifieke functie. De achterkanten zijn
inklinking als flauwe ruggen hoger in het landschap liggen.
spaarzaam bebouwd. Naast de lintbebouwing liggen er
Dit inversielandschap is uniek ten opzichte van andere
in het landschap verspreide erven op kreekruggen en op
veengebieden. Daarnaast wordt het landschap doorsneden
voormalige kleiterpen met oprijlanen naar de polderwegen.
door boezemwateren en oude trekvaarten die tot diep in
In het gebied zijn veel monumentale boerderijen aanwezig
de stad lopen. De voormalige jaagpaden langs deze vaarten
en door de erfbeplanting ligt de bebouwing als visuele
zijn grotendeels nog aanwezig en maken tegenwoordig
eilanden in het open veenweidelandschap. Enkele dorpen
onderdeel uit van het recreatieve routenetwerk. De
vormen concentraties van bebouwing verspreid in het
boezems wateren af naar de Nieuwe Waterweg. Tussen
landelijk gebied. De oude dorpskernen, vaak hoger gelegen,
enkele van deze watergangen ligt natuurgebied de
liggen als historische ‘landmarks’ in het landschap. In
Vlietlanden als een gebied dat nooit is ontgonnen en waar
Midden-Delfland is tevens veel cultuurhistorisch erfgoed
het originele veenpakket nog aanwezig is. Doordat hier
terug te vinden in de vorm van molens, monumentale
niet is ontwaterd, is de bodem nauwelijks gedaald en ligt
gemalen, landgoederen, relicten van kasteelplaatsen en
23
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
voormalige buitenplaatsen, landschapselementen en
bedrijf op om daarmee hun betekenis voor inwoners uit
eendenkooien.
het stedelijk gebied te vergroten. Aan de andere kant zetten steeds meer stedelingen zich actief in voor het landschap en helpen bij het beheer van natuurgebieden en
Buitenruimte voor twee miljoen mensen
landschapselementen. De maatschappelijke betrokkenheid binnen het gebied is groot.
Midden-Delfland vormt een groot groengebied centraal in de verstedelijkte Zuidvleugel van de Randstad. Deze groene long functioneert als ademruimte van de metropool met groene en blauwe aders het stedelijke gebied in. In dit gebied
Verweving van veenweidelandbouw en veenweidenatuur
kan nog stilte en ruimte ervaren worden. Hier kan je vlakbij de stad het Hollandse polderlandschap in gaan, boerenland
Het landschap van Midden-Delfland bestaat grotendeels uit
ruiken en grutto’s horen. De randen zijn grotendeels
grasland met een agrarische functie (melkveehouderij). Een
ingericht met bos- en recreatiegebieden en door het gebied
klein deel wordt voor maisteelt gebruikt ter ondersteuning
heen ligt een recreatief routenetwerk voor wandelen,
van de bedrijfsvoering. Waar je elders in de provincie vaak
fietsen, skaten, varen en paardrijden. Aan het routenetwerk
een sterke scheiding tussen landbouw en natuur ziet,
liggen recreatieve voorzieningen, zoals Toeristische
kenmerkt het cultuurlandschap van Midden-Delfland zich
Overstappunten (TOP’s), musea, vogelkijkhutten en
doordat landbouw en natuur vaak met elkaar verweven
steigers. Er is een groeiend aanbod aan kleinschalige
zijn. Agrariërs beheren grote delen van het landschap
voorzieningen in het landelijk gebied, zoals horeca,
en velen passen een vorm van agrarisch natuurbeheer
overnachtingaccommodaties, botenverhuur, wandelpaden
toe. In de bedrijfsvoering hebben steeds meer agrariërs
over het agrarische land en de verkoop van streekproducten.
aandacht voor natuurontwikkeling (weidevogels) en op
Steeds meer agrariërs zetten nevenactiviteiten bij hun
diverse locaties wordt weidevogelnatuur, vaak in eigendom
24
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
van Natuurmonumenten, beheerd door geselecteerde agrariërs. Dit gebeurt onder voorwaarden en onder regie van natuurbeschermers. Bijna alle agrariërs in het gebied passen weidegang toe, waardoor de koe in de wei een vertrouwd beeld is. Dit beeld wordt door bewoners en bezoekers gewaardeerd en is ook nodig om het land aantrekkelijk te houden voor de weidevogels. Daarnaast is voor de weidevogels vernatting van belang, waarvoor op diverse locaties natte natuur wordt ingericht. Natuurkernen (NatuurNetwerk Nederland) worden afgewisseld met grasland en met verspreide geriefhoutbosjes en knotbomen. De biodiversiteit en soortenrijkdom in het gebied nemen de laatste jaren toe, ook door maatregelen als de aanleg van natuurvriendelijke oevers en aangepast maaibeheer. Tevens passen veel agrariërs een vorm van kringlooplandbouw toe, wat een belangrijke bijdrage levert aan verbetering van de bodemkwaliteit en biodiversiteit.
25
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland Den Haag
Vlietzone
Nationaal Park Hollandse Duinen
Zoetermeer
Buytenhout
Rijswijk ee nZ Va
Wateringen
tot
Zw
et
one elz Po
Hoek van Holland
h
e
n zo eth
Zw Naaldwijk
Pijnacker
Lansingerland
Den Hoorn
Wollebrand
Delft Berkel en Rodenrijs
Oude Leede De Lier
Westland
Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) Midden-Delfland
Legenda
Groene/blauwe verbindingen
Gemeentegrenzen N 0
2 km
Vlaardingen
Rivier als getijdenpark
Rotterdam
hie Sc
Deelgebieden Hof van Delfland
Schiedam
se en av
Maassluis
am
Rotterd
and Steil r
sh
vaa rt
Maasland
Schie
Maasdijk
d ran
ord
No
lf De
Positionering en omgeving
Schipluiden
Pold er
Bijzonder Provinciaal Landschap
Noordeinde
Pijnacker-Nootdorp
Rotte
26
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ We hebben Midden-Delfland steeds harder nodig als groene long. Voor dichtbevolkte steden is Midden-Delfland een essentiële achtertuin. Het is van groot belang stad en land zo goed en toegankelijk mogelijk met elkaar te verbinden.” JEROEN OOIJEVAAR, WETHOUDER SCHIEDAM
Aantrekkelijke groene stad-landverbinding. Foto: Jacqueline Verhees
27
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
3. Thema-uitwerkingen Ruimtelijke kwaliteit
vooral beboste, recreatiegebieden als groene buffer tussen het stedelijke en het landelijke gebied. Het gebied is
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
ontgonnen voor de landbouw en al eeuwenlang zorgen de agrariërs voor dit open en groene gebied dat in de loop der
Het BPL is een open polderlandschap met een rijke
jaren steeds verder omsloten is door stedelijk gebied. De
geschiedenis waarin de invloed van de natuur en van de
koe in de wei en de weidevogels zijn een vertrouwd beeld
mens van eeuwen geleden nog steeds zichtbaar is. Het
in het BPL. De dooradering van het gebied met recreatieve
is een karakteristiek Hollands veenweidelandschap met
netwerken over land en over water zorgt ervoor dat er
vergezichten waarin veel historische elementen aanwezig
ook van dit unieke landschap genoten kan worden. Het
zijn: kreekruggen, middeleeuwse polderverkavelingen,
landschap dichtbij is belangrijk voor het prettig wonen in de
boezems, oude veendijken, trekkades met jaagpaden,
stad (vestigingsvoorwaarde).
molens, monumentale gemalen, landgoederen, relicten van kasteelplaatsen en voormalige buitenplaatsen, lintbebouwing en verspreide erven met erfbeplanting, monumentale boerderijen, oude dorpskernen,
Wat komt er op ons af / wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
eendenkooien, monumentale beplanting en een oorspronkelijk stuk laagveen (De Vlietlanden). Aan de
De druk op het landschap neemt toe. De verandering
randen van het agrarische cultuurlandschap liggen diverse,
van het klimaat en het aanpassen aan de gevolgen
28
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Ruimtelijke kwaliteit - Kenmerken en kwaliteiten
ijk
el ted
Waterhistorie
s
ied
geb
Boezem en groot water stedelijk gebied
bo
uw
Veendijken
as tu in
Trekkades
elijk sted d e gebi
gl
Afwijkende (blok)verkaveling
bouw
tuin
glas
Overheersende (stroken)verkaveling Kreekruggen Bovenland (Vlietlanden) Monumentale gemalen Molen met molenbiotoop t
as
Cultuurhistorie
gl
uw
bo
n ui
Landgoederen Relicten kasteelplaatsen en buitenplaatsen Historische erven Verspreide erven Monumentale boerderijen
On
Eendenkooi
Historisch lint Zichtlijnen op verschillende stadsranden
Gedifferentieerde groene rand als overgangszone stad-land Groene aders & stedelijk groen
Kernen Midden-Delfland n ve ha
Stedelijk gebied Grens BPL N 2 km
ijk el d d e ie st eb g
ld
ve
ieg
vl
Oude kern
0
on
oriz
de h
ens begr
29
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
daarvan (klimaatadaptatie), zoals het tegengaan van
Wat is hiervoor nodig?
bodemdaling, leidt tot veranderingen in grondgebruik. De verstedelijkingsopgave met een toename van
•
210.000 woningen in Zuid-Holland vraagt om voldoende recreatiemogelijkheden dichtbij huis. Voor
het landschap behouden blijft; •
de energietransitie moeten duurzame vormen van energieopwekking een plaats krijgen. Het uitplaatsen
De verstedelijkingsopgave buiten het BPL invullen, zodat De agrarische sector als drager van het landschap behouden;
•
De openheid van het agrarische gebied behouden en
van functies vanuit de stad naar het buitengebied en het
versterken: lange zichtlijnen in oost-westrichting
toenemen van verrommeling in de stadsranden liggen
en zichtlijnen met een stedelijke skyline in noord-
op de loer. Herstel van biodiversiteit en het verminderen
zuidrichting;
van nutriënten in het milieu vereisen wijzigingen in de
•
Verwijderen van kassen en andere
agrarische bedrijfsvoering. Al deze ontwikkelingen hebben
bebouwingselementen (zoals autosloperij) die de
impact op het landschap. De uitdaging is om dit vorm te
openheid van het landschap verstoren en het landschap
geven met behoud en indien mogelijk versterking van de
een verrommelde aanblik geven;
kwaliteiten van het landschap.
•
Het landschap niet verder aantasten door grootschalige infrastructuur. Kleinschalige infrastructuur die het BPL versterkt wordt goed landschappelijk ingepast;
Wat willen we bereiken?
•
In de energietransitie uitgaan van draagkracht van het landschap;
De huidige kwaliteiten van het landschap worden behouden
•
Versterken van de variatie in verschijningsvormen van de
en versterkt. Ontwikkelingen en nieuwe functies voegen
randen tussen het BPL en het stedelijk gebied (harde rand,
waarde toe aan het landschap.
overgangszone, groene lijst, breed/smal) en daarmee realiseren van een hogere kwaliteit in de stadsranden;
30
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Bebouwing aan de rand van het BPL meer oriënteren op het landschap in plaats van op het stedelijk gebied;
•
bebouwing en bebouwing op een kreekrug of terp; •
Intensivering van het ruimtegebruik in de
en inrichten volgens het principe van een voor- en
recreatiegebieden met kleinschalige recreatieve
achterkant met erfbeplanting;
bestemmingen en objecten is mogelijk mits passend in
•
het landschap; •
De patronen van de kreekruggen, bestaande verkaveling voor nieuwe ontwikkelingen;
•
•
•
•
•
Behouden van de karakteristieke ruimtematen van de polders;
•
Behouden en versterken van de beleving van de
Bij nieuwe ontwikkelingen waardevolle
open ruimte vanuit de randen van de polders (linten/
cultuurhistorische ensembles behouden en beter
boezemkades/dorpen);
zichtbaar maken; •
Behouden en versterken van de ruimtelijke/ cultuurhistorische kenmerken per polder;
Behouden van de doorzichten in de linten naar het achterliggende landschap;
Herstellen en versterken van het cultuurhistorisch erfgoed;
en sloten behouden als onderlegger van het landschap •
Erven situeren in de richting van de verkaveling
•
Lichtuitstraling beperken: geen verlichting, indien wel
Bij functiewijziging (nieuwe bestemmingen) zoveel
verlichting nodig is gaat de voorkeur uit naar intelligente
mogelijk gebruik maken van bestaande bebouwing en
verlichting, wanneer andere verlichting wordt toegepast
het verharde oppervlak niet uitbreiden;
moet dit onderbouwd worden;
Nieuwe bebouwing situeren in de bestaande structuur
•
Beheer tussen verschillende beheerders afstemmen;
van kernen en linten met behoud en versterking van de
•
Meer toezicht en handhaving op de kwaliteit van
verschillen tussen polderlinten en boezemlinten;
het buitengebied en de bebouwing (tegengaan van
Bij nieuwe erven en uitbreiding van erven aansluiten
verrommeling);
bij de typologie van boezemlint, polderlint, cultuurhistorisch waardevolle linten, verspreide
•
De wettelijke bescherming van het gebied aanscherpen, waarbij het landschap niet op slot wordt gezet;
31
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Richtlijnen voor ontwikkelingen: opstellen van een beeldkwaliteitsplan voor het BPL met een verwijzing naar dit plan in de omgevingsplannen van gemeenten;
•
Landschappelijke en cultuurhistorische waarden opnemen in de omgevingsplannen van gemeenten;
•
De polderstudies (cultuurhistorische inventarisatie) die Midden-Delfland is Mensenwerk heeft uitgevoerd voor de polders in het Midden-Delfland gebied ook uitvoeren voor het oostelijk deel van de Zuidpolder van Delfgauw, Polder Schieveen, Oude Polder van Pijnacker en de Polder van Berkel;
•
Inzetten van een polderarchitect voor het BPL voor onafhankelijke kwaliteitsaansturing en kwaliteitsborging. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de ontwikkelopdracht die de provincie bij de aanwijzing van het BPL heeft meegegeven.
32
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Ruimtelijke kwaliteit - Wat willen we bereiken?
ijk
el ted
Openheid
s
ied
geb
Open houden van lange zichtlijnen en stedelijk gebied
bo
uw
verwijderen van storende en verrommelde
as tu in
bebouwing
elijk sted d e gebi
gl
De karakteristieken van de verschillende
bouw
tuin
glas
polders versterken
Randen Versterken van de variatie in verschijningsvormen en versterken relatie stad-land Intensivering van het ruimtegebruik in de t
as
recreatiegebieden met kleinschalige recreatieve
gl
uw
bo
n ui
bestemmingen en objecten, passend in het landschap en versterken van differentiatie tussen gebieden
Dragende structuren
On
Water- en cultuurhistorische structuren
landschap en basis bij nieuwe ontwikkelingen Doorzichten in linten behouden en relatie met achterliggende landschap versterken
n ve ha
N 2 km
ijk el d d e ie st eb g
ld
ve
ieg
vl
versterken als dragende structuren van het
0
on
oriz
de h
ens begr
33
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Het is goed dat alle betrokken partijen samen hun visie op dit bijzondere landschap vastleggen om zo het landschap te beschermen en ontwikkelingen in de goede richting te sturen.” LEEN SNIJDERS, WETHOUDER WESTLAND
Eendenkooi Schipluiden. Foto: Diny Tubbing
34
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Landbouw
De beste waarborg voor het behoud van het BPL is het in stand houden van de boerenbedrijvigheid. Met het
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
programma “Duurzaam Boer Blijven in Midden-Delfland” en het project Grondinstrument werken gemeente Midden-
Een koe in de wei is het typisch Hollandse kenmerk voor het
Delfland en LTO Delflands Groen, in samenwerking met
BPL. De open en weidse structuur van het polderlandschap
andere partijen, aan behoud en versterking van een
is beeldbepalend voor dit veenweidegebied. Een gebied waar
duurzame grondgebonden landbouw. Het Duurzaam
agrarische ondernemers hun (melk)veehouderij exploiteren.
Boer Blijven programma bestaat uit de onderdelen:
Tegelijk is het een uitnodigend landschap voor recreanten
Kringloopboeren, Jonge boeren netwerk en Experimenten,
en toeristen, de bevolking uit het omliggende stedelijke
alle drie ondergebracht in het MIND-netwerk (www.
gebied. Samen werken aan een agrarische sector met een
middenindelfland.net).
gezond economisch perspectief voor deze bedrijven is van groot belang voor het BPL. De agrariërs in het gebied, voornamelijk (melk)veehouders,
Wat komt er op ons af/ wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
fungeren als de hoeders en beheerders van het landschap. De agrariërs vormen een hechte community met een
De ligging midden in de verstedelijkte Randstad maakt de
landelijk gezien bovengemiddelde aandacht voor
agrarische bedrijfsvoering uitdagend, maar ook complex.
duurzaamheid en innovatie. Het is een divers aanbod
Onderwerpen als natuurlijke handicaps (zoals veengrond,
van agrariërs. Op een uitzondering na past ieder bedrijf
hoog water), verkeersdruk, recreatiedruk en andere
weidegang toe. Er wordt ook veel aan weidevogelbeheer
concurrentienadelen zorgen ervoor dat het soms lastig is
gedaan.
om de bedrijfsvoering te optimaliseren en het economisch rendement van de veehouderijen te verbeteren of op peil
35
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Landbouw - Kenmerken en kwaliteiten Legenda
Verduurzaming en innovatie Landbouwgebied met een vorm van weidevogelbeheer Overig landbouwgebied Recreatiegebied in (mede-)beheer bij agrariërs Natuurgebied in (mede-)beheer bij agrariërs Experimenten Midden IN Delfland (MIND)
Verbinding met de stad Veehouderijen (stand 2019) Tevens verkooppunten en horeca op de boerderij Tevens educatieboeren Tevens zorgboerderijen en kinderopvang Agrarische wandelpaden
Gebiedswegen Boezem en groot water Stedelijk gebied Kernen Midden-Delfland Grens BPL
N 0
2 km
36
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
te houden. De agrarische sector is nog van net voldoende
•
Er is een toenemende vraag van consumenten naar
omvang om het lonend te laten zijn voor toeleveranciers en
gezond en lokaal voedsel. De uitdaging zit erin dat de
andere dienstverleners (zoals de veearts, loonwerkers e.d.).
burger/consument de waardering voor het landschap, de productiemethode en de biodiversiteit koppelt aan de
•
De verdergaande druk dat minder nutriënten in
keuze voor zijn/haar voedsel.
het milieu komen vereisen aanpassingen in de • •
•
bedrijfsvoering;
De agrarische sector wil op innovatieve wijze haar bijdrage
De verdergaande milieumaatregelen bieden een kans om
leveren aan antwoorden op deze maatschappelijke vragen
het BPL te onderscheiden als ‘koplopergebied’;
en uitdagingen. Het is van belang dat deze oplossingen
De verdergaande verstedelijking brengt een toenemende
passen binnen de agrarische bedrijfsvoering om daarmee
behoefte aan recreatie met zich mee met bijbehorende
het economisch rendement op peil te houden of liever nog,
verkeersdruk voor het agrarisch kerngebied. Dit mag
te verbeteren. Daarmee ontwikkelt de agrarische sector
niet nadelig zijn voor de veiligheid en agrarische
een landschap met economische vitaliteit en ruimtelijke
bedrijvigheid;
kwaliteit.
De energietransitie binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag vraagt ook inzet vanuit de landschappelijke gebieden;
•
Wat willen we bereiken?
De gevolgen van klimaatverandering kunnen een serieuze uitdaging vormen voor het economisch
Een voor agrariërs aantrekkelijk BPL met ruimtelijke
verdienmodel van de agrariërs;
kwaliteit (open polderlandschap, koe in de wei) en een goed economisch perspectief. Binnen het bestaande programma “Duurzaam Boer Blijven in Midden-Delfland” en het project “Grondinstrument” werkt LTO Delflands Groen samen met
37
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
de gemeente Midden-Delfland en andere partners van de
•
Een duurzamer en meer collectief agrarisch beheer
Gebiedstafel aan behoud en versterking van een duurzame
van agrarische gebieden en waar mogelijk ook van de
grondgebonden landbouw. Overheidsorganisaties en
recreatiegebieden en natuurgebieden;
gebiedspartijen ondersteunen het behoud van de agrarische
•
sector als drager van het landschap. De sector speelt daarbij op innovatieve wijze in op bovengenoemde uitdagingen en
Mogelijkheden van data gedreven landbouw en precisielandbouw;
•
Duurzame energie, zoals kleine windmolens en zonne-
biedt diensten aan voor maatschappelijke vraagstukken en
energie op daken, waarbij steeds meer bedrijven streven
knelpunten.
naar energieneutraliteit en mogelijk energie kunnen leveren aan de nabije omgeving; •
Wat is hiervoor nodig?
Vermarkten van het gebied en de streekproducten, nieuwe verdienmodellen, nieuwe afzetgebieden, nieuwe producten, nieuwe samenwerkingsverbanden, nieuwe
Om bovenstaande te bereiken creëren we ruimte en middelen om te innoveren en experimenteren. Onze
korte ketens; •
Vergroten van biodiversiteit, onder andere door het
aandacht gaat in het bijzonder uit naar:
inzaaien van kruidenrijk grasland en stimuleren van
•
weidevogelbeheer;
Opschalen kringlooplandbouw waarbij het sluiten van de kringloop van bodem-plant-dier-mest de inzet is,
•
•
Mogelijkheden om te anticiperen op versnelde
verduurzamen landbouw, stapelen van vergoedingen
bodemdaling. Drukdrainage is wellicht één van de
voor inzet agrariërs;
mogelijkheden daartoe en daarvoor loopt nu een
Jonge boeren netwerk voor samenwerken aan
experiment;
toekomstgerichte verdienmodellen, kansen benutten
•
Verbeteren van de waterkwaliteit in nauwe
van nabije stad, zorgen voor continuïteit van de
samenwerking met het Hoogheemraadschap van
agrarische bedrijven;
Delfland;
38
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Een goed werkend grondinstrument, essentieel voor goede verkaveling en behoud van grondgebonden landbouw;
•
Stimuleren opvolging en bedrijfsovername, zowel binnen als buiten familieverband;
•
Daar waar opvolging binnen de familie financieel moeilijk is of wanneer er geen opvolger binnen familieverband zich aandient, zoeken naar andere, nieuwe, duurzame financieringsvormen om het agrarisch bedrijf te kunnen laten bestaan.
De landbouw van Midden-Delfland ziet zichzelf als partner in het leveren van diensten voor vraagstukken binnen al de andere thema’s in deze visie.
39
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Landbouw - Wat willen we bereiken? Legenda
Verduurzaming en innovatie Vergroten aantal kringlooplandbouwbedrijven en deelnemers Duurzam Boer Blijven programma Kansen voor energie op agrarische erven Verminderen/voorkomen versnelde bodemdaling Stimuleren weidevogelbeheer
Verbinding met de stad Oplossen verkeersdruk (bijv. door middel van vrijliggende fietspaden en passeerplekken) Meer afzetmogelijkheden streekproducten in stedelijk gebied (korte ketens) Natuur- en recreatiegebieden onder agrarisch (mede-)beheer
N 0
2 km
40
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Als biologisch melkveehouder met een educatie/excursie-neventak merken wij steeds in de praktijk hoe zeer de waarde van het landschap gevormd wordt door het perspectief van waaruit je kijkt. Wij willen de weg graag delen met een ieder wanneer men dat maar wil, de polders echter moeten leeg en rustig blijven. Die rust en leegheid willen we dan weer middels begeleide excursies toevoegen aan ons verdienmodel en zo toch de mensen de gelegenheid geven om ook het hart van de polder te beleven en vervolgens hart voor de polder mee naar huis te nemen.” DIRK GRAVESTEYN, BIOLOGISCH MELKVEEHOUDER IN PIJNACKER De koe in de wei, typisch voor Midden-Delfland. Foto: Kees Hummel
41
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Biodiversiteit
Gebieden met opgaande beplanting
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
Hieronder verstaan we de recreatiegebieden met bos (2.000 ha), de boerenerven, eendenkooien en de hakhoutbosjes.
Er zijn verschillende landschapstypen te onderscheiden in het BPL (ruim 8000 ha) en juist door de afwisseling tussen
De relatief jonge recreatiegebieden (bijv. Abtswoudse bos)
verschillende biotopen in die landschappen, ontstaan
met afwisseling van bos en open ruimte bieden leefruimte
kansen voor vele plant- en diersoorten.
voor vleermuizen als de icoonsoort rosse vleermuis, dag- en nachtvlinders en diverse vogelsoorten, zoals de
Weidegebied
ijsvogel. De recreatiegebieden langs de stadsrand zijn als overgangsgebied voor gebouw bewonende vleermuizen en
Het open, agrarische veenweidelandschap met de koe in de
voor vogels als foerageergebied cruciaal.
wei, biedt leefruimte voor weidevogels als de icoonsoort grutto, maar ook de kievit, tureluur en scholekster. Het weidegebied
De boerenerven bieden een variatie aan bomen en struiken,
is verdeeld in Natuurnetwerk Nederland (NNN, bijv. polder
boomgaarden met fruitbomen, hoeken die verwilderen
Noord-Kethel), weidevogelkerngebieden op agrarische grond
en mesthopen, takkenhopen en composthopen. Dit geeft
(bijv. Commandeurspolder), agrarische grond met ANLb-
voedsel, beschutting en nestgelegenheid voor insecten
pakketten (Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer) voor
(waaronder wilde bestuivers), vogels (bijv. zwaluwen
weidevogels (2.400 ha, waarvan ruim 700 ha zwaar beheer) en
en mussen), uilen (bijv. icoonsoort steenuil) en kleine
agrarische grond zonder specifiek weidevogelbeheer (totaal
zoogdieren (bijv. vleermuizen en icoonsoort egel).
agrarisch gebied ca. 5.000 ha). Een deel van de agrarische grond bestaat uit oud grasland en kruidenrijk grasland en heeft
De eendenkooien en hakhoutbosjes zijn met de wilgen,
slootkanten met verschillende soorten flora en fauna.
elzen, essen en stinzenplanten ‘stepping stones’ voor
42
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Biodiversiteit - Kenmerken en kwaliteiten Legenda
Weidegebied Natuurnetwerk Nederland (NNN) Weidevogelkerngebied Agrarisch natuur- en landschapsbeheer - aanvullende pakketten Agrarisch natuur- en landschapsbeheer - legselbeheer Hoge aantallen weidevogels (telresultaten 2019) Oud grasland (gecontracteerd via groenfonds Midden-Delfland)
Gebieden met opgaande beplanting Recreatiegebieden met bos Eendenkooien Agrarische erven Stad-landverbindingen met ecologische waarde
Moerasgebied Waterstructuren en -verbindingen Moeraskernen Natte ecologische zones Vispassages
Groen/natuur buiten BPL Kernen Midden-Delfland Stedelijk gebied Grens BPL
N 0
2 km
43
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
icoonsoort argusvlinder.
Wat komt er op ons af / wat zijn de uitdagingen de komende 20 jaar?
Moerasgebied
•
broedvogels (als bosuil en spotvogel) en dagvlinders als de
Uitbreiding van infrastructuur, waardoor ruimte voor biodiversiteit afneemt en barrièrewerking en verstoring
In het gebied liggen twee grote moeraskernen, de Ackerdijkse Plassen en de Vlietlanden met een veenbodem
toeneemt; •
als ondergrond, beide onderdeel van het NNN. In de Vlietlanden groeien zeldzame soorten als dotterbloem,
Verandering van het klimaat en het aanpassen aan de gevolgen ervan door planten- en diersoorten;
•
Het behoud van de agrariërs als belangrijke beheerder
brede orchis en moeraskartelblad. Dit biedt leefruimte voor
van het weidegebied staat onder druk, veel agrarische
bijvoorbeeld de icoonsoort argusvlinder. De Ackerdijkse
bedrijven stoppen de komende decennia. Het is onzeker
Plassen zijn grotendeels afgesloten qua waterinlaten van
of met overname van de gronden de biodiversiteit
het omringende gebied waardoor bijzondere libellensoorten
afneemt of juist toeneemt;
als de vroege glazenmaker te vinden zijn. Bijzondere
•
vogelsoorten die voorkomen in de moerasgebieden zijn de rietzanger, icoonsoort blauwborst, lepelaar en
Een nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), wat naar verwachting kansen biedt voor biodiversiteit;
•
Vooral in weidegebied en moerasgebied zorgt toename
zilverreiger. Er leven verschillende muizensoorten, zoals
van de recreatiedruk (waaronder waterrecreatie) voor
de waterspitsmuis en de icoonsoort noordse woelmuis. De
verstoring van flora en fauna, indien je dit niet reguleert;
aanwezige waterstructuren en - verbindingen in het gebied
•
De waterkwaliteit moet verbeterd worden in delen van
geven oriëntatie voor vleermuizen (zoals de internationale
het boezem- en polderwater. De huidige waterkwaliteit
icoonsoort meervleermuis) en ruimte voor vissen.
draagt bij aan het ontbreken van icoonsoorten bij de planten;
44
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Vanuit de energietransitie is de verwachting dat er kleine
Wat is hiervoor nodig?
(particuliere) windmolens in het gebied komen. De invloed van deze kleine molens op de biodiversiteit is
Voor alle landschapstypen is van belang:
nog onvoldoende bekend.
•
Aanpak van exoten in het beheer;
•
Inzetten op goede waterkwaliteit (chemisch en ecologisch);
Wat willen we bereiken?
•
Behouden van kleine landschapselementen;
•
Vergroten van de diversiteit in beplanting;
Vergroten en versterken van de huidige biodiversiteit in het
•
Realiseren van kruidenrijke randen;
BPL en het realiseren van een netwerk van verbindingen
•
Ecologisch beheer met fasering in ruimte en tijd;
(bijv. ecologische dijken en bermen en natte ecologische
•
Geen gebruik maken van bestrijdingsmiddelen;
verbindingen).
•
Gebiedsgerichte samenwerking tussen alle grondgebruikers;
•
Verhogen van de betrokkenheid van bewoners en de bijdrage die zij kunnen leveren aan biodiversiteit.
Weidegebied •
Inzetten op een duurzame, economisch rendabele (melk)veehouderij die bijdraagt aan het in stand houden van het waardevolle agrarische landschap door het toekennen van een economische waarde aan de maatschappelijke vraag naar meer biodiversiteit;
45
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Nog meer inzetten op kringlooplandbouw, de agrariërs
langjarig weidevogelbeheer om de huidige populatie
in Midden-Delfland lopen al ruim 10 jaar voorop hierbij.
weidevogels te behouden en te versterken;
Bij kringlooplandbouw vormt een gezonde bodem de
•
Onderzoeken waarom de weidevogels in bepaalde delen
basis voor een evenwichtige biodiversiteit in en boven de
van het BPL nauwelijks voorkomen en wat er nodig is om
grond;
dit te verbeteren;
Vergroten biodiversiteit door toepassing van meer
•
Vergroten biodiversiteit door toepassing van
kruidenrijk grasland wat zorgt voor toename van
kruidenrijke bermen en deze meer extensief te beheren.
insecten, zoogdieren, vogels en bacteriën zowel in als
Door communicatie de verschillende terreinbeheerders
op de bodem. Kruiden zorgen voor een smakelijker
stimuleren het bermbeheer op elkaar af te stemmen en
rantsoen van eigen land. Klaversoorten zijn daarnaast
zo een samenhangend bijenlandschap te creëren;
ook uitstekende stikstofbinders; •
•
•
Aanpakken van predatie in gebieden waar de
Uitbreiden areaal agrarische grond met ANLb-pakketten
leefomstandigheden voor weidevogels goed zijn, maar
om de weidevogelstand te verbeteren;
het broedsucces door predatie laag is;
•
Behouden areaal ‘oud’ grasland;
•
Uitbreiden areaal plas-dras gebieden;
aan de zuidrand voor bijvoorbeeld opvetlocaties
•
Verbeteren beheer natuurvriendelijke oevers en
en afstemming in beheer voor optimalisatie van
voorkomen van rietgroei;
foerageergebieden van weidevogels;
•
•
In het beheer is de aanpak van ‘onkruiden’ die
•
•
Onderzoeken van kansen binnen de recreatiegebieden
Het ontwikkelen van een door alle partijen gedragen
een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van
strategie waarbij vrijkomende agrarische gronden
het grasland voor weidevogels van belang, ook op
beschikbaar blijven voor agrarische ondernemingen en
naastgelegen percelen;
tegelijkertijd ten goede komen aan extensivering van
Het realiseren van meer en optimaal ingerichte en door
bedrijven en het vergroten van de biodiversiteit;
agrariërs beheerde (kern-)gebieden met duurzaam en
46
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
•
Experimenteren met nieuwe verdienmodellen voor
populierenbossen en betere zoom-mantel-kern
agrarische ondernemers, waarbij het vergroten van de
overgangen te creëren;
biodiversiteit gepaard gaat met een bedrijfseconomisch •
•
Opzetten monitoringsprogramma voor de
voordeel door betere verwaarding van producten;
recreatiegebieden op flora, fauna en habitatontwikkeling
Inzet van samenwerkingsverbanden met relevante
gecombineerd met een tevredenheidsonderzoek onder
gebiedspartijen (waaronder agrariërs) voortzetten om
de bezoekers;
biodiversiteit te vergroten (bijv. Weidevogelpact) en
•
nieuwe allianties aangaan.
Vergroten biodiversiteit door toepassing van kruidenrijke bermen en deze meer extensief te beheren. Door communicatie de verschillende terreinbeheerders
Gebieden met opgaande beplanting
stimuleren het bermbeheer op elkaar af te stemmen en zo een samenhangend bijenlandschap te creëren.
•
Soortspecifieke maatregelen nemen, bijv. voor huiszwaluwen en boerenzwaluwen (gebouw-gebonden
Moerasgebied
maatregelen, boerenerven behouden, kleinschalige inrichtingsmaatregelen nemen); •
Aanleggen van moeras-as waarbij de Vlietlanden en de
Kansen inventariseren (erfscan uitvoeren) voor het
Ackerdijkse plassen aan elkaar verbonden worden via de
vergroten, behouden en versterken van de biodiversiteit
recreatieve rand langs Vlaardingen en Schiedam;
op (boeren)erven; •
•
•
Inrichting en beheer van recreatiegebieden aan de stadsranden afstemmen op verhogen van de biodiversiteit en daarmee de aantrekkelijkheid voor omwonenden en bezoekers. Onder andere door meer aandacht te geven aan de revitalisatie van de
Tegengaan van een eenzijdige ontwikkeling met riet bij aanleg en beheer van natuurvriendelijke oevers;
•
Vergroten, behouden en versterken van de onderwaternatuur.
47
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Biodiversiteit - Wat willen we bereiken? Legenda
Weidegebied Verbeteren leefomgeving weidevogels Uitbreiden kringlooplandbouw (gehele gebied) Bestendig duurzaam weidevogelbeheer Weidevogelkerngebieden realiseren Foerageergebied weidevogels
Gebieden met opgaande beplanting Erven: op basis van erfscan verbetering/toename soorten Recreatiegebieden: andere soorten, verbetering inrichting en beheer gericht op vergroten soortensamenstelling
Moerasgebied Realiseren en versterken moeras-as (indicatief)
Waterkwaliteit Verbeteren waterkwaliteit Hele goede waterkwaliteit voor moeras- en natuurgebieden (NNN) Tegengaan verontreiniging uit kassengebied Waterharmonica
N 0
2 km
48
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
“ Het wordt steeds belangrijker om in het Bijzonder Provinciaal Landschap te kunnen ontspannen en te genieten van de natuur. Samen werken we aan mooie verbindingen om vanuit Delft lopend en fietsend bij deze oase van rust te kunnen komen.” STEPHAN BRANDLIGT, WETHOUDER DELFT
Kievit in het grasland van Midden-Delfland. Foto: Diny Tubbing
49
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Stadsranden, recreatie en groenstructuur
•
Het open polderlandschap biedt een open ruimte van formaat met extensieve recreatie;
Het BPL kent verschillende gebieden. Het kerngebied
•
Het BPL is redelijk goed bereikbaar en de routes sluiten
bestaat voornamelijk uit open agrarisch of natuurlijk
aan op het recreatief netwerk aldaar (water, wandel,
polderlandschap. De stadsranden vormen de randen van
ruiter, fiets);
het BPL, hierbinnen liggen de stedelijke uitloopgebieden
•
en recreatiegebieden van de omliggende gemeenten. De stedelijke groenstructuren van omliggende gemeenten
De verbindingen door de stadsranden zijn wisselend en divers van aard en karakter;
•
De belevingswaarde van het gebied is groot met
zijn verbonden met het BPL via de stadsranden. Deze
cultuurhistorische, agrarische, ecologische en
groenstructuren zijn niet altijd voorzien van goede
landschappelijke waarden;
en aantrekkelijke recreatieve verbindingen vanuit
•
Kernelementen zijn het open agrarisch en
het stedelijk- en landschappelijk gebied. Daarmee
natuurlijk veenweidegebied, de stadsranden en de
is ook de mentale nabijheid van het BPL beperkt, de
recreatiegebieden daarbinnen, de omliggende dorpen
recreatiegebieden en het open landschap zijn in de beleving
en steden (combinatie natuur, cultuur, historie, horeca,
ver weg.
kunst, musea, retail, events) en het rivier-, haven- en deltalandschap; •
Wat zijn de huidige kwaliteiten?
voedsel aan de stedelijke gebieden; •
• •
De landbouw met nevenactiviteiten levert diensten en De maatschappelijke betrokkenheid is groot, via
Voorzien in de groenbehoefte voor het stedelijk gebied
experimenten en maatschappelijke initiatieven zoals
als groene long en rust en ruimte;
een voedselbos, pluktuinen en een herenboerderij.
Groen draagt in belangrijke mate bij aan de gezondheid van de inwoners;
50
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Stadsranden, recreatie en groenstructuur - bestemmingen - Kenmerken en kwaliteiten Legenda
Gebieden Recreatiegebied Golfbanen en sportvoorzieningen Natuurgebied Historische kernen en linten Open agrarisch landschap met culthist. waarden Stedelijk groen Boezem en groot water
Bestemmingen Recreatieve voorzieningen op erven Campings Bed & breakfast Jachthavens Maneges en paardenstallingen Verkooppunten streekproducten
Stedelijk gebied Kernen Midden-Delfland Grens BPL
N 0
2 km
51
Visie Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland
Stadsranden, recreatie en groenstructuur - verbindingen - Kenmerken en kwaliteiten Legenda
Verbindingen Boezem en groot water Vaarroutes Kanoroutes
Stad-landverbinding Fietsroutes (knooppuntennetwerk) Wandelroutes (knooppuntennetwerk) Skate-/ruiter-/mountainbikeroutenetwerk Agrarische wandelpaden Spoor/metrolijn met stations TOP’s (toeristische overstappunten)