1. Definitief IHP MD met instemming OOGO
Tekst van het document
2500 2000 1500 1000
500 0 2020
2025
2030
2035
Figuur 11: leerlingontwikkeling gemeente Midden Delfland
16.000 m² 14.000 m² 12.000 m² 10.000 m² 8.000 m² 6.000 m² 4.000 m² 2.000 m² 0 m² 2020
Norm. behoefte
2025
2030
Capaciteit tijdelijk
2035
Capaciteit permanent
Figuur 12: normatieve vraag versus aanbod PO
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
22/41
6. Knelpunten & oplossingsrichtingen In dit hoofdstuk wordt op basis van de opgehaalde informatie van de scholen (factsheets in bijlage 1), de ambities op onderwijshuisvesting en de leerlingprognoses per school stilgestaan bij de belangrijkste knelpunten. De opbrengsten uit het proces zijn gecomprimeerd in een stoplichtmodel (rood, oranje, groen) met daarin 4 thema’s (voorbeeld in figuur 13): ▪
▪
▪
▪
De stoplichten in de eerste regel geven de gemiddelde kwaliteitsscores weer. Dit is de gemiddelde score die de schoolbesturen hebben toegekend aan de thema’s technische staat (“Techn.”), functionaliteit (“Funct.”), binnenklimaat (“Bin. Klim.”) en veiligheid (“Veiligh.”). Het tweede stoplicht geeft de exploitatiekosten (energie- en onderhoud) weer tegenover een benchmark van ICS. Indien van één van beide geen informatie beschikbaar is, kleurt de indicator grijs. Het derde stoplicht geeft de classificatie van het energieverbruik aan. Hiervoor wordt de Werkelijke Energie Intensiteit Indicator (WEii) gebruikt zoals beschreven in het vorige hoofdstuk. Hiervoor wordt ook dezelfde kleurcode als in het vorige hoofdstuk gehanteerd. Het vierde stoplicht geeft de normatieve vraag tegenover de beschikbare capaciteit weer, inclusief de onderliggende berekening. Hierin wordt ook het mede (enkel)gebruik van onderwijscapaciteit meegenomen. Een positief getal geeft een normatief overschot aan, een negatief getal geeft een normatief tekort aan. Indien meer dan 55 m2 bvo tekort is (drempelwaarde voor extra ruimte), kleurt deze indicator rood. Indien minder dan 120 m2 leegstand aanwezig is kleurt deze indicator groen.
Achter de stoplichten liggen uiteraard verschillende nuances ten grondslag. Deze zijn terug te lezen in de tekst en in de bijlagen. De kaarten met per school een stoplichtmodel noemen we kansenkaarten. Aan het eind van iedere paragraaf worden oplossingsrichtingen voor de scholen binnen de betreffende kern beschreven. Het gaat daarbij om oplossingsrichtingen waarbij de gemeente vanuit haar zorgplicht een verantwoordelijkheid heeft. Aanleidingen voor oplossingsrichtingen kunnen één of meerdere van de volgende zijn:
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
▪
▪
▪
▪
▪
Economische levensduur. In de gemeente Midden-Delfland worden schoolgebouwen na realisatie in 40 jaar tot € 0, - afgeschreven. Na deze periode kan onderzocht worden of dat een technische ingreep door de gemeente noodzakelijk is. Technische & functionele staat. Op basis van de beoordeelde kwaliteit, energieprestatie en exploitatielasten tegenover benchmarks wordt in dit IHP een beeld geschetst van de technische staat van ieder schoolgebouw. Een slechte technische of functionele staat kan aanleiding zijn om te investeren in een nieuw of vernieuwd schoolgebouw. Beschikbare budgetten. Afhankelijk van de financiële mogelijkheden binnen de gemeente kan ervoor gekozen worden om bepaalde investeringen te maken of juist te temporiseren. Ontwikkelingen op gebiedsniveau. Ontwikkelingen op gemeente-, wijk- of buurtniveau kan de planning van een onderwijshuisvestingsproject vertragen of versnellen. Leerlingontwikkeling in relatie tot de aanwezige onderwijscapaciteit. Als een school uit zijn of haar bestaande jas groeit, kan dat een reden zijn om een school te verwijzen naar capaciteit elders of de bestaande capaciteit uit te breiden. Als een school krimpt ten opzichte van de beschikbare capaciteit kan dat reden zijn om te onderzoeken welke andere functies gehuisvest kunnen worden binnen een gebouw, of zelfs gebouwdelen fysiek af te stoten.
De opgenomen planvorming in het IHP komt voort uit een analyse op de bovenstaande thema’s en de daaruit volgende dialoog met de betrokken schoolbesturen en kindpartners. Dit heeft geleid tot een gezamenlijk en gedragen plan met per kern de benodigde huisvestingsingrepen en de daarbij beoogde fasering. De planvorming wordt in de volgende paragrafen per kern verder uiteengezet.
KBS Aloysius (1976) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zeer zuinig Onderwijscapacit eit : 1.100 m² Tijdelijke huisvest ing: 134 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.533 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: -299 m² Figuur 13: voorbeeld stoplichtmodel
23/41
6.1 Schipluiden Vraag en aanbod op kernniveau Uit figuur 14 blijkt dat het aantal leerlingen op de scholen in Schipluiden de komende jaren groeit van circa 300 leerlingen in 2023 naar circa 370 leerlingen in 2035. In figuur 15 wordt de normatieve ruimtebehoefte van deze leerlingen afgezet tegenover de capaciteit op kernniveau. Hieruit blijkt dat de leerlinggroei verdeeld zou kunnen worden over de aanwezige schoollocaties in Schipluiden.
CBS De Ark (1985) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zuinig Onderwijscapacit eit : 1.016 m² Tijdelijke huisvest ing: 0 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 723 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: 293 m²
Leerlingontwikkeling Schipluiden 400 300
200 100 0 2020
2025
2030
2035
Figuur 14: leerlingontwikkeling Schipluiden
Normatieve behoefte vs capaciteit 4.000 m² 3.000 m² 2.000 m² 1.000 m² 0 m² 2020
2025
2030
Norm. behoefte Capaciteit tijdelijk Figuur 15: vraag & aanbod Schipluiden
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
RKBS Sint Jozefschool Schipluiden (1940) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Gemiddeld Onderwijscapacit eit : 1.150 m² Tijdelijke huisvest ing: 673 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.463 m² Medegebruik (enkel): 60 m² Vraag & aanbod 2030: 300 m²
2035
Legenda Onderwijs
KDV
BSO
Binnensportlocatie
24/41
Knelpunten
Huisvestingsingrepen Schipluiden
De RKBS Sint Jozefschool is gesitueerd in een karakteristiek schoolgebouw dat oorspronkelijk is gebouwd in 1940. Het gebouw is een gemeentelijk monument met stedenbouwkundige, architectonische en cultuurhistorische waarde binnen de dorpskern. In 2015 is achterstallig groot onderhoud aangepakt, maar het gebouw is nooit levensduurverlengend gerenoveerd of verduurzaamd. Daardoor is de staat van het gebouw redelijk tot matig. Dit is ook zichtbaar in de onderhoudslasten. Het gebouw vraagt de komende jaren om forse ingrepen in het groot onderhoud, dat leidt tot hoge onderhoudslasten voor het schoolbestuur. Volgens de prognoses groeit de school de komende jaren naar circa 260 leerlingen, waarmee de volledige capaciteit van het hoofdgebouw en circa de helft van de capaciteit van de schoolwoningen nodig zou zijn om alle kinderen te kunnen plaatsen.
De schoolbesturen, kinderopvangpartijen en gemeente zijn al enige tijd in gesprek over een huisvestingsplan voor deze kern. Dit plan heeft de naam HUB gekregen. In dit plan zouden de Sint Jozefschool, De Ark en twee kinderopvangpartijen clusteren op de huidige locatie van de Sint Jozefschool. Middels vernieuwbouw zou het gebouw een levensduurverlenging krijgen. Zo zouden de zolderoppervlaktes beter benut kunnen worden en kunnen mogelijk ook een aantal van de omliggende panden benut worden om voldoende capaciteit te realiseren voor alle functies. Met dit plan zou de huidige locatie van CBS De Ark en de locatie Burgemeester van Gentsingel 1 vrijvallen voor andere functies.
De Sint Jozefschool maakt gebruik van schoolwoningen, in totaal goed voor 673 m2 bvo. Deze worden door de gemeente gehuurd van de woningcorporatie in Schipluiden. Door het schoolbestuur is het knelpunt aangegeven dat door de huursituatie onzekerheid met zich meebrengt voor de langjarige inzet van deze ruimten. Door de gemeente is het knelpunt aangegeven dat de huur van de schoolwoningen relatief hoog is vergeleken met het zelf realiseren van een schoolgebouw. CBS De Ark is gesitueerd in een schoolgebouw uit 1985. Ook voor dit gebouw heeft tot op heden geen levensduurverlengende renovatie plaatsgevonden, ook is het gebouw nooit verduurzaamd. De staat van het hoofdgebouw is redelijk tot matig, de staat van de uitbreiding uit 1995 is nog relatief goed. De onderhoudslasten voor het schoolbestuur de komende jaren zijn relatief hoog. Volgens de prognoses gaat ook deze school de komende jaren een lichte groei ervaren van circa 90 leerlingen in 2023 naar circa 108 leerlingen in 2035. Desondanks blijft er op dit gebouw normatieve leegstand aanwezig. Deze normatieve leegstand neemt af van 358 m2 bvo in 2023 naar 273 m2 bvo in 2035. Voor de kinderopvang is het knelpunt benoemd dat er behoefte is aan extra opvangcapaciteit. Op dit moment is de voormalige schoollocatie aan de Burgemeester van Gentsingel 1 verhuurd aan stichting ’t Kickertje als kinderdagopvang locatie.
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
In het IHP gaan we uit van een huisvestingsscenario voor de Sint Jozefschool en De Ark in fase 2 van het IHP (vanaf 2029). Naar verwachting is het plan van de HUB relatief complex en zal de uitvoerbaarheid van het plan ook om de nodige voorbereidingen vragen. Daardoor wordt in fase 1 van het IHP een businesscase voor dit plan opgesteld waarin de haalbaarheid verder wordt onderzocht, maar ook gestart kan worden met de benodigde voorbereidende stappen. In de businesscase komt in ieder geval het volgende aan de orde: ▪
▪
▪
▪
Globaal Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen (RFPvE) met daarin de laatste inzichten voor de benodigde capaciteit voor onderwijs, nieuwkomersonderwijs, opvang en eventuele andere (kind)functies binnen de voorziening. Herijking van de reeds uitgevoerde inpassings- en volumestudie aan de hand van het globaal RFPvE. Mogelijk leidt dit tot voorbereidende stappen die de gemeente en schoolbesturen in fase 1 al moeten zetten om de realisatie in fase 2 haalbaar te maken, bijvoorbeeld het aankopen van de schoolwoningen. Verkenning van de mogelijke fasering van het plan, en de daarbij benodigde tijdelijke huisvesting voor onderwijs en opvang. Verkenning van de functionele en ruimtelijke koppelkansen in de omgeving.
25/41
▪
Financiële doorrekening van de planvorming (in investering voor het gebouw en tijdelijke huisvesting, exploitatie voor het schoolbestuur en mogelijke dekking vanuit verhuur aan kindpartners) ten behoeve van het vaststellen van het budget.
Voor de korte termijn wordt de huurovereenkomst van de schoolwoningen bij de Sint Jozefschool verlengd totdat de permanente huisvestingsingreep met voldoende capaciteit voor de school is gerealiseerd. Om aan de normatieve ruimtebehoefte van de school te voldoen, blijven deze lokalen volgens de prognoses nodig voor het onderwijs. De businesscase van de HUB moet uitsluitsel geven over het langetermijnperspectief voor de schoolwoningen.
Fase 1 2025 t/m 2028 - Businesscase opstellen HUB Schipluiden; - Verlengen huurovereenkomst schoolwoningen Sint Jozefschool.
Fase 2 2029 t/m 2032 - Vernieuwbouw loc. Sint Jozef t.b.v. clustering Sint Jozef, De Ark en KOV (HUB)
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Fase 3 2033 t/m 2040
26/41
6.2 Den Hoorn Vraag en aanbod op kernniveau Uit figuur 16 blijkt dat het aantal leerlingen op de scholen in Den Hoorn de komende jaren krimpt van circa 1.340 leerlingen in 2023 naar circa 1.020 leerlingen in 2038. In figuur 17 wordt de normatieve ruimtebehoefte van deze leerlingen afgezet tegenover de capaciteit op kernniveau. Hieruit blijkt dat de afgelopen jaren een normatief ruimtetekort op kernniveau aanwezig was, maar deze steeds verder afneemt en leidt tot een normatief ruimteoverschot op kernniveau.
OBS Het Galjoen (2007) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zuinig Onderwijscapacit eit : 1.340 m² Tijdelijke huisvest ing: 578 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 2.031 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: -113 m²
RKBS Mariaschool (loc. 't Lint) (2007) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zuinig Onderwijscapacit eit : Tijdelijke huisvest ing: Onderwijsbehoeft e 2030: Medegebruik (enkel): Vraag & aanbod 2030: Zie hoofdloc.
CBS Het Talent (2007) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zuinig Onderwijscapacit eit : 1.398 m² Tijdelijke huisvest ing: 347 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.473 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: 272 m²
RKBS Mariaschool (loc. ONP) (1965) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zuinig Onderwijscapacit eit : 3.728 m² Tijdelijke huisvest ing: 0 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 3.007 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: 721 m²
Leerlingontwikkeling Den Hoorn 1500
1000 500 0 2020
2025
2030
2035
Figuur 16: leerlingontwikkeling Den Hoorn
Normatieve behoefte vs capaciteit
10.000 m² 8.000 m² 6.000 m² 4.000 m² 2.000 m²
0 m² 2020 2025 Norm. behoefte
2030 2035 Capaciteit tijdelijk
Capaciteit permanent Figuur 17: vraag en aanbod Den Hoorn 2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Legenda Onderwijs
KDV
BSO
Binnensportlocatie
27/41
Knelpunten De scholen OBS Het Galjoen, CBS Het Talent één van de locaties van de RKBS Mariaschool zijn gevestigd in MFA het Lint. In de MFA is ook kinderopvang en een sportzaal gevestigd. De MFA is gerealiseerd in 2007 en daarmee nog relatief nieuw. Desondanks heeft het MFA hoge onderhoudslasten en wordt het binnenklimaat op warme dagen ervaren als kritisch punt. Voor deze accommodatie is de afspraak gemaakt dat de schoolbesturen maximaal hun geïndexeerde voormalige Materiële-Instandhoudingsvergoeding bijdragen aan het onderhoud. OBS Het Galjoen maakt naast de locatie in het Lint gebruik van schoolwoningen, te weten 5 lokalen (van de in totaal 8 lokalen). De totale locatie van de schoolwoningen is 924 m2 bvo, voor de ruimtebehoefteberekening hanteren we 5/8e van deze oppervlakte als tijdelijke huisvesting voor OBS Het Galjoen. De school heeft in totaal een normatief ruimtetekort van 254 m2 bvo in 2023. Met de verwachte leerlingdaling in deze kern zou in 2032 geen sprake meer zijn van een normatief ruimtetekort. Door het schoolbestuur is aangegeven dat het ervaren ruimtetekort op dit moment 1 tot 2 lokalen is (circa 125 tot 250 m2 bvo). CBS Het Talent maakt naast de locatie in het Lint gebruik van schoolwoningen, te weten 3 lokalen (van de in totaal 8 lokalen).
De totale locatie van de schoolwoningen is 924 m2 bvo, voor de ruimtebehoefteberekening hanteren we 3/8e van deze oppervlakte als tijdelijke huisvesting voor CBS Het Talent. In 2023 heeft de school in totaal een normatief ruimteteoverschot van 31 m2 bvo. Volgens de prognoses zou vanaf 2034 de school zijn gekrompen tot het punt waarbij ook de schoolwoningen afgestoten zouden kunnen worden. Door de betreffende schoolbesturen is aangegeven dat de schoolwoningen aan de Goudappel (eigendom van de gemeente) geen optimale oplossing zijn voor het ruimtetekort in deze kern. De interne indeling is suboptimaal voor onderwijs en door de ligging zijn er geregeld klachten van overlast uit de buurt. Ook is aangegeven dat het binnenklimaat niet als voldoende wordt ervaren. Daardoor is het binnen in de locatie vaak benauwd en warm. De RKBS Mariaschool (locatie het Lint) is een dislocatie van de Mariaschool en heeft geen separaat vestigingsnummer. Door de gemeente wordt dit gezien als één school, de normatieve
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
ruimtebehoefte wordt daarom behandeld bij de hoofdlocatie (Oranjenassauplein). De RKBS Mariaschool (locatie ONP) is de hoofdlocatie van deze school. Het gebouw is gerealiseerd in 1965 en er heeft tot op heden geen levensduurverlengende renovatie of substantiële verduurzaming plaatsgevonden. Het gebouw is daarmee sterk verouderd en de technische staat en het binnenklimaat zijn door het schoolbestuur aangegeven als kritische aandachtspunten. De verwachte leerlingdaling komt ook terug bij de Mariaschool. Over het gehele vestigingsnummer is de normatieve leegstand in 2023 265 m 2 bvo, deze leegstand groeit in 2035 naar verwachting naar 948 m2 bvo. Door het schoolbestuur is aangegeven dat de krimp voornamelijk zou ontstaan op de locatie Oranjenassauplein, de meeste aanmeldingen (instroom) zijn op de locatie het Lint. Een aandachtspunt voor het bewegingsonderwijs in deze kern is dat op dit moment door de gemeente gewerkt wordt aan een herontwikkeling van locatie Hoornbloem (ingetekend met de rode pijl op de kansenkaart). De Hoornbloem wordt op dit moment (onder andere) gebruikt voor schoolgym van de Mariaschool ONP. Met de herontwikkeling van de Hoornbloem wordt een alternatieve gymlocatie voor de Mariaschool ONP nodig. Daarom loopt op dit moment de planvorming voor het realiseren van een separate gymzaal op het terrein van de Mariaschool ONP.
Voor de kinderopvang is ook in deze kern aangegeven dat er behoefte is aan extra capaciteit. Huisvestingsingrepen Den Hoorn Voor MFA het Lint heeft de gemeente in 2023 een onderzoek laten doen naar de kosten voor verdere verduurzaming en het deels verbeteren van het binnenklimaat. Op dit moment heeft het gebouw een A++ energielabel, er wordt daarom op dit moment voor gekozen om niet verder te investeren in verduurzaming van de MFA door de gemeente. Indien wenselijk kunnen schoolbesturen of de Vereniging van Eigenaren zelf investeren in beperkte maatregelen om het binnenklimaat op warme dagen te verbeteren, zoals aanpassingen in
28/41
de zonwering of het toepassen van airco-units in de zuidwest georiënteerde lokalen. Op dit moment is de ruimtebehoefte in het Lint een aandachtspunt, met name voor OBS Het Galjoen. Volgens de leerlingprognoses zou op korte termijn ruimte ontstaan binnen de capaciteit van CBS Het Talent. In 2026 zou de school een ruimteoverschot hebben van 217 m2 bvo. Dit zou voldoende zijn om het normatief ruimtetekort voor OBS Het Galjoen op te lossen (198 m2 in 2026). De meest wenselijke oplossingsrichting is om op korte termijn de schoolwoningen volledig toe te kennen aan Het Galjoen, en de ruimte in het Lint te herverdelen zodat beide scholen normatief over voldoende capaciteit beschikken. De planvorming dient voor uitvoering getoetst te worden aan de laatst beschikbare oktobertelling en altijd te gebeuren in overleg met de schoolbesturen. Voor de Mariaschool zijn de belangrijkste aandachtspunten de technisch verouderde locatie ONP en het knelpunt rondom het bewegingsonderwijs bij het verplaatsen van sporthal de Hoornbloem. Met de laatstgenoemde ontwikkeling zou de schoollocatie ONP in het schooljaar 2025/2026 niet meer beschikken over een locatie voor bewegingsonderwijs binnen de afstanden zoals benoemd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.
Het realiseren van een separate gymzaal op de kavel zorgt mogelijk voor een suboptimale eindsituatie omdat de opgave niet integraal, samen met het schoolgebouw, aangepakt kan worden. Op basis van deze knelpunten is het voorstel om voor de Mariaschool ONP vervangende (ver)nieuwbouw te realiseren in fase 1, in combinatie met een gymzaal. In de businesscasefase kan verkend worden of er behoefte is aan het realiseren van capaciteit voor andere kindfuncties. Samen met de ontwikkeling Mariaschool ONP dient ook een alternatieve oplossing gerealiseerd te worden voor de huidige schoolwoningen in Den Hoorn. Door extra capaciteit te realiseren bij de nieuwe ontwikkeling van de Mariaschool kunnen de schoolwoningen in Den Hoorn na de oplevering van deze ontwikkeling (en in overleg met betrokken partijen) afgestoten worden. Het uitgangspunt is dat deze ontwikkeling kostenneutraal plaatsvindt; de
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
extra kosten van de ontwikkeling dienen gedekt te worden door de opbrengsten van het afstoten van de schoolwoningen. Er zijn verschillende denkrichtingen mogelijk om deze extra capaciteit uiteindelijk in te vullen, de meest wenselijke oplossing moet blijken uit de businesscasefase van het project. Concreet dient de businesscase van de ontwikkeling Mariaschool ONP een uitwerking te bevatten op minstens de volgende onderdelen: ▪
▪
▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Globaal Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen (RFPvE) met daarin de laatste inzichten voor de benodigde capaciteit voor onderwijs, opvang en eventuele andere (kind)functies binnen de voorziening. Inzicht in invulling van de capaciteit die gerealiseerd wordt ter vervanging van de schoolwoningen. Een mogelijke denkrichting is om semipermanente capaciteit te realiseren in verband met de verwachte leerlingdaling op lange termijn. Afweging tussen renovatie of nieuwbouw, in combinatie met het realiseren van een nieuwe gymzaal op de locatie ONP. Inpassings- en volumestudie aan de hand van het globaal RFPvE en de scenario’s rondom renovatie of nieuwbouw. Verkenning van de mogelijke fasering van het plan, en de daarbij benodigde tijdelijke huisvesting. Verkenning van de functionele en ruimtelijke koppelkansen in de omgeving. Financiële doorrekening van de planvorming (in investering voor het gebouw en tijdelijke huisvesting, exploitatie voor het schoolbestuur en mogelijke dekking vanuit verhuur aan kindpartners) ten behoeve van het vaststellen van het budget.
Fase 1 2025 t/m 2028 - Herverdelen capaciteit schoolwoningen en het Lint tussen CBS Het Talent en OBS Het Galjoen - (Ver)nieuwbouw RKBS Mariaschool ONP i.c.m. gymzaal en vervangende capaciteit t.b.v. afstoten schoolwoningen
Fase 2 2029 t/m 2032 -
Fase 3 2033 t/m 2040 -
29/41
CBS De Groene Oase (2008) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Gemiddeld Onderwijscapacit eit : 1.850 m² Tijdelijke huisvest ing: 0 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.664 m² Medegebruik (enkel): 120 m² Vraag & aanbod 2030: 66 m²
6.3 Maasland Vraag en aanbod op kernniveau Uit figuur 18 blijkt dat het aantal leerlingen op de scholen in Maasland de komende jaren iets groeit van circa 700 leerlingen in 2023 naar 730 leerlingen in 2028. Daarna neemt het aantal leerlingen weer af tot het niveau van 2023. In figuur 19 wordt de normatieve ruimtebehoefte van deze leerlingen afgezet tegenover de capaciteit op kernniveau. Hieruit blijkt dat een normatief ruimtetekort op kernniveau aanwezig is en blijft.
Leerlingontwikkeling Maasland 800
OBS De Schutse (1986) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zeer zuinig Onderwijscapacit eit : 839 m² Tijdelijke huisvest ing: 0 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.075 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: -236 m²
600 400 200 0 2020
2025
2030
Figuur 18: leerlingontwikkeling Maasland
2035
KBS Aloysius (1976) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Zeer zuinig Onderwijscapacit eit : 1.100 m² Tijdelijke huisvest ing: 134 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 1.533 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: -299 m²
Legenda Onderwijs
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
KDV
BSO
Binnensportlocatie
30/41
Normatieve behoefte vs capaciteit 5.000 m² 4.000 m² 3.000 m² 2.000 m² 1.000 m² 0 m² 2020 2025 Norm. behoefte
is door de school opgezegd in verband met de ruimte die ze zelf nodig hebben. Op termijn ontstaat volgens de leerlingprognoses een ruimteoverschot. Zonder medegebruik van de onderwijscapaciteit gaat dit om 186 m2 bvo in 2030. Ook bij de kinderopvang speelt in deze kern een knelpunt. Na het opzeggen van het medegebruik binnen CBS De Groene Oase door de Harlekijn is deze kinderopvang op zoek naar een nieuwe tijdelijke of permanente oplossing.
2030 2035 Capaciteit tijdelijk
Capaciteit permanent Figuur 19: vraag en aanbod Maasland Knelpunten KBS Aloysius is gehuisvest in het oudste gebouw in de kern, het oorspronkelijke gebouw komt uit 1976 en is in 1994, 2004 en 2009 uitgebreid. Het gebouw is in 2004 gerenoveerd, maar niet voldoende verduurzaamd om ook voor de lange termijn toekomstbestendig te zijn. Door het schoolbestuur is aangegeven dat het gebouw in redelijke tot goede staat is. Op dit moment heeft het gebouw een normatief ruimtetekort, dit blijft in de toekomst aanhouden. Door het schoolbestuur is aangegeven dat een aannamebeleid gehanteerd wordt en niet meer leerlingen worden aangenomen dan het huidige aantal. Aangegeven is dat de school voldoende lokalen heeft en het normatieve tekort daardoor niet als zodanig wordt ervaren. OBS De Schutse is gehuisvest in een gebouw uit 1986. In de afgelopen jaren is een aanvraag ingediend voor een uitbreiding van 3 lokalen, deze is door de gemeente niet toegekend. In 2023 heeft de school een normatief ruimtetekort van 95 m2 bvo, volgens de prognoses groeit dit tekort naar 236 m2 bvo in 2030 om daarna weer af te nemen naar circa 150 m2 bvo in 2038. De school heeft daarmee formeel recht op permanente uitbreiding (de drempelwaarde van een tekort van 55 m2 bvo wordt overschreden voor minstens 15 jaar in de prognoses). CBS De Groene Oase is gehuisvest in een relatief nieuw gebouw uit 2008.
Het gebouw wordt als redelijk tot goed beoordeeld door het schoolbestuur. Op dit moment zijn 2 lokalen aan Harlekijn verhuurd voor peuteropvang, het contract
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Huisvestingsingrepen Maasland In deze kern is op korte termijn behoefte aan uitbreiding bij OBS De Schutse. We gaan daarbij uit van een tijdelijke uitbreiding door middel van het huren of aankopen van noodlokalen. Daarnaast is op termijn de gebouwleeftijd en de technische staat van KBS Aloysius en OBS De Schutse een aanleiding voor een huisvestingsingreep in de vorm van nieuwbouw of vernieuwbouw. Het bestuur van KBS Aloysius heeft in 2024 zelf geïnvesteerd in grootschalige onderhouds- en verduurzamingsingrepen in het gebouw en heeft daardoor zelf de wens om pas eind fase 3 levensduurverlengende (ver)nieuwbouw te realiseren. Voor OBS De Schutse worden in het meerjarenonderhoudsplan in 2028 en 2030 grote onderhoudsingrepen voorzien. Een natuurlijk moment voor een levensduurverlengende ingreep om zo efficiënt mogelijk met maatschappelijke middelen om te gaan is daardoor fase 2. Het ontwikkelen van een toekomstbestendige locatie voor primair onderwijs en opvang vanaf fase 2 in Maasland vraagt om het uitwerken van een integrale businesscase voor dit gebied in fase 1. De businesscase dient een uitwerking te bevatten op minstens de volgende onderdelen: ▪
Inhoudelijk plan door gemeente, onderwijs en kindpartners: hoe kan binnen de beschikbare kavels een optimale synergie tussen onderwijs, kindpartners en eventueel andere wenselijke functies gerealiseerd worden?
31/41
▪
▪ ▪ ▪
▪
Globaal Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen (RFPvE) met daarin de laatste inzichten voor de benodigde capaciteit voor onderwijs, opvang en eventuele andere (kind)functies binnen de ontwikkeling (IKC-vorming). Afweging tussen renovatie of nieuwbouw voor OBS De Schutse. Inpassings- en volumestudie aan de hand van het globaal RFPvE en de scenario’s rondom renovatie of nieuwbouw. Verkenning van de mogelijke fasering van het plan, en de daarbij benodigde tijdelijke huisvesting. Mogelijk kan de benodigde tijdelijke huisvesting aangekocht worden en tussen de oplevering van OBS De Schutse en de ingreep van KBS Aloysius verhuurd worden aan andere kindpartners.
Financiële doorrekening van de planvorming (in investering voor het gebouw en tijdelijke huisvesting, exploitatie voor het schoolbestuur en mogelijke dekking vanuit verhuur aan kindpartners) ten behoeve van het vaststellen van het budget.
Zowel voor de korte termijn uitbreiding bij OBS De Schutse als de lange termijn integrale huisvestingsingreep in deze kern kunnen de aanbieders uit de opvangmarkt betrokken worden om kostprijsdekkend ruimte te realiseren voor kinderopvang. De gemeente dient hierbij rekening te houden met de spelregels die gelden uit het Didam-arrest. Fase 1 2025 t/m 2028 - Tijdelijke uitbreiding OBS De Schutse, mogelijk i.c.m. ruimte voor kinderopvang - Businesscase (ver)nieuwbouw OBS De Schutse
Fase 2 2029 t/m 2032 (Ver)nieuwbouw OBS De Schutse, mogelijk i.c.m. ruimte voor kinderopvang
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Fase 3 2033 t/m 2040 - (Ver)nieuwbouw KBS Aloysius
32/41
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
33/41
6.4 Voortgezet onderwijs Voor het voortgezet onderwijs is Lentiz Maasland de enige locatie in de gemeente Midden-Delfland. Op deze locatie wordt zowel VMBO als MBO onderwijs aangeboden. Het volledige gebouw beschikt over 8.52 m 2 bvo aan onderwijscapaciteit, waarvoor de helft bestemd is voor het VMBO-onderwijs. De onderwijsinstelling is zelf verantwoordelijk voor de MBO huisvesting. De verwachte leerlingontwikkeling is weergegeven in figuur 20. Hieruit blijkt dat de leerlingaantallen relatief stabiel blijven, een lichte groei is zichtbaar. De normatieve ruimtebehoefte in figuur 21 laat zien dat het gebouw passend is voor het aantal leerlingen. Het schoolbestuur heeft zelf behoefte aan meer capaciteit, op dit moment loopt een aanvraag voor uitbreiding voor het VMBO met eigen middelen.
700 600 500 400 300 200 100 0 2020 2021 2022 2023 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 Leerling aantal Figuur 20: leerlingontwikkeling Lentiz Maasland
Het gebouw komt uit 2007 en wordt door het schoolbestuur redelijk tot goed beoordeeld. In het IHP voorzien we met de huidige leerlingprognose, technische staat en het bouwjaar geen huisvestingsingreep gedurende de looptijd van het IHP.
5.000 4.000
Lentiz Maasland (2007) Techn. Funct. Bin. Klim. Veiligh. Energielast Onderhoudslast Energieverbruik: Paris Proof Onderwijscapacit eit : 4.226 m² Tijdelijke huisvest ing: 0 m² Onderwijsbehoeft e 2030: 4.091 m² Medegebruik (enkel): 0 m² Vraag & aanbod 2030: 135 m² Figuur 21: beoordeling Lentiz Maasland
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
3.000 2.000 1.000 0 2020 2021 2022 2023 2024 2026 2028 2030 2032 2034 2036 2038 medegebruik/verhuur onderwijscapaciteit m² bvo onderwijs behoefte m² bvo onderwijs beschikbaar Figuur 20: vraag & aanbod Lentiz Maasland
34/41
7. Bewegingsonderwijs Vanaf schooljaar 23/24 zijn scholen verplicht om iedere leerling 1,5 normklokuren per week bewegingsonderwijs te geven. De gemeente heeft een zorgplicht om hierin voor voldoende capaciteit te voorzien, binnen de normafstanden zoals beschreven in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Binnen de scope van het IHP valt daarom een capaciteitsanalyse van het bewegingsonderwijs.
7.1 Schipluiden In Schipluiden zijn de volgende binnensportaccommodaties aanwezig: ▪ ▪
Dorpshoeve Schipluiden (1 zaaldeel); Post-Kogeko Sporthal (3 zaaldelen).
Beide scholen in de kern Schipluiden maken gebruik van de gymzaal Dorpshoeve. Onderstaande tabel toont aan dat er geen knelpunten in de bewegingsonderwijscapaciteit verwacht worden op korte- en lange termijn. Door de schoolbesturen in Schipluiden is aangegeven dat de normberekening niet representatief is voor de daadwerkelijk geroosterde gymuren. In de praktijk wordt de beschikbare gymzaal bijna volledig bezet door het bewegingsonderwijs. Normbehoefte gym klokuren 2023 2030 RKBS Sint Jozefschool Schipluiden
9
10,5
CBS De Ark
3
4,5
Totaal
12
15
Capaciteit Dorpshoeve
26
26
Overschot/tekort Bewegingsonderwijs Schipluiden
14
11
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
35/41
7.2 Den Hoorn In Den Hoorn zijn de volgende binnensportaccommodaties aanwezig: ▪ ▪
De Hoornbloem (3 zaaldelen); Gymzaal het Lint (2 zaaldelen).
7.3 Maasland
De scholen in het Lint maken gebruik van de sportaccommodatie op deze locatie. De Mariaschool ONP maakt gebruik van sporthal De Hoornbloem.
In Maasland zijn de volgende binnensportaccommodaties aanwezig:
Normbehoefte gym klokuren 2023 2030 OBS Het Galjoen CBS Het Talent
Mariaschool. Daardoor wordt in de planvorming rekening gehouden met het realiseren van een nieuwe gymzaal bij de locatie ONP om aan de behoefte bewegingsonderwijs te voldoen.
▪ ▪
Hofstede (3 zaaldelen) Lentiz Sporthal (3 zaaldelen)
Het bewegingsonderwijs voor het primair onderwijs vindt plaats in sporthal Hofdstede. Onderstaand schema toont aan dat geen knelpunten in de bewegingsonderwijscapaciteit verwacht worden op korte en lange termijn.
16,5 12
15 10,5
0
0
28,5
25,5
52
52
23,5
26,5
RKBS Mariaschool (loc. ONP)*
27
24
Capaciteit de Hoornbloem
78
0
Capaciteit nieuwbouw gymzaal ONP
0
26
Capaciteit sporthal Hofstede
Overschot/tekort Bewegingsonderwijs Den Hoorn
51
2
Overschot/tekort Bewegingsonderwijs PO Maasland
RKBS Mariaschool (loc. het Lint)* Totaal Capaciteit gymzaal het Lint Overschot/tekort
*Mariaschool het Lint is geen officiële dislocatie, de normklokuren bewegingsonderwijs zijn opgenomen bij de hoofdlocatie ONP. In de praktijk zal de Mariaschool de gymuren verdelen tussen de accommodaties het Lint en De Hoornbloem. Zoals in hoofdstuk 6 beschreven loopt in Den Hoorn een ontwikkeling voor het verplaatsen van sporthal De Hoornbloem naar een locatie buiten de toegestane normafstand voor de 2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Normbehoefte gym klokuren 2023 2030 KBS Aloysius CBS De Groene Oase OBS De Schutse Totaal
10,5 13
10,5 12
6
7,5
29,5
30
78
78
48,5
48
Het voortgezet onderwijs in Maasland beschikt over een eigen sporthal met 3 zaaldelen, in totaal is de sportcapaiteit 1.780 m2 bvo. Volgens de prognoses heeft de school een additionele ruimtebehoefte ten behoeve van het bewegingsonderwijs van circa 860 m2 bvo in 2023 tot 890 m2 bvo in 2030. Op korte- of lange termijn ontstaan daardoor geen knelpunten voor het voortgezet onderwijs bewegingsonderwijs in Maasland.
36/41
8. Financiën & planning In de vorige hoofdstukken is beschreven wat de oplossingsrichtingen zijn per locatie om te komen tot adequate onderwijshuisvesting. Om een goede integrale afweging te kunnen maken, zijn ook de financiële consequenties inzichtelijk gemaakt. Binnen dit hoofdstuk is alleen een beschrijving van de financiële uitgangspunten, een beoogde planning en de totaalinvesteringen per fase opgenomen. De volledige doorrekening van de planvorming is uitgewerkt in een geheime bijlage. Er is voor gekozen om de specifieke investeringsbedragen geheim te houden vanwege mogelijke marktbeïnvloeding.
▪
▪
▪
8.1 Financiële uitgangspunten Bij het bepalen van de investeringen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ▪ ▪
▪ ▪
▪
Alle bedragen zijn inclusief btw en prijspeil januari 2024. Voor nieuwbouw wordt uitgegaan van een bandbreedte voor het stichtingskostenbedrag afhankelijk van de schoolgrootte (een kleinere school is relatief duurder om te bouwen dan een grotere school). De opbouw van de investeringskosten is opgenomen in de geheime bijlage. De gemeentelijke bijdrage voor vernieuwbouw is gelijk aan de stichtingskosten voor nieuwbouw per normatieve bruto vierkante meter. De gemeente is vanuit wet- en regelgeving verantwoordelijk voor de bekostiging van BENG en overige voorschriften inzake verplichte energiemaatregelen zoals gasloos bouwen bij nieuwbouw. In lijn met de ambities investeert de gemeente aanvullend in het realiseren van Frisse Scholen Klasse B en een kwaliteitsniveau dat past bij het ‘kwaliteitskader huisvesting’ van RuimteOK. De toeslag die gekoppeld is aan ENG (energieneutraal) wordt niet opgenomen in de totale investeringskosten. Het uitgangspunt is dat de schoolbesturen dit gedeelte zelf bijdragen, indien het terugverdiend kan worden in de exploitatie. De gemeente kan in de voorbereidingsfase van het project wanneer nodig en wenselijk afwijken van dit uitgangspunt.
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
Een investering voor het realiseren van kinderopvang capaciteit is niet meegenomen in de doorrekening. In de businesscasefase wordt bepaald of dat het haalbaar is om deze capaciteit te realiseren. Indien de gemeente investeert, staat daar in alle gevallen een kostprijsdekkende huur met een langjarige huurovereenkomst tegenover. Voor alle investeringen geldt dat deze mede zijn bepaald aan de hand van de laatst beschikbare leerlingprognose. Op het moment van uitvoering wordt op basis van een dan actuele prognose opnieuw de omvang en daarmee de investering bepaald. Mocht in de toekomst het Bouwbesluit of andere wetgeving met betrekking tot onderwijshuisvesting worden gewijzigd, dan zal het IHP (inclusief financiële uitgangspunten) waar nodig daarop worden aangepast.
Daarnaast zijn er ook een aantal kosten die door de gemeente bekostigd worden op basis van werkelijke kosten en geen onderdeel uitmaken van de normatieve investeringsbedragen. Dat gaat om de volgende kostenposten: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
paalfundering; sloopkosten en kosten bouwrijp maken; inrichting buitenterrein groter 600 m²; asbest sanering (indien nodig); aanpassingen aan infrastructuur (bv. kiss&ride of parkeren); afschrijven resterende boekwaarde schoolgebouw; meerkosten als gevolg van stedenbouwkundige randvoorwaarden; aansluiting op een warmtenet of elektriciteitsnet; prijsstijging tot start en tijdens de bouw; tijdelijke huisvesting; verhuiskosten; overige kosten.
Deze kosten zijn wisselend van toepassing op de projecten afhankelijk van de specifieke situatie. Daarnaast kunnen niet alle kosten in deze opsomming geactiveerd worden.
37/41
Dat brengt enige onzekerheid met zich mee in de financiële planning. In het IHP sorteren we voor op deze kosten door per fase een toeslag toe te kennen van 15% van de investeringskosten om deze kosten te kunnen dekken op het moment dat ze voorkomen. Deze toeslag is geen onderdeel van het budget voor nieuwbouw van het schoolbestuur. Structurele lasten Voor het doorrekenen van de structurele lasten van de ingrepen in het IHP hanteren we de volgende uitgangspunten: -
lineaire afschrijving van het gebouw in 40 jaar tot € 0,-; rentepercentage van 2%.
In de geheime bijlage is een indicatie opgenomen van de jaarlijkse lasten voor afschrijving en zijn de rentelasten in beeld gebracht.
8.2 Investeringen per fase Het totaal van de voorziene investeringen per fase leiden tot de onderstaande investeringsbedragen. Zoals in de inleidende tekst toegelicht is de volledige doorrekening opgenomen in de geheime financiële bijlage. Investeringen Totaal fase 1 (2025 t/m 2028)
€
11.670.000,-
Totaal fase 2 (2029 t/m 2032)
€
13.730.000,-
Totaal fase 3 (2033 t/m 2040)
€
6.260.000,-
€
31.660.000,-
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
38/41
en het bouwtraject aan de orde zijn. Indien een complex traject verwacht wordt, (bijvoorbeeld een mogelijke combinatie met woningbouw) is rekening gehouden met extra tijd voor het vooronderzoek.
8.3 Planning Om de projecten op te kunnen leveren in de jaren zoals beoogd in de planvorming is het nodig om tijdig te starten met de voorbereidingen. In figuur 23 is een planning opgenomen die aangeeft op welk moment het (voor)onderzoek, het ontwerptraject
Fasering & planning Planvorming per fase
Legenda:
(Voor)onderzoek
Fase 1
Fase 2
Ontwerptraject
Bouwtraject
Fase 3
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
Jaar oplevering
2025
Ingreep
2025
School(locatie)
2025
Fase 1: 2024 t/m 2027
Nader te bepalen Huisvest en nieuwkomersonderwijs (PO) 2025 Schoolwoningen Den Hoorn Herverdeling ruimt e schoolwoningen Den Hoorn 2025 Schoolwoningen Den Hoorn Afst ot en & elders ext ra capacit eit 2027 RKBS Mariaschool ONP (Ver)nieuwbouw 2027 Gymzaal Mariaschool ONP Nieuwbouw 2027 OBS De Schutse Tijdelijke uit breiding voor circa 5 jaar 2025 KOV Maasland I.c.m. t ijdelijke uit breiding De Schut se 2025 HUB Schipluiden Businesscase & voorbereidende werkzaamheden 2025 OBS De Schutse Businesscase 2025 Fase 2: 2028 t/m 2032 School(locatie) RKBS Sint Jozefschool CBS De Ark KOV voorziening HUB OBS De Schutse KOV voorziening Schutse
Ingreep
Jaar oplevering
Uit voering (ver)nieuwbouw (Ver)nieuwbouw
2030 2030 2030 2030 2030
School(locatie)
Ingreep
Jaar oplevering
KBS Aloysius
(Ver)nieuwbouw
2035
Uit voering planvorming HUB
Fase 3: 2032 t/m 2039
Figuur 22: planning IHP projecten
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
39/41
9. Slotsom en aanbevelingen
Realisatie projecten IHP ▪
9.1 Slotsom Het voorliggende IHP is met een nauwgezet proces en in constructief overleg met de gemeente, de schoolbesturen en opvangorganisaties tot stand gekomen. De ambities, die gezamenlijk zijn voortgekomen uit de leidende principes, geven een helder perspectief en een duidelijke vervolgvraag voor de huisvesting van het onderwijs en opvang in de gemeente Midden-Delfland. De ambitie op onderwijshuisvesting bevat tevens concrete spelregels voor de uitvoering van de plannen binnen dit IHP op het gebied van inclusie, duurzaamheid en renovatie. De inventarisatie toont aan waar de knelpunten in de huisvesting zich bevinden. Op basis van de inventarisatie en de dialoog met de betrokken schoolbesturen en kindpartners zijn de benodigde huisvestingsingrepen voor de komende 16 jaar uiteengezet. Na de realisatie van de planvorming beschikt de gemeente Midden-Delfland weer over passende, voldoende en kwalitatieve huisvesting voor onderwijs en opvang.
▪
▪
▪
9.2 Aanbevelingen Onze aanbevelingen zijn onderverdeeld in twee categorieën: (1) het proces en (2) de realisatie van projecten in het IHP. Proces ▪
▪
▪
Van ambitie & plannen naar businesscases: de ambitie bevat hoog-over doelstellingen en perspectieven, maar bevat nog geen concrete invulling van deze perspectieven. Het vertalen van de ambitie naar uitvoerbare plannen gebeurt aan de hand van de businesscases na vaststellen van het IHP. Het opstellen van de businesscases gebeurt in samenspraak met de schoolbesturen en een vertegenwoordiging van de kindpartners zoals kinderopvang en zorg. Start na het opstellen van de businesscases met het uitvoeren van de voorbereidende werkzaamheden voor de projecten zoals benoemd in het IHP. Voer locatiestudies uit voor de scenario’s waar sprake is van een verplaatsing van een school of realisatie van en dependance. Integreer waar mogelijk deze locatiestudies in de businesscase. Houd de beschikbare huisvestingssubsidies nauwlettend in de gaten, zoals het Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting en de DUMAVA, maar ook subsidies die de komende jaren nog beschikbaar worden gesteld. In samenspraak tussen gemeente en schoolbestuur wordt bepaald welke subsidies worden aangevraagd, op welk moment dat gebeurt en welke rolverdeling daarbij gehanteerd wordt. De realisatie van dit integraal huisvestingsplan heeft impact op een groot aantal leerlingen, ouders en bewoners. Communiceer gezamenlijk (gemeente, schoolbesturen en opvangorganisaties) over de plannen en de planning.
Voer om de vier jaar een actualisatie uit van het IHP. Maak daarbij duidelijke procesafspraken. Bij het actualiseren van het IHP worden onder andere de nieuwe leerlingprognoses, veranderde lokale ontwikkelingen en nieuwe wetgeving meegenomen. Stel om de 2 jaar een leerlingenprognose op en monitor vraag en aanbod in relatie tot woningbouwontwikkelingen (ruimtebehoefte en capaciteit).
2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
40/41
Colofon Datum: Auteurs:
4 juli 2024 Maarten Groenen & Bram Treffers
info@icsadviseurs.nl 088 - 235 04 27 2230171/20240709sl01 | www.icsadviseurs.nl
41/41