09 bijlage Tb2_FNM240617_Rapport Boerderij Landlust_V6

Regeneratieve landbouw in de praktijk

LAAT JE INSPIREREN OP BOERDERIJ LANDLUST!

juli 2024

2

Inspiratieboerderij, hier in Midden-Delfland Boerderij Landlust in Maasland (Midden-Delfland), Stichting Wij.land en programma Rotterdam de boer op! hebben samen de ambitie om Boerderij Landlust verder te ontwikkelen tot een Inspiratieboerderij voor regeneratieve landbouw en korte-­ ketenverkoop in de regio Rotterdam-Delft-Den Haag. Op drie locaties in Nederland (Zuid-Holland-Noord, Noord-Holland en Utrecht) heeft Wij.land reeds - samen met betrokken boeren en met ondersteuning van het ministerie van LNV vergelijk­bare Inspiratieboerderijen opgezet. Burgers, collega-boeren en beleidsmakers zijn welkom op de Inspiratieboerderijen om van ­gedachten te wisselen over perspectieven om stad, landbouw en natuur bij elkaar te brengen.

Over Landlust

­gewasbescherming). Met uitzondering van de winter loopt het vee

Boerderij Landlust is gelegen in het hart van Bijzonder Provinciaal

dag en nacht buiten. De Jersey-koeien behouden hun hoorns, wat

Landschap ­Midden-Delfland, aan de prachtige historische Gaag, met

beter is voor hun gezondheid en welzijn. Begrazing gebeurt via het

zijn eeuwenoude boerderijen en molens. Diverse agrarische bedrijven

relatief nieuwe ‘stripgrazing’-principe, dat hoge benutting van alle

langs de Gaag, waaronder Landlust, ontwikkelen reeds, met succes,

voedingsstoffen in het gras en ecologische principes combineert. Het

een aantrekkelijk aanbod van producten en diensten voor de nabij­

gras op Boerderij Landlust is rijk aan kruiden en insecten. Een gezonde

gelegen steden als Rotterdam, Delft en Den Haag. Steeds meer

­bodem en schoon water staan centraal. De bedrijfsvoering van ­Landlust

­stadsbewoners ontdekken de Gaag als aantrekkelijke voedsel- en

is bijzonder gunstig voor de biodiversiteit. De weidevogelstand op

­recreatieroute vlakbij huis.

het ­bedrijf is dan ook uitzonderlijk goed, de populatie groeit en het broedsucces is groot (zie verderop).

Wat Boerderij Landlust bijzonder maakt: het is één van de weinige echt regeneratieve en natuurinclusieve veehouderijbedrijven in ons land.

De gunstige locatie nabij steden (grote lokale / regionale afzetmarkt)

Regeneratieve bedrijven gaan verder dan het verminderen van milieu­

benut Boerderij Landlust om de eigen zuivel zelf te ‘verwaarden’ en

belasting, ze zetten in op herstel van natuur en landschap en welzijn van

­zoveel mogelijk via de korte keten af te zetten, in de eigen boerderij­

mens en dier. De veebezetting van Boerderij Landlust is zeer laag

winkel. Op deze manier blijft een extensieve bedrijfsvoering mogelijk,

(1,2 GVE per ha); het voer komt vrijwel geheel van eigen land (95%)

met ­optimaal oog van natuur, landschap en mens. En draagt de boerderij

en de bedrijfsvoering is biologisch (geen kunstmest, geen chemische

ook bij aan meer verbinding tussen stad en platteland.

3

! y

C

Kievit

# *

! y

! y ! y

! y

X

! . # *

# *

! * y # k

! y

(Informatie Midden-Delfland) VeldleeuwerikVogelwerkgroep (5)

Ontwikkeling populatie weidevogels Boerderij Landlust

! y

# *

k

k ! y ! .

! y

! y

C

k

Tureluur (29)

! y

! y

Slobeend (3)

Grutto

! y

! y

# * ! y

Scholekster (14)

k

k ! y #* * # ! y

k # *

# *

k

Kievit (75)

! y

Locatie broedparen weidevogels op bedrijfsgronden Landlust

Grutto (26)

‘Stripgrazing’ zorgt voor rust en ruimte voor weidevogels

k y !

! y

Graspieper (1)

Graspieper

y

! y

! . # *

Grutto Kievit

40

Tureluur Veldleeuwerik

30

Krakeend

!. ! . #* # *

Scholekster

! . # *

CC

0

# *

! y !y ! y

!y ! y ! y

#* # *

! y

2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023

#* # *

! y

C

! y # * CC

!y ! ! y y !y ! ! ! y y y ! #* #* # * * #y !y ! ! y

! y

! y

! y

! ! y y

10

C

# * ! ! y y

Slobeend

50

20

CC

#* # * ! y

C

!. ! . #* # *

! y

! y ! ! !y ! ! y y y y ! y ! ! !y ! ! y y y y ! y ! * ! ! * !y ! * ! y y ! * y #y #* #y #* #y #* # ! # * y ! ! !y ! kky ! kk y y ky k # * !

# * #* # *

C

! y

! y

! !y y !y !C y !CC X y ! !CC y y CC XX

XX CC

! ! ! ! ! ! y y y y y k y k ky ky k ! y ! y ! ! k !y ! y ! y k ! y ! ! ! ! ! y y y y y y ! ky ! ! kky !y ! kk y ! k y ! y ! y ! k . # * ! ! !#* !y !* !#* # y y y k y ! ! !y !* ! * y y #* #y #* #* #y # # # #y #y * * * ! * ! ! ! ! * ! y y y y y ! ! ! !y ! ! y y y y y k #kk k kk k y * k ! ! ! !y ! ! ! y y y y y !y ! ! y y y ! ! !. !y !. !. y y ! y !. ! y !. ! ! . kk k ! y ! y ! y # XX * #* # X * #* #* #* * # C X XX * # !. ! k . ! . # * ! kk k y # #* # #* # k * # kk * * * ! y ! ! ! !y ! ! y y y y ! kk y k y k kk kk k

k

k ! y C

# !* y

!y ! y ! y

! y ! ! y y

!y ! y ! y

# * !y ! y ! y

! ! y y

! y

# * !y ! y

! y F G

!y ! y ! ! y y ! y k

! ! y y

! y

#* #y ! * C

# ! ! * y y ! y

k kk kk k #* # #* # # * * * # # # # # # * ! ** ** * y

! y

# *

# *

! y

k ! y ! y

# * #* #y !y ! * #* # * #* # * # * # * #* # *

k

! y

! y

kk k kk kk k kk

k

X Gele kwikstaart (2) Legenda F Graspieper (1) G kwikstaart (2) X Gele Grutto (26) k Gele kwikstaart (2) X Legenda Graspieper (1) F Graspieper G Kievit (75) (1) ! y Graspieper Grutto (26) k C Gele Gele kwikstaart Scholekster X kwikstaart Grutto (26) (14)(2) Legenda Kievit (75) Slobeend F G y ! . Slobeend Graspieper Kievit (75)(3)(1) Gele kwikstaart X C Grutto Scholekster (14)(2) # * k Tureluur (29)(14) C Grutto (26) Scholekster Graspieper (1) F G Slobeend (3) . ! Kievit Kievit (75) y Veldleeuwerik . Slobeend (3) (5) Grutto (26) k C Tureluur * # Tureluur (29)(14) Scholekster * Tureluur (29) Kievit (75)(3) (5) Veldleeuwerik (5) ! . Veldleeuwerik y Slobeend Veldleeuwerik C Scholekster Scholekster * # Tureluur (29)(14) (3) (5) ! . y Veldleeuwerik ! Slobeend # * Tureluur (29) ! Veldleeuwerik (5) y

Vogelwerkgroep Midden-Delfland Ronde 2-2023 Kralingerpolder Vogelwerkgroep Midden-Delfland Weidevogels Ronde 2-2023 Kralingerpolder Vogelwerkgroep Midden-Delfland Weidevogels Ronde 2-2023 Vogelwerkgroep Midden-Delfland Kralingerpolder Ronde 2-2023 Weidevogels Kralingerpolder Weidevogels

! y

C

! y

X

! y

60

# *

Legenda

! ! y y ! y

C

! . # * ! y

Gele kwikstaart (2)

! y

X F G k ! y

# *

Vogelwerkgroep Midden-Delfland Ronde 2-2023 Kralingerpolder Weidevogels

Legenda

4

Vogels, insecten en bloemen op de boerderij De dichtheid aan weidevogels op Boerderij Landlust is hoog en groeit nog altijd. En wat zeker zo belangrijk is: ook het broedsucces is hoog. Door de goede zorgen van Roel en Femke van Buuren worden de meeste kuikens op hun land ook d ­ aadwerkelijk veilig en gezond volwassen. Zo levert Landlust een bijdrage aan duurzame instandhouding van de ­weidevogel­populatie in Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland. Boerderij Landlust werkt met ‘stripgrazing’. Dat is een relatief nieuwe

­afhankelijk is van broedgebied in de veenweiden van Laag-Nederland.

manier van beweiden van koeien die onderdeel vormt van regeneratie-

Op Landlust gaat het goed met de grutto, het aantal broedpaar stijgt.

ve veehouderij. Elke dag krijgen de koeien een nieuw stuk land om te

Zelfs de veldleeuwerik komt op de boerderij succesvol tot broeden, en

­begrazen. Daarna verplaatst de boer de draad rond de weide. Zo wordt

dat is echt bijzonder. De veldleeuwerik is een geliefde boerenland­vogel,

het gras steeds voor een korte periode intensief begraasd en komen de

met een karakteristieke vlucht en zang. Helaas is hij zeer zeldzaam

koeien er daarna vervolgens lange tijd niet. Mede door de stripbegrazing

­geworden in Midden-Delfland.

ontstaat een gevarieerd landschap, met rust en ruimte voor weidevogels.

Op boerderij Landlust staat het water, zeker in het voorjaar, hoog in de

Boerderij Landlust maait ook niet al haar percelen in één keer. Steeds

sloten. Greppels blijven drassig, wat gunstig is voor de weidevogels. In

worden kleine stukken gemaaid, uitsluitend op plekken waar geen

de slikkige randen vinden de volwassen weidevogels makkelijk voedsel.

nesten zitten. Deze manier van maaien geeft vogels de kans uit te wijken naar een ander perceel. Vroeger werkten veel boeren in Midden-­

Het grasland op boerderij Landlust is kruidenrijk, de mestgift is laag en

Delfland op deze kleinschalige manier (mozaïekbeheer); tegenwoor-

bestaat voornamelijk uit vaste mest. Dat is goed voor de natuur en goed

dig is het zeer ­uitzonderlijk. Tijdens het broedseizoen zorgt boer Roel

voor de regeneratieve bedrijfsvoering. De kruiden in het gras zorgen

sowieso voor zoveel mogelijk rust op het land.

voor een gevarieerd dieet voor de koeien, zodat ze gezond blijven en weinig aanvullend voer nodig hebben. Het kruidenrijk gras trekt ­insecten

Slobeend, tureluur, kievit, grutto en veldleeuwerik. Elke weidevogel

aan, die op hun beurt weer voedsel ­bieden aan weidevogelkuikens.

heeft een eigen leefwijze en eigen voorkeuren als het gaat om zijn leefgebied. Voor de grutto hebben Nederland en ook Midden-Delfland

Op het land van Landlust groeien zowel ingezaaide kruiden (chicorei,

een bijzondere verantwoordelijkheid als het gaat om bescherming,

smalle weegbree, rode en witte klaver) als inheemse wilde kruiden

omdat een groot deel van de grutto-populatie in dit deel van de wereld

(pinksterbloem, paardenbloem, boterbloem, margrieten, veldzuring).

5

“We zien een veranderende vraag naar voedsel.

We bieden de koeien zoveel mogelijk vers gras

De belangstelling voor pure en lokale p ­ roducten

aan, door middel van zeer ruime beweiding.

groeit. Hierop inspelend willen we ons land

Het winterrantsoen bestaat uit kuilgras, hooi

en onze grond benutten voor de productie

en gentech-vrij voer. Antibiotica gebruiken we

van ­natuurlijke, gezonde en kwalitatief hoog­

zo min mogelijk. We zijn bio, en ­gebruiken dus

waardige melk tegen een goede prijs. Het onder-

geen kunstmest en geen bestrijdings­middelen.

scheidend vermogen komt door een efficiënter

We streven naar de productie van 100%

ras koeien te gebruiken, namelijk Jerseys.

A2 melk, ook geschikt voor mensen met (caseïne-)intolerantie voor gewone melk.” Roel en Femke

6

Over Stichting Wij.land

Over Rotterdam de boer op!

Wij.land is een stichting, opgericht in 2018, die boeren in

Rotterdam de boer op! is een brede beweging van boeren,

de veenweiden helpt om de omslag te maken naar regene-

natuurbeschermers en ondernemers en andere orga-

ratieve landbouw, met een gezonde bodem vol leven en

nisaties in het landbouw- en voedselsysteem en wordt

schoon water. Wij.land is ontstaan uit en werkt volgens de

mede mogelijk gemaakt door de Nationale Postcode

filosofie van Commonland, een internationaal opererende

Loterij. Samen werken we aan meer biodiversiteit in het

stichting die landschapsherstel op basis van verdienmodel-

Rotterdamse ommeland, eerlijk geproduceerd eten voor

len nastreeft. Vier waarden staan centraal: sociale waarde,

de stad én een goede boterham voor groene boeren.

natuurlijke waarde, financiële waarde en inspiratie.

Gemeente ­Midden-Delfland is supporting partner van Rotterdam de boer op! en Bijzonder Provinciaal Land-

Wij.land ondersteunt een community van inmiddels een

schap Midden-­Delfland is een prioritair landschap in

kleine 300 (veenweide-)boeren in Nederland en heeft

het werkgebied. Rotterdam de boer op! ondersteunt tal

expertise opgebouwd op het gebied van o.m. bodem­

van initiatieven en ­projecten in ­Midden-Delfland op het

verbetering, kruidenrijk grasland, terugbrengen van inputs

gebied van korte ­keten en natuurinclusieve landbouw.

en emissies en duurzaam verdienen voor natuur­inclusieve

Het gaat om ­projecten en initiatieven van kringloop­

boeren. Wij.land is partner in Rotterdam de boer op!

boeren, ANLB-­bedrijven en b ­ iologische veehouders.

Op drie locaties in Nederland heeft Wij.land samen met

Enkele innovatieve natuur­inclusieve voorbeeldbedrijven in

betrokken boeren Inspiratieboerderijen voor toekomst­

Midden-Delfland, waaronder ­Boerderij Landlust, krijgen

gericht boeren opgezet. Agrarisch ondernemers die

vanuit Rotterdam de boer op! extra ondersteuning. Zie

belangstelling hebben om hun bedrijf te ontwikkelen op

­www.rotterdamdeboerop.nl voor een overzicht van de

thema’s rondom duurzaam boeren én duurzaam verdienen

projecten in Midden-Delfland en andere landschappen

zijn van harte welkom op de Inspiratieboerderijen.

rond Rotterdam.

7

Boerderij Landlust wil een eigen hooidrogerij realiseren achter de huidige stal om het eigen gras zelf gaan drogen. Gezonder en voedzamer voor de koe èn beter voor het milieu!

8

Méér inspiratie bieden: optimaliseren regeneratieve bedrijfsvoering De komende jaren wil Boerderij Landlust zich verder ontwikkelen als

nemen om een natuurinclusieve bedrijfsvoering verder te optimaliseren

een Inspiratieboerderij voor regeneratieve landbouw en korte-keten

en te vergemakkelijken. Denk daarbij aan aanleg van een kavelpad om

afzet in de regio Rotterdam-Delft-Den Haag. De ambitie is om gras niet

de ruime weidegang te vergemakkelijken. En aan aanleg van een

langer in te kuilen, maar zelf te gaan drogen in een eigen te realiseren

helofytenfilter om water van buiten te zuiveren voor het de eigen

hooidrogerij. Hooi draagt substantieel bij aan lagere emissies en is

schonen sloten binnenkomt. Ook is het voornemen om de plasdras

­bovendien voedzamer en gezonder voor de koe dan kuilgras. Plastic

voor weidevogels in het vroege voorjaar te optimaliseren en lokaal het

als verpakkingsmateriaal is niet langer nodig bij oogsten en drogen van

waterpeil in het broedseizoen van de weidevogels verder te verhogen.

eigen hooi. De hoeveelheid in te kopen krachtvoer, die toch al laag is,

Voor de veldleeuwerik worden leeuwerikveldjes ingericht en beheerd.

kan dan verder omlaag. Met steun van Provincie Zuid-Holland

Verder zijn natuurmaatregelen op het erf voorzien.

(ZHPLG) wil Landlust diverse natuur-inrichtingsmaatregelen

plasdras optimaliseren

extra maatregelen voor de veldleeuwerik

9

Voorgenomen natuurmaatregelen bedrijfsgronden

Ontwerp natuurmaatregelen op het land: Bureau Bui-TeGewoon (Rudi Terlouw)

10

Legenda 1) Bedrijfsgebouw + stal + erf (zie ook detailkaart op pagina 14) 2) Nieuw kavelpad (met oog op ruime weidegang) 3) Extra natuurvriendelijke oevers 4) Toevoegen inheemse kruidenbanen 5) Leeuwerikveldjes 6) Toevoegen plasdras weidevogels in vroege voorjaar 7) Extra oppervlak hoogpeil broedseizoen

11

Inspirerende sessies voor belangstellenden, in de te realiseren vergaderruimte

Verwaarden eigen product: onlangs is een kaasmakerij toegevoegd in het bestaande bedrijfsgebouw

De bestaande populaire boerderijwinkel wordt uitgebreid

Op weidevogelsafari op de platte kar, zonder de vogels te verstoren

12

Méér inspiratie bieden: beleidsmakers, boeren en burgers welkom! Vanwege het bijzondere bedrijfsconcept en vanwege de ligging van Boerderij Landlust onder de rook van 3 grote steden (Rotterdam, Delft, Den Haag / 2 miljoen inwoners rond Midden-Delfland) tonen veel stakeholders, beleidsmakers en burgers belangstelling voor Landlust en krijgt men veel aanvragen voor rondleidingen en presentaties. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en N ­ atuur

Ook voor de groeiende kring vaste klanten en voor passanten/­recreanten

(Cluster Natuur en ­Samenleving) en Provincie Zuid-Holland (­Water

wil Landlust een plek van inspiratie zijn. Onlangs is reeds, met steun

en Groen, team Landbouw) onderkennen de potentie van ­Boerderij

van Rotterdam de boer op!, een kaasmakerij ingepast in het bedrijfs­

Landlust om uit te groeien tot Inspiratieboerderij in de regio

gebouw. Voornemen is om de boerderijwinkel in het bestaande gebouw

­Rotterdam-Delft-Den Haag en hebben de intentie om de initiatief­

te vergroten van 33 m2 naar 56 m2. Boerderij Landlust is met de gemeen-

nemers (Landlust, Rotterdam de boer op, Wij.land) te ondersteunen bij

te in gesprek over bouw van een bedrijfswoning nabij de kaasmakerij;

de voorgenomen ontwikkeling. Boerderij ­Landlust ­ontvangt momen-

de kelder van de bedrijfswoning zal worden gebruikt als rijpings- en

teel al allerlei groepen, van boeren tot burgers tot ­ambtenaren, die er

bewaarruimte voor de zelfgemaakte kaas, zo is de bedoeling. Vanwege

kennis, inspiratie en inzichten opdoen. Het doel van dit project is om

de stabiele en relatief lage temperatuur is een boerderijkelder traditio-

deze potentie verder te stimuleren en te ontwikkelen tot een integra-

neel een geschikte en energie­arme rijpings- en bewaarruimte voor kaas.

le I­ nspiratieboerderij. Streven is om het bestaande bedrijfsgebouw

Het erf wordt nog aantrekkelijker gemaakt als aangename groene en

te voorzien van een professionele ruimte voor ver­gaderingen en

biodiverse verblijfsruimte buiten voor klanten en recreanten.

­lezingen voor circa 30 personen, inclusief faciliteiten en communicatiemiddelen en -materialen, geproduceerd door de experts van Wij.land. Voor het ­faciliteren van weidevogelexcursies is de bedoeling om een platte en open kar aan te schaffen waarmee de weidevogels op veilige afstand kunnen ­worden waargenomen. Landlust verwacht op termijn dagelijks een groep te kunnen ontvangen en inspireren.

13

Ruimtelijk plan herontwikkeling bouwkundig & erf

Legenda 1) Ruimte voor vergaderingen en lezingen toevoegen 2) Kaasmakerij toegevoegd 3) Boerderijwinkel vergroten 4) Rijpings- en bewaarruimte kaas 5) Helofytenfilter natuurlijke waterzuivering 6) Toevoegen hooidrogerij 7) Optimaliseren routing & parkeren 8) Biodivers beleeferf

Ontwerp biodivers beleeferf: Biotoop Tuinen (Wouter van Santen)

14

Bestaand

Toekomstig

Artist’s impression toekomstige situatie Inspiratieboerderij Landlust, na uitvoering van nood­zakelijk onderhoud aan het bestaande bedrijfsgebouw, waarbij (binnen bestaand bouwvlak en op bestaande betonplaat) een inspiratieruimte voor vergaderingen en lezingen is ingevoegd en de boerderijwinkel is uitgebreid. 02

03

04

05

06

01

E

kaasmaken 21 m2

winkel 33 m2

kantine 22 m2

04

05

06

E

kaasmaken 21 m2

berging 37 m2

D

D

C

C

winkel 56 m2

D

C

1400

1400

D

03

E

4985

E

02

4985

01

C

melktank

kantoor 6,5 m2

wc

kaasrijpen

2740

kaasrijpen

2740

wc entree

melktank wc

B

B

B

B

melkput

melkput

A

A

7905

Bestaand

vergaderen 49 m2

01

4015

02

4015

03

4015

04

A

A

4015

05

7905

Toekomstig

06

Plattegrond bestaand

01

4015

02

4015

03

4015

04

4015

05

06

3600+

magazijn 50 m2

5685

werkplaats 39 m2

5685

kantine + vergaderen 35 m2

Plattegrond nieuw

Bouwkundig ontwerp: DaF Architecten (Daan Bakker)

15

MATEN IN WERK INMETEN nr :

schaal:

plattegrond bestaand 1:100 A3

01

1:100

project :

fase :

tekening:

plattegrond bestaand

01

papierformaat:

papierformaat:

A3

MATEN I tekening:

plattegrond nieuw