RB 330 1 Bijlage 1 Ruimtelijk economisch perspectief A7-N33

Ruimtelijkeconomisch perspectief A7/N33-regio

2

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

september 2021

3

Ruimtelijkeconomisch perspectief A7/N33-regio

Voorwoord 04 Inleiding 08

1.

Kenmerken en kwaliteiten

12

2.

Economische opgaven en actielijnen

24

3.

Ruimtelijke uitdagingen en principes

36

4.

Perspectief voor de regio

58

Colofon 86

4

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Voorwoord

Als gemeenten Midden-Groningen, Veendam en Oldambt hebben wij samen met de provincie Groningen de handen ineengeslagen om tot één gezamenlijk en regionaal ruimtelijk en economisch perspectief te komen voor de A7/N33regio. We zien veel kansen om de economische ontwikkeling en werkgelegenheid in deze regio te stimuleren, onder andere vanwege de goede verbindingen en de kracht van de aanwezige bedrijvigheid. De regio is goed vertegenwoordigd in de logistieke sector en heeft een strategische positie t.o.v. de stad Groningen, de havens (Eemshaven, Delfzijl) en Noord-Duitsland. Maar de A7/N33 wordt vooral gekenmerkt door de historische verwevenheid tussen de ontginningsgeschiedenis, de landbouw en de

Voorwoord

(maak)industrie. Hier wordt nog uitgevonden, geproduceerd, gebouwd en te water gelaten. Tegelijkertijd heeft de regio een rijke cultuurhistorie met mooie lintdorpen en kenmerkend voor het landschap zijn de prachtige vergezichten. De regio heeft troeven in handen als De Dollard (als onderdeel van UNESCO werelderfgoed De Waddenzee), De Graanrepubliek en de Oldambtster erven, Borgerswold, het Zuidlaardermeer, het Schildmeer en 't Roegwold. Kwaliteiten waar we zuinig op willen zijn. Daarom bekijken we het gebied in samenhang met opgaven op het terrein van energie, klimaat, leefbaarheid, landbouw, natuur, duurzaamheid, recreatie en toerisme. Het gaat om het vinden van een balans tussen ontwikkeling en behoud.

5

6

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

En tussen bestaand en nieuw. In het perspectief is in beeld gebracht wat de kracht is van de regio en waar de potentie zit. Want we willen versterken wat we hebben en de bestaande kwaliteiten optimaal benutten. Zo wordt gekeken naar mogelijkheden voor herstructurering, transformatie en verduurzaming van bedrijfsterreinen. Daarnaast willen we zorgvuldig kiezen voor impulsen van buitenaf. Wij kijken nadrukkelijk naar wat het beste aansluit bij de omgeving en de arbeidsmarkt en hoe opgaven het beste landschappelijk kunnen worden ingepast. Het opstellen van dit perspectief doen wij met inbreng van professionele (ervarings-) deskundigen en betrokken bedrijven, (maatschappelijke) organisaties en inwoners. Dat past bij de integrale en gebiedsgerichte manier van samenwerken die wij voor ogen hebben en hoe wij onze inwoners bij de plannen willen betrekken. Om de economie in de gehele provincie te stimuleren en om de keuzes voor de toekomst te maken. Want mensen wonen, werken en recreëren graag in het gebied, maar er komen veel uitdagingen op de regio af en de druk op de ruimte neemt toe. Om die keuzes te kunnen maken stellen we graag iedereen in de gelegenheid om met ons mee te denken. Daarom hebben wij met verschillende inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties gesproken over de huidige en toekomstige kracht van de A7/N33 regio en de opgaven die er spelen.

Wat we hieruit hebben opgepikt is dat mensen de balans tussen enerzijds economische

Voorwoord

ontwikkeling en anderzijds de versterking van de landschappelijke en ruimtelijke kwaliteiten in de regio erg belangrijk vinden. Dit is vertaald naar een eerste versie van dit perspectief dat nu met iedereen wordt gedeeld. Vervolgens nemen wij alle inbreng van belanghebbenden tot ons en gaat dit mee in de politieke besluitvorming, zodat het perspectief als bouwsteen kan dienen voor de gemeentelijke en provinciale omgevingsvisies. Het perspectief, dat uiteindelijk dus wordt vertaald in de omgevingsvisies, dient daarbij als een soort raamwerk om iedereen ook in de toekomst met veel plezier in onze regio te kunnen laten wonen, werken en recreëren.

José van Schie Wethouder gemeente Midden-Groningen

Henk Jan Schmaal Wethouder gemeente Veendam

Erich Wünker Wethouder gemeente Oldambt

Mirjam Wulfse Gedeputeerde provincie Groningen

7

8

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Inleiding

Eind 2020 hebben de Provincie Groningen en de gemeenten Midden-Groningen, Veendam en Oldambt besloten gezamenlijk een perspectief op te stellen voor de ruimtelijke en de economische ontwikkeling in de regio aan weerszijden van de A7 en de N33. Een aantal tendensen langs deze transportassen (vestiging van nieuwe bedrijven, ontwikkelingen op gebied van hernieuwbare energie, open ruimte die onder druk komt te staan) vragen om gezamenlijke afstemming. Het perspectief biedt een venster op de ruimtelijkeconomische ontwikkeling van de regio met 2040 als tijdshorizon. Een marktanalyse van de economische kansen van de regio ligt aan de basis van het perspectief en de ruimtelijke kwaliteiten (inclusief de mogelijkheden om die te versterken) vormen een belangrijk vertrekpunt.

Inleiding

I.1 De A7/N33-regio: grondgebied van de gemeenten Midden-Groningen, Veendam en Oldambt met het knooppunt in het hart*

Het doel van het ruimtelijk-economische perspectief is om de economische kansen voor het gebied op zo’n manier ruimtelijk te vertalen dat de karakteristiek en de landschappelijke kwaliteiten van het gebied worden behouden en waar mogelijk worden versterkt. * De bronnen van de in dit rapport gebruikte beelden zijn opgenomen in het colofon

9

10

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Het perspectief is tot stand gekomen op basis van onderzoek van Buck Consultants International (BCI) en H+N+S Landschapsarchitecten i.s.m. Stichting Libau en is begeleid door een ambtelijke projectgroep van provincie en gemeenten. Tijdens een drietal online werkbijeenkomsten met o.a. vertegenwoordigers van bedrijven, dorpsraden, waterschappen en belangenorganisaties als de LTO en de Natuuren Milieufederatie Groningen zijn de (tussen) resultaten becommentarieerd en verrijkt met de inzichten van betrokkenen. Parallel aan het opstellen van dit perspectief zijn er een aantal processen die relatie hebben met de ruimtelijk-economische toekomst van de A7/N33-regio. Om er enkele te noemen: de verstedelijkingsstrategie Regio GroningenAssen, de ruimtelijk-economische visie voor het westelijk deel van de A7-zone en de Verkenning Ontwikkelzones Grootschalige Bedrijven Groningen. Voor zover van belang voor het Ruimtelijk-economische perspectief A7/N33regio zijn de conclusies en/of eerste uitkomsten van deze studies en onderzoeken afgestemd en meegenomen. Verder maakt de gemeente Midden-Groningen deel uit van het NOVIgebied Groningen (inclusief de bijbehorende uitwerkingen) met een bijzondere taakstelling op gebied van wonen en economie.

Inleiding

In deze rapportage worden achtereenvolgens de kenmerken en kwaliteiten (hoofdstuk 1), de economische opgaven en actielijnen (hoofdstuk 2) en de ruimtelijke opgaven en principes (hoofdstuk 3) beschreven. Tot slot wordt het economische en het ruimtelijke verhaal geïntegreerd tot een samenhangend perspectief voor de regio in een drietal strategieën (hoofdstuk 4).

I.2 Snelweg – landschap – lint; een terugkerend motief

11

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

12

1. Kenmerken en kwaliteiten

Vooraf De A7/N33-regio is op het eerste gezicht niet eenvoudig te duiden, anders dan dat deze langs twee grote wegen ligt die het gebied letterlijk doorkruisen. Bij het tekenen van een kaart van de regio ligt ook de vraag voor: waar begint en eindigt de regio? Loopt deze door tot de stad Groningen en tot en met Delfzijl? Doet Bad Nieuweschans op dezelfde wijze mee als Winschoten? Hebben het lange lint van Slochteren en de ontginningslinten van de Veenkoloniën nog relatie met de A7 en de N33? Een tweede blik op de regio biedt mogelijke handvatten. Hoewel de regio wellicht niet eenduidig als gebied is te kenschetsen zijn er wel degelijk kenmerken waarmee de regio is te duidendie helpen grip te krijgen op het gebied

1. Karakteristiek en opbouw

en op de opgaven. Ook zijn er onmiskenbare kwaliteiten die vanuit verschillende invalshoeken steeds naar voren komen en die, hoe divers de regio ook is, voor een zekere consistentie zorgen en houvast bieden. Zo ontstaat op het tweede gezicht herkenbaarheid en een fundament om dit ruimtelijk-economische perspectief op te bouwen. De belangrijkste karaktertrekken komen hierna langs.

1.1 Het grote open landschap van oost-Groningen: veen, klei en (veel) water van rivieren, diepen en meren. Uitsnede van 'Caerte van de Groeninger Eylanden ende Watte' (ca. 1660), Nicolaus Visscher

13

14

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Kenmerkend voor de A7/N33regio

corridor plaatsvinden. Denk aan de uitbreidingen van bedrijventerreinen, aan grote zonneparken die worden

Drie kenmerken die het waard zijn kort

ontwikkeld, aan het nieuwe windpark

te beschrijven zijn: ten eerste de relatie

en aan de stikstoffabriek. Het zijn vaak

tussen de corridor en de regio, ten

grote ontwikkelingen die veel aandacht

tweede de verschillende schaalniveaus

vragen en een inpassingsvraagstuk

(de lokale, regionale en bovenregionale

opleveren. Tegelijkertijd zijn er ook

schaal), die in de regio aan de orde zijn

tragere processen, gevormd door alles

en ten derde de dynamiek in de regio,

wat zich in de luwte achter de corridor

die niet overal gelijk is maar in de

afspeelt, die niet altijd zo’n eenduidige

verschillende onderdelen onderling wel

ruimtelijke weerslag hebben maar net

sterke gelijkenissen vertoont.

zo belangrijk zijn: de landbouwtransitie, de klimaatopgave, de leefbaarheid in

Het eerste kenmerk is dat een regio

de dorpen en de ijle bebouwingslinten,

aan een (inter)nationale corridor als

enz. Dit is het trage landschap, waar

de A7/N33-regio vanuit verschillende

processen spelen die veel effect zullen

snelheden te begrijpen is. Er is

hebben op de toekomst van de regio.

enerzijds de letterlijke hoge snelheid

Een perspectief op de A7/N33-regio

van de snelwegen die het gebied

moet dan ook recht doen aan deze twee

doorkruisen, die symbool staat voor

snelheden, oog hebben voor de opgaven

veel van de snelle ontwikkelingen

die er spelen en de snelheden op elkaar

en veranderingen die in deze

afstemmen.

1.2 Zonneveld ten noorden van de A7 bij Hoogezand als voorbeeld van een ‘snelle’ dynamiek

1. Karakteristiek en opbouw

1.3 Leegstaande Oldambtster boerderij als voorbeeld van de ‘langzame’ en tijdloze ontwikkeling

Het tweede kenmerk is dat er

Het derde kenmerk is dat van

verschillende schaalniveaus van belang

de dynamiek, oftewel waar

zijn. Allereerst het lokale niveau,

ontwikkelingsdruk zich manifesteert

dat van het dorp of de stad, van het

en er vraag is naar nieuwe

lokale centrum en de plaatsgebonden

bedrijventerreinen, nieuwe woonwijken

bedrijvigheid. Dan het regionale niveau,

en nieuwe natuur of recreatie. Wat in

waar dit perspectief zich specifiek op

een gebied als de A7/N33-regio speelt is

richt en dat gaat over de verbanden

dat de ontwikkelingen op één plek soms

tussen de afzonderlijke delen van de

ten koste gaan van de ontwikkelingen

regio en de ligging aan de A7/N33,

op een andere plek. Denk aan de

spoor en kanaal. Het gaat ook over

centrumontwikkeling in de grotere

de bedrijvigheid die een rol speelt

kernen in relatie tot het kleinbedrijf

op de regionale schaal; de maak- en

in de kleine dorpen en linten, nieuwe

procesindustrie, de logistiek, enz.

bedrijventerreinen in relatie tot

En ten derde is er de bovenregionale

verouderde terreinen elders, of druk

schaal, die gaat over de positie van

op de woningmarkt in de nabijheid van

het plangebied ten opzichte van de

de stad Groningen, ten opzichte van

stad Groningen, van de industrie- en

dreigende leegstand en verpaupering

havenclusters Delfzijl en Eemshaven en

elders. In dit perspectief wordt telkens

zelfs daarbuiten in relatie tot Noord-

gezocht naar de balans, om niet met de

Duitsland. Elke schaal levert andere

ene ontwikkeling de ander teniet te doen

opgaven op maar onderling zijn ze

maar om juist verbanden te zoeken en

verbonden – het een kan niet zonder

integraal te kijken naar de ruimtelijk-

het ander.

economische mogelijkheden in de regio.

15

16

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Kwaliteiten van de A7/N33-regio Dit perspectief gaat uit van de bestaande situatie en kijkt van daaruit naar de mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor economie en ruimte. Wat heeft de regio te bieden, waar ontbreekt het aan? Uit de analyse blijkt dat er veel is om trots op te zijn en om op door te bouwen.

Een open landschap van formaat als kwaliteit Het landschap van de A7/N33-regio is vooral een landschap van de grote open maat. Dat is voor de inwoners de normaalste zaak, maar wie de A7 richting het westen rijdt ervaart dat de schaal hier indrukwekkend is. Deze schaal en openheid komen vaak onder druk te staan, zeker in de corridor door ontwikkelingen aan de randen van kernen (waardoor deze soms tegen elkaar lijken te groeien tot een doorgaande bandstad) en door grootschalige ontwikkeling zoals zonne- en windparken en grootschalige bedrijvigheid. Waar de A7 en N33 vrij in het open landschap liggen, gedragen ze zich als zeer aantrekkelijke parkways. Dit betekent ook dat snelwegen, spoor en kanalen meer zijn dan een gebundelde ontwikkelcorridor, ze vormen het visitekaartje voor de regio. Dit imago van de regio draagt ook bij aan haar economische spankracht. Daarom is het niet alleen vanuit ruimtelijk perspectief van belang om spaarzaam om te gaan met ruimte en om vooral de open maat intact te houden. Die vormen een steeds zeldzamer goed.

1.4 Openheid, ruimte en horizon een grote landschappelijke kwaliteit van het gebied

1. Karakteristiek en opbouw

17

1.5 Oude schoolwandkaart van Groningen met (strokarton) industrie midden in het landbouwgebied van OostGroningen

Historische verwevenheid van landbouw en industrie De landbouwrevolutie die zich in Groningen heeft voltrokken is nog steeds duidelijk afleesbaar in het landschap: in de grote boerderijen van Oldambt, de strakke verkaveling van de Veenkoloniën, in de kanalen én in de aanwezigheid van de aan de landbouw gelieerde bedrijvigheid: denk aan de Avebé en de uit de strokartonindustrie ontstane bedrijven als Eska en Essity. Het zijn voorbeelden van deze lange lijn in de geschiedenis, die in het licht van de landbouwtransitie een vervolg kan krijgen. Zo kan de landbouw nieuwe betekenis krijgen als leverancier van grondstoffen voor de productie van biobased bouwmaterialen, biobrandstoffen, enz. En zo kan de maak- en procesindustrie tegelijkertijd een perspectief

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

18

bieden voor de agrarische sector in de regio. Het toont ook aan dat de grenzen tussen stad en land niet altijd hard hoeven te zijn, maar dat er mogelijkheden zijn om deze, ook via economische verbanden weer aan elkaar te verknopen.

De maak- en procesindustrie als fundament De aanwezigheid van de (maak- en proces)industrie in de corridor en de bijhorende werkgelegenheid vormen een belangrijke kracht van de regio – en een belangrijke troef naar de toekomst toe. Hier wordt nog uitgevonden, geproduceerd, gebouwd en te water gelaten. Op veel plaatsen in Nederland is die industriekant dicht bij de kernen verdwenen. De keerzijde van deze nabijheid van de industrie is op ook goed zichtbaar – soms liggen industriegebied en woonwijk ‘koud’ tegen elkaar aan, zonder vorm van tussenruimte of overgang. Dit

1.6 Huidige banen in de industrie op de kaart; de (maak)industrie is goed vertegenwoordigd in de regio

1. Karakteristiek en opbouw

19

historisch gegroeide gegeven is vooral aan de westkant van de regio duidelijk zichtbaar. Om de (maak)industrie ook in de toekomst ontwikkelmogelijkheden te bieden is het zaak deze spanning op te lossen, zonder de industrie te verbannen naar de randen van de gemeenten. Het is immers ook een deel van de identiteit en van de cultuur van de regio. Nieuwe en groeiende bedrijven – zoals EAZWind, dat kleine windturbines bouwt – trekken vanuit de omgeving naar terreinen voor de (maak)industrie in de corridor en kunnen zo in de regio blijven en doorgroeien. Daarom geldt voor deze tak van de economie: behouden, vernieuwen, en gebruiken als basis voor nieuwe vormen van maak- en procesindustrie die passen bij de regio.

Een breed palet aan woon-werkmilieus De A7/N33-regio heeft een grote hoeveelheid (potentieel) aantrekkelijke woonvormen in de aanbieding, al dan niet gecombineerd met werken aan huis. Wie door de regio rijdt kan niet anders dan concluderen dat er veel gebeurt in de linten en dorpen – er wordt veel opgeknapt, herbouwd en bijgebouwd. Er is ook zeker nog veel werk aan de winkel en even zo vaak is er sprake van sleetsheid of zelfs leegstand, maar de dorpen en linten zijn bezig met een opwaartse curve. Ook bij uitzoomen naar een hoger schaalniveau gebeurt er veel. Blauwestad ontwikkelt zich langzaam maar zeker

1.7 Kwaliteit (hier van een erfensemble in Oldambt) als belangrijke voorwaarde voor een gewild en vitaal leefmilieu

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

20

1.8 Drie voorbeelden van de verschillende woonkwaliteiten, die de regio te bieden heeft

tot een uniek woongebied (zeker met de nieuwe aantrekkelijke en doeltreffende fietsverbinding naar Winschoten), maar het wonen aan water komt ook ten zuiden van Hoogezand en ten westen van Veendam voor. Dat laatste geval laat bovendien zien dat een duidelijke zonering wonderen doet: Veendam heeft een duidelijke woonkant aan het landschap en een werkkant richting de N33, met het centrum als schakelpunt. De centra van de drie grote kernen in de regio kampen soms zichtbaar met het op peil houden van de kwaliteit en voorzieningen. Hier biedt de transformatie van binnenstedelijke (of daaraan grenzende) verouderde bedrijventerreinen naar woon-werkgebieden mogelijk kansen voor een kwaliteitsslag. Dit voegt een nieuw soort woonmilieu toe dat de regio nog niet echt kent (vaak ook aan het water!). Daarnaast zijn het herbestemmen van grote boerderijen tot woonwerklocaties en centraal wonen nabij stationslocaties twee aantrekkelijke richtingen, die de moeite waard zijn verder uit te zoeken.

Multimodaal verbonden Bij een deel van de afslagen van de A7 (en ook de N33) is de overgang vanaf de snelweg wel heel abrupt; direct na de afslag draait men een aan twee kanten bewoonde weg in. Het zegt iets over hoe de snelwegen bij aanleg het bestaande cultuurlandschap van stad en dorp hebben doorgesneden. Tegelijkertijd is de snelweg daardoor soms meer een regioweg dan een (inter)nationale verbindingsweg – ook gezien de vrij hoge afslagen-dichtheid, die voor de regio voor een goede verbondenheid zorgt.

1. Karakteristiek en opbouw

Op bovenregionaal schaalniveau is die goede verbondenheid ook belangrijk, zeker ook richting het grote industrie- en havencomplex bij Delfzijl en de Eemshaven via de N33. En internationaal gezien zorgt de A7 voor de verbinding tussen de Groningse en NoordDuitse economische complexen. Met een reeks treinstations op korte afstand van elkaar is de regio ook met het openbaar vervoer in potentie goed verbonden (vooral de oost-westverbinding); op deze manier is ook de spoortoegankelijkheid voor bedrijven gewaarborgd. En liggen in de corridor het Winschoterdiep en het A.G. Wildervanckkanaal, waarmee er ook over water sprake is van een

1.9 Het spoor: belangrijke drager in logistieke ketens en goede verbinding tussen Stad en regio

1.10 Het Winschoterdiep en de kanalen: dragende verbindingen in de A7/N33 corridor

21

22

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

goede verbinding tussen de bedrijventerreinen en het achterland. Die driedubbele verbondenheid is een grote kans. Voor de weg is die erkend, maar als het gaat over de A7/N33-regio, dan moeten eigenlijk de spoorverbindingen Groningen-Winschoten/Groningen-Veendam en de kanalen zeker worden meegenomen. Voor de duurzame economische ontwikkeling van de regio kunnen naast de weg ook het spoor en het water (opnieuw) van grote waarde zijn.

Een groot natuur-, water en recreatielandschap De regio verschiet langzaam van kleur – met meer tinten groen en blauw. Bijvoorbeeld in de vorm van de aantrekkelijke natuurcorridor ten westen van Hoogezand, die het Zuidlaardermeer verbindt met het Schildmeer, of langs het – ooit functioneel aangelegde – vaarnetwerk van kanalen en wijken, waar jachthavens en woonwijkjes langs gerealiseerd worden en waar met het aanbrengen van een paar ontbrekende schakels een groot aaneengesloten vaarnetwerk zou kunnen ontslaan. Of door het toenemende aantal toeristen dat op de regio af komt, die in het cultuurhistorische erfgoed en de grote open ruimten met de groen omlijste erven als oases aan de horizon een aantrekkelijk recreatielandschap kunnen beleven. In potentie ligt het er al, maar de netwerken voor langzaam (en sportief!) verkeer zijn een aandachtspunt – inclusief goede verbindingen over en onder de A7 en N33. Een landschap dat verschiet van kleur kan bijdragen aan

1.11 Op gebied van natuur en (water)recreatie (brug over de A7 bij Blauwestad) zijn er in de A7/N33-regio nog volop kansen!

1. Karakteristiek en opbouw

de transitie van het gebied, met nieuwe kansen en verdienmodellen voor de landbouw in het vooruitzicht.

1.12 Door de aanwezige productie en de infrastructuur van hernieuwbare energie fungeert de A7/N33 regio als een belangrijk knooppunt in het nationale netwerk

Scharnierpunt in de nationale energie infrastructuur Het is onmiskenbaar, de bijzondere positie die de regio (en de provincie meer in het algemeen) inneemt in het energiesysteem van Nederland. Het gebied is een zwaartepunt in de gasinfrastructuur (tel alleen het aantal NAM-terreinen eens!) en het wordt doorkruist door de hoogspanningslijnen vanuit Eemshaven en Delfzijl die het land van stroom voorzien. En er zijn in de regio forse stappen gemaakt in de productie van hernieuwbare energie. Dat lijkt een goede uitgangspositie voor de nieuwe economie, met mogelijkheden voor ontwikkelingen in relatie tot waterstof (waar een deel van de gaswinninginfrastructuur voor kan worden hergebruikt) en voor een voortrekkersrol in de energietransitie (incl. aanlanding van wind op zee). De verdere ontwikkeling van de energieproductie en de aansluitingen op de energie-infrastructuur zullen worden uitgewerkt in de Regionale Energie Strategie. Maar de regio kan wel al voortbouwen op de positie die ze inneemt en voorsorteren op haar positie in de nieuwe economie door bedrijven aan te trekken, die vooroplopen in de toepassing van hernieuwbare energie in hun producten. De maak- en procesindustrie in de regio biedt daar goede uitgangspunten voor.

23

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

24

2. Economische opgaven en actielijnen Vooraf Als bouwsteen voor het integrale ruimtelijkeconomische perspectief zijn in de marktanalyse acht economische actielijnen geformuleerd. De actielijnen zijn tot stand gekomen door inzichten uit (data)analyses, beleidsambities van gemeenten en provincie, gesprekken met bedrijven, meerdere workshops met belanghebbenden en expertise van Buck Consultants International (BCI).

2. Economische opgaven en actielijnen

Schaal

Klein

25

Middel

Groot

Aard Combineren wonen en 1 werken in kernen/linten

Groeikracht van binnenuit

2

5

Impulsen van buitenaf

4

7

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

6

3

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

De toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

8

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Toerisme en leisure als economische drager

2.1 De acht economische actielijnen naar schaalgrootte en aard geordend (zie de Marktanalyse A7/N33 regio van BCI. Er wordt hier een andere nummering toegepast dan in het rapport van BCI).

De aard van de actielijnen varieert en deze zijn gericht op het verzilveren van kansen (waar wenselijk) en het tegengaan van bedreigingen (waar mogelijk). Ze sluiten ook goed aan bij de twee leidende principes uit de marktanalyse: - optimaal benutten van bestaande kwaliteiten en de autonome groeikracht (‘versterken wat je al hebt’) en - zorgvuldig en onderbouwd kiezen voor nieuwe impulsen van buitenaf (‘niet alles zomaar overal’)

26

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

1. Combineren wonen en werken in kernen en linten

een bedrijventerrein zijn gebonden. Deze bedrijven kunnen in kernen en linten van waarde zijn voor de

Een substantieel deel van de

leefbaarheid en economische dynamiek.

werkgelegenheid (ongeveer twee-

In het perspectief is aandacht voor

derde) in de regio is niet gevestigd op

deze economische functie in relatie tot

bedrijventerreinen, en zit verspreid

diversiteit en kwaliteit van woon- en

in de centrumgebieden, woonkernen,

werklandschappen belangrijk. Een

linten en in het buitengebied. Op deze

goede afweging blijft wel nodig voor

plekken waar wonen en werken naast

de bedrijven met omgevingshinder

elkaar bestaan zijn mogelijkheden

(geluid, geur, stof en verkeer). Voor

voor vestiging van uiteenlopende

deze bedrijven heeft vestiging op

kleinschalige economische activiteiten.

bedrijventerreinen de voorkeur.

Dat kan gaan om startende bedrijven en middelgrote bedrijven met lichte activiteiten, die niet per definitie aan

2.2 Wonen en werken (voorzieningen en diensten) naast elkaar in de cultuuras Slochteren. Elke kleur staat voor een ander soort bedrijvigheid

2. Economische opgaven en actielijnen

2. Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

programma’s, zoals 'Fascinating' of het 'CAN-DO-IT' project. Ook sociaaleconomische thema’s spelen

De landbouwsector is en blijft een

hierin een belangrijke rol, omdat veel

belangrijke economische pijler voor de

werkgelegenheid direct of indirect

A7/N33-regio en is historisch gezien ook

gelieerd is aan de landbouwsector.

sterk verweven met andere sectoren, zoals de (voedings)industrie. Op dit moment werken veel stakeholders in de regio aan nieuwe perspectieven voor de Groningse landbouw, door slim gebruik te maken van natuurlijke processen en zuiniger om te gaan met grondstoffen. In de toekomst is de beoogde circulaire landbouw zowel een leverancier van voedsel als een leverancier van grondstoffen voor onder meer de industrie en de bouwsector. De verwaarding (het economisch aantrekkelijk maken) van reststromen uit de akkerbouw en voedingsindustrie speelt daar een belangrijke rol in. De A7/N33-regio beschikt over een waardevol open landschap met een

2.3 De kleigronden in de regio zijn drager van akkerbouwbedrijven

landbouwsector die fungeert als een sterke economische drager. In Noord-Nederland lopen er diverse programma’s in relatie tot kringlooplandbouw. In de komende jaren zullen steeds meer principes vertaald worden naar regionale toekomstbeelden en concrete handelingsperspectieven. Voor de A7/N33-regio is het van belang om goed aangehaakt te zijn op deze

2.4 In de veenkoloniën en in het kleigebied vormt ook de melkveehouderij een belangrijke landbouwsector

27

28

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

2.5 Het waterlint, een veelvoorkomend en gewild woonmilieu in de regio, zoals in Wildervank

3. Additionele impuls creëren woningbouw

ontwikkelopgave voor Hoogezand. In de gemeenten Veendam en Oldambt ligt de nadruk meer op de kwalitatieve opgave

Het creëren van een mogelijke extra

voor de woningmarkt. Het inzetten

woningbouwimpuls vertaalt zich

op een aantrekkelijke omgeving voor

naar economische dynamiek voor de

wonen met verschillende woon(-werk)

regio en kan ook bijdragen aan het

milieus kan goed aansluiten bij het

realiseren van sociaal-maatschappelijke

realiseren van economische ambities

doelstellingen. De behoefte aan

en versterking van de regionale

betaalbare en duurzame woningen

arbeidsmarkt.

in Nederland is op dit moment groot en ook de A7/N33-regio kan een bijdrage leveren aan het terugdringen van de woningnood. In de regio Groningen-Assen wordt binnen de Verstedelijkingsstrategie gewerkt aan een Woondeal om de woningtekorten aan te pakken, met ook een

2. Economische opgaven en actielijnen

4. Toerisme en leisure als economische drager

woon- en recreatiemilieus (o.a. Wildervank en Meeden). Ook zijn er initiatieven voor leisure, bijvoorbeeld

De toeristische sector wordt door

met Veendammer Poort aan de N33.

de gemeenten beschouwd als een

In de gemeente Oldambt wordt

groeiende bedrijfstak. In de drie

vooral ingezet op speerpunten voor

gemeenten worden inspanningen

de binnenstad van Winschoten,

geleverd om het aantal toeristen te laten

Blauwestad en Bad Nieuweschans en

groeien en de sector te versterken. De

worden de pijlen ook op de Duitse

kwaliteit van de dorpen, het landschap

markt gericht. De gemeenten hebben

en de natuur bieden goede kansen

een goed zicht op het functioneren

voor toerisme en leisure. Recreatieve

van de toeristisch-recreatieve sector,

voorzieningen en evenementen zorgen

maar geven aan dat er sprake is van een

niet alleen voor banen, maar zorgen

onbenut ontwikkelpotentieel. De opgave

ook voor een positieve beleving door

is om de krachtige eigenschappen

inwoners van de regio en bieden ook

van de regio optimaal te blijven

vrijetijdsmogelijkheden.

verzilveren in goede samenhang met

In de gemeenten Veendam en Midden-

de landschappelijke kwaliteiten die in

Groningen wordt sterk ingezet op

het ruimtelijk-economische perspectief

de unieke kwaliteiten van de ‘oude’

duidelijk terug moeten komen.

Veenkoloniën en kansen voor groene

2.6 De meren, diepen, kanalen, vaarten en wijken vormen een kansrijk waterrecreatiemilieu in de regio. Het Zuidlaardermeer vanuit het Zuidoosten

29

30

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

5. Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

en verduurzamen. Het werken aan de toekomstbestendigheid van de terreinen draagt bij aan de versterking

Het belang van goede en

van het concurrentievermogen van de

toekomstbestendige vestigingslocaties

regio, de gemeenten en uiteindelijk de

voor bedrijven is groot. Bedrijven willen

individuele bedrijven. De vraag naar

adequaat inspelen op veranderingen

bedrijventerreinen hoeft niet altijd op

in markten, wensen van personeel en

nieuwe locaties te worden opgevangen.

een goede uitstraling naar klanten.

Door kwalitatieve verbetering van

Bedrijven investeren bij voorkeur in

bestaande bedrijventerreinen ontstaan

uitbreidingen en optimalisaties op de

ook mogelijkheden om het effectieve

huidige locatie en willen dat combineren

terreinaanbod voor bedrijven te

met andere onderdelen van de

vergroten.

bedrijfsvoering, zoals energietransitie

Er is geconstateerd dat een deel

en duurzame inrichting.

van de bedrijventerreinen in de A7/

Herontwikkeling van bedrijventerreinen

N33-regio kenmerken vertoont

staat al jaren hoog op de agenda van de

van veroudering. De mate van deze

A7/N33-gemeenten. Gemeenten willen

veroudering, en daarmee de urgentie

de bestaande bedrijventerreinen zo veel

voor herontwikkeling, verschilt per

mogelijk optimaliseren, intensiveren

terrein. Op basis van gesprekken

2.7 Ook al hebben ze vaak een karakteristieke uitstraling, een aantal bedrijventerreinen in de regio (of delen ervan) zijn verouderd of anderszins toe aan een nieuwe impuls

2. Economische opgaven en actielijnen

2.8 Kaartbeeld met in geel de bedrijventerreinen die ‘boven aan het lijstje’ staan voor herontwikkeling (op basis van een inventarisatie bij de gemeenten). Deze terreinen, op basis van het Integraal Bedrijventerreinen Informatie Systeem (IBIS) zijn (deels) verouderd en aan vernieuwing toe

met gemeenten zijn prioritaire

als er ook voldoende elementen van

bedrijventerreinen aangemerkt

energietransitie en duurzame(re)

met de grootste urgentie voor

inrichting in de plannen zitten.

herontwikkeling of transformatie. Bij

Ook kunnen gemeenten individuele

het (her)ontwikkelen zal nagedacht

bedrijven die willen investeren op de

moeten worden over de juiste

huidige locatie faciliteren, bijvoorbeeld

interventiestrategieën en rol van

door versnelde vergunningverlening of

de gemeente. Een aanpak is vooral

aanpassing van het bestemmingsplan

kansrijk als deze is gericht op deelzones

om investeringen in groei en

van bedrijventerreinen met grote

verduurzaming mogelijk te maken. In

betrokkenheid vanuit gevestigde

het integrale ruimtelijk-economische

bedrijven en ontwikkelende partijen,

perspectief zou het zeker moeten

die zich organiseren als trekker van

gaan over het optimaal benutten

de herontwikkeling. Gemeenten en

van de kwaliteit op de bestaande

provincie kunnen mee investeren (bijv.

bedrijventerreinen, waar op dit moment

met onderhoudsgelden of leningen)

circa 17.000 banen zijn gevestigd.

31

32

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

6. De toepassing van duurzame energie in productieprocessen

vooroplopen in nieuwe toepassingen in duurzame energie. De bedrijventerreinen kunnen een

De energiesector is belangrijk voor de

belangrijke rol spelen in het opwekken

Groningse economie. De provincie ziet

van groene energie op het grote

veel kansen voor nieuwe duurzame

dakoppervlak van het bedrijfsvastgoed.

economische activiteiten, (groene)

Zeker bij herstructurering en uitbreiding

banen en kennis, en wil koploper zijn

kunnen de bedrijfsdaken geschikt

als het gaat om energietransitie. In

worden gemaakt voor zonnepanelen.

de Regionale Energiestrategie (RES)

Daarvoor moeten er nog wel stappen

van Groningen is afgesproken welke

worden gezet m.b.t. de beschikbare

bijdrage geleverd wordt aan duurzame

netcapaciteit, de draagkracht van de

energieopwekking via zon en wind

dakconstructie en richting verzekeraars.

op land. Er is veel belangstelling

Ook fungeren bedrijventerreinen in

vanuit de markt voor het realiseren

de toekomst als schakels in nieuwe

van zonneparken (ook binnen de A7/

energienetwerken waar opslag

N33-regio). De gemeenten maken

en distributie van hernieuwbare

in het kader van de RES Groningen

energie zal gaan plaatsvinden. De

gezamenlijke afspraken over de

bedrijventerreinen zijn onlosmakelijk

ruimtelijke aspecten van nieuwe

verbonden met energietransitie.

locaties voor grondgebonden

Energietransitie en economische

opweklocaties zoals zonneparken.

vernieuwing gaan hand in hand.

De energiesector zal ook in de toekomst een belangrijke sector blijven in de regionale economie. De werkgelegenheid uit zonneenergieprojecten is echter vooral tijdelijk van aard (realisatiefase). In de exploitatiefase is er zeer beperkte structurele werkgelegenheid in onderhoud, monitoring en beveiliging. De provincie en ook de A7/N33-regio kunnen zich in de komende tien jaar gaan profileren als de nieuwe kraamkamer van bedrijven die

2.9 De regio als nieuwe kraamkamer van bedrijven die voorlopen in de energietransitie, zoals EAZwind in Hoogezand

2. Economische opgaven en actielijnen

2.10 Een overzicht van de grote daken in Winschoten (groot genoeg om mee te tellen voor de RES); vooral de bedrijfsdaken aan de oostzijde van de stad (Reiderland, Rensel, Hoogebrug) vallen op. Niet alle daken zijn constructief geschikt voor zon, maar de potentie is het onderzoeken waard.

7. Transitie en intensivering industriële energiehubs

met infrastructuur (weg, water, spoor, elektriciteit en gas). Er liggen economische kansen voor

De energietransitie en overgang naar

duurzamer vervoer van grondstoffen,

een volledig circulaire economie vraagt

goederen en reststromen die nu

om meer lokale productie, korte ketens

nog onvoldoende worden benut. De

en het sluiten van kringlopen. Zeker de

aanwezige verbindingen over water

industriële bedrijven staan voor grote

(en spoor) kunnen een sleutelrol

opgaven m.b.t. energie, technologie,

gaan spelen in het robuuste netwerk

milieu en klimaat. De transities zijn

waarop de nieuwe economie gaat

niet alleen economische opgaven,

draaien. Ook de elektrificatie van

het zijn ook ruimtelijke opgaven. De

de bestaande industrie is een

bedrijventerreinen met veel industriële

enorme opgave met grote impact

bedrijvigheid hebben daarom de

op het elektriciteitsnetwerk –

potentie om een belangrijke functie te

waarvoor uitbreidingen van het

vervullen, omdat ze goed verbonden zijn

elektriciteitsnetwerk vaak nodig zullen

33

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

34

zijn. De industriële bedrijven in de A7/

innovaties van bedrijven

N33-regio staan voor een uitdaging om

- Ruimte voor experiment en

de productie- en verwerkingsprocessen

ontwikkeling duurzame (productie)

duurzaam in te richten en uitwisseling

technieken

te organiseren tussen verschillende

Binnen de A7/N33-regio zijn vier

ketens. Argumenten voor het

industriële hubs geïdentificeerd

versterken van industriële energiehubs:

(omgeving Foxhol; Sappemeer

- Infrastructuur is al aanwezig (weg,

Oost; Veendam omgeving A.G.

water en/of spoor) - Goede aansluitingen (KV) op

Wildervanckkanaal; Winschoten omgeving Reiderland, Rensel en

energienet (ook voor teruglevering)

Hoogebrug). Om tot een versnelling in

- Duurzaam vervoer en transport beter

de transities te komen en de hubs te

mogelijk - Onderlinge uitwisseling van warmte en reststromen - Meer samenwerking tussen bedrijven (ladingen, opslag, arbeid)

intensiveren zullen bedrijven en andere stakeholders (incl. de netbeheerders) met elkaar in contact moeten komen om tot een gezamenlijk ruimtelijkeconomisch toekomstbeeld te komen.

- (Milieu)ruimte voor groei en

Legenda Bedrijventerrein (IBIS) Bedrijven in de industrie (>25 werknemers) Snelweg & afslag Vaarwater & havenkade Spoor & station Hoogspanningsnet & transformatorstation

2.11 Voorbeeld van een cluster bedrijventerreinen (rond Foxhol) met veel industrie; de verduurzaming (in combinatie met herstructurering) van de productieprocessen en het terrein biedt grote kansen, ook voor het oplossen van het warmtevraagstuk in aangrenzende wijken

2. Economische opgaven en actielijnen

8. Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen De A7/N33-regio staat in de belangstelling van grote spelers van buitenaf, vanwege specifieke kwaliteiten die grootschalige bedrijven aanspreken (ruimte, duurzame energie, authenticiteit, arbeidsaanbod). Het ontbreekt echter aan een heldere regionale visie over het accommoderen van dit type ruimtevraag. De initiatieven die binnenkomen kunnen

2.12 De regio kent een traditie van vestiging van grootschalige bedrijven van oudsher in de sectoren scheepsbouw en emballage, tegenwoordig ook in de logistiek

niet adequaat (snel) en integraal beoordeeld en afgewogen worden op wenselijkheid. Er is een marktanalyse uitgevoerd naar grootschalige doelgroepen; op basis daarvan zijn uit een overzicht van tien bovenregionale doelgroepen de vijf meest kansrijke geselecteerd. Dat zijn grootschalige bedrijven in de segmenten: Agro & Food, Modulaire bouwmaterialen, Hyperscale datacenters, e-commerce en automotive & batterijen-fabricage.

Conclusie: marktpotentie en match vestigingsvoorwaarden Fase 1 Beoordeling marktpotentie

Fase 2 Match huidige vestigingsvoorwaarden

Agro & food Modulaire bouwmaterialen Hyperscale datacenters E-commerce Batterijenfabriek / automotive Biobased

2.13 Overzicht van grootschalige bedrijven die in de Marktanalyse van XXL-logistiek BCI kansrijk worden geacht voor vestiging in de A7/N33-regio Afgevallen na

Hightech (assemblage) Chemie

beoordeling fase 1

35

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

36

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes Vooraf Dit hoofdstuk geeft een beeld van wat er moet gebeuren om de economische kansen zó in de regio te laten ‘landen’, dat de waarden en kwaliteiten, die de regio karakteriseren, overeind blijven en de ruimtelijke kwaliteiten zo mogelijk nog worden versterkt. Daarbij gaat het zeker niet alleen om het kiezen van nieuwe locaties voor bedrijven. Zoals is gesignaleerd zit de economische vitaliteit van de regio niet alleen op bedrijventerreinen, maar juist ook op de erven, in de linten en in de centrumlocaties van de dorpen en steden. En het faciliteren en stimuleren van deze vormen van verspreide bedrijvigheid, waardoor levendigheid en groeikracht wordt gecreëerd, is een belangrijk uitgangspunt voor beleid.

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

Zo is ook de kwaliteit van de leefomgeving meer en meer een economische factor aan het worden. Zeker voor de bedrijven in de kennis- en diensteneconomie geldt dat recreatiemogelijkheden, aantrekkelijke woonmilieus en nabijheid van landschap en natuur een vestigingsfactor zijn geworden. Een viertal koppels van ruimtelijke uitdagingen en principes zijn van belang voor de toekomst van de A7/N33-regio. In dit hoofdstuk komen telkens eerst de uitdaging en daarna het principe aan bod.

3.1 Het op peil houden van de kwaliteit van woning en woonomgeving als basisconditie voor de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de regio als plek om te wonen en te werken

37

38

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Uitdaging 1: De kwaliteit van het landschap en het vestigingsklimaat voor bewoners en bedrijven versterken elkaar De regio kent een aantal opgaven met

niet verstikken. En de landbouw, die

het oog op de toekomst. Het centrale

zelf een belangrijke transitie doormaakt

deel behoort (door bodemdaling

in de richting van kringlooplandbouw,

vanwege veenoxidatie en gaswinning)

moet als dragende functie achter de

tot de laagste delen van de provincie.

openheid van het gebied ruimte houden

Klimaatverandering (met perioden

en ontwikkelingsmogelijkheden krijgen.

van intense buien enerzijds en grote droogte anderzijds) plaatst een dergelijk

Naast toekomstopgaven zijn er

gebied voor een grote wateropgave:

kansen die kunnen worden benut. Zo

peilverhoging (om de oxidatie van

komen in de regio drie landschappen

het veen tegen te gaan) en vergroting

(Veenkoloniën, Centrale Woldgebied en

van het bergend vermogen kunnen

Duurswold samen met het ‘schiereiland’

daarbij een oplossing bieden. Ook

Winschoten en de Dollardpolders

is de ‘doorwaadbaarheid’ van de

in het noordoosten) bij elkaar. Dat

transportcorridors een belangrijk

levert een rijk palet aan patronen,

gegeven: de economische functies langs

landschapsbeleving en nederzettingen

de A7 en de N33 moeten de relaties

op.

tussen de kernen en het buitengebied

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

3.2 Viermaal een landschappelijk relict, van boven naar onder: het oude gedempte Winschoterdiep bij Martenshoek zorgt voor een abrupte overgang; de buitenplaats Langwijk ligt verstopt tussen kanaal en lint; de Oude Ae ten noorden van Veendam ligt aan de achterkant van de linten; en het Meedenerdiep is 'doorgeknipt' bij Scheemda ten gunste van het Winschoterdiep.

39

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

40

Ruimtelijk principe 1: Groenblauwe structuur als onderlegger voor economische ontwikkeling In het licht van genoemde opgaven

van het Zuidlaarder- tot het

kan het kiezen van de groenblauwe

Schildmeer. Elders is het zaak om

structuur van de regio als uitgangspunt

de natuurgebieden en -gebiedjes

bij de verdere ontwikkeling uitkomst

aaneen te smeden tot eigenstandige

bieden. Dat betekent:

complexen van formaat.

- Water als ordenend principe

- De variatie in de Groningse

hanteren. Dat betekent het

landschappen, die in de A7/N33-

landgebruik afstemmen op het

regio bij elkaar komen, versterken.

watersysteem. Nieuwe ruimtelijke

Veenkoloniën, de Wolden en het

ontwikkelingen (bedrijvigheid,

zeekleigebied hebben elk hun eigen

duurzame energie) worden

karakteristieke waterstructuur,

als aanjager ingezet voor het

nederzettingsvormen en opbouw

klimaatadaptief maken van het

van erven. Het gaat erom die

watersysteem. Daarbij wordt

eigenheid te koesteren. De

de waterstructuur van de regio

randen en overgangen tussen de

zoveel mogelijk als één verbonden

verschillende landschappen kunnen

systeem vormgegeven om de

worden geaccentueerd door ze te

ecologische kwaliteiten en

voorzien van bosopstanden. Dit

de recreatiemogelijkheden te

zou in het kader van de provinciale

vergroten. Daarnaast is er in de

bosopgave nader kunnen worden

regio een aantal plekken met een

uitgewerkt. Behoud van variatie en

hoog overstromingsrisico (bv langs

het leggen van accenten komt ook

hooggelegen boezemkanalen); bij

de recreatieve aantrekkelijkheid ten

voorkeur die plekken onbebouwd

goede.

laten of als het niet anders kan op

- De lintdorpen als belangrijke dragers

die plekken overstromingsbestendig

van ruimtelijke kwaliteit in de regio

bouwen.

koesteren. De transparantie van de

- Natuurontwikkeling: aan

linten en de groene dwarsrelaties

de westzijde van de regio

zijn belangrijk voor de leefbaarheid.

vormt Groeningen een groot

Daartoe is het van groot belang een

aaneengesloten complex van

ruime zone langs linten te vrijwaren

natuur- en recreatiegebieden

van gebouwde ontwikkelingen,

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

zodat dergelijke ruimtelijke ‘buffers’ ook levensvatbaar blijven voor de

3.3 Op kaart de variatie in landschappen rond de A7/N33 en de aanwezige landschappelijke structuren en natuurcomplexen

landbouw. - De grote open ruimten zoveel mogelijk héél laten. Met name ten noorden van de A7 liggen aan weerszijden van de N33 tussen de linten van Slochteren aan de ene kant en de linten van Nieuw Scheemda en Nieuwolda aan de andere kant grote open agrarische landschappen (elk met een eigen karakter en mate van openheid); deze zorgen ervoor dat de A7/N33-regio en de Appingedam-Delfzijl regio los van elkaar blijven liggen en zijn van structurele betekenis op provinciaal

3.4 De linten liggen vrij, met doorzichten vanaf de weg het landschap in. Zoals het lint van Slochteren-Siddeburen

41

42

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

niveau. Vandaar dat bundeling en concentratie van economische ontwikkeling in en aan de bestaande economische complexen aan de zuidzijde van de A7 als ruimtelijk principe belangrijk is. - De landschappelijke relaties tussen gebieden aan weerszijden van de A7 en de N33 versterken. Dat betekent het behouden van een

4

aantal strategische open ruimten die de kernen verbinden met het open landschap aan de overzijde van de corridor. En tevens het ecologisch en recreatief netwerk haaks op de transportassen A7 en N33 verbeteren door de infra-barrières royaal oversteekbaar te maken.

1

3.5 Kaartbeeld met een aanzet voor de groenblauwe structuur als landschappelijke ruggengraat van de regio

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

43

3

2

Legenda 1

Veenkoloniën met linten

2

Schiereiland Winschoten

3

Open klei-landschap met linten en dijkzones

4

Cultuuras Slochteren Siddeburen met natuuras Versterking groenstructuren Versterking waterstructuur langs landschappelijke mazen Onder / overgangen A7/N33 Landschappelijke verbindingen Indicatie vrije open ruimte linten Open ruimte Veenoxidatie gebied Dijken Landgoederen en borgen Water Bos en groenstructuren Natuur Bebouwing

44

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Uitdaging 2: De leefbaarheid en de aantrekkingskracht van het lokale vestigingsmilieu voor bewoners en bedrijven worden groter en de economie is ingebed in de kwaliteiten en kenmerken van de regio De verschillende leefmilieus in de

regio. Dat vormde een belangrijk

regio hebben stuk voor stuk hun

uitgangspunt bij het formuleren van de

aantrekkelijke kanten. Het is zaak

economische principes uit het vorige

de kwaliteit ervan op peil te houden.

hoofdstuk. En omgekeerd geldt ook:

Hier en daar slaat de veroudering toe.

de woonmilieus in de regio moeten

Erven komen leeg te staan, delen

hun aantrekkingskracht behouden

van woonwijken verouderen. De

en nieuwe woonmilieus moeten de

tendens van een vertrekkende jonge

kwaliteiten hebben om de werknemers

beroepsbevolking is maar moeilijk te

van de groeiende en zich vestigende

keren, waardoor vergrijzing aan de

bedrijven een passende woning en

orde is. Voorzieningen verdwijnen

woonomgeving te bieden.

naar verder afgelegene locaties. Uiteindelijk is een goede (ruimtelijke

Het ‘doorspekt’ zijn van de woonmilieus

en sociale) kwaliteit van de woon- en

met vestigingen van bedrijven kan

werkmilieus één van de belangrijkste

helpen om de vitaliteit ervan op peil te

basisvoorwaarden voor leefbaarheid, die

houden. In de linten zorgen vestigingen

in stand moet worden gehouden. Het

van het midden- en kleinbedrijf voor

verduurzamen van de woningvoorraad

afwisseling en reuring overdag. In

in het aardbevingsgebied is een kans

de centrummilieus van dorp en stad

om de kwaliteit van het gebied als

houden bedrijven naast winkels en

leefomgeving een impuls te geven.

andere voorzieningen de loop van en naar de centrale locaties erin.

In de scope van dit ruimtelijk-

Maar de combinatie van wonen en

economische perspectief is het van

industrie moet worden vermeden. De

belang om middels economische

stationslocaties in de regio kunnen

ontwikkeling de vitaliteit van de

middelpunten van stedelijke activiteit

samenleving een impuls te geven.

en bedrijvigheid worden. In deze

Dat kan onder meer door die

gevallen zijn de verschillende vormen

werkgelegenheid te bieden, die

van bedrijvigheid in de samenleving

aansluit op de arbeidsmarkt van de

ingebed en is er sprake van uitwisseling

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

en wederkerigheid. Op de lokale schaal is de hoge mate van spreiding van vestigingen van diverse bedrijven in gemengde woon-werkmilieus kenmerkend. Dit is een belangrijk ruimtelijk-economisch principe dat waar mogelijk gefaciliteerd en gestimuleerd moet worden. 3.6 Het op peil houden van het basis voorzieningenniveau in de kernen is van groot belang voor de leefbaarheid. Spoorstraat, Zuidbroek.

3.7 Stations kunnen brandpunten van stedelijke activiteit en bedrijvigheid vormen en zijn schakelpunten tussen kern en regio

Ruimtelijk principe 2: Omgevingskwaliteit en diversiteit van erf, lint, dorp en stad behouden en vergroten Dat betekent:

bedrijven krijgen er een surplus aan

- Leefbaarheid in dorpen en steden en

omgevingskwaliteit voor terug.

de kwaliteit van de woonmilieus een

- Stationslocaties en de (voormalige)

impuls geven met verduurzaming

havengebieden in de centra van

en versterking (voor de woonmilieus

stad en dorp worden middelpunten

in het aardbevingsgebied) van de

van gemengde stedelijke activiteit:

woonvoorraad als aanjagers.

wonen, winkels en andere

- De aantrekkelijkheid van de linten als veelzijdige woon- en werkmilieus

voorzieningen, bedrijven. - Vooral in Hoogezand, waar

garanderen en vergroten. Niet

bedrijventerreinen en woonwijken

alle voorzieningen zijn er meer

soms direct in elkaars invloedssfeer

aanwezig maar de bewoners en

liggen, ligt een opgave om de

45

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

46

knelpunten op te lossen d.m.v. herstructurering, transformatie en/of verplaatsing van de bedrijventerreinen. - Nieuwe woongebieden zowel de grotere (als onderdeel van de verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen) als de kleinere in- en uitbreidingen, krijgen een duidelijke kwaliteitsdrager mee: wonen in het lint, woonwijken aan water, woonmilieus aan groene dragers. - Vanwege de krapte op de woningmarkt elders lijkt de regio plotseling aantrekkelijk te worden voor vestiging van inwoners van buitenaf. Ook deze groei, die langzaam op gang aan het komen is, inzetten voor kwaliteitsverbetering van de woonmilieus. - Nieuwe concepten voor openbaar vervoer en langzaam verkeer (fiets) ontwikkelen om de linten en ook de bedrijvenlocaties bereikbaar te houden. De trein in combinatie met een daarop afgestemd systeem van korte buslijnen vormen een te onderzoeken uitgangspunt voor zo’n nieuw OV-concept. - Vrijkomende agrarische bebouwing kan aantrekkelijk zijn als vorm van (gedeeld) wonen of voor de vestiging van bedrijven (op de grotere erven).

3.8 Kaartbeeld met de constellatie van woon- en werkmilieus op de erven en in de linten, dorpen en steden als het ankerpunt voor de verdere ontwikkeling van de bebouwing in de regio

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

47

Legenda Wonen aan water/bosranden Linten Kernen Bedrijventerreinen Centrum kernen Binnenstedelijk groen Groene bosranden Water Kanaal Ruimtelijke aandachtsgebieden Stations Agrarische erven Winkels/supermarkten Cultuurassen Onder-/overgangen Lokale en regionale wegen

48

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Uitdaging 3: Het juiste bedrijf komt in de A7/N33regio op de juiste plek en de aanwezige ruimte voor bedrijven wordt optimaal benut Naast de overal verspreide kleine

bedienen in hun ruimtevraag, maar

bedrijven op de lokale schaal lijkt voor

anderzijds moet er voor worden

de bedrijven die te groot zijn voor

gewaakt dat er een overmaat aan nieuw

vestiging in de gemengde milieus van de

bedrijventerrein wordt gecreëerd, zodat

linten, dorpen en steden, of die te veel

leegstand en suboptimale invulling

overlast veroorzaken, een bundelings-

op bestaande terreinen worden

en concentratiebeleid aan de orde. Het

veroorzaakt.

is van belang het vestigingsbeleid voor

Het palet van bedrijventerreinen

bedrijventerreinen zó in te richten

in de regio is omvangrijk, rijk en

dat een bedrijf op een plek komt,

breed; de ruimtelijke condities van de

waar het qua korrelgrootte, milieu-

huidige voorraad bedrijventerreinen

categorie, bereikbaarheidseisen,

(850 ha!) zijn qua grootte, ligging,

energievoorziening en uitstraling

ontsluiting gedifferentieerd. Voor

goed past. Ook is van belang om

veel verschillende typen bedrijven

enerzijds voldoende ruimte op nieuwe

zijn de vestigingscondities in de regio

bedrijventerreinen beschikbaar te

aanwezig.

hebben om bedrijven te kunnen

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

3.9 Bedrijven die uit hun jas zijn gegroeid komen terecht aan de rand van het dorp (Siddeburen). Het is van belang dat bedrijven door kunnen groeien in de regio

49

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

50

Ruimtelijk principe 3: De werklocaties in de A7/ N33-regio vormen een rijkgeschakeerd palet van bedrijventerreinen elk met een specifieke omvang, set kwaliteiten en vestigingsmogelijkheden Dat betekent:

in samenwerking tussen gemeente

- Voortbouwen op de rijkdom en

(faciliterende/stimulerende rol) en

variatie aan bedrijvenlocaties en de

bedrijven (trekkende rol). Daarbij

vestigingscondities verder benutten;

kan de verduurzamingsopgave van de

naar schaal (bedrijventerreinen

bedrijven en de bedrijventerreinen

voor M-, L- en XL-bedrijven),

als impuls worden gebruikt.

naar modaliteit (aan weg, water,

- Bij herstructurering van

spoor, nabij stad en dorp), naar

bedrijventerreinen en bij nieuwe

milieucategorie en naar energievraag.

vestigingen van bedrijven de dak-

- Multimodaal ontsloten locaties

capaciteit voor zon ten volle benutten

reserveren voor bedrijven met een

(inclusief het bouwtechnisch

bijbehorend bereikbaarheidsprofiel.

mogelijk maken daarvan). Op die

Zo kunnen watergebonden bedrijven,

manier kan een flink deel van de 850

die vanwege de transformatie van

ha bestaand bedrijventerrein voor de

bedrijventerrein aan het water in de

productie van zonne-energie worden

stad Groningen worden uitgeplaatst,

ingezet. Op bedrijventerreinen

in de A7/N33-regio een plek krijgen.

waar de productieprocessen

- Heldere profilering van de

restwarmte opleveren (met name

bedrijventerreinen in de regio,

in de industrie-energiehubs!)

die aangeeft voor welke type,

onderzoeken of die kan worden

omvang en bereikbaarheidseisen

ingezet voor het oplossen van het

van bedrijven de bedrijfslocaties

warmtevraagstuk van de omliggende

geschikt zijn. Zo’n profilering vormt

wijken. Gezien de doorlooptijd en

een goed uitgangspunt voor een

kosten van netverzwaring voor de

regionaal bedrijventerreinenbeleid.

elektriciteitsvoorziening is contact

Op de kaart ‘profilering bestaande

met de netbeheerders in een vroeg

bedrijventerreinen’ is daar een eerste

stadium hierbij van groot belang.

voorzet voor gegeven. - Herstructurering van verouderde bedrijventerreinen op gang brengen

- Verkeershinder vanwege M- en Lbedrijfslocaties op lokale wegen in lint, stad en dorp beperken. Sommige

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

51

3.10 Herstructurering en herbestemming van (delen van) oude bedrijventerreinen biedt mogelijkheden voor bedrijven en voor de aanliggende stedelijke gebieden

1. weg/water 2. groot 3. regionaal 4. ja 5. 4 6. nee 1. water/spoor 2. groot 3. lokaal/regionaal 4. deels 5. 6 6. nee

1. water/spoor 2. mix 3. lokaal/regionaal 4. nee 5. 6. ja

Legenda 1. bereikbaarheid 2. kavels 3. oriëntatie 4. zichtlocatie 5. milieucategorie 6. nabij hoogspanningsnet

1. weg/water/spoor 2. mix 3. lokaal 4. nee 5. 3/4 6. nee

1. weg 2. middelgroot 3. regionaal 4. ja 5. 4 6. nee

1. spoor 2. mix 3. lokaal/regionaal 4. nee 5. 6. nee

1. weg/water/spoor 2. klein/middel 3. lokaal/regionaal 4. deels 5. 3/4 6. nee 1. weg/water/spoor 2. mix 3. lokaal/regionaal 4. deels 5. 4/6 6. ja

1. spoor/water 2. klein 3. lokaal 4. nee 5. 4/6 6. nee

1. water/spoor 2. mix 3. lokaal 4. nee 5. 3/4 6. ja

1. weg/water/spoor 2. mix 3. lokaal/regionaal 4. deels 5. 3/4 6. nee

1. weg/water 2. mix 3. regionaal 4. ja 5. 3/4 6. ja

3.11 Kaartbeeld profilering bestaande bedrijventerreinen op basis van de belangrijkste vestigingsfactoren

52

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

bedrijventerreinen veroorzaken door hun ligging t.o.v. lint, dorp of stad zwaar vrachtverkeer in de kern of door woonwijken; betere routing of een nieuwe aansluiting op het hoofdwegennet kan dan een oplossing zijn. - Regie voeren over de inpassing en inrichting van werklocaties. Bij herstructurering van bestaande Gr

bedrijventerreinen is er niet alleen

on

in g

en

gelegenheid om de bedrijven en het complex als geheel te verduurzamen; er liggen ook kansen om de omgevingskwaliteit (bijv. waterberging als landschappelijk element) te vergroten. En ook bij de inrichting van nieuwe werklocaties is er gelegenheid voor zorgvuldige inrichting en inpassing door bijv. in de beplanting en de wateroplossingen aansluiting met het omliggende landschap te zoeken.

3.12 Kaartbeeld met de bedrijventerreinen langs de diverse onderdelen van de multimodale corridor A7/N33 met een rijkgeschakeerd palet van vestigingscondities

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

53

De lf z i jl

Du

it s l

and

Legenda Industriebedrijf met >25 arbeidsplaatsen Overige bedrijven met >50 arbeidsplaatsen Bedrijventerreinen M Bedrijventerreinen L Bedrijventerreinen XL (Woon)bebouwing Industriehubs (indicatief) Windturbine Zonneparken bestaand en vergund Restwarmtebronnen (naar potentie) Stikstoffabriek NAM locatie Glastuinbouw Hoogspanningnetwerk Kanaal met havens Afslagen N33 / A7 Stations

54

Ruimtelijk-economisch perspectief A7/N33-regio

Uitdaging 4: De economie van de A7/N33-regio neemt een specifieke plek ten opzichte van de andere clusters voor grootschalige bedrijvigheid in de provincie en die positionering vraagt provinciale en regionale regie Op het schaalniveau van de provincie als

Ten aanzien van de grootschalige

geheel (en zelfs daarboven) is er sprake

vestigingen, die kavels vragen vanaf

van een viertal grote economische

3 ha, wordt in de marktanalyse

clusters, waar grootschalige bedrijven

geadviseerd dat voor de vestiging van

(die een bedrijfskavel vragen groter

dergelijke bedrijven gekozen moet

dan 5 ha) terecht kunnen: Eemshaven,

worden als uit nadere analyse blijkt

Delfzijl, Groningen-Zuid (ter Apel)

dat ze van meerwaarde zijn voor de

en de A7/N33-regio. Op basis van

economische structuur van de regio en

het (bereikbaarheids)profiel van

een inpasbaar water- en energiegebruik

deze locaties heeft de Verkenning

hebben. En ook dat ze aansluiten bij de

Ontwikkelzones Grootschalige Bedrijven

gestelde gemeentelijke en provinciale

Groningen (STEC, 2021) beschreven

ambities ten aanzien van structurele

dat de A7/N33-regio een aantrekkelijke

werkgelegenheid. Daarmee is het

vestigingsplaats is voor een breed

zaak dat de regio voorbereid is op de

scala aan grootschalige bedrijven

komst van dergelijke bedrijven en een

en dat de corridor een wezenlijke

filosofie heeft voor een aanpak van een

plus t.o.v. de andere zoekgebieden

dergelijke ruimtevraag.

biedt voor de segmenten logistiek en overige industrie. Deze conclusie is in overeenstemming met de Marktanalyse A7/N33-regio (BCI, 2021), die het scala aan grootschalige bedrijven dat het meest kansrijk is voor de regio aanscherpt met bedrijven in een vijftal sectoren (e-commerce en datacenters als invulling van het logistieke segment en agrofood, modulaire bouw en automotive/batterijen als nadere invulling van het industrie-segment).

3.13 Voor veel grotere bedrijven is een goede ligging aan de corridor en vrij van de kernen en linten een belangrijke vestigingsfactor, zoals in de zuidwesthoek van het knooppunt A7/N33

3. Ruimtelijke uitdagingen en principes

Ruimtelijk principe 4: op de grote schaal moeten landschappelijke kwaliteit, de verblijfskwaliteit en leefbaarheid in de kernen en de economische ontwikkeling in samenhang (en niet los van elkaar) worden ontwikkeld Bij een multimodale vervoerscorridor,

grootschalige ontwikkeling. Zo moet

op een in (inter)nationaal perspectief

grootschalige opwekking van zonne-

gezien aantrekkelijke plek als die van

energie de ontwikkeling van de

de A7/N33-regio hoort ook plek te

economie in de regio niet in de weg

zijn voor grootschalige economische

zitten. Goed per snelweg, spoor en/

ontwikkelingen. De regio beschikt

of water ontsloten locaties in de A7/