Raadsvoorstel 962415 definitief

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

12 september 2022

Opsteller:

Jannet de Vries

Zaak:

961119

Contactgegevens:

jannet.devries@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Adriaan Hoogendoorn Onderwerp:

Actualisering en prioritering lokaal programmaplan Hart voor Midden-Groningen NPG

1. Voorstel 1. De actualisatie en prioritering van het lokaal programmaplan NPG 'Hart voor MiddenGroningen' vast te stellen. 2. Het college op te dragen om het geactualiseerde programmaplan Hart voor MiddenGroningen in overleg met de raadswerkgroep vorm te geven en uit te voeren. 3. Het geactualiseerde programmaplan ter kennisgeving toe te sturen aan het bestuur van het NPG. ! Besluitvorming over het derde (en vierde) kwart van de middelen is niet zeker. In dit voorstel gaan we ervan uit dat het derde kwart van de NPG-middelen gegarandeerd beschikbaar komt voor uitvoering van de lokale programmaplannen. Op basis van de recente besluitvorming in het Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur van het NPG is dit op het moment van schrijven nog niet 100% zeker. We verwachten hier na de vergadering van het Algemeen Bestuur op 31 oktober 2022 definitieve zekerheid over te hebben. Dit voorstel wordt behandeld in de raadsvergadering van 1 december 2022. 2. Inleiding Het Nationaal Programma Groningen (NPG) is er om Groningers in het aardbevingsgebied een betere toekomst te bieden. Het programma wil hiervoor de Brede Welvaart vergroten. Brede Welvaart gaat naast groei van de economie over gezondheid, de tevredenheid van inwoners met hun leven, de omgeving waar ze wonen, de kwaliteit van natuur en milieu, opleidingsniveau en vertrouwen in politiek en bestuur.

Daarnaast wil het programma ook het imago van Groningen verbeteren. Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties is in 2020 een totaalplan gemaakt voor besteding van het NPG-geld in Midden-Groningen: het lokaal programmaplan 'Hart voor Midden-Groningen´. Hierbij is ervoor gekozen om uit te gaan van de uitdagingen die er liggen in Midden-Groningen en niet van het beschikbare geld. In het programmaplan staan meer projecten dan er uitgevoerd kunnen worden met financiering vanuit het Nationaal Programma Groningen.

Pagina:

2 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Daarom blijven we zoeken naar aanvullende middelen, maar moeten we ook steeds keuzes maken in welke volgorde we de projecten aanvragen en uitvoeren. Bij de vaststelling van het programmaplan door de gemeenteraad is toegezegd dat het plan regelmatig geactualiseerd wordt. De huidige regionale ontwikkelingen rond het Nationaal Programma Groningen en nieuwe ontwikkelingen binnen de geplande projecten geven aanleiding om het programmaplan nu te actualiseren en opnieuw te prioriteren. 3. Publiekssamenvatting Het Nationaal Programma Groningen biedt Midden-Groningen de kans om te investeren in onze jeugd, in mensen en plekken of gebieden, die dit het hardst nodig hebben. Hiervoor is in 2020 samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties het programmaplan ´Hart voor Midden-Groningen´ gemaakt. Inmiddels zijn er 21 projecten vanuit dit plan gestart. Naar aanleiding van regionale ontwikkelingen en veranderingen binnen de geplande projecten, is het programmaplan geactualiseerd en wordt een volgorde voor nieuw aan te vragen projecten voorgesteld. 4. Bevoegdheid van de Raad In 2020 is het lokaal programmaplan eerst gedeeld met de raad, vervolgens goedgekeurd door het bestuur van het NPG en daarna formeel vastgesteld door de raad.

Omdat deze actualisatie zich richt op verschuivingen binnen het eerder vastgestelde programmaplan en kader en doelstellingen niet wijzigen is het niet noodzakelijk om opnieuw deze uitgebreide route te volgen. In dit geval kan volstaan worden met vaststelling door de gemeenteraad, waarna het document ter kennisgeving gedeeld wordt met het NPG-bestuur. Vanwege het budgetrecht van uw raad, worden de individuele projecten, die nog aangevraagd moeten worden in het geactualiseerde programmaplan, na verdere uitwerking aan u voorgelegd voor kredietverstrekking. 5. Beoogd effect Het geactualiseerde programmaplan draagt bij aan: • Een structureel beter perspectief voor de inwoners van de gemeente Midden-Groningen, gebaseerd op het NPG-programmakader en het Strategisch Kader 'Hart voor MiddenGroningen'; • Verantwoording van de te maken keuzes voor de besteding van de NPG gelden; • Een integrale aanpak van de opgaves en projecten en het voorkomen van te veel versnippering. 6. Historische context Op 5 oktober 2018 is het startdocument Nationaal Programma Groningen bestuurlijk vastgesteld. Rond de zomer van 2019 (in Midden-Groningen op 11 juli 2019) hebben alle betrokken Raden en Staten ingestemd met de Bestuursovereenkomst en op 8 november 2019 heeft uw raad ingestemd met het programmakader van het Nationaal Programma Groningen.

In het najaar van 2019 heeft het bestuur besloten over de financiële opbouw van het NPG. Voor het NPG is een startkapitaal beschikbaar van €1,15 miljard voor een looptijd van tien

Pagina:

3 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

jaar. Midden-Groningen krijgt hiervan in ieder geval € 47,5 miljoen. Daarnaast is door het bestuur van het Nationaal Programma Groningen besloten dat de helft van dit bedrag (23,75 miljoen) beschikbaar komt na 2023, zodat er voor een langere periode projecten gepland kunnen worden. De rest van het geld wordt na een evaluatie verdeeld. Als dezelfde verdelingsmethode wordt gebruikt voor de verdeling ná de evaluatie, dan kan het totaalbedrag voor Midden-Groningen oplopen tot ca. €71 - € 95 miljoen. Ons college en de raadswerkgroep NPG hebben ervoor gekozen om eerst een strategisch kader op te stellen op basis van het NPG—programmakader, de beleidsuitgangspunten van Midden-Groningen en suggesties vanuit de samenleving en raadswerkgroep. Deze stap heeft gezorgd voor een gedragen besluit over de ambitie en doelen die voor Midden-Groningen belangrijk zijn. De gemeenteraad heeft op 19 december 2019 ingestemd met dit lokale programmakader. Het lokale programmakader is vervolgens uitgewerkt tot een programmaplan met een samenhangend geheel aan projecten. Hierbij is er bewust voor gekozen om te werken vanuit de opgaven en niet vanuit het beschikbare geld. Opgaven (“wat is het probleem”) zijn vertaald naar doelen (“wat willen we veranderen”) en projecten (“wat gaan we realiseren”). Dit heeft geleid tot een programmaplan met 45 projecten, waarvoor in totaal € 104.896.000 nodig zou zijn.

Daarbovenop heeft uw raad 5% over dit bedrag gereserveerd voor inwonersinitiatieven, waarmee het totaal benodigd budget € 110.140.800 bedraagt. Het lokaal programmaplan 'Hart voor MiddenGroningen' is op 28 januari 2021 vastgesteld door uw raad. Ook heeft u toen de eerste selectie van projecten vastgesteld. Inmiddels zijn 21 projecten uit dit plan aangevraagd bij en goedgekeurd door het bestuur van het Nationaal Programma Groningen en heeft uw raad krediet verstrekt voor deze projecten. De afgelopen periode is gebleken dat er vanuit het Nationaal Programma Groningen mogelijk ingezet gaat worden op een andere koers die gevolgen kan hebben voor de financiële verdeling. De gemeenteraad van Midden-Groningen heeft zijn zorgen hierover gedeeld met collega Raden en Staten in een bijeenkomst op 20 september 2022. Dit heeft geleid tot het aannemen van een motie in de gemeenteraad van Midden-Groningen. Hiermee wordt er aangedrongen op middelen voor uitvoering van de volledige lokale programmaplannen en democratische legitimatie van een eventuele koerswijziging. 7. Argumenten 7.1.1 Het programmaplan is dynamisch van aard, actualisatie is toegezegd. Het is altijd de bedoeling geweest om binnen het lokaal programma ruimte te geven aan evaluatie, aanpassingen en veranderingen binnen de projecten. Het is een dynamisch programmaplan.

Om deze reden zijn veel projecten gesplitst in twee of meer fasen: na evaluatie van iedere fase wordt besloten of en hoe het project voortgezet wordt. Maar: binnen de projecten moet op enige continuïteit gerekend kunnen worden en daarnaast zijn er zorgvuldige afwegingen en keuzes gemaakt bij de totstandkoming van het programmaplan. Deze kunnen en willen we niet zomaar overboord gooien. Daarom is afgesproken dat het niet de bedoeling is het programmaplan jaarlijks fundamenteel aan te passen, maar is wel toegezegd dat er met enige regelmaat een actualisatie van het plan aan u wordt voorgelegd. Daar geven we nu invulling aan.

Pagina:

4 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Het lokaal programmaplan wijzigt beleidsinhoudelijk niet door de nu voorgestelde actualisering. Na besluitvorming door uw raad, vervangt de actualisatie de projectenlijst die onderdeel uitmaakt van het lokaal programmaplan. 7.1.2 Financiële onzekerheid door regionale ontwikkelingen In het bestuurlijk akkoord over het Nationaal Programma Groningen is overeengekomen dat de trekkingsrechten van de gemeente Midden-Groningen in totaal maximaal € 95.000.000 kunnen bedragen over een periode van 10 jaar (2019-2029). Het gegarandeerde trekkingsrecht voor MiddenGroningen bedraagt € 71.250.000, namelijk € 47.500.00 trekkingsrecht tot en met 2023 (eerste fase) plus met 50% van dat bedrag vanaf 2023. Over de beschikbaarheid van het laatste deel van het trekkingsrecht van nog eens € 23.750.000, zijn nooit toezeggingen gedaan. In het financieel kader is afgesproken dat deze verdeling afhankelijk is van een evaluatie. Deze evaluatie is gepland voor 2023, maar het algemeen gedeelde beeld is, dat het dan te vroeg is om goede keuzes te kunnen maken. Het Algemeen Bestuur van het Nationaal Programma Groningen heeft daarom op 23 juni 2022 besloten: • De evaluatie in 2023 uit te stellen en om nu nog geen afspraken te maken voor de financiële bestemming vanaf 2023. • Middelen uit de eerste tranche (de eerste helft), ook na 2022 beschikbaar te houden voor de betreffende overheid.

• In het Dagelijks Bestuur van 14 juli 2022 is hieraan toegevoegd dat de huidige programma's mogen worden voortgezet tot maximaal de huidige trekkingsrechten die tot 2023 van toepassing zijn plus de in de aanvullende bestuursovereenkomst genoemde 50% van die trekkingsrechten waar gemeenten voor de periode vanaf 2023 op mogen rekenen (ook wel het 'derde kwart' genoemd). Het Algemeen Bestuur heeft dit besluit bekrachtigd op 31 oktober 2022. • In de volgende fase van Nationaal Programma Groningen in te zetten op een aantal grootschaliger projecten, ook wel baanbrekers genoemd. Hieruit blijkt dat het steeds minder zeker is of en wanneer het mogelijke vierde kwart van de middelen beschikbaar komt. Daarom is het voor ons van belang om de prioriteiten in ons programmaplan goed helder te hebben. Mocht het vierde kwart van de middelen niet beschikbaar komen, betekent dit dat de projecten die in bijgevoegde actualisering onder de kolom ‘lage prioriteit’ staan, niet uitgevoerd kunnen worden. Deze prioriteitstelling betekent nadrukkelijk niet dat we ervan uitgaan dat het vierde kwart van de middelen niet beschikbaar komt voor de gemeenten. Deze middelen zijn voor onze gemeente belangrijk om de doelen die we met het lokaal programmaplan nastreven, te behalen.

In navolging van de door uw raad aangenomen motie en in nauw overleg met de raadswerkgroep NPG, brengen wij continu in ambtelijke en bestuurlijke overleggen het belang van de lokale programmaplannen en de oorspronkelijke bedoeling van het NPG naar voren. Dit blijven wij doen. Daarnaast blijven we ook inzetten op andere financieringsbronnen om de projecten uit het lokaal programmaplan te realiseren. 7.1.3 Verplichtingen aangaan zonder financiële risico's te lopen

Pagina:

5 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Zoals hierboven toegelicht, kunnen we op dit moment alleen projecten aanvragen tot maximaal de helft van het trekkingsrecht: €47,5 miljoen. Hiervan is op dit moment al ruim €37 miljoen aangevraagd voor de lopende projecten. Om de geplande vervolgfases van gestarte projecten aan te vragen, is er nog €24,5 miljoen nodig. Het derde kwart van de middelen zou oorspronkelijk beschikbaar komen na een evaluatie in 2023. Omdat de evaluatie is uitgesteld, is op dit moment nog niet bekend wanneer het derde kwart van de middelen concreet beschikbaar komt voor nieuwe aanvragen. Daarom moeten we zorgvuldig plannen en prioriteren om verplichtingen aan te kunnen gaan binnen het nu beschikbare trekkingsrecht, zonder financiële risico’s te lopen. In regionale overleggen dringen wij er op aan om het derde kwart snel beschikbaar te stellen, zodat gestarte projecten niet vertragen. 7.2.1 Nieuwe projectaanvragen voorbereiden Op basis van het geactualiseerde programmaplan wordt voorgesteld de volgende drie nieuwe projectaanvragen voor te bereiden en in te dienen: • Versterken landschap en natuur • Bedrijvig & Leefbaar • Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement): vanwege het belang van dit project voor de gemeenteraad, is een aanvraag hiervoor in samenwerking met de raadswerkgroep al voorbereid en ingediend bij het NPG-bestuur.

De eerste twee projecten worden iets anders van opzet dan oorspronkelijk bedacht. Dit vraagt een goede voorbereiding, afstemming en personele inzet. We stellen voor om deze projecten in afstemming met de raadswerkgroep verder vorm te geven en in te dienen. 7.3.1 Het bestuur van het NPG hoeft niet formeel te besluiten over het geactualiseerde programmaplan Het bestuur van het NPG heeft al besloten over ons lokaal programmaplan. Het lokaal programmaplan wijzigt beleidsinhoudelijk niet door deze actualisering. Kaders en doelstellingen blijven ongewijzigd. Omdat de actualisatie alleen een verschuiving binnen de projectenlijst betreft, hoeft dit niet opnieuw vastgesteld te worden, maar volstaat het om de actualisatie ter kennisgeving toe te sturen.

8. Kanttekeningen en risico’s Prioritering overschrijdt het gegarandeerd beschikbare trekkingsrecht De nieuwe prioritering van het lokaal programmaplan leidt nu tot een totaalraming van € 71.783.300. Dat is ruim €500.000 meer dan het gegarandeerde trekkingsrecht van € 71,25 miljoen. Dit is gevolg van de keuze om de koppeling tussen doelen van de projecten en benodigde middelen centraal te stellen en niet de middelen leidend te laten zijn. We willen niet zonder onderbouwing snijden in projectramingen zonder dat dit echt noodzakelijk is. Uit de ervaring van de afgelopen twee jaar blijkt dat zich regelmatig kansen voordoen voor een andere wijze van financieren, zoals het verkrijgen van externe subsidies. Ook nu spelen er al kansrijke ontwikkelingen. Als dit concreter wordt, kunnen er middelen vrijvallen en is het ‘tekort’ dat er nu lijkt te zijn, niet meer relevant. Daarnaast worden er geen financiële risico’s genomen: er worden pas verplichtingen aangegaan nadat de financiële middelen beschikbaar zijn. Mochten zich geen nieuwe ontwikkelingen voordoen

Pagina:

6 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

en het tekort van €500.0000 blijven bestaan, wordt opnieuw een voorstel aan uw raad voorgelegd met een alternatief dekkingsvoorstel, een andere prioritering of als het echt niet anders kan: het schrappen van een project. Weinig financiële speelruimte Zoals hierboven benoemd, vullen we het gegarandeerd trekkingsrecht volledig met projecten. Dat betekent dat er, als het vierde kwart niet beschikbaar komt, er geen ruimte is voor het opvangen van kostenstijgingen of nieuwe prioriteiten. In het geactualiseerde programmaplan staat een aantal maatregelen beschreven waarmee we tegenvallers of verdere inflatie/ kostenstijging kunnen opvangen. Vooruitlopend op besluitvorming is de projectaanvraag voor het project Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement) ingediend. Vooruitlopend op de besluitvorming door uw raad over de actualisering van het programmaplan, is de projectaanvraag Versterken bewonersinitiatieven ingediend bij het NPG-bestuur. Dit hebben wij gedaan vanwege de lange besluitvormingstijd en in de wetenschap dat dit project prioriteit heeft voor uw raad. De aanvraag is afgestemd met de raadswerkgroep en na goedkeuring door het NPGbestuur wordt een voorstel voor verdere uitwerking en kredietverstrekking voorgelegd aan uw raad. De overige nieuw te starten projecten worden voorbereid en ingediend na besluitvorming over de actualisatie.

Besluitvorming over het derde (en vierde) kwart is niet zeker In deze actualisatie gaan we ervan uit dat het derde kwart van de NPG-middelen gegarandeerd beschikbaar komt voor uitvoering van de lokale programmaplannen. Op basis van de recente besluitvorming in het Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur van het NPG is dit op het moment van schrijven nog niet 100% zeker. We verwachten hier na de vergadering van het Algemeen Bestuur op 31 oktober 2022 meer zekerheid over te hebben. 9. Financiële paragraaf De actualisering van het lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’ heeft geen directe financiële consequenties. In paragraaf 7.1.2 staat een toelichting op de trekkingsrechten van Midden-Groningen beschreven. Hieruit blijkt ook de financiële onzekerheid rond het NPG. Met deze nieuwe actualisering en prioritering van het programmaplan voorkomen we dat we financiële risico’s nemen en worden er nooit meer projecten aangevraagd dan er trekkingsrecht beschikbaar is (kanttekening 8.1) Op basis van de actualisering van het programmaplan, worden vervolgfases van gestarte projecten aangevraagd en nieuwe projecten voorbereid. Hiervoor worden separate kredietvoorstellen voorgelegd aan uw raad. 10. Communicatie In aanvulling op de publiekssamenvatting van dit raadsvoorstel is extra toelichting nodig richting inwoners.

Na besluitvorming over de actualisering van het programmaplan wordt in een persbericht en via de nieuwsbrief NPG uitgebreid toegelicht waarom het programmaplan geactualiseerd is, welke projecten de komende periode voorbereid gaan worden en welke ruimte de lopende

Pagina:

7 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

projecten bieden voor inbreng vanuit inwoners. Daarnaast zien we in z’n algemeenheid dat het Nationaal Programma Groningen nog weinig bekend is onder inwoners. Nu de eerste projecten goed op stoom zijn en resultaten zichtbaar worden, kunnen we ook steeds meer communiceren. Dit doen we de komende periode door persoonlijke ervaringen van inwoners te delen die de impact en samenhang van het programma zichtbaar maken. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Omdat we met de actualisering van het programmaplan voortborduren op eerder genomen besluiten en input van inwoners in het kader van het lokaal programmaplan, is het niet voor de hand liggend om inwoners voorafgaand aan de besluitvorming hierover te bevragen. Om afgewogen keuzes te kunnen maken en input te kunnen leveren, moeten inwoners in dit geval over veel info en democratische vaardigheden beschikken. Tegenover deze stevige inspanning staat relatief weinig invloed gezien de eerdere besluiten die al vast liggen en de financiële ruimte die er (niet) is. Nieuw te starten projecten worden in samenspraak met direct belanghebbenden opgezet en uitgevoerd.

Concreet verwachten wij in 2023 in ieder geval de vervolgfase van deze projecten voor te bereiden en/of aan te vragen: • Verpauperde Panden • Tijd voor Toekomst • Toekomstbestendig cultureel erfgoed Voor het project Verbeteren Veiligheid is in het najaar de tweede fase aangevraagd. Ook is de projectaanvraag Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement) is ingediend. Als deze voorstellen goedgekeurd worden door het NPG-bestuur, wordt in 2023 een voorstel voor kredietverstrekking voor alle projecten voorgelegd aan uw raad. Daarnaast biedt het programmaplan volop ruimte voor samenwerking met de andere lokale programma’s, het thematisch programma van de provincie en de Toukomst projecten. Op een aantal gebieden is die samenwerking inmiddels heel concreet, voor nieuwe projecten zoeken we hierover het gesprek.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

A. Hoogendoorn Burgemeester

Bijlage:

H.J.W. Mulder Secretaris

1 2

Pagina:

8 van 8

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Actualisatie en prioritering lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’ (Oorspronkelijke) Eerste selectie lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’