Bijlage 2 Najaarsnota 2025 publicatie

Najaarsnota 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding & Samenvatting....................................................................... 3 1.1

2.

3. Bijlage:

Leeswijzer ............................................................................................3

Ontwikkelingen 2025 .............................................................................. 4 2.1

Dorpen en wijken...............................................................................4

2.2

Sociaal ..................................................................................................5

2.3

Bestuur en bedrijfsvoering ................................................................6

2.4

Ontwikkeling van het rekeningresultaat .........................................9

Nieuwe investeringen 2025 .................................................................. 10 Uitwerking septembercirculaire 2025................................................. 11

2

1.

Inleiding & Samenvatting

Voor u ligt de Najaarsnota over 2025 van de gemeente Midden-Groningen. De ontwikkelingen in het tweede en een deel van het derde kwartaal hebben we in deze Najaarsnota een plek gegeven. Na de Voorjaarsnota is dit de tweede tussentijdse prognose voor het jaarrekeningresultaat van 2025. De Najaarsnota richt zich alleen op het jaar 2025. Het meerjarenperspectief is hier niet in betrokken, omdat we dit verwerken in de begroting 2026-2029. Deze tussentijdse prognose laat een verwacht jaarrekeningresultaat zien van ruim € 3 miljoen. Dit is minder dan de prognose na de meicirculaire, waarbij we een jaarrekeningresultaat verwachtten van afgerond € 4 miljoen.

De belangrijkste reden is het terugdraaien van de incidentele dekking naar aanleiding van besluitvorming over bezuinigingsmaatregelen 2025, afvalstoffenheffing en OZB (zie ontwikkeling 13 op pagina 7). Momenteel zien we namelijk een positief saldo in 2025. Dit maakt dat incidentele dekking overbodig is voor een positief jaarrekeningresultaat. Voor het jaarrekeningresultaat van 2025 leidt dit tot een nadeel van afgerond € 2,4 miljoen, maar deze middelen blijven beschikbaar in de Algemene Reserve. Met andere woorden, we hoeven in 2025 niet eerst middelen uit reserves te onttrekken om deze daarna weer toe te voegen. De nadelige ontwikkelingen in deze Najaarsnota worden verzacht door diverse positieve ontwikkelingen, waarbij de actualisatie van de kapitaallasten leidt tot het grootste voordeel (€ 1,5 miljoen). Dit wordt vooral veroorzaakt doordat investeringen later worden gerealiseerd dan verwacht. Daarnaast is een belangrijke ontwikkeling dat het Rijk naar aanleiding van de Commissie-van Ark middelen vrijmaakt voor de compensatie van de stijgende jeugdzorgkosten in 2023 en 2024. Voor ons gaat dit om afgerond € 3,2 miljoen. Wij stellen voor deze middelen te storten in een reserve jeugd om, een deel, van de financiële risico’s op te kunnen vangen in de toekomst. Tot slot zijn de effecten septembercirculaire opgenomen in de Najaarsnota.

Het college stelt voor het surplus te storten in een reserve ‘Ambitieruimte raadsperiode 20262030’.

1.1 Leeswijzer Deze Najaarsnota bestaat uit drie hoofdstukken. Naast deze inleiding, zijn in hoofdstuk twee de ontwikkelingen in 2025 toegelicht. In hoofdstuk drie gaan we in op de nieuwe investeringen. In de bijlage is de uitwerking van de septembercirculaire opgenomen.

3

2.

Ontwikkelingen 2025

In dit hoofdstuk geven we een toelichting op de ontwikkelingen in 2025 sinds de Voorjaarsnota. In de onderstaande tabel is het vertrekpunt opgenomen. Dit vertrekpunt komt voort uit de Voorjaarsnota en de tussentijdse besluiten.

In paragraaf 3.1 tot en met 3.3 lichten we de ontwikkelingen van de programma’s Dorpen en wijken, Sociaal en Bestuur en bedrijfsvoering toe. De programma’s Fysieke Leefomgeving, Dienstverlening en Gevolgen gas- en zoutwinning en NPG worden niet toegelicht, omdat hier geen ontwikkelingen te melden zijn. In paragraaf 3.4 zijn de saldi van de ontwikkelingen per programma weergegeven die leiden tot de het verwachte rekeningresultaat van 2025.

2.1 Dorpen en wijken

1. Storting voorziening riolering We verwachten een hogere storting in de voorziening rioolheffing van € 724.000. Deze storting is het gevolg van vertraging in investeringen en de hiermee samenhangende btw-kosten. Wanneer de totale kosten lager uitvallen dan de inkomsten, dient dit verschil gestort te worden in de voorziening om te zorgen dat de realisatie budgetneutraal is. Wanneer de investeringen in de toekomst worden uitgevoerd, worden de kosten gedekt door een onttrekking uit de voorziening.

2. Nadeelcompensatie harmonisatie sport Tijdens de behandeling van de Voorjaarsnota op 10 juli jl. heeft uw raad een amendement en motie aangenomen met betrekking tot de harmonisatie van sportaccommodaties. In het amendement wordt verzocht een bestemmingsreserve in te stellen en hierin € 200.000 te storten. In de motie wordt het college verzocht de

4

nadelige effecten voor buitensportverenigingen met recht van opstal in beeld te brengen en met een voorstel voor nadeelcompensatie uit te werken. In deze Najaarsnota stellen we voor € 200.000 voor nadeelcompensatie te storten in de bestaande reserve harmonisatie sportaccommodaties en deze middelen te labelen voor de uitwerking van de nadeelcompensatie. De uitwerking wordt betrokken bij het voorstel omtrent de harmonisatie van buitensportverenigingen die op 27 november door uw raad wordt behandeld.

2.2 Sociaal

3. Huisvestingslasten BWRI/Midwerk In de primaire begroting 2025 was rekening gehouden met de verhuizing van BWRI/Midwerk naar het nieuwe gebouw eind 2025. Door vertraging zal de verhuizing in 2026 plaatsvinden en zijn er momenteel nog geen huisvestingslasten voor het nieuwe pand. Daarnaast is er nog een voordeel in de kosten voor het oude pand. Samen leidt dit tot een voordeel van € 200.000 in 2025.

4. Verhaalde salarissen We verwachten € 70.000 aan verhaalde salarissen te ontvangen in 2025. Het gaat om middelen die we ontvangen voor zieke medewerkers in dienst van BWRI.

5. Werkplekbegeleiding Dit betreft het bijstellen van de lasten binnen het werkbedrijf voor werkplekbegeleiding. Deze moeten in evenwicht zijn met de inkomsten en dit is momenteel niet het geval. Oftewel er zijn ten onrechte meer inkomsten begroot dan lasten. Door deze aanpassing is er sprake van een nadeel van € 134.000 in 2025.

5

6. Wijziging voorziening Oekraïne naar reserve In 2023 is de voorziening Oekraïne ingesteld. Deze voorziening was ingesteld voor het risico op personele verplichtingen voor vaste medewerkers wanneer de opvang zou stoppen. Momenteel neemt het risico af, omdat er personele verschuivingen hebben plaatsgevonden en een aantal vaste medewerkers een andere baan hebben gevonden. Ondanks dat het risico voor de personele kosten afneemt, zien we dat er voor de opvang van Oekraïners nog wel opgaven liggen die mogelijk financiële consequenties hebben. Daarom stellen we voor deze voorziening om te zetten naar een reserve en de middelen (€ 800.000) beschikbaar te houden.

7. Compensatie kosten jeugd 2023/2024 Zoals benoemd in de Voorjaarsnota 2025 was er nog geen uitwerking voor de compensatie van jeugdzorgkosten in 2023 en 2024 naar aanleiding van de Commissievan Ark. Op 8 september j.l. is uit een overleg tussen VNG en Rijk gebleken dat de afspraak wordt nagekomen om € 728 miljoen vrij te maken voor gemeenten. Deze compensatie is incidenteel en verwerkt in de septembercirculaire. We stellen voor een reserve jeugd in te stellen en hierin ons aandeel van € 3,2 miljoen te storten. Hierdoor kunnen we eventuele nadelen opvangen, wanneer de besparing als gevolg van maatregelen uit de hervormingsagenda lager uitvalt en de volumegroei hoger uitvalt dan de opgenomen 4,7%.

2.3 Bestuur en bedrijfsvoering

6

8. Septembercirculaire De septembercirculaire is dinsdag 16 september verschenen. De septembercirculaire bevat informatie over de ontwikkeling van de algemene uitkering op basis van de Miljoenennota 2025 van het Rijk. In de bijlage is de uitwerking van de septembercirculaire toegelicht. Aanvullend stellen we voor het vrij te besteden surplus voor 2025 uit de septembercirculaire te storten in een reserve ‘Ambitieruimte raadsperiode 2026 2030’. Deze reserve geeft de nieuwe gemeenteraad en het college in de periode 2026 – 2030 ruimte voor eigen ambities.

9. Actualisatie kapitaallasten In 2025 verwachten we een voordeel van ongeveer € 1,5 miljoen naar aanleiding van de actualisatie kapitaallasten. Dit komt vooral doordat we een aantal geplande investeringen later uitvoeren, waardoor de kosten in 2025 lager uitvallen. Daarnaast ontvangen we meer rente op het geld dat we tijdelijk bij het Rijk hebben staan (schatkistbankieren), omdat de rente is gestegen. Dit zijn incidentele voordelen.

10. Verrekening Algemene uitkering 2023 In de prognose van de Algemene Uitkering is rekening gehouden met de meicirculaire 2025. Door een verrekening van het jaar 2023 is er een incidenteel voordeel van € 554.000. Het aantal inwoners met een laag inkomen en het aantal inwoners met een laag opleidingsniveau is hoger vastgesteld dan verwacht.

11. Vrijval reserve Huis van Cultuur en Bestuur In de reserve Huis van Cultuur en Bestuur was een bedrag van € 395.000 gereserveerd voor de afwikkeling van een btw-claim. We zijn in het gelijk gesteld, waardoor de reservering van deze middelen niet meer noodzakelijk is en kunnen vrijvallen. Aangezien de reserve leeg is stellen we voor deze op te heffen.

12. Dividend Het dividend op de aandelen van Enexis en de BNG is hoger dan begroot. Dit leidt tot een voordeel van € 158.000.

13. Incidentele dekking begroting 2025 In de oorspronkelijke begroting voor 2025 rekenden we op een tekort van ongeveer € 7,8 miljoen. Om dat tekort op te vangen, werden verschillende bezuinigingen voorgesteld. Na besluitvorming zijn sommige bezuinigingen niet doorgegaan. Het tekort dat hiermee ontstond zou gedekt worden uit de Algemene Reserve en bestemmingsreserves. Nu blijkt dat er in 2025 toch een positief saldo ontstaat. Hierdoor is het inzetten van geld uit de reserves niet meer nodig.

7

We stellen daarom voor om de eerder geplande inzet van ongeveer € 2,4 miljoen uit de reserves terug te draaien. In de jaarrekening zal dit zichtbaar zijn als een nadeel (het saldo wordt lager), maar dat komt alleen doordat we dit geld niet meer inzetten. De middelen zelf blijven gewoon beschikbaar in de Algemene Reserve voor toekomstige jaren. Hieronder is een specificatie weergegeven.

14. OZB We verwachten € 367.000 minder inkomsten uit de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2025. Dit komt doordat een aantal objecten is verplaatst van de categorie nietwoningen naar woningen, omdat bijzondere woonvormen zoals sommige zorgwoningen onder de categorie woningen vallen. Daarnaast waren bij het vaststellen van de tarieven de gevolgen van lopende bezwaarschriften nog niet duidelijk, waardoor de waardevermindering van zonneparken – zoals genoemd in de jaarrekening 2024 – niet kon worden meegenomen. Ook is er sprake van een naijleffect van eerdere bezwaarschriften die nu nog doorwerken. Samen leiden deze ontwikkelingen tot een nadeel van € 367.000 in 2025.

15. WOZ bezwaarschriften In 2024 zijn er veel bezwaarschriften tegen de WOZ-waarde ingediend. Hierdoor is ook het aantal beroepen bij de rechtbank hoger uitgevallen. De afhandeling van deze beroepen loopt door in 2025 en wordt afgehandeld door een extern taxatiebureau. We verwachten dat dit leidt tot € 140.000 hogere kosten in 2025.

16. Ophoging budget accountant De aanstelling van de nieuwe accountant leidt tot hogere kosten dan begroot. Het gaat om € 43.000 in 2025.

8

2.4 Ontwikkeling van het rekeningresultaat Het saldo van de ontwikkelingen zijn in de onderstaande tabel per programma opgenomen.

Dit leidt tot het volgende verwachte rekeningresultaat voor 2025:

9

3.

Nieuwe investeringen 2025

In dit hoofdstuk gaan we kort in op twee wijzigingen in investeringen. Bij de slotwijziging zullen we de andere investeringskredieten bijstellen waar nodig.

Voorbereidingskrediet procesbegeleider Toekomstvisie Harkstede (€ 100.000) Op 26 juni heeft uw raad een amendement aangenomen om € 100.000 voor een procesbegeleider beschikbaar te stellen voor de Toekomstvisie Harkstede. In dit amendement is aangegeven dat dit beschikbare budget in een nog te vormen bestemmingsreserve gestort moet worden. Voor de Toekomstvisie Harkstede is een voorbereidingskrediet beschikbaar. Het voorstel is om € 100.000 toe te voegen aan het voorbereidingskrediet. Hieruit kunnen dan de kosten voor de procebegeleider gedekt worden.

Renovatie buitengevel Astronautenlaan 33 (€ 108.731) De gevel van het voormalige noodgebouw aan de Astronautenlaan 33 in Hoogezand moet vervangen worden. Dit is noodzakelijk om de woonunits geschikt te houden voor de opvang van Oekraïners. Voor deze investering krijgen we een bijdrage van het Rijk, waardoor hier geen kapitaallasten uit voortvloeien.

10

Bijlage:

Uitwerking septembercirculaire 2025

De septembercirculaire is dinsdag 16 september verschenen. De septembercirculaire bevat informatie over de ontwikkeling van de algemene uitkering op basis van de Miljoenennota 2025 van het Rijk. Onderstaand volgt de uitwerking van de septembercirculaire voor onze gemeente. Actualisatie financieel beeld In onderstaand overzicht hebben we de actualisatie van het financieel beeld op basis van de septembercirculaire opgenomen. Het vertrekpunt is het financiële beeld van de algemene uitkering zoals verwerkt na de meicirculaire 2024 en Najaarsnota 2025. In de Najaarsnota 2025 is € 554.000 opgenomen in verband met verrekening vorige dienstjaren.

De mutaties betreffen algemene mutaties en taakmutaties. Algemene mutaties zijn extra middelen die wij vrij kunnen besteden en die daarmee ons begrotingssaldo beïnvloeden. Deze middelen worden betrokken bij de behandeling van de Najaarsnota 2025 en de effecten voor 2026 tot en met 2029 zijn verwerkt in de begroting 2026. Voor taakmutaties geldt dat we extra geld ontvangen, maar het Rijk verwacht dat we daarvoor extra taken en/of werkzaamheden doen. De financiële middelen van de taakmutaties, vanaf € 100.000, verwerken we daarom budgettair neutraal in de begroting en hebben geen effect op het begrotingssaldo. Algemene mutaties

De septembercirculaire laat vanaf 2025 een positieve ontwikkeling zien van algemene mutaties. Voor 2025 is sprake van een incidentele positieve ontwikkeling door Hervormingsagenda Jeugd 2023-2024 (ter dekking van tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg), afrekening ruimte onder BCF-plafond 2025 en uitkering voorgaande dienstjaren (aanvullend op hetgeen reeds in de Najaarsnota 2025 is verwerkt). Hieronder volgt een nadere toelichting op de algemene mutaties.

11

Accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. Het accres geeft de jaarlijkse toe- of afname van het Gemeentefonds weer en bestaat uit een volume-deel (onder andere ontwikkeling bevolkingsgroei) en LPO-deel (ter compensatie van loon- en prijsstijging). In de Miljoenennota is het accres voor het jaar 2026 en verder geactualiseerd op basis van de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp (bruto binnenlands product) door het Centraal Planbureau (CPB) Macro Economische Verkenning (MEV) 2026. Dit leidt tot een negatieve bijstelling van het accres. Voor onze gemeente betekent dit een nadeel van € 0,3 miljoen in 2026 oplopend tot € 0,6 miljoen in 2029. Ontwikkeling uitkeringsbasis en uitkeringsfactor De algemene uitkering wordt verdeeld aan de hand van een groot aantal verdeelmaatstaven. Als gevolg van actualisatie van de verdeelmaatstaven van de algemene uitkering ontvangen we vanaf 2025 een hogere algemene uitkering. Voor onze gemeente is het voordeel in 2025 € 1,1 miljoen aflopend tot € 0,3 miljoen in 2029. De grootste mutaties komen voort uit ontwikkeling van het: •

Aantal huishoudens met laag inkomen

•

Aantal inwoners met loonkostensubsidie

•

Aantal inwoners met een migratieachtergrond.

Deze aantallen zijn hoger dan ingeschat bij de meicirculaire 2025. Btw-compensatiefonds Het BTW-Compensatiefonds (BCF) heeft een plafond. Dit plafond muteert jaarlijks met het accrespercentage. In 2025 bedraagt het BCF-plafond voor gemeenten € 5,1 miljard. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2025 € 428 miljoen. Voor onze gemeente is dit een bedrag van € 1,6 miljoen. We hebben rekening gehouden met een uitkering van € 0,9 miljoen. Per saldo een hogere bijdrage van € 694.000 in 2025.

12

Verrekening voorgaande dienstjaren Over voorgaande uitkeringsjaren ontvangen we per saldo nog een bedrag van € 271.000. De totale verrekeningen over 2023 en 2024 bedragen € 825.000. In de Najaarsnota 2025 is hiervan reeds € 554.000 verwerkt. Resteert € 271.000. De verrekeningen hebben betrekking op: •

Aanpassing van het aantal inwoners met een laag inkomen en het aantal inwoners met een laag opleidingsniveau 2023. Dit levert een incidenteel voordeel op voor 2023 van € 554.000. Dit is verwerkt in de Najaarsnota 2025.

•

De aanpassing van het aantal inwoners met een laag inkomen en het aantal inwoners met een laag opleidingsniveau in 2023 werkt ook door in de aantallen van 2024. Dit levert een incidenteel voordeel op voor 2024 van € 595.000.

•

Aanpassing uitkeringsfactor 2024 met 3 punten, ten opzichte van de decembercirculaire 2024, levert een incidenteel nadeel op over 2024 van € 324.000.

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2024 Naar aanleiding van de eerdere afspraken in het voorjaar met de VNG heeft het kabinet besloten tot compensatie van de incidentele tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg. Gemeenten ontvangen in totaal € 728 miljoen van het Rijk die ze kunnen inzetten ter ondersteuning van de transformatie van de Jeugdhulp conform de afspraken in de Hervormingsagenda. Het gaat dan om het versterken van de sociale basis en stevige lokale teams, met tevens aandacht voor het verbeteren van kind- en gezinsbescherming en de bredere integrale aanpak sociaal domein. Voor onze gemeente bedraagt de compensatie 2023-2024 in totaal € 3.164.000.

Taakmutaties

De taakmutaties zijn het gevolg van extra middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld voor een aantal taken. Deze taakmutaties worden op de volgende pagina toegelicht.

Vervroegde Tweede Kamer verkiezingen Het kabinet stelt eenmalig € 60 miljoen beschikbaar aan gemeenten voor de organisatie van de vervroegde Tweede Kamerverkiezing op 29 oktober. Het kabinet heeft hierover besloten na

13

overleg met de VNG. Deze vergoeding is aanvullend op de vergoeding die gemeenten jaarlijks via het gemeentefonds krijgen voor de uitvoering van hun wettelijke taken bij het organiseren van verkiezingen. Voor onze gemeente betekent dit een bedrag van € 204.000 voor 2025. Implementatie Participatiewet Het wetsvoorstel Participatiewet in Balans is een initiatief om de Participatiewet te vereenvoudigen en te verbeteren, met name door meer maatwerk, versoepeling van regels en een menselijkere aanpak. In totaal wordt er € 58,1 miljoen aan de algemene uitkering toegevoegd waarvan € 55,5 miljoen voor implementatie van deze wet € 2,6 miljoen ten behoeve van het verstrekken van de premie arbeidsinschakeling voor jongeren. Voor onze gemeente bedraagt de verhoging € 163.000 in 2025, € 66.000 in 2026 en € 10.000 in 2027. WSW Beschut In de periode 2025-2027 wordt in totaal ruim € 110 miljoen beschikbaar gesteld om de werking van loonkostensubsidie (LKS) bij beschut werk te verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat de loonwaardesystematiek die hier nu voor wordt gebruikt, veelal leidt tot een overschatting van de loonwaarde en daarmee tot een te lage vaststelling van de LKS. Deze maatregel vergt een wetswijziging die naar verwachting in 2028 in werking zal treden.

Tot het moment dat de wetswijziging is gerealiseerd worden de extra middelen toegevoegd aan de Rijksbijdrage beschut werk via de IU Participatie. Voor onze gemeente bedraagt de verhoging € 147.000 in 2025, € 158.000 in 2026 en € 168.000 in 2027. Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) De decentralisatie-uitkering CDOKE vervangt de SPUK CDOKE. In 2026 wordt een totaalbedrag van ruim € 666 miljoen beschikbaar gesteld aan gemeenten om uitvoering te kunnen geven aan hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Hiervan wordt € 30,5 miljoen in een volgende circulaire verdeeld op basis van een in overleg met de VNG nog vast te stellen verdeelsleutel. De middelen zijn ook beschikbaar voor de periode 2027 t/m 2030, maar de uitkeringsvorm na 2026 is nog niet bepaald. Voor onze gemeente is dit € 2.052.000 in 2026.

14