Bijlage 02. Programmaplan NPGMG met arceringen

De uitkomsten van deze gesprekken zijn meegenomen in de uitwerking van handelingsplannen.

| 19

4. Lang en gelukkig leven waar je  ligt (gebouwde leefomgeving) 4.1. Inleiding “Midden-Groningen streeft naar een lang, gezond en gelukkig leven in een aantrekkelijke sociale-, leef- en woonomgeving, nu en in de toekomst. Deze ambitie richt zich op de nu aanwezige mensen ”. “Het realiseren van wervende woonmilieus” (uit de ambitie Open je  voor Midden-Groningen) is, in verband met de logische samenhang met de gebouwde leefomgeving, hier opgenomen in een project (Hoogezand-Noord) en geraamd. Een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving heeft wat ons betreft de volgende kenmerken: de woningen zijn duurzaam (voldoen aan de laatste bouweisen; goed geïsoleerd en bij voorkeur nul-opde-meter). Het effect is een lagere uitstoot van fijnstof, stikstof en CO2. Daarnaast is ook de openbare ruimte goed ingericht. Dat betekent in onze visie met veel groen en plekken om te ontmoeten en te bewegen. In de stedelijke gebieden komt meer ruimte voor water . Zowel water als groen dragen bij aan het verminderen van de hittestress. Groen helpt ook tegen geluidsoverlast en vangt stikstof (en ook andere verontreiniging) af. Stedelijke water geeft minder piekbelasting in riolen en waterzuivering waardoor minder overstorten plaatsvinden en minder berging noodzakelijk is. Midden-Groningen is bij alle projecten steeds op zoek naar mogelijkheden om binnen de “rode grenzen” te herstructureren en te bouwen.

Zo voorkomen we aantasting van het landschap en laten we ruimte voor biodiversiteit. Bij de “stoffering” van geherstructureerde of nieuwe wijken zullen we steeds letten op de variëteit in groen en de mogelijkheden om met minimaal onderhoud (minder maaien) een aantrekkelijk beeld te creëren. Delen van de grotere kernen en dorpen in Midden-Groningen zijn niet “up-to-date”. In de centra vallen “gaten” omdat winkels verdwijnen en hier en daar staan ook andere voorzieningen onder druk. De openbare ruimte is op meerdere plekken sleets. Midden-Groningen wil de dorpen ondersteunen bij het maken of actualiseren van dorpsplannen en een bedrag reserveren voor niet -rendabele, maar noodzakelijke verbeteringen. De gemeente gaat aan de slag met de problematiek van de verpauperde panden en wil het aantal in 10 jaar halveren. We houden daarbij alle opties open ( te starten met handhaving) en reserveren geld om een oplossing te bieden voor de problemen. Samen met de woningbouwcorporaties pakken wij de herstructurering van een aantal wijken op. Deze herstructu rering beperkt zich niet tot de aanpak van huurwoningen, ook de goedkope particuliere woningvoorraad, waaronder het ‘gespikkeld bezit 13’ wordt meegenomen. Vanuit nationaal programma zullen middelen worden ingezet om te verduurzamen en verbeteren.

Daarnaast wil de gemeente NPGgeld investeren in de openbare ruimte (toegankelijkheid, groen, klimaatbe stendig, uitnodigend tot bewegen en ontmoeten). Ook wil de gemeente NPG-geld gebruiken om de kwaliteit van de historische lintbebouwingen te versterken. Tenslotte ontwikkelt de gemeente nieuwe wervende woonmilieus; waarbij de onrendabele top met NPG-geld wordt afgedekt. Midden-Groningen heeft een voorzichtige inventarisatie gemaak t van het gemeentelijk aandeel in herstructureringsopgaven. De lijst omvat zeker 28 te onderscheiden opgaven en een gemeentelijk investeringsaandeel van meer dan 100 miljoen (naast de enorme bedragen die woningbouwcorpo-

13

Er is sprake van gespikkeld bezit op het moment dat een woningbouwcorporatie in een woonblok een deel van de woningen heeft verkocht. Hierdoor is er geen aansluitend bezit meer voor de woningbouwcorporatie.

| 20

raties investeren). Zo’n lijst is niet binnen 10 jaar op te lossen. Midden-Groningen maakt een lange termijnplanning en zal in het kader van o.a. de verstedelijkings strategie voor de regio GroningenAssen ook bij het Rijk aankloppen. In het kader van het nationaal programma heeft Midden-Groningen nu speerpunten en projecten geselecteerd waarvan een groot hefboomeffect wordt verwacht. Het gaat om het verbeteren van wijken, buurten en dorpen. Deels gaat het om voorgenomen gebiedsgerichte aanpakken met een aanzienlijke onrendabele top die met NPG-geld aan een goede start worden geholpen. In die gebieden gaat het om een integrale en samenhangende aanpak: woningverbetering, verbetering openbare ruimte, verminderen van de verwevenheid van bedrij fs- en woonfuncties, het oplossen van verpauperde panden/situaties en het ontwikkelen van aantrekkelijke nieuwe woonmilieus. Het gaat niet alleen om fysieke maatregelen. Er is ook aandacht voor sociale thema’s. De inzet op de bijvoorbeeld “extra talenttijd”, het aanpakken van de schuldenproblematiek of veiligheid zal zeker in deze herstructureringsgebieden integraal worden opgepakt. Op gebiedsniveau zijn er dus heel veel haakjes naar de andere ambities. Hier ontstaat de echte meerwaarde van een programmaplan.

4.2. Concreet De volgende projecten worden in het kader van het nationaal programma opgevoerd: 1. Het maken of actualiseren van dorpsplannen en het realiseren van die plannen Bewoners van de dorpen gaan zelf aan de slag met het maken van de plannen. Ze kunnen daar ondersteuning bij krijgen van de gemeente. Deze ondersteuning wordt uit NPG-geld gefinancierd. Dorpsplannen gaan over de gebouwde omgeving, de openbare ruimte, de voorzieningen, de bereik baarheid, duurzaamheid, de veiligheid en de sociale vraagstukken. Uit de dorpsplannen komen verbeterplannen. Knelpunten die de realisatie van een dorpsplan in de weg staan, wil de gemeente kunnen oplossen met NPG-geld. Het kan gaan om nieuwe invullingen van braakliggende terreinen, verpauperde of leegstaande panden, passende woonruimte voor senioren/starters en de herinrichting van de openbare ruimte (onrendabele toppen). Daarnaast kan het bijvoorbeeld ook gaan om (toegan kelijkheid van) voorzieningen, bereikbaarheid, duurzaamheid, onderwijs, armoede, laaggeletterdheid, recreatie, duurzaamheid, overlast bedrijvigheid. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Dorpsplannen maken en realiseren

1

Aanvraag NPG-budget

7.500.000

2

Mogelijke cofinanciering

Vereniging Groninger Dorpen, Regiodeal Oost-Groningen

3

Generaties

Alle

4

Doelgroepen

Alle

5

Dorpen/wijken

Alle

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere In principe alle ambities en alle beleidsterreinen ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

9

Trekkend team gemeente Omgevingskwaliteit/IBOR/EPO/RO

m.n. Woonvisie

| 21

10

Druk op gemeentelijke Hoog organisatie

11

Trekkend partner

Eventueel Vereniging Groninger Dorpen

12

Verwachte looptijd

5 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Organisatie/vertegenwoordiging als legitieme vertegenwoordiging van dorps /wijkbewoners Actuele dorps- of wijk plannen voor alle dorpen en wijken voor 2026 Binnen twee jaar is transformatie centrum Muntendam gestart (schop in de grond). Binnen 3 jaar hebben 8 dorpen met een versterkingsopgave door het dorp vastgestelde prioriteiten op het gebied van leefbaarheid, sociaal en wonen. Binnen 10 jaar zijn daarvan alle goedkeurde prioriteiten gerealiseerd. Binnen 5 jaar hebben 16 dorpen zonder versterkingsopgave door het dorp vastgestelde prioriteiten op het gebied van leefbaarheid. Binnen 10 jaar zijn 75% van alle goedgekeurde prioriteiten gerealiseerd. Braakliggende terreinen hebben binnen 5 jaar een nieuwe passende invulling. Doel is om de tevredenheid over de woning en de leefomgeving te verbeteren. Doel is om tot duurzame plannen te komen en die te realiseren. De gemeente streeft naar een betere leefbaarheid (tevredenheid met woning en leefomgeving , meer bewegen en ontmoeten. De gemeente zal stimuleren dat groen en ruimte voor water in de plannen worden opgenomen. De mogelijkheden om (bijvoorbeeld leeftijdsbestendig) te bouwen in het centrum voorkomt dat onnodig inbreuk wordt gedaan op het landelijk gebied en de biodiversiteit. De gemeente streeft naar duurzame beplanting bij herinrichting. Nieuw groen zal gericht zijn op biodiversiteit.

2. Herstructureren Hoogezand Noord Herstructureren van wijken en buurten gaat over meer dan grootschalige renovatie, sloop - en vervangende nieuwbouw van huurwoningen of de aanpak van verpauperde panden. Midden -Groningen wil met herstructurering werken aan goede wijken met toekomstbestendi ge en duurzame huur- en koopwoningen, goede (toegankelijke) voorzieningen en een groene, gezonde openbare ruimte die uitnodigt tot contact en bewegen. De openbare ruimte moet ook een bijdrage leveren aan vermindering van hittestress en wateroverlast. Waar mogelijk wil Midden -Groningen wervende nieuwe woonmilieus toevoegen die de maatschappelijke draagkracht van de wijk, maar ook die van de hele gemeente, vergroten. Bovenal wil Midden-Groningen ook de sociale infrastructuur en de leefbaarheid versterken. Dat kan door projecten uit de andere am bities te integreren in een gebiedsgerichte aanpak. Herstructurering biedt mooie kansen voor bijvoorbeeld veiligheid, jongerenwerk, werken aan schulden of aan het bestrijden van laaggeletterdheid . De verbetering van woningen is in eerste instantie een opga ve voor de eigenaren; woningcorporaties, particuliere verhuurders en eigenaar-bewoners. De woningcorporaties pakken die verant woordelijkheid op voor hun bezit.

De gemeente wil hierbij aanhaken en NPG-geld inzetten voor vernieuwing en verduurzaming van de woonomgeving en het oplossen van knelpunten met betrekking tot leefbaarheid en particuliere woningverbetering. De gemeente Midden-Groningen heeft meerdere herstructureringsopgaven, maar zet NPG -geld in voor de herstructurering en transformatie van Hoogezand Noord: dit is een groot gebied waar de woningbouwcorporaties van plan zijn hun bezit te vernieuwen. De verwachting op basis van de eerste plannen is dat de gemeente voor fase 1 dekking moet zoeken voor: 1.

Mogelijk investeringsvolume grondexploitatie 14 miljoen;

2.

Verwachte sociaaleconomische opgaven 5 miljoen.

| 22

De gemeente investeert in de openbare ruimte, in een oplossing rond rotte kiezen en bedrijventerreinen en in de versterking van de sociale structuur en de sociaaleconomische positie van bewoners. Concreet betekent dit het oplossen van ongewenste verweven heid van wonen en bedrijvigheid, het aanpakken van verpauperde panden, een klimaatbestendige en aantrekkelijke openbare ruimte en de realisatie van een wervend woonmilieu langs het Winschoterdiep. De sociaaleconomische maatregelen die zijn voorzien in de plannen voor Hoogezand-Noord en hebben voor een deel betrekking op de andere ambities (veiligheid/ondermijning, schuldenproblematiek etc.) en voor een deel zijn ze uniek voor deze herstructurering (werkzaamheden passend bij het opbouwen van een wijk). Een deel van de dekking voor deze eerste fase van Hoogezand Noord wordt nu ondergebracht in dit projectvoorstel (namelijk 13 miljoen). Een deel zal moeten worden gevonden in de projecten “verpau perde panden”, herstructurering bedrijventerreinen, veiligheid en in de ambitie sociaal. Daarnaast zullen aanvullend andere fondsen moeten worden gew orven. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Herstructureren Hoogezand Noord

1

Aanvraag NPG-budget

€13.000.000

2

Mogelijke cofinanciering

Woningbouwcorporaties ca. 73.000.000

3

Generaties

Alle

4

Doelgroepen

Alle

5

Dorpen/wijken

Stedelijke woonomgeving

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere In principe alle ambities en alle beleidsterreinen ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

m.n. Woonvisie

9

Trekkend team

Omgevingskwaliteit/IBOR/EPO/RO

10

Druk op gemeentelijke Hoog organisatie

11

Trekkend partner

Woningbouwcorporaties

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3.

4. 5. 6. 7. 8.

Minimaal een halvering van het aantal/aandeel “verouderde” woningen. De leefbaarheidsscore (BZK) gaat naar ruim-voldoende. Hoogezand Noord scoort na 10 jaar voldoende op. 3.1. De onderhoudssituatie van het openbaar gebied 3.2. De veiligheidsscore. Kwetsbare mensen zijn binnen 10 jaar fatsoenlijk gehuisvest. Binnen 10 jaar voldoet alle kamerverhuur aan alle voorschriften. Straatmeubilair en activiteitenplekken sluiten -binnen 10 jaar- aan bij de bevolkingssamenstelling. Binnen 10 jaar is het aardgasverbruik van woningen met 50% afgenomen (Duurzaamheidsvisie). Hoogezand Noord voldoet binnen 10 jaar aan het VN-verdrag handicap. Herstructurering voorkomt dat onnodig gebouwd gaat worden in het buitengebied. De gemeente streeft naar een duurzame opbouw en inrichting van het gebied. De woningen worden op niveau gebracht door de woningbouwcorporaties als het gaat om isolatie en energieverbruik. Hierdoor verminderen CO2 , fijnstof en stikstof uitstoot. Daarnaast wordt veel groen en water in het plan opgenomen tegen hittestress, geluidsoverlast, luchtvervuiling en wateroverlast. De gemeente kiest hier voor duurzame beplanting.

| 23

3. Duurzaam particulier bezit Midden-Groningen kent veel goedkoop particulier bezit dat niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd. Een deel van de eigenaren beschikt over onvoldoende middelen om hun huis op te knappen en te verduurzamen. De gemeente wil daar met NPG -geld een impuls aan geven en dient het experiment Spoorstraat-Kieldiep in bij het nationaal programma. Bij succes wordt dit uitgerold naar andere wijken (zoals Hoogezand-Noord en Gorecht-West). 1.

Spoorstraat-Kieldiep: Deze buurt telt ongeveer 120 woningen in particulier bezit. Veel woningen verkeren in een slechte staat en veel eigenaren zijn niet kredietwaardig. De gem eente kan niet direct ingrijpen, maar gaat het volgende experiment uitvoeren. De gemeente koopt één woning, ontwikkelt daarvoor samen met bewoners en deskundigen verbeterpakketten die in alle woningen kunnen worden aangebracht. Die verbeterpakketten worden getest in de aangekochte woning en inwoners kunnen daar inspiratie opdoen voor hun eigen huis. De gemeente biedt pakketten die inwoners zelf kunnen toepassen in hun woning. De gemeente zorgt voor begeleiding en eventueel opleiding van de bewoners, zodat ze zelf aan de slag kunnen. Bewoners kunnen goedkoop lenen voor de pakketten. Dit project kan binnen afzienbare tijd verder worden uitgewerkt en aangevraagd. Nadat de woningen zijn opgeknapt zal de gemeente samen met de bewoners een plan voor vernieuwing van de openbare ruimte ontwikkelen en uitvoeren.

2.

Afronding Gorecht-West. Hier voert Lefier een forse herstructureringsoperatie uit. Er zijn tot n u toe geen oplossingen voor verbetering en verduurzaming van goedkoop particulier bezit. Voor woningeigenaren wil de gemeente met NPG-geld, in aanvulling op de bestaande regelingen, verbeterpakketten aanbieden en begeleiden bij het realiseren van die pakk etten. Dit plan wordt later ingediend; afhankelijk van het succes van Spoorstraat -Kieldiep.

nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Duurzaam particulier bezit

1

Aanvraag NPG-budget

€ 1.000.000 (woningverbetering Spoorstraat-Kieldiep € 1.000.000 (openbare ruimte Spoorstraat Kieldiep) € 500.000 (woningverbetering Gorecht-West)

2

Mogelijke cofinanciering

Duurzaamheidsfondsen

3

Generaties

Alle

4

Doelgroepen

Particulier woningbezitters uit de lagere inkomenscategorieën met een eigen woning

5

Dorpen/wijken

Experimenteerruimte nodig in stedelijke woonomgeving, bij gebleken succes uitrol over de gemeente

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere In principe duurzaamheid, leefbaarheid, maar ook combinatie met aanpak armoede en ambities/projecten schuldenproblematiek

8

Gemeentelijk beleid

m.n. Woonvisie

9

Trekkend team

Omgevingskwaliteit/RO/EPO

10

Druk op gemeentelijke Hoog organisatie

11

Trekkend partner

Nader te bepalen

12

Verwachte looptijd

10 jaar

| 24

13

Beoogde resultaten

1. 2.

Binnen 10 jaar halvering van “verouderde” woningvoorraad in de genoemde gebieden De woningen worden vooral door de eigenaren op niveau gebracht als het gaat om isolatie en energieverbruik. Hierdoor verminderen CO2, fijnstof en stikstof uitstoot. Daarnaast wordt groen en water in het plan opgenomen tegen hittestress, geluidsoverlast, luchtvervuiling en wateroverlast. De gemeente kiest hier voor duurzame beplanting.

4. Aanpak verpauperde panden Midden-Groningen wil met NPG-geld een brede aanpak ontwikkelen om verpauperde panden op te lossen: van ondersteunen van welwillende, kwetsbare pandeigenaren tot handhaving bij gevaarlijke en ongewenste situaties. Wij hebben ervaring met de menukaart RWLP Oost-Groningen en hebben gemerkt dat het vaak niet mogelijk is om een sluitende businesscase te ontwikkelen. Wij willen NPG middelen inzetten om wel tot oplossingen en een sluitende businesscase te komen voor verpauperd bezit. Hiermee verbeteren wij niet alleen het aanzicht, maar pakken wij ook maatschappelijke problemen (slechte huisvesting) en overlast-gevende situaties aan. 1.

De gemeente investeert in controle en handhaving; daartoe zullen eerst de regels worden aangescherpt (zie thema Veiligheid).

2.

Daarnaast gaat de gemeente actief op zoek naar de eigenaren van “slechtere” panden en helpt zo nodig de eigenaren bij het maken van een verbeterplan (incl. verduurzaming) , maakt afspraken over de realisatie en biedt ondersteuning bij de aanvraag van eventuele subsidies en via maatwerkleningen 14.

3.

De gemeente maakt afspraken over het neerzetten van projecten die kwaliteit toevoegen aan de gebouwde omgeving. De gemeente ontwikkelt een certificaat voor pandeigenaren en project ontwikkelaars die voldoen aan gemeentelijke kwaliteitseisen (zoals verhuurvorm, contractvorm, kwaliteit van het pand, duurzaamheid, kwaliteit van de woningen etc.) en het voldo en aan plaatselijke en landelijke regelgeving (in brede zin). Ondernemers/pandeige naren met een dergelijk certificaat kunnen rekenen op een vlotte samenwerking met de gemeente.

4.

Indien plannen van eigenaren niet tot stand komen of bijdragen aan de door de gemeente beoogde kwaliteit, kan de gemeente overwegen om panden te kopen en te her -ontwikkelen. De gemeente reserveert NPG-geld voor de aankoop en verbetering van een pand ( of situatie).

5.

Midden-Groningen wil met NPG-gelden een impuls geven door een loket duurzaam verbouwen te openen. Hier kunnen eigenaren terecht om oplossingen te toetsen of te ontwikkelen.

Bijvoorbeeld het Stadshart van Hoogezand kent een aantal panden die het aanzicht negatief beïnvloeden; het zijn blokkades bij het verbeteren van het Stadshart. De gemeente wil ruimte om voor deze panden tot oplossingen te komen. Ook in Hoogezand Noord staan meerdere verpauperde panden die met behulp van dit projectbudget aangepakt gaan worden. Hiervoor vraagt de gemeente NPG-budget aan.

14

Zie SVn

| 25

nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Verpauperde panden

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 6.000.000

2

Mogelijke cofinanciering

Eigenaren

3

Generaties

Niet van toepassing

4

Doelgroepen

Bewoners die overlast ondervinden van verpauperde panden

5

Dorpen/wijken

Grotendeels stedelijke woonomgeving, maar ook dorpen

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Imago, aanzien, duurzaamheid, leefbaarheid, wervende woonmilieus ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

m.n. Woonvisie

9

Trekkend team

Omgevingskwaliteit/RO/EPO

10

Druk op gemeentelijke Hoog organisatie

11

Trekkend partner

Verschillend per pand

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2.

Het aantal verpauperde panden is binnen 10 jaar minimaal gehalveerd (van 132 naar 66). Doel is mede om het energiegebruik van de verpauperde panden aan te pakken (sloop of renovatie). Hiermee verminderen uitstoot van stikstof, CO2 en fijnstof

5. Bedrijf en leefbaarheid Mede op basis van het gemeentelijke programma Bedrijvig en Leefbaar zet dit programmaplan in op vier onderwerpen: 1.

Het oplossen van (niet-bedrijf-gebonden) woningen binnen milieuzones;

2.

Het herstructureren van bedrijventerreinen;

3.

Het ontwikkelen van ruimte voor (nieuwe) bedrijven in de A7 -zone;

4.

Het verminderen van de overlast van bedrijven voor omwonenden .

De eerste drie onderwerpen komen terug onder hoofdstuk 7 “voor werk” omdat het daar vooral gaat over de kansen voor bedrijven. Hier gaat het om het verbeteren van de leefbaarheid door de overlast van bedrijven te verminderen. De gemeente wil de leefbaarheid van wijken, buurten en dorpen verbeteren door waar mogelijk de zones tussen bedrijven en woningen te verbeteren. Dit budget wordt toegevoegd aan het budget voor het aanpakken van kansen en knelpunten uit de dorpsplannen en wordt ook ingezet voor Hoogezand Noord.

| 26

nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Verminderen overlast bedrijven

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 1.000.000

2

Mogelijke cofinanciering

-

3

Generaties

Alle generaties in betrokken locaties

4

Doelgroepen

Bewoners die overlast ondervinden van industrie

5

Dorpen/wijken

Wijk/dorp in stedelijke omgeving

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Imago, aanzien, duurzaamheid, leefbaarheid, gezondheid, milieu ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

m.n. Woonvisie

9

Trekkend team

Omgevingskwaliteit/RO/EPO

10

Druk op gemeentelijke Hoog organisatie

11

Trekkend partner

-

12

Verwachte looptijd

2 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2.

De leefbaarheidsscore gaat naar een ruim voldoende Doel van dit project is om het aantal banen te laten stijgen doordat bedrijven meer ruimte krijgen (nieuwe vestiging of uitbreiding). Dit kan bijdragen aan nieuwe banen en een beter gemiddeld besteedbaar inkomen binnen de gemeente. Het gaat echter primair om de leefbaarheid (tevredenheid met de leefomgeving en ervaren gezondheid). Belangrijk doel is dat de stress door geluids- stank- en trillingsoverlast aanzienlijk afneemt.

| 27

4.3. Investeringen Lang en gelukkig leven waar je  ligt (gebouwde omgeving) Voor deze ambitie kan voor €30 miljoen aan NPG-aanvragen worden ingediend. Hiervan kan een deel op kortere termijn worden aangevraagd. Een ander deel zal eerst verder moeten worden uitgewerkt. Deze keuze wordt in een separaat document uitgewerkt. nr

Ambities Speerpunten Doelen

Projecten

Kwaliteit en toegankelijkheid van de woon- en leefomgeving Vraag en aanbod woningmarkt beter op elkaar aansluiten Realiseren wervende woonmilieus Bedrijvig en leefbaar 1.13 Verbindingszones verbeteren Dorpsplannen met een plus 1.14 Dorpsplannen ontwikkelen Dorpsplannen (aanpakken kansen en knelpunten) Herstructurering Wervende woonmilieus Aanpak verpauperde panden 1.15 1.16 Herstructurering Hoogezand Noord 1.17 Aanpak particulier bezit Spoorstraat/Kieldiep 1.18 Aanpak openbare ruimte Spoorstraat-Kieldiep 1.19 Aanpak particulier bezit Gorecht-West Sub-totaal Lang en gelukkig leven (gebouwde omgeving)

Totaal mogelijke NPG aanvragen

€ 1.000.000 € € 500.000 € 7.000.000 € € € 6.000.000 € 13.000.000 € 1.000.000 € 1.000.000 € 500.000 € 30.000.000

4.4. Verantwoording Wij hebben met meerdere partijen gesproken over de ambities en opgaven voor de woon - en leefomgeving. De woningcorporaties Groninger Huis en Lefier zijn belangrijke gesprekspartners voor de herstructureringsopgave in buurten, wijken en dorpen. Met de Hanzehogeschool Gron ingen en het hieraan verbonden lectoraat ‘Leefomgeving in transitie’ hebben wij gesproken over vernieuwende aanpakken voor de leefomgeving met specifieke aandacht voor openbare orde en veiligheid. In de regio Oost-Groningen, waarin wij met het grondgebied van de voormalige gemeente Menterwolde participeren, is ervaring met de aanpak van zorgelijk onderhoud en verpaupering. Alle projecten die in dit hoofdstuk genoemd worden, ontwikkelt de gemeente samen met de bewoners, belanghebbenden en partners. Voor een aantal projecten is de samenwerking al gestart.

| 28

5. Open je  voor Midden-Groningen 5.1. Inleiding “We willen Midden-Groningen niet alleen aantrekkelijk houden voor mensen die er nu wonen en werken, maar willen ook aantrekkelijk zijn voor mensen van buiten de g emeente. Als plek om plezierig te wonen, werken en recreëren. Het landschap speelt hier een belangrijke rol in. Het landschap is onderdeel van de Groninger identiteit en een belangrijke kwaliteit voor het toerisme”. MiddenGroningen versterkt de intrinsieke waarde van onze natuurgebieden en wil met de projecten de ecosysteemkwaliteit verbeteren. Eerder hebben we al belangrijke verbeteringen doorgevoerd in de ecosysteemkwaliteit van Roegwold. Daarnaast hebben we Schildmeer, Roegwold en Zuidlaar dermeer verbonden in de ecologische hoofdstructuur (zelfs de A7 wordt gepasseerd). Deze ingrepen hebben een positief effect gehad op onder andere de biodiversiteit en het habitat van bedreigde diersoorten ; de bever is teruggekeerd en er zijn echte vogelgebieden ontstaan. We willen deze lijn doortrekken. De genoemde mogelijkheden voor recreatie en toerisme zijn vooral gericht op het bijbrengen van de liefde voor de natuur (kinderen/jongeren) en de natuurbeleving (natuurliefhebbers; bijv. vogelaars met een passie voor de bijzondere “wetlands” van Groeningen ). Om de natuur te kunnen verbeteren zullen we ook samenwerken met de landbouw.

De stikstofdepositie in de nabijheid van natuurgebieden willen we in samenspraak met de landbouw terugdringen . Ook werken we bij natuurontwikkeling samen met de provincie op basis van de NPG-thematische programma’s. In 2020 waren er nog ongeveer 410 agrarische bedrijven in Midden -Groningen 15. In totaal beslaan deze bedrijven ongeveer 18.906 Ha (ruim twee-derde van het grondoppervlak van de gemeente). Het grootste deel daarvan is in gebruik als grasland (7.366 Ha). De rest vooral voor de teelt van aardappelen (4.284 ha), de verbouw van granen (4.700 Ha) en suikerbieten (1.551 Ha). Midden Groningen heeft ongeveer 38 Ha tuinbouw onder glas. De agrariërs bepalen een belangrijk deel van de “stoffering” van het landschap. Zij staan op dit moment voor complexe opgaven. Enerzijds is een bepaalde schaal noodzakelijk om een bedrijf draaiend te houden en tegelijker tijd is er de noodzaak (eigen ambitie en/of regelgeving) om bij te dragen aan de natuur - en milieudoelstellingen. Het gaat om waardevol produceren van voedsel, een gezond rendement, hart voor boerenlandvogels, biodiversiteit en voor de waterkwaliteit 16. Midden-Groningen participeert in de Regiodeal natuurinclusieve landbouw. Rijk, provincies, landbouwsector, kennisinstellingen, natuur- en milieuorganisaties en de industrie werken daarbij samen aan een gezonde landbouw die in 2030: •

winstgevend en trendsettend is;

•

gezond kwaliteitsvoedsel produceert;

•

bijdraagt aan de biodiversiteit, de bodemvruchtbaarheid en de

•

natuurlijke kringloop;

•

zorgt voor een (be)leefbaar platteland.

15 16

Landoppervlak gemeente Midden-Groningen: 28.000 Ha Ecologisch boeren

| 29

Binnen dit initiatief zijn verschillende pilots ontwikkeld waaraan boeren deel kunnen nemen. We stimuleren deze pilots en koppelen die -waar mogelijk- aan de projecten voor verbetering van de ecosysteemkwaliteit. Het doel “het realiseren van wervende woonmilieus” uit deze ambitie is overgeheveld naar de ambitie “lang en gelukkig leven waar je  ligt”. Dit in verband met de logische samenhang met de gebouwde leefomgeving. In dat hoofdstuk is ook omgeschreven dat een wervend woonmilieu wordt toegevoegd aan het gebied Hoogezand Noord. Midden-Groningen wil investeren in de intrinsieke waarde van het Groninger landschap en de kwaliteit van de bestaande infrastructuur. Het gaat daarbij om de kwaliteit van het landschap en de natuur. Daarnaast zetten we in op toeristische netwerken en verbindingen tussen de kernen en de Stad. De infrastructuur voor recreatie en toerisme willen we beter benutten en in samenhang brengen met het landschap. Deze ingrepen willen we op zo’n manier uitvoeren dat ze helpen Midden -Groningen aantrekkelijker te maken en het imago te verbeteren. Deze plus draagt ook bij aan de biodi versiteit, waterveiligheid en het voorkomen van droogte en hittestress. Dat komt ook ten goede aan de gezondheid van de inwoners.

Daarnaast willen we dat Midden-Groningen binnen de provincie onderdeel gaat uitmaken van een samenhangend netwerk van cultureel en natuurhistorisch interessante evenementen en locaties, die inwoner en bezoeker boeien en trekken. Dat geldt voor de traditionele monumenten, het landschap, clusters van monumenten, het historisch lint en de Historische Scheepswerf in Sappemeer, maar o ok voor interessant hergebruik van monumenten in de vorm van innovatieve broedplaatsen voor jongeren. We streven naar een brede participatie en zijn hierbij vooral gericht op een actieve betrokkenheid van de jeugd. We willen onze concrete culturele uitingen versterken en verbinden tot een aansprekend en herkenbaar geheel. En we willen zeker ook dat onze jongeren zich verbonden voelen met ons cultureel en natuurhistorisch erfgoed. De doelen zijn: versterken culturele identiteit, versterken landschappelijke kwaliteit en het beter benutten en versterken van de potenties van recreatie en toerisme.

5.2. Concreet De volgende projecten worden in het kader van het nationaal programma opgevoerd: 1. Cultuureducatie We willen het bewustzijn voor de leefomgeving ontwikkelen bij een generatie kinderen in een 10 jaren plan met een doorgaande leerlijn op school. Cultureel erfgoed, architectuur en landschapshistorie worden nader geduid in een programma dat onderdeel is van de reguliere lessen. Cogniti eve vaardigheden worden gekoppeld aan onderzoekend en creërend vermogen. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Cultuureducatie

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 800.000

2

Mogelijke cofinanciering

| 30

3

Generaties

4-18 j

4

Doelgroepen

Jongeren

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, werk, leren, cultuur, natuur, ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Kadernota Cultuur 2021-2024 (nog niet vastgesteld)

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2.

75% van de jongeren heeft op de basisschool of middelbare school cultuureducatie genoten Een rijk cultureel leven draagt bij aan een goed vestigingsklimaat . Het effect daarvan is hopelijk meer bedrijven en meer banen. Doel is om leerlingen meer en beter te betrekken bij hun leefomgeving. Dit is gericht op het verminderen van het aantal vroegtijdige schoolverlaters en het respect en de waardering voor de leefomgeving (incl. natuur).

2. Versterken-verbinden cultuurelementen/ dragons den Om specifiek de nieuwe generatie meer te betrekken, wordt jaarlijks een pitch georganiseerd voor jongeren die vanuit hun eigen cultureel perspectief een verbinding met het cultureel erfgoed in Midden-Groningen aangaan. De pitch-winnaar mag haar/zijn project uitvoeren met budget en hulp van een ervaringsdeskundige. Hiervoor richt Midden-Groningen een fonds in. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Versterken en verbinden cultuurelementen

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 500.000

2

Mogelijke cofinanciering

3

Generaties

0- 27 jaar

4

Doelgroepen

Jongeren

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Direct en lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, werk, leren, cultuur, natuur, ambities/projecten recreatie en toerisme

8

Gemeentelijk beleid

Kadernota Cultuur 2021-2024

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Laag organisatie

11

Trekkend partner

| 31

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1.

Het project is gericht op het betrekken en activeren van de jongeren. Cultuur verbindt en verhoogt de leefbaarheid en de levendigheid van de gemeente. Jongeren zullen eerder geneigd zijn om te blijven. Een goed cultureel leven is een voorwaarde voor nieuwe bedrijfsvestigingen.

3. Toekomstbestendig cultureel erfgoed Het toekomstbestendig maken van erfgoed is duur. De gemeente wil dit project koppelen aan het provinciale erfgoedprogramma. Het provinciaal programma richt zich op ‘de stenen’, Midden Groningen richt zich aanvullend op inhoudelijke invulling, in andere woorden: “op het geven van een nieuwe betekenis”. Midden-Groningen wil inzetten op bijvoorbeeld de historische scheepswerf Sappemeer. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Toekomstbestendig cultureel erfgoed

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 3.000.000

2

Mogelijke cofinanciering

Provincie, Gronings Landschap

3

Generaties

Alle generaties

4

Doelgroepen

Alle doelgroepen (en toeristen/recreanten)

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Direct en lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, werk, leren, cultuur, natuur, ambities/projecten toerisme, recreatie

8

Gemeentelijk beleid

9

Trekkend team

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

Diversen

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2.

RO/omgevingskwaliteit

Minstens 5 erfgoedpanden hebben een herbestemming gekregen . Doel is om tot een duurzaam gebruik te komen van het erfgoed. Bijvoorbeeld de vaak prachtige buitenplaatsen vormen een belangrijke bijdrage aan de natuur en de biodiversiteit. De inzet is om die te behouden en/of te versterken Hiermee ontstaat ook een beter leefomgeving en een beter vestigingsklimaat

4. Midden-Groningen op de kaart Midden-Groningen gaat toeristische routes en arrangementen samenbrengen in een aantal aantrekkelijke pakketten. Ook kleine ingrepen in de inrichting worden uit dit budget gerealiseerd.

| 32

nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Midden-Groningen op de kaart

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 255.000

2

Mogelijke cofinanciering

€ 35.000

3

Generaties

Alle generaties

4

Doelgroepen

Alle doelgroepen (maar vooral toeristen/recreanten)

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Direct en lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor cultuur, natuur, toerisme, recreatie, werkgelegenheid ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

9

Trekkend team

10

Druk op gemeentelijke Laag organisatie

11

Trekkend partner

MMG

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1.

-

De ingrepen zijn gericht op een betere beleving van de beschikbare natuur. De ingrepen zullen ook gericht zijn op de versterking van de natuur. Essentieel is de biodiversiteit en de ruimte voor bedreigde diersoorten. Indien paden worden aangelegd zal worden gelet op een duurzame inrichting en duurzaam onderhoud.

5. Versterken landschap en natuur: de gemeente zet in op drie projecten: De versterking van natuurgebieden heeft twee doelen. De versterking van natuur en milieu (sec). Door natuurgebieden beter te verbinden, ontstaan ruimere leefgebieden en ontstaat ruimte voor bedreigde diersoorten en meer biodiversiteit. De natuurgebieden vormen een belangrijke “long” voor de stad en dragen bij aan de levensverwachting, een beter ecosysteem, afvang van fijnstof, CO2 en vermindering van wateroverlast. Het tweede doel is de betere beleving door de inwoners en eventuele toeristen. Dit draagt bij aan een betere leefomgeving. Tenslotte zullen betere natuurgebieden ook mogelijkheden bieden voor nieuwe mogelijkheden voor recreatie en toerisme. 1.

Versnellen Groeningen: Groeningen is een blauwgroene laagveengordel die start bij het Leekstermeer, onder de stad Groningen doorloopt, en het Schildmeer bereikt. Het gebied biedt kansen op het gebied van recreatie en toerisme door het versterken van de landschap en de ruimtelijke kwaliteit, voor verdere natuurontwikkeling, voor klimaatmaatregelen en voor Wonen en werken. Momenteel werken gemeente Groningen en Midden -Groningen samen aan een verkenning en haalbaarheid van de verbetering van de vaarverbindingen in dit gebied. Het doel is om een samenhangend en verbonden natuurgebied te ontwikkelen.

2.

Zuidlaardermeer: Dit gebied is bij uitstek geschikt voor verdere natuurontwikkeling en voor klimaatmaatregelen. Tevens ontstaan kansen voor recreatie en toerisme door het versterken van het landschap en de ruimtelijke kwaliteit. .

3.

Schildmeer-Roegwold: Ook in dit gebied zet Midden-Groningen in op een verdere verbetering van de ecosysteemkwaliteit. Het Roegwold is onderdeel van Groeningen. In ’t Roegwold komen

| 33

oude en nieuwe natuur samen’. Midden-Groningen zal ook hier samenwerking met de provincie zoeken. Er ligt op dit moment een ‘basis’-infrastructuur die het mogelijk maakt meer natuurliefhebbers te laten genieten van dit unieke landschap. Deze infrastructuur kan worden aangevuld met bijvoorbeeld belevingspunten in de vorm van uitkijkpunten (o.a. voor vogels), knuppelpad, belevenis-pad en een educatieve vee-stalling voor runderen. Het gaat om het verder ontwikkelen van de kwaliteit van het gebied en het kunnen genieten van de kwaliteiten ervan . De gemeente wil voor deze projecten NPG-budget reserveren (in samenhang met de plannen van de provincie en de omliggende gemeenten). nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Versterken landschap en natuur

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 500.000 Schildmeer-Roegwold → € 1.000.000 Zuidlaardermeer → € 5.000.000 Groeningen

2

Mogelijke cofinanciering

Ja

3

Generaties

Alle generaties

4

Doelgroepen

Alle doelgroepen (inwoners maar ook toeristen/recreanten)

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Direct en lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor cultuur, natuur, toerisme, recreatie, werkgelegenheid ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

9

Trekkend team

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

Provincie

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1.

EPO

Verbetering is gericht op ruimere leefgebieden, ruimte voor bedreigde diersoorten en meer biodiversiteit. De natuurgebieden vormen een belangrijke “long” voor de stad en draagt bij aan de levensverwachting, een beter ecosysteem, afvang van fijnstof, CO2 en vermindering van wateroverlast. Het tweede doel is de betere beleving door de inwoners en eventuele toeristen. Dit draagt bij aan een betere leefomgeving.

| 34

5.3. Investeringen Open je  voor Midden-Groningen Voor deze ambitie kan voor ruim € 11 miljoen aan NPG -aanvragen worden ingediend. Hiervan kan een deel op kortere termijn worden aangevraagd. Een ander deel zal e erst verder moeten worden uitgewerkt. Deze keuze wordt in een separaat document uitgewerkt. nr

Ambities Speerpunten Doelen

2

Open je hart voor Midden-Groningen Versterken landschappelijke kwaliteit Versterken culturele indentiteit Benutten van potenties van recreatie en toerisme Actief betrekken jeugd, cultuureducatie Identiteitsbepalende cultuur-projecten /dragons den Toekomstbestendig Cultureel erfgoed Versnellen Groeningen Ontwikkelen Zuidlaardermeer Ontwikkelen 't Roegwold en Schildmeer Midden-Groningen op de kaart Totaal Open je hart voor Midden Groningen

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Projecten

Totaal mogelijke NPG aanvragen

€ 800.000 € 500.000 € 3.000.000 € 5.000.000 € 1.000.000 € 500.000 € 255.000 € 11.055.000

5.4. Verantwoording Er is met vele partijen gesproken in het kader van de doelstellingen ‘versterken culturele identiteit’, ‘versterken landschappelijk identiteit’, en ‘benutten van potenties van recreatie en toerisme’. Gesprekspartners met een cultuur-, landschaps-, en recreatie- en toerisme achtergrond hebben we in een eerste werksessie in maart 2020 bijeen gehad. Dit was een vruchtbare sessie waarin heel duidelijk werd hoe de thema’s cultuur en landschap verweven zijn en de potenties voor recreatie en toerisme liggen in het “buiten onze gemeentegrenzen zichtbaar maken van al het moois dat Midden Groningen op cultuur en recreatie te bieden heeft”. Nadien hebben diverse individuele telefonische gesprekken plaatsgevonden met deskundigen op de verschillende terreinen en vertegenwoordigers van organisaties. In juni is vervolgens een aantal verdiepende workshops georganiseerd rondom de thema’s ‘Erfgoed, cultuur en identiteit’ en “Recreatie en Toerisme”. In de workshops zat veel energie en zijn veel ‘pareltjes’ benoemd die in de komende jaren kunnen worden uitgewerkt waarmee Midden-Groningen beter op de kaart gezet kan worden. Diverse gesprekspartners uit de workshops zijn meer dan bereid hier de schouders onder zetten en spraken uit blij te zijn met de kansen die NPG biedt.

Nadere uitwerking van de programmalijnen onder de noemer “Identiteit“ beschouwen zijn absoluut een plus voor Midden -Groningen.

| 35

6. Voor de jeugd 6.1. Inleiding “De jeugd is de toekomst. Nieuw perspectief gaat op termijn ontstaan als jongeren meer kansen krijgen om zich te ontwikkelen. Midden-Groningen wil daarom inzetten op talentontwikkeling, het terugdringen van (taal)achterstanden, het voorkomen van uitval en he t verhogen van het gemiddelde opleidingsniveau”. Midden-Groningen heeft een betrekkelijk grote groep kwetsbare jongeren die minder kans heeft om zich optimaal te ontwikkelen en talenten te ontplooien door een ongunstige economische, sociale of culturele omgeving en door risicofactoren zoals opgroeien in armoede en (ouders met) schulden. Zo’n 13 % van de jongeren groeit binnen de gemeente bijvoorbeeld op met een vorm van jeugdhulp. Dit is landelijk zo’ n 9% van de jongeren (CBS 2017). In 2017 groeide ongeveer 10% van de kinderen op in een gezin met een laag inkomen, landelijk was dit 8,5% (CBS, 1017). Armoede leidt tot lager zelfvertrouwen, minder ondersteunende opvoeding door de ouders en het vaker meemaken van stressvolle gebeurtenissen. Stress leidt tot een minder goede hersenontwikkeling van kinderen. Dit heeft weer gevolgen voor de toekomstkansen (Nederlands Jeugdinstituut, 2015). Uit analyses van de arbeidsmarktregio Werk in Zicht (2020) en de RMC-regio 03 (2020) blijkt dat er steeds meer jongeren uitvallen uit het onderwijs of de arbeidsmarkt vanwege persoonlijke problematiek.

Het gaat vaak om psychische problematiek en schulden. We constateren dat de aanpak voor jongeren op dit moment probleemgericht is in plaats van kindgericht. Wanneer het prob leem is opgelost, verdwijnt een jongere uit beeld. Dit terwijl de jongeren vaak kampen met meerdere problemen, waardoor z e terugvallen, opnieuw moeten beginnen en met veel verschillende (zorg)instanties te maken krijgen. Midden-Groningen wil de jeugd ondersteunen door een op preventie gerichte en samenhangende aanpak met: •

Een doorlopende ontwikkellijn in leren 

•

Een doorlopende ontwikkellijn in levensvaardigheden 17

Een overkoepelende aanpak (breder dan jeugd), gericht op preventie, mist op dit moment. We willen continuïteit in de ondersteuning vanuit het totale perspectief en niet vanuit één onderdeel. We sluiten daarbij aan bij de strategische visie van het Sociaal Domein Midden -Groningen om informele zorg te stimuleren in samenhang met het versterken van het netwerk. Voor de uitwerking van  voor de jeugd kijken we naar wat kinderen in verschillende levensfases nodig hebben. Vanuit het NPG zetten we daarom middelen in om een kansrijke start voor kinderen mogelijk te maken. Van de zwangerschap tot en met de eerste 1.000 dagen kijken we waar extra ondersteuning voor ouders en kinderen gewenst is. En voorbeeld hiervan is gezinshulp. De gemeente wil de NPG-middelen inzetten voor het versoepelen van de overgang van de peuter - naar de kleuterleeftijd onder andere door de inhoudelijke doorontwikkeling van de kindcentra uit het scholenprogramma te stimuleren. Voor kinderen in de basisschoolleeftijd ontwikkelen we samen met

17

Onder levensvaardigheden verstaan we naast het ontwikkelen van vaardigheden zoals plannen en organiseren en sociale vaardigheden ook zaken als de ontwikkeling van het zelfbeeld, zel fvertrouwen, zelfbewustzijn en emotieregulering.

| 36

de scholen in de wijken 18 een programma dat voorziet in extra tijd voor talent voor kinderen. Hierbij staat zowel het leren als het ontwikkelen van de levensvaardigheden centraal. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om de vroeg-signalering van zorg in combinatie met basisscholen en kinderopvangorganisaties beter op orde te krijgen , bijvoorbeeld door zorg in de school te organiseren. Ook kijken we waar de NPG-middelen een “plus” kunnen zijn voor een soepele overgang van de basis- naar de middelbare school en daarna het vervolgonderwijs. Wat we in de vroege jaren opzetten, zetten we door in de tienerjaren. Het buitenschoolse aanbod voor (digitale) taalontwikkeling ontbreekt, terwijl het belang van het toepassen van t aal toeneemt. We reserveren daarom middelen om de (digitale) taligheid van tieners te vergroten. Extra tijd voor talent zetten we onder andere door in de vorm van innovatieve broedplaatsen. Dat is een doorontwikkeling van jongerencentra, zowel fysiek als inhoudelijk, met een programma gericht op talentontwikkeling en levensvaardigheden met, door en voor jongeren. Als effect hierin zien we de ontwikkeling van de jongerencultuur van Midden-Groningen. We richten ons op extra kansen voor jongeren door preventiegerichte ondersteuning te versterken. Dit doen we door een stimulans te geven aan het jonge renwerk.

Om uitval te voorkomen reserveren we middelen om samen met het lokale bedrijfsleven en het onderwijs jongeren eerder kennis te laten maken met het bedrijfsleven en te kijken waar we de samenwerking tussen bijvoorbeeld onderwijs en zorg - of techniekinstellingen kunnen versterken. In het verlengde hiervan verkennen we wat er nodig is om jongeren voor te bereiden op de arbeidsmarkt (van de toekomst) en welke vorm van leren daarbij het beste past (BOL of BBL.) Daarbij willen we ook samen met partners kijken naar meer ruimte voor indivi duele begeleiding op het werk of stageplek. Beoogd resultaat NPG Impuls: •

Na 10 jaar staat de jeugd van Midden-Groningen in de top 10 van gelukkigste jeugd van Nederland;

•

Na 10 jaar zijn de kosten voor de jeugdzorg en opleidingsniveau op het landelijk gemiddelde;

•

Na 10 jaar zitten we onder het landelijk gemiddelde van vroegtijdig schoolverlaters.

6.2. Concreet De volgende projecten worden in het kader van NPG opgevoerd: 1. Kansrijke Start (eerste 1.000 dagen: -10 maanden tot 2 jaar) Nooit worden er zoveel mijlpalen bereikt als in de eerste duizend dagen. Het hart wordt aangelegd, het brein gevormd, het kind hecht zich, spreekt de eerste woorden en zet de eerste stappen. Juist i n deze periode van snelle groei is de mens kwetsbaar. Het optimaliseren van de omstandigheden in deze kwetsbare periode is noodzakelijk om een goede gezondheid te garanderen, en daarmee de stijgende kosten voor de gezondheidszorg te stoppen, maar ook om ongelijkheid te reduceren, om de arbeidsparticipatie te verhogen en om de economi e te stimuleren. We zetten daarom in op een kansrijke start waarbij (toekomstige) ouders meer betrokken worden, ondersteuning krijgen en de activiteiten verrijkt worden door een gevarieerder aanbod neer te leggen.

18

Met de grootste achterstandsscores en de grootste hoeveelheid jeugdhulp

| 37

Om succesvol te starten gaan we meer investeren in de periode voor de conceptie. Op het moment dat de verloskundige zorg start zijn alle organen namelijk al aangelegd en de belangrijkste biologische mijlpalen al bereikt. We gaan ons meer richten op het voo rbereiden van vrouwen én mannen op een zwangerschap. En op de begeleiding in het ouderschap voor kwetsbare gezinnen in de vorm van gezinshulpen. Hiermee is zowel de gezondheid van de ouders alsook die van het kind en soms zelf kleinkind gebaat. Leefstijl is hierin erg belangrijk. Uit onderzoek (Roseboom, 2018) blijkt dat aanstaande ouders vaker adviezen opvolgen en zich een gezondere levensstijl aanmeten. Hierop inzetten betekent daarom een win -win situatie, voor ouders en kind, dat we vanuit dit programma graag ondersteunen. We kunnen direct starten met het project “Een goed begin is het halve werk : Moeders van MiddenGroningen” dat ontwikkeld is samen met het platform Kansrijke start en onderdeel uitmaakt van het grotere project Kansrijke start (eerste 1 .000 dagen). Dit project is een bewezen aanpak, waarbij moeders en gezinnen ondersteund worden in de zwangerschap en bij de opvoeding door het fasegewijs vergroten van de zelfredzaamheid. Het gezin gaat aan de slag om stress snel en duurzaam te verminderen en knelpunten aan te pakken. Daarbij worden vaardigheden aangeleerd vanuit een duidelijk plan. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Kansrijke start (eerste 1.000 dagen)

1

Aanvraag NPG-budget

→ €4.500.000

2

Mogelijke cofinanciering

€ 394.336

3

Generaties

<2 jaar

4

Doelgroepen

(Kwetsbare) ouders

5

Dorpen/wijken

Alle

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, leefbaarheid etc. ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Laag organisatie

11

Trekkend partner

GGD, Biblionet Groningen, Kindcentrum Poko-Loko, Goede Start, Kraamzorg Groene Kruis, Neeltje Verloskundigenpraktijk,

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Gezondere kinderen met een sterkere basis Minder schuldhulptrajecten Minder jeugdhulp Minder huiselijk geweld Sluitend aanbod rondom voorlichting is ontwikkeld Versterking van het netwerk van gezinnen Doel van een goede start is uiteraard een betere gezondheid en een goede levensverwachting. Daarnaast kan een goede start voorkomen dat later schooluitval optreedt.

| 38

2. Kansrijke Start (0-1-jarigen: Inhoudelijke doorontwikkeling kindcentra) Na de eerste 1.000 dagen volgt de periode richting de basisschool. Kinderopvangorganisaties spelen hier een belangrijke rol in. We weten uit onderzoek dat de overgang van peuter naar kleuter een belangrijke fase is in de ontwikkeling van het kind. Het is belangrijk deze overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen om zonder achterstand op school te komen en mee te kunnen doen met de school klas en tot leren te komen. We doen dit onder meer door inhoudelijke doorontwikkeling kindcentra uit het scholenprogramma in bijvoorbeeld speelleerscholen of integrale kindcentra. Hiermee sluiten we ook aan op de landelijke ontwikkeling rondom kindcentra en de centrale rol van de kinderopvang daarin. We willen vanuit het NPG een impuls geven aan bijvoorbeeld het versterken van de inhoudelijke samenwerking in de kindcentra. Hiermee willen we bijdragen aan een samenhangende pedagogische omgeving waarin kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen. Met een meer inhoude lijke samenwerking willen we versnippering in het aanbod tegengaan. Hierdoor kunnen kinderen die extra begeleiding nodig hebben beter worden begeleid en kan passend onderwijs meer vorm krijgen. Hiermee dragen we bij aan een gezonde en kansrijke generatie.

We willen dit doen in de vorm van een coördinator die zorgt voor daadwerkelijke implementatie en uitvoering van de gemaakte afspra ken. Ook kunnen de naschoolse activiteiten en activiteiten geric ht op talentontwikkeling of ondersteuning zo beter worden gecoördineerd. Ook willen we hierbij sterk de nadruk leggen op samenwerking met de omgeving en het betrekken van ouders hierbij, zodat het kindcentrum een echte wijkvoor ziening wordt. Verder onderzoeken we hoe we kunnen aansluiten bij de regionale en landelijke ontwikkelingen hieromtrent om een extra impuls te geven, naast de uitvoering van bestaande afspraken. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Kindcentra (0-12-jarigen)

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 1.640.000

2

Mogelijke cofinanciering

NTB

3

Generaties

0-12 jaar

4

Doelgroepen

Ouders en kinderen van 0-12

5

Dorpen/wijken

Alle

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, leefbaarheid, wijkopbouw ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Laag organisatie

11

Trekkend partner

Kinderopvangorganisaties en basisscholen

12

Verwachte looptijd

4 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4. 5.

Doorgaande leerlijn ontwikkeld Minder kinderen met achterstand op de basisschool Versterken van het netwerk Inhoudelijke ontwikkeling en professionalisering van het netwerk Doel is een betere gezondheid en een goede levensverwachting. Daarnaast kan een project voorkomen dat later schooluitval optreedt. Het draagt bovendien bij aan de leefbaarheid in de wijken.

| 39

3. Preventieve zorg in de school We zien dat scholen en buitenschoolse opvang (BSO) steeds vaker ingezet worden als hulpverlenende instantie. De discussie is, in hoeverre de school opvoeder is en zorg rondom problemen van kinderen moet verlenen. We gaan onderzoeken waar de samenwerking tussen school, BSO en zorg versterkt kan worden en hoe we beter kunnen omgaan met het grijze gebied. Gedacht wordt aan het integreren van de zorg in de school /BSO, om zo veel eerder de problematiek in beeld te hebben en hierop te acteren. Dit project kan later worden aangevraagd. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Preventieve zorg in de school

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 1.640.000

2

Mogelijke cofinanciering

3

Generaties

0-16 jaar

4

Doelgroepen

(Kwetsbare) ouders en kinderen 0-16 jaar

5

Dorpen/wijken

Alle

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, leefbaarheid, wijkopbouw ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Laag organisatie

11

Trekkend partner

Kinderopvangorganisaties, basis- en voortgezet onderwijs, Kwartier zorg en welzijn, GGD

12

Verwachte looptijd

4 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4.

De op preventie gerichte zorg is laagdrempelig georganiseerd, zodat vroeg signalering een kans krijgt. De werkdruk in het onderwijs is afgenomen voor wat betreft het omgaan met ‘zorg’ kinderen Het netwerk is versterkt Doel is een betere gezondheid, een goede levensverwachting en een betere scholing. Daarnaast kan een project voorkomen dat later schooluitval optreedt. Het draagt bovendien bij aan de leefbaarheid in de wijken.

4. Extra Talenttijd (verlengde schooldag) Het verrijken en verruimen van de aangeboden lesstof (breed, dus ook muziek, sport, theater, techniek, etc.) in een veilige omgeving en in samenwerking met de wijk hel pt om de kansen voor kinderen te vergroten voor die gebieden waar dit het meest nodig is . Met behulp van het NPG versterken we het naschoolse aanbod met de wijk en we verlengen waar nodig de leertijd. Hiermee kan de thuissituatie aangevuld worden. De opvoedomgeving van kansarme kinderen wordt hiermee versterkt. Op andere plekken noemen ze dit ook wel dag -programmering of verlengde schooldag. Wij noemen het extra talenttijd om te benadrukken dat het ook gaat om talentontwikkeling, naast het wegwerken van achterstanden.

| 40

Daarnaast is de plus de ontwikkeling van de talententijd met en in de wijk, waardoor de wijkstructuur versterkt wordt en er een structurele verbetering voor de wijk bereikt kan worden. We zien mooie voorbeelden in Rotterdam-Zuid, Oldambt en Hoogeveen, waar we van willen leren en waar mee we waar mogelijk willen samenwerken. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Extra talenttijd

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 11.567.000

2

Mogelijke cofinanciering

€ 2.774.000

3

Generaties

4-12 jaar

4

Doelgroepen

Ouders en kinderen 4-12 jaar

5

Dorpen/wijken

7 Aandachtsgebieden

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, leefbaarheid, wijkopbouw, ambities/projecten veerkracht en weerbaarheid

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

Basisscholen

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Terugbrengen van (taal)achterstanden Hogere uitstroom richting voortgezet onderwijs Ontwikkelen van talenten Ontwikkelen van levensvaardigheden Versterken van het netwerk in de wijk Doel is primair voorkómen van onderwijsachterstanden en het voork ómen van vroegtijdig schoolverlaten. De beoogde effecten gaan echter verder. Door ook de wijken en de ouders te betrekken neemt ook de participatie aan de maatschappij toe. Dit versterkt de leefbaarheid in de wijken en dorpen. Uiteindelijk moet dit leiden tot een gezond en werkzaam leven in Midden-Groningen (betere arbeidsparticipatie, meer besteedbaar inkomen, een hogere SES, betere digitale vaardigheden en meer hoger opgeleiden).

5. Overgang PO/VO/MBO Het is belangrijk dat de overgang van het primair onderwijs (PO) naar het voortgezet onderwijs (VO) en daarna (bv MBO) soepel loopt met een doorlopende ontwikkellijn, om geen terug- of uitval te krijgen. We zien dat leerlingen moeite hebben met een abrupte overstap van de vertrouwde basisschool naar de grote middelbare school. In de overgang naar het voortgezet onderwijs en het MBO zijn goede voorbeelden te vinden van hoe dit soepel kan verlopen. Het NPG kan hier voor een plus zorgen. School=Cool is zo’n voorbeeld en zo zijn er meerdere manieren om de doorlopende leerlijn beter neer te zetten. We gaan onderzoeken op welke manieren dat in Midden-Groningen het beste kan, omdat ook hier maatwerk het uitgangspunt moet zijn, met NPG -budget als vliegwiel.

| 41

nr.

Aandachtspunt

Uitwerking overgang PO/VO/MBO

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 425.000

2

Mogelijke cofinanciering

Scholen

3

Generaties

10-18 jaar

4

Doelgroepen

Jongeren (en deels ook de ouders)

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

Scholen

12

Verwachte looptijd

5 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2. 3. 4.

Minder uitval, uitstroom of afstroom Minder druk op jeugdhulp Versterken van het netwerk tussen de verschillende scholen (en eventueel instanties) Doel is primair voorkómen van onderwijsachterstanden en het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten. De beoogde effecten gaan echter verder. Door ook de wijken en de ouders te betrekken neemt ook de participatie aan de maatschappij toe. Dit versterkt de leefbaarheid in de wijken en dorpen. Uiteindelijk moet dit leiden tot een gezond en werkzaam leven in Midden -Groningen (betere arbeidsparticipatie, meer besteedbaar inkomen, een hogere SES, betere digitale vaardigheden en meer hoger opgeleiden).

6. Taalaanbod 12+ Het aanbod voor het ontwikkelen van (digitale) taligheid ontbreekt in deze levensfase. Het belang van het toepassen van taal neemt toe: de eerste sollicitatiebrieven worden geschreven, theorie voor auto of brommer moet worden begrepen en de eerste contracten met bijvoorbeeld een telefoonprovider worden aangegaan. Daarnaast moet de jeugd zich online beter leren redden. Het is daarom van belang dat we inzetten op een (digitaal) taalaanbod voor 12+. nr.

Aandachtspunt

Uitwerking Taalaanbod 12+

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 1.165.000

2

Mogelijke cofinanciering

Scholen, Bibliotheek, landelijke fondsen

3

Generaties

12 – 18 jaar

4

Doelgroepen

Jongeren (en deels ook de ouders)

5

Dorpen/wijken

Aanbod toegankelijk voor alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Lange termijn

| 42

7

Bijdrage aan andere Van belang voor het sociaal domein, werk, gezondheid, werk ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner

Taalhuis, Biblionet Groningen

12

Verwachte looptijd

10 jaar

13

Beoogde resultaten

1. 2.

Vermindering van taalachterstanden Door taalachterstanden weg te werken ontstaat meer kans op werk en vermindert het sociaal isolement. Dit versterkt de leefbaarheid in de wijken en dorpen. Uiteindelijk moet dit leiden tot een gezond en werkzaam leven in Midden Groningen (betere arbeidsparticipatie, meer besteedbaar inkomen, een hogere SES, betere digitale vaardigheden).

7. Doorontwikkeling jongerencentra/ innovatieve broedplaatsen (12-27 jaar) Dit is een project als vervolg op het project Extra talenttijd. Na de basisschoolleeftijd bieden we als gemeente ook een inhoudelijk programma om je talenten te blijven ontwikkelen. Sa men met jongeren, jongerenwerk, de bibliotheek en andere partners ontwikkelen we een aanbod voor jongeren gericht op levensvaardigheden en talentontwikkeling, bijvoorbeeld: taal - en digitale vaardigheden om eventuele achterstanden te verminderen en talente n op het gebied van muziek, cultuur, sport of anderszins. We bieden dit aan daar waar jongeren zijn, door de jongerencentra door te ontwikkelen. Of waar jongeren willen zijn. Daarom ontwikkelen we ook een mobiele broedplaats om meer jongeren te bereiken in de hele gemeente. nr.

Aandachtspunt

Doorontwikkeling jongerencentra

1

Aanvraag NPG-budget

→ € 1.550.000

2

Mogelijke cofinanciering

Bibliotheek, landelijke fondsen

3

Generaties

12-18

4

Doelgroepen

Jongeren

5

Dorpen/wijken

Alle dorpen en wijken

6

Effect direct/lange termijn Direct en lange termijn

7

Bijdrage aan andere Van belang voor veiligheid, het sociaal domein, werk, gezondheid, werk, leren ambities/projecten

8

Gemeentelijk beleid

Strategische visie sociaal domein

9

Trekkend team

Sociaal beleid

10

Druk op gemeentelijke Midden organisatie

11

Trekkend partner