90 1 Samenvatting Evaluatie ASD

Rapportage Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Gemeente Midden-Groningen Januari 2023 SAMENVATTING Het doel van de evaluatie van de ASD is enerzijds geweest om te evalueren of er op adequate wijze invulling gegeven wordt aan de verordening. Anderzijds was het de bedoeling om te evalueren hoe de gemeente en de ASD het inwoner- en burgerperspectief binnen Midden-Groningen zo goed mogelijk naar voren kan brengen en mee kan nemen in de besluitvorming. Hierbij hebben we aandacht gehad voor de afgelopen jaren, de huidige stand van zaken en voor de toekomst: wat gaat goed en wat kan beter én hoe? Hiertoe zijn de volgende onderzoeksvragen gesteld: 1. In hoeverre zijn de doelstellingen die zijn vastgesteld bij de oprichting van de ASD MiddenGroningen in het verleden behaald? 2. Welke acties en maatregelen kunnen er nu door de ASD en straks door de gemeente genomen worden om het inwoners- en burgerperspectief zo goed en passend mogelijk naar voren te brengen? Het behalen van de doelstellingen Uit het bestuderen van de beschikbare documentatie en de gevoerde gesprekken met betrokkenen blijkt dat de opdracht aan de ASD bij de oprichting bewust enigszins vaag is gehouden om enige interpretatie van de leden mogelijk te maken. Dit maakt het moeilijk om de eerste vraag eenduidig te beantwoorden.

Wel zijn er verschillende factoren aan te wijzen die indicatief zijn voor het functioneren van de ASD. •

•

• •

•

•

Alle (oud-)leden van de ASD zijn zeer betrokken en welwillende inwoners die graag hun steentje bijdragen. Allemaal hebben zij zich met de beste bedoelingen ingezet (of doen dat nog steeds) voor de ASD. Ondanks de bereidheid en ook de grote tijdsinvestering die de leden leveren, lijkt het aantal adviezen dat is afgegeven relatief laag. Genoemde oorzaken: corona, ondercapaciteit en moeite om goed invulling te geven aan de vraag van de gemeente (wat wordt er precies verwacht? Wat is inwonerperspectief? Wanneer is het goed genoeg?). De ondersteuning en faciliteiten van de gemeente en ambtelijk ondersteuning waren op orde en heeft de ASD geenszins beperkt in haar werkzaamheden. Het blijkt dat het inbrengen van geluiden vanuit de inwoners, om zo de gemeente op de hoogte te brengen van wat er speelt zodat er rekening mee kan worden gehouden in beleid, nagenoeg niet gebeurt (ook getuige het lage aantal ongevraagde adviezen). Met de beperkte adviezen die zijn gegeven, is volgens de betrokken (oud) wethouders wel consistent (waar mogelijk) iets gedaan. Bij de presentatie van nieuwe beleidsstukken wordt door de gemeenteraad ook vaak actief gevraagd naar de inbreng van de ASD en worden de adviezen serieus genomen. Echter is de kwaliteit en het resultaat van de adviezen niet wat door de gemeente wordt beoogd. Dat komt o.a.

omdat het inbrengen van inwonerperspectief lastig blijkt om te realiseren. Vanuit het ambtelijk apparaat is er een duidelijke vraag of de invulling van de ASD op deze manier wel een meerwaarde heeft voor het beleid. Dit komt met name omdat het feitelijk geen inbreng van het inwonersperspectief is, maar eerder een inhoudelijk advies van iemand die in de materie zit. De vraag hierbij is of een ASD-lid op de stoel van de beleidsmaker moet (willen) gaan zitten.

Pagina 1 van 4

•

•

Bovendien heeft het resultaat en nut van adviezen van de ASD te maken met de vraag die de gemeente aan de ASD stelt. Vraag naar welke gevolgen heeft beleid X op groep Y, in plaats van de vraag om naar een beleidsstuk te kijken. Het betrekken van de ASD is nu meer een processtap, dan dat het écht wat oplevert aan kwaliteitsverbetering van beleid. Het vormen van een nieuwe raad, zeker wanneer deze wordt samengesteld uit bestaande raden, vraagt hoe dan ook tijd en energie. Er bestaan dan ook theorieën over de moeizame processen waar een dergelijk nieuwe raad doorheen zou moeten gaan. Een lastige start past daarom binnen de verwachtingen. Dat zie je ook terug bij de ASD. Zo is er onduidelijkheid over werkafspraken en over omgangsvormen. Er is bij de ASD sprake van een onveilige en wantrouwige sfeer wat (mede) heeft geleid tot een hoog verloop in het aantal leden. Leden voelen niet de ruimte om te zeggen wat zij willen en/of denken. Dat betekent dat er extra aandacht moet zijn voor de samenstelling van een raad.

Aanbevelingen voor de toekomst Uit de evaluatie komt duidelijk naar voren dat er voor de gemeente en de ASD een flinke opdracht ligt om het inbrengen van inwonerperspectief voor elkaar te krijgen in de beleidsvorming. Om handen en voeten te kunnen geven aan het vervolg werken we hieronder drie scenario’s uit die de gemeente zouden kunnen helpen om de inbreng van het inwonersperspectief in de toekomst vorm te geven. Scenario 1: Door met duidelijke kaders Het eerste scenario gaat uit van een continuering van de huidige ASD. Uit de gesprekken komt naar voren dat de sfeer binnen de ASD stuk lijkt te lopen op een aantal personen. Dit zit hem met name in wat “oud zeer” of wat een “onderstroom” wordt genoemd. Het heeft er alle schijn van dat de frictie die ontstaan is binnen de ASD voortkomt uit uiteenlopende opvattingen over de taakstelling van de ASD en over verschillende invullingen van belangrijke begrippen, zoals het inwonersperspectief. Het is dan ook allereerst zaak om de opdracht voor de ASD duidelijker vorm te geven, zonder ruimte voor interpretatie. Daarbij horen duidelijke verwachtingen als het gaat om de inbreng van het inwonersperspectief. Verder valt op te merken dat de opdracht aan de ASD niet noodzakelijkerwijs een overkoepelende opdracht hoeft te zijn, maar dat het ook mogelijk en aan te bevelen is om meer op maat gemaakte adviesvragen bij de ASD neer te leggen.

Daarnaast zou de ASD na kunnen denken over de mogelijkheid om de verschillende werkgroepen en portefeuillegroepen binnen de ASD af te schaffen. In plaats van een organisatie via dergelijke themagroepen kan er afhankelijk van de beleidsvraag per keer een werkgroep gevormd worden. Dit kan de ASD een transparantere en plattere organisatiestructuur opleveren met meer ruimte voor flexibiliteit en wellicht een kortere doorlooptijd van advisering als gevolg. Verder is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de ASD op dit moment nadenkt over uitbreiding (om te voldoen aan de verordening). Het advies dat we zouden willen meegeven is om pas dan te denken aan uitbreiding van de ASD wanneer de basis op orde is. Graag merken wij op dat we de kans van slagen van dit eerste scenario als (erg) klein inschatten. Dit is mede gebaseerd op gesprekken met betrokkenen. Zowel (oud-)leden als het ambtelijk apparaat lijken weinig toekomst te zien in de ASD in de huidige vorm en samenstelling. Ook moet worden overwogen dat in het verleden al meerdere malen aandacht is besteed aan het maken van gezamenlijke afspraken over omgangsvormen en invulling van de taak. Betrokkenen merken op dat deze afspraken herhaaldelijk niet nagekomen worden.

Pagina 2 van 4

Scenario 2: Een doorstart In het tweede scenario gaan we er van uit dat er een nieuwe ASD wordt ingesteld. Alvorens een nieuwe ASD wordt opgericht is het belangrijk om te komen tot een duidelijke opdracht en duidelijke kaders, bijvoorbeeld wat betreft de inbreng van het inwonersperspectief en een mogelijke aanpassing van de opdracht zoals die in 2018 is meegegeven aan de ASD. In het verlengde hiervan rijst de vraag of de doelstellingen zoals die destijds bij de oprichting van de ASD zijn verwoord nog passend zijn anno 2023. Ook in de gesprekken met de (oud-)wethouders komt naar voren dat het goed denkbaar is dat de behoefte in de huidige tijd anders ligt dan in 2018. Het is tevens van belang om aandacht te hebben voor wat beleidsambtenaren op dit moment al doen als het gaat om het ophalen van het inwonerperspectief, en hoe de ASD daar aanvullend op kan zijn. De ervaring leert dat ambtenaren vaak werken met vaste partners. Mogelijk dat de ASD een bredere regio zou kunnen bestrijken. Het is aanbevelingswaardig om specifieke vragen bij de ASD neer te leggen (‘wat vindt groep X van onderwerp Y’), waarop de ASD vervolgens de inwoners benadert om input op te halen. Deze consultatie zou plaats moeten vinden in een fase voordat er conceptbeleid is opgesteld.

In dit scenario is het tevens mogelijk om het perspectief van cliënten en inwoners los te trekken door het oprichten van een aparte Cliëntenraad en Adviesraad, zoals bijvoorbeeld in de Gemeente Groningen. Dit geeft de adviesraden een scherpere focus en kan zodoende helpen bij het opstellen van duidelijkere doelstellingen en taken. Vanuit deze stevige basis kan de gemeente vervolgens een nieuwe ASD werven. Hierbij het is aanbevelingswaardig om vanuit de taakstelling een duidelijk profiel te schetsen van een beoogd ASD-lid. We hechten er waarde aan om hierbij te adviseren de sollicitatieprocedure open te stellen voor alle geïnteresseerden (lees: ook voor de huidige leden). Het is daarnaast mogelijk om de beleidsmedewerkers te betrekken bij het vinden van geschikte kandidaten. Zij zouden in hun directe omgeving en kennis van het werkveld geschikte kandidaten kunnen aandragen. Dit kan helpen om een diverse invulling te geven aan de adviesraad. Verder is het ook in het geval van een doorstart belangrijk om na te denken over de organisatiestructuur van de nieuw op te richten ASD. Het gaat dan om zaken als de verhouding tussen DB en de rest van de ASD, maar ook over eventuele organisatie volgens werk- en portefeuillegroepen. De kans van slagen van dit tweede scenario achten wij aanzienlijk groter dan die van scenario één.

Een kritische succesfactor hierbij is de taakstelling of opdrachtbeschrijving vanuit de gemeente. Het is dan ook zaak dat de gemeente en het college er in slagen een heldere doel- en taakstelling te formuleren, inclusief bijpassende profielen voor de leden van een dergelijke adviesraad en mogelijk ook aanvullende begeleiding van de ASD gaandeweg. Op deze manier kan een nieuwe ASD worden ingesteld waarbinnen verwachtingen en doelen eenduidig zijn. Scenario 3: Aanvullende vorm(en) van participatie De inbreng van het inwonersperspectief is niet noodzakelijkerwijs uitsluitend gebonden aan de vorm van een adviesraad. Om invulling te geven aan de wettelijke kaders is het weliswaar noodzakelijk om een adviesraad in te richten, daarnaast is het echter denkbaar dat het in de huidige periode wenselijk is om de inwonersparticipatie op een andere, aanvullende manier in te richten.

Pagina 3 van 4

Het is daarbij dan ook uitdrukkelijk mogelijk om enerzijds door te gaan met de ASD (bij voorkeur volgens het tweede scenario), met hiernaast ruimte om op een aanvullende wijze het inwonersperspectief op te halen. Hier zijn inmiddels ervaringen in opgedaan in de vorm van een (digitale) peiling onder haar inwoners over het thema toegankelijkheid. Daarnaast is het goed denkbaar dat dergelijke (al dan niet periodieke) peilingen onder de inwoners waardevolle aanvullende inzichten met zich mee zullen brengen. Ook legio andere gemeenten hebben laten zien dat deze vorm van participatie werkt. De kans van slagen van het ophalen van inwonersperspectief middels aanvullende vormen van participatie, zoals bijvoorbeeld digitale inwonerspeilingen, is op zichzelf redelijk hoog. Het opzetten en behouden van een panel is echter niet eenvoudig en is een arbeidsintensieve taak. Bovendien zal je met het ophalen van meningen via een panel moeite hebben met het bereiken van een representatieve groep inwoners (denk aan ouderen, minder digitaal vaardige inwoners of inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond). Concluderend • De keuze voor een van de scenario’s, een combinatie van scenario’s, of een aangepast scenario, ligt bij de gemeente. • Bij die keuze zullen bredere vraagstukken, werkafspraken of trends binnen de gemeente worden meegenomen. • De huidige behoefte van het inwonersperspectief.

Behoefte van 2018 komt waarschijnlijk niet meer overeen met de behoefte van vandaag de dag. • Mogelijke overlap of consistentie in adviesraden voor verschillende domeinen. • Keuze voor het gebiedsgericht werken zal mogelijk van invloed zijn bij het inrichten van dergelijke adviesraden. • Om recht te doen aan de (jarenlange) inzet en betrokkenheid van de huidige leden van de adviesraad is het gewenst om hier op korte termijn uitspraken over te doen.

Pagina 4 van 4