386. Raadsbrief Regionale samenwerking op het gebied van gezondheid en zorg

Raadsbrief Datum:

29 januari 2026

Verzenddatum:

29 januari 2026

Behandeld door:

Eveline Rauwé

Mailadres:

eveline.rauwe@midden-groningen.nl

Zaak:

1647391

Portefeuillehouder:

Evert Offereins

Onderwerp:

Raadsbrief regionale samenwerking op het gebied van gezondheid en zorg

Geachte leden van de raad, In deze brief, waarvan de inhoud afkomstig is vanuit Gezond Groningen, informeren we u over de inhoudelijke samenwerking die we als gemeenten hebben met een groot aantal andere regionale partijen op het gebied van gezondheid en zorg. Met elkaar streven we naar het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen inwoners en naar het vergroten van de brede welvaart voor Groningen. Daarin is werken aan een goede fysieke en mentale gezondheid van al onze inwoners (0 tot 100+) een steeds belangrijkere opgave, ook voor gemeenten. Als raad bent u bekend met het gegeven dat de gezondheidsverschillen in onze provincie groot zijn. In sommige wijken en dorpen leven mensen gemiddeld 7 jaar langer dan in een ander deel van de provincie en het aantal jaren dat iemand in goede gezondheid leeft varieert nog sterker. Ook ten opzichte van de rest van Nederland komen overgewicht en obesitas aanzienlijk meer voor in onze provincie. De mentale gezondheid van de Groninger blijft gemiddeld genomen ook achter bij de rest van Nederland. Mede door de grote zorgvraag behoren de wachttijden en wachtlijsten voor de GGZ tot de langste van Nederland.

Daarnaast is de sector gezondheid en zorg van groot belang voor de regionale economie: ongeveer een kwart van de beroepsbevolking in de provincie Groningen werkt in deze sector, van kraamzorg tot kennisinstellingen zoals de RUG, UMCG en Lifelines. Dan gaat het niet alleen over de inzet van schaarse gezondheidsprofessionals en de kosten van zorg en preventie, maar zeker ook over de grote bijdrage van deze sector aan de regionale economie en werkgelegenheid. Veel van de opgaven op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg kunnen we niet realiseren op gemeentelijke schaal, met alleen lokale partners. Daarom hebben we een aantal jaren geleden al besloten om regionaal samen te werken in Gezond Groningen. De missie van Gezond Groningen luidt als volgt:

Pagina:

2 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

‘In een hecht netwerk van partners uit het sociale en het medische domein streven we in de Provincie Groningen naar gezonde Groningers die, als dat nodig is, toegang hebben tot gezonde zorg. Alleen samen kunnen we het verschil maken. We delen een gezamenli jke visie op gezondheid en hebben de wens om zo hecht mogelijk samen te werken om zorg en gezondheid in Groningen beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar te houden.’ Alle partijen die deelnemen in Gezond Groningen geven zo samen invulling aan de opgaven die voortvloeien uit de landelijke gezondheidsakkoorden: Integraal Zorg Akkoord (IZA), Gezond Actief Leven Akkoord (GALA), Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord (AZWA) en Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Om met zo veel, naar aard en omvang, verschillende partijen effectief samen te werken, is een heldere organisatiestructuur en gelijkgerichtheid nodig. Binnen Gezond Groningen worden de programma’s, projecten en activiteiten onder te brengen in 4 actielijnen met daarnaast 4 overstijgende thema’s. Dit zijn de 4 actielijnen: 1. Meer doen met beschikbare middelen 2. Preventie, welzijn en Samenleving 3. Mentale Gezondheid 4. Professionals van de toekomst Actielijn 1: Meer doen met beschikbare middelen Meer doen met beschikbare middelen, richt zich op de beschikbaarheid van passende zorg en is aanjager van de transformatie in de zorg die hiervoor noodzakelijk is.

Hoe gaan we beter en effectiever gebruik maken van de beschikbare zorgcapaciteit in de regio. We zien kansen voor het voorkomen, vervangen en verplaatsen van zorg naar de juiste plek door samenwerking tussen cure en care, tussen ziekenhuis, eerste lijn en thuis en tussen cliënt en professional. Een concreet voorbeeld is Netwerk Wijkzorg Noord. Dit is een samenwerkingsverband van 19 wijkzorgaanbieders. Wij werken met elkaar aan herkenbare en aanspreekbare wijkzorg in de provincie Groningen. Het netwerk is een initiatief van Groninger Kracht. In Groninger Kracht werken 16 ouderenzorgorganisaties in de regio met elkaar samen zodat ouderen zo lang mogelijk vitaal en zelfstandig in hun omgeving kunnen blijven wonen en deelnemen aan de lokale gemeenschap. Het doel van Netwerk Wijkzorg Noord is de wijkzorg in de provincie Groningen toekomstbestendig te maken, zodat elke inwoner wijkzorg kan blijven ontvangen wanneer dat nodig is. Door de wijkverpleging in de provincie Groningen herkenbaar en aanspreekbaar te maken, zorgen wij ervoor dat de wijkzorg de komende jaren beschikbaar blijft. Zo kunnen we, ondanks de vergrijzing en het toenemende aantal (complexe) zorgvragen samenwerken aan de ambitie om de benodigde wijkzorg - met voldoende gekwalificeerd personeel – te kunnen blijven leveren. Actielijn 2: Preventie en Samenleving

Pagina:

3 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

Meer preventie, welzijn en samenleving (inclusief omgeving) richt zich op meer gezonde jaren voor alle Groningers en werkt daarom aan een gezonde basis, het gemakkelijk maken en stimuleren van gezond gedrag en aan een gezonde leefomgeving. Hierbinnen vindt ook afstemming plaats en worden koppelingen gelegd naar en in samenwerking met de Sociale Agenda van Nij Begun. De Groninger leeft gemiddeld ongezonder dan de rest van Nederland. Met een provinciale brede ketenaanpak tegen overgewicht wordt met het project Vitaal Groningen ingezet op maatwerk in de eigen omgeving. Zo wordt gestimuleerd dat Groningers samen met professionals en lokale initiatieven werken aan bewustwording, gezonder gedrag en een gezonde leefomgeving in wijken en dorpen. Overgewicht wordt nog te vaak gezien als iets waar iemand zelf schuld aan heeft. Maar zo werkt het niet. Obesitas is een ziekte, met vooral maatschappelijke oorzaken. Als regio hebben we hierin een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De middelen van het Nationaal Programma Groningen zijn bedoeld om de regio te versterken, en daar hoort goede gezondheid natuurlijk bij. Je kunt niet bouwen aan een sterke regio zonder te investeren in gezonde inwoners. Daarbij heeft de huisarts een begeleidende rol bij de behandeling van overgewicht. Werken aan overgewicht vraagt om afgestemde interventies en behandelingen. Daar werken we in deze aanpak naartoe.

Vanaf 2026 starten in alle Groninger gemeenten nieuwe vormen van samenwerking tussen zorg, welzijn, leefstijl, sport en onderwijs. De aanpak richt zich op volwassenen met (risico op) overgewicht en versterkt de samenwerking tussen huisartsen, praktijkondersteuners, diëtisten, leefstijlcoaches, fysiotherapeuten, apothekers, buurtsportcoaches, welzijnscoaches en lokale initiatieven. Ook studenten van MBO, HBO en WO leren mee over gezonde leefstijl en leefomgeving, en dragen bij aan de aanpak in dorpen en wijken. De regionale aanpak sluit aan op het dagelijks leven van inwoners en biedt meer ruimte voor maatwerk. Door zorg en welzijn te verbinden krijgen inwoners ondersteuning die past bij hun situatie. Lokale initiatieven krijgen nieuwe energie en middelen. Buurtinitiatieven spelen een belangrijke rol in de aanpak in dorpen en wijken. Inwoners weten zelf goed wat voor hen in de eigen omgeving past. Dit helpt om gezond gedrag te stimuleren en werkt preventief om overgewicht te voorkomen.

Actielijn 3: Mentale Gezondheid Deze actielijn richt zich op alle aspecten van mentale gezondheid: preventie, demedicaliseren, behandeling van mentale klachten, werken aan herstel, omgaan met onbegrepen gedrag. De noodzaak om de mentale gezondheidszorg anders te organiseren is groot. De wachtlijsten in de GGZ zijn lang, de druk op de zorgprofessionals neemt toe en de mentale gezondheid van inwoners in de provincie Groningen staat onder druk. Armoede, schulden, slechte woonomstandigheden, prestatiedruk, gezinsproblemen en de gevolgen van gaswinning beïnvloeden het mentale welzijn van Groningers. Vanwege de urgentie is een transformatieplan opgesteld: ‘Groningen, met gezond verstand!’. Voor de uitvoering van dit plan is € 20 miljoen beschikbaar gesteld vanuit het Integraal

Pagina:

4 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

Zorgakkoord (IZA). Het plan is ontwikkeld vanuit een brede samenwerking waarin onder andere de volgende domeinen zijn vertegenwoordigd: welzijn, (jeugd-)GGZ, huisartsen, ervaringsdeskundigen, gemeenten, verstandelijk gehandicaptenzorg, zorgverzekeraar, inwonersperspectief, verslavingszorg en preventie. Deze partijen zijn verenigd in de stuurgroep Mentale Gezondheid van Gezond Groningen. Met het beschikbaar gekomen geld kunnen de betrokken partijen verder vorm en inhoud geven aan de acties die al in gang zijn gezet. De basis voor de aanpak is een verandering op het gebied van mentale gezondheid. Mentale gezondheid is niet langer alleen de verantwoordelijkheid van de GGZ. Herstel kan op meerdere manieren plaatsvinden, bijvoorbeeld door sport, sociale contacten, werk of professionele zorg. We moeten eerder en breder kijken naar wat mensen nodig hebben om zich goed te voelen. Niet alleen medische zorg helpt daarbij, maar ook steun uit eigen omgeving is belangrijk en de inzet van ervaringsdeskundigheid. Ervaringsdeskundigen helpen om de brug te slaan tussen leefwereld en systeemwereld. De IZA-transformatiemiddelen zorgen ervoor dat de ingezette transformatie van zorg naar positieve gezondheid, en de verschuiving van zorg naar welzijn, een stevige impuls kan krijgen. Daarmee hopen we sneller de best passende oplossing te vinden voor inwoners met mentale problemen.

Dat zal ervoor zorgen dat mensen met een ernstige mentale problematiek sneller en adequaat geholpen kunnen worden. Ook kunnen we meer gebruik maken van informele netwerken die een deel van de problematiek goed kunnen oppakken. Hiervoor werken huisartsen, GGZ-instellingen, zorginstellingen, verslavingszorg, gemeenten en welzijn op een manier samen zoals nog niet eerder gedaan is. Actielijn 4: Professionals van de toekomst Professionals van de toekomst, richt zich op de beschikbaarheid van vitale, gemotiveerde en competente zorgprofessionals, maar ook op mantelzorgers en vrijwilligers. Deze laatsten zijn van groot belang om alle vragen en uitdagingen binnen de te kunnen blijven vervullen. Daarmee werken we aan een zorgzame samenleving waarin passende zorg in voldoende mate beschikbaar is en blijft voor wie het nodig heeft. We hebben een grote uitdaging in het vasthouden van professionals om de zorg in het hier en nu te bieden en in het aantrekken van zorgprofessionals die passen bij ons toekomstbeeld. De regiovisie en het regioplan Gezond Groningen bieden zorgprofessionals de kans om deel uit te maken van een maatschappelijke beweging naar een houdbaar zorgsysteem. Daarmee groeit de aantrekkingskracht van Groningen. Er zullen nieuwe competenties op het gebied van netwerksamenwerking, preventie, werken met data en robotisering worden gevraagd.

Dat vormt een uitgelezen kans voor samenwerking tussen zorgaanbieders, kennisinstellingen en opleidingen. Op het gebied van arbeidsmarktbeleid en beroepsvitaliteit zijn in de sector zorg en welzijn al de nodige acties in gang gezet die we verder versterken, zoals gezamenlijke werving en selectie. In deze actielijn werken we aan de volgende doelen: • Maximaal benutten huidig personeel • Verminderen van ongewenste uitstroom

Pagina:

5 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

• Bevorderen van de doorstroom • Vernieuwende aanpak van de instroom. Daarbij richten we ons op de inwoners in de provincie Groningen, medewerkers in zorg- en welzijn, studenten zorg- en welzijn.

In deze actielijn worden 3 programma’s ontwikkeld: Goed regionaal werkgeverschap, samenwerken over de organisatiegrenzen heen om beter in te spelen op de wensen van zorgprofessionals op het gebied van werk en loopbaan. Anders Organiseren, door een effectieve inzet van zorgtechnologie, meer samenwerking met familie en informele zorg en minder administratieve lasten Een leven lang leren en ontwikkelen, in elke fase van de loopbaan vergroten van de beroepsvitaliteit. De overkoepelende thema’s van Gezond Groningen zijn: 1. Inwonerparticipatie 2. Zorgzame gemeenschappen 3. Digitalisering en AI 4. Meten en Monitoren Thema inwonerparticipatie In de provincie Groningen werken inwoners, organisaties en beleidsmakers samen aan goede zorg, gezondheid, welzijn en ondersteuning. In de publiekscampagne van Gezond Groningen vertellen ambassadeurs en ervaringsdeskundigen hoe zij gezondheid en zorg ervaren en wat we zelf, met elkaar kunnen doen voor een gezonde provincie met gezonde inwoners. Omdat ‘samendoen’ nog niet vanzelf gaat, richten we in Gezond Groningen een Participatie hub in. Deze moet ervoor zorgen dat de mensen om wie het gaat, de inwoners ook zelf aan tafel zitten wanneer het over hen en hun gezondheid gaat. Hoe de Participatie hub er uit gaat zien beslissen we samen.

Thema Zorgzame Gemeenschappen Binnen het netwerk Gezond Groningen wordt erkend dat zorgzame gemeenschappen essentieel zijn voor een goed samenleven. Het ontbreekt echter nog aan een gezamenlijk beeld van wat een zorgzame gemeenschap precies inhoudt en wat de verwachtingen zijn. Dit thema is daarom als apart onderwerp gepositioneerd binnen de governance van Gezond Groningen. De komende periode is een adviseur aangesteld om dit thema verder vorm te geven. Zorgzame gemeenschappen zijn deel van een beweging die op verschillende plekken is gestart, gebaseerd op de behoefte om nieuw samenleven vorm te geven. Het idee is opgenomen in beleid zoals het IZA-regioplan en richt zich op het versterken van de sociale basis, samenwerking tussen inwoners, organisaties en gemeenten en de verbinding van informele en formele zorg. Door hulpvragen anders te benaderen en beter samen te werken, wordt zorg duurzamer en kan het samenleven verbeteren. Het investeren in zorgzame gemeenschappen is cruciaal voor het versterken van de leefbaarheid en het behalen van doelstellingen in verschillende beleidsagenda’s, zoals IZA en GALA.

Pagina:

6 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

Er gebeurt al veel op het thema zorgzame gemeenschappen in de provincie Groningen. De aangestelde adviseur heeft opdracht gekregen om bestaande initiatieven en betrokkenen in kaart te brengen, kansen en verwachtingen vanuit de actielijnen, stakeholders en inwoners te onderzoeken, en een werkgroep te vormen. De adviseur zal ook werken aan het profiel van een programmaleider voor zorgzame gemeenschappen. Dit alles dient als basis voor het opstellen van een werkplan, dat in het voorjaar van 2026 wordt gepresenteerd. De inventarisatie zal helpen bij het ontwikkelen van een gezamenlijk gedragen visie op zorgzame gemeenschappen, waarmee de verdere samenwerking en acties in de regio kunnen worden gestimuleerd. Thema digitalisering en AI Digitalisering en AI is een van de vier overkoepelende thema’s binnen Gezond Groningen. Vanuit deze gezamenlijkheid willen we: • Een gezamenlijke visie ontwikkelen • Kennis bundelen en toegankelijk maken voor alle netwerkpartners • Ondersteuning bieden bij projecten en pilots, bij het opschalen en implementeren We starten met een pool van ambassadeurs vanuit de diverse partners en domeinen van Gezond Groningen. Deze koplopers kunnen gezamenlijk kansen en knelpunten inventariseren; concrete use-cases selecteren en best practices delen.

Om dit regionaal te laten slagen, zoeken we vanuit elk domein AI-ambassadeurs: gemotiveerde professionals die willen meedenken, signaleren en experimenten helpen vormgeven. Deze ambassadeurs vormen de brug tussen hun organisatie en het regionale AI-programma en helpen om kansen te vertalen naar praktische toepassingen. AI biedt grote kansen voor betere en betaalbare zorg en welzijn in Groningen. Door regionaal samen te werken kunnen we versnellen, veilig experimenteren en impact maken. Gezond Groningen kan hierbij de motor zijn – samen met ambassadeurs uit alle domeinen. Thema meten en monitoren Voor dit thema werken we nauw samen met Datapoort. De missie van Datapoort is het bevorderen van regionale samenwerking in data-ondersteund evaluatie- en onderzoekswerk en deze faciliteren met data rondom gezondheid die toegankelijk, koppelbaar en bruikbaar is voor onderzoek, beleid, onderwijs en zorg. Datapoort als partner voor kennis en in de uitvoering, ondersteunt bij het aanpakken van de grote gezondheidsuitdagingen in de regio: mentale gezondheid, vergrijzing, krappe arbeidsmarkt, grote verschillen tussen het stedelijk gebied en de omliggende delen. Hoe meer kennis over gezondheid in de regio, gezondheidsverschillen en onderliggende oorzaken, hoe beter we in staat zijn om die effectief aan te pakken.

De expertise van Datapoort helpt ons bij het meten, monitoren en evalueren van de programma’s en projecten die we uitvoeren. Ontwikkelingen binnen Gezond Groningen In januari 2025 vond een evaluatie van het functioneren van het netwerk Gezond Groningen plaats. Het netwerk wordt breed gedragen, maar er zijn uitdagingen wat betreft het vergroten van de betrokkenheid en onderlinge uitwisseling van deelnemende partijen. Er is een zekere vrijblijvendheid voor deelnemende partijen, welke uiteindelijk een bedreiging vormt voor de samenwerking die zo noodzakelijk is om de grote vraagstukken rond gezondheid en zorg van de

Pagina:

7 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

Groningers aan te pakken. Daarom gaat Gezond Groningen het netwerk anders inrichten. Het bestuurlijk overleg Gezond Groningen heeft in december 2025 besloten dat een samenwerkingsovereenkomst als juridische vorm passend zou zijn voor deze nieuwe structuur. In 2026 worden de juridische teksten opgesteld. Na vaststelling daarvan kunnen alle organisaties, waaronder de gemeenten, besluiten toe te treden of lid te worden van die rechtsvorm. Over dat proces zullen we u informeren en indien het aan de orde is de raden van de Groninger gemeenten conform de wettelijke voorschriften (Wgr; Gemeentewet) betrekken. Gemeentelijke governance De afspraken in het netwerk over ketensamenwerking, transformatieplannen en uitvoeringsplannen hebben effect op de inzet van gemeenten en de instroom in het sociaal domein. Er worden juridisch bindende afspraken gemaakt tussen partijen waarbij de tien Groninger gemeenten als geheel 1 partij zijn. Dit vereist dat de Groninger gemeenten zich goed positioneren in dat netwerk door het opstellen van een onderlinge governance, waarbinnen juridisch bindende besluiten genomen kunnen worden namens de 10 Groninger gemeenten. Van belang daarbij is dat de medezeggenschap van gemeenten zodanig georganiseerd wordt dat hun rol, taak en belang in het grotere geheel goed kan worden gediend.

Tot slot We hopen dat deze raadsbrief u helpt om een goed beeld te krijgen van alle inzet van de gemeenten in het netwerk Gezond Groningen. Inzet die substantieel bijdraagt aan de gezondheid van onze inwoners en aan de blijvende toegankelijkheid van passende zorg: Welzijn op recept is nu voor (bijna) alle inwoners van de provincie beschikbaar, met een subsidie van 20 miljoen euro verbeteren we de mentale gezondheid van de Groningers, de ketenaanpak valpreventie zal veel valincidenten bij ouderen helpen voorkomen, met Eerstelijns Oogheelkundige Centra verkorten we de wachttijden voor oogzorg in de regio. We verwachten dat deze raadsbrief u de informatie verschaft die helpt om het lokale gezondheidsbeleid beter te kunnen plaatsen in de context van regionale ontwikkelingen en samenwerking op dit gebied. Vanzelfsprekend zullen we u als raad blijven informeren over relevante ontwikkelingen die zich hierin voordoen. Lopende het jaar zullen de colleges een standpunt moeten innemen welke (rechts-)vorm passend lijkt om de samenwerking tussen gemeenten binnen dat netwerk vorm te geven. Van belang daarvoor is o.m. de keuze die het netwerk Gezond Groningen maakt voor haar rechtsvorm. Ook over de te kiezen samenwerkingsvorm voor gemeenten zullen wij u informeren en volgens de wettelijke procedures uw raad betrekken.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen

E. van Lente Burgemeester

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris

Pagina:

8 van 8

Datum:

29 januari 2026

Zaak:

1647391

Deze brief is digitaal vervaardigd en daarom niet ondertekend.