269 2 Toukomstbeeld

Samen Van onderop Toekomstgericht

Toukomst is een grootschalig participatieproject waarin met Groningse inwoners en organisaties is nagedacht over de toekomst van de provincie. Hoe ziet Groningen eruit in 2040? Welke grote ideeën leven er voor de toekomst van Groningen? In het afgelopen jaar zijn 900 ideeën ingestuurd, online en offline groepsgesprekken gevoerd met 200 mensen om ideeën te bundelen tot grotere projecten en tal van gesprekken gevoerd met maatschappelijke- en netwerkorganisaties. De 59 gebundelde projecten zijn 30.000 keer beoordeeld door 6.000 mensen. De website werd 175.000 keer bezocht. Voor het inwonerpanel waren 250 aanmeldingen en werden 20 mensen ingeloot. Onder leiding van een onafhankelijke voorzitter beoordeelde zij de projecten en ideeën en schreven een advies over de besteding van 100 miljoen euro die beschikbaar is voor de uitwerking en uitvoering van Toukomstprojecten. Voor je ligt het Toukomstbeeld, een visie van de inwoners op de toekomst van Groningen in 2040, gebaseerd op alles wat er in het eerste jaar Toukomst is gedaan. Het Toukomstbeeld is een getekend panorama en toont de zeven Groninger landschappen met visies en doelen voor Groningen in 2040. Onderaan geeft het Toukomstbeeld een agenda mee aan de politiek, overheden en organisaties in de provincie. Een agenda van de inwoners van Groningen.

Voorwoord West 8 Ruim een jaar is er gewerkt aan het Toukomst project. De inzet was om te komen tot een gesprek over de eigen toekomst, een begin te maken aan een dialoog. Duidelijk was dat dit gesprek vooral ook dwingt tot luisteren en begrijpen. Groningers willen gehoord worden. Binnen Toukomst zagen we dat mensen initiatieven naar voren brachten, er werd gesproken, uitgewisseld, getwijfeld en gespeculeerd. De Toukomst website diende als platform en bracht ook mogelijkheid voor agendering, community vorming en reflectie. De uitkomst van dit ‘begin’ kon worden ingebracht bij het Toukomstpanel: Een inwonerpanel geformeerd uit de gelederen van de Groningse bevolking, bestaande uit mensen die met twee benen in de werkelijkheid staan, de Groningse samenleving van binnenuit kennen. Dit panel kan de sleutel bieden voor een perspectiefvol benoemen van de meest noodzakelijke en relevante ideeën voor uitwerking en realisatie. Het gaat om de besteding van 100 miljoen euro voor de toekomst van Groningen. Als deel van Team Toukomst mochten wij assisteren bij het opzetten van dit voor de schaal van Nederland uitzonderlijke project. Dit intensieve werk, de ontmoetingen en de vele discussies leverden een aantal bijzondere ervaringen op. Graag nemen we de gelegenheid aan om een aantal van onze persoonlijke observaties te delen.

De belangrijkste zouden we puntsgewijs willen opsommen: — In delen van de provincie en in het hart van het aardbevingsgebied blijkt een existentieel gebrek aan vertrouwen in de instituties en de overheid. Het is evident dat het veel tijd en inzet zal vragen dit vertrouwen te herwinnen, er blijkt een noodzaak tot democratische

vernieuwing. Ook blijken mensen, lang niet altijd goed georganiseerd of geformaliseerd, zich te verbinden aan specifieke thema’s, zonder dat ze toegang hebben tot het politiek debat. Ze voelen zich buitengesloten, niet gehoord. Hiervoor zijn nieuwe paden nodig. Er zouden mensen moeten worden gezocht die hieraan richting kunnen geven. — De jonge generaties blijken zeer open te staan om zich te verbinden aan toekomstplannen. Ze zijn gemotiveerd, initiatiefvol en hebben een reële kijk op de werkelijkheid. Dat zou ook betekenen dat bestaande organisaties, de instituties, de politiek en het bestuur zich moeten richten op een verjongingskuur. Burgerlijk leiderschap moet divers maar ook jong zijn. — Voor innovatie en ontwikkeling van de provincie moet er geïnvesteerd worden in de toekomst met onderwijs als basis. De bijzondere resultaten van een focus op onderwijs zijn ook in Rotterdam-Zuid gebleken. Een langjarig en consistent programma van vakscholen gekoppeld aan het lokale en regionale bedrijfsleven zou moeten worden gerealiseerd. Op scholen moet een extra curriculum worden aangeboden voor het stimuleren van eigen waarde, aandacht voor een gezond lichaam, voeding en bewegen, filosofie en cultuur. Zo’n langjarig programma levert de bouwstenen voor een toekomst en zal antwoorden bieden op existentiële problemen in de krimp regio’s.

— Voorzieningen als glasvezel en het openbaar vervoer worden steeds genoemd als voorwaardelijk voor het Ommeland.

— Ook het maken van letterlijke verbinding, recreatieve routes voor fietsers, wandelaars, vaarverbindingen, moet worden gerealiseerd.

— Alle transformaties aan het trotse cultuurlandschap zouden via een Gronings landschapsbureau kunnen worden uitgewerkt, het bureau dat als opgave heeft te werken met ‘couleur locale’ om zo stap voor stap het landschap te verrijken. De authenticiteit van de zeven Groninger landschapen zal worden gekoesterd en gecultiveerd. Deze unieke landschappen zijn verpletterend en vormen de basis voor kwalitatief wonen en werken. Net zoals in Drenthe en Friesland zullen ze een magneet vormen voor bezoekers en nieuwe economische activiteit.

— Er ligt een serieuze opgave om met kunst en cultuur als medium het complete verhaal van Groningen te verwoorden: het gehoord willen worden, de pijn, mededogen, bazen, regenten, boeren, slachtoffers, armoede, achterstelling zijn de thema’s. Groningen als geheel kan het podium zijn.

— Groningers zijn Nederlanders, er is geen wedstrijd tussen ‘Nederland’ en ‘Groningen’. Ondanks politiek en media ervaren ‘Nederlanders’ veel empathie voor de problemen van Groningers. Het ligt voor de hand dat Groningers hun eigen toekomst claimen, dit zullen wij Nederlanders altijd omarmen.

— De discussie en de regelingen voor de implementatie van klimaatadaptatie en energietransitie in Nederland missen het draagvlak in Groningen. Mensen zijn trots op hun landschap, het Ommeland gaat hen aan het hart. De realisatie van zonneakkers en windmolenparken worden ervaren als ondemocratische operaties. Er is grote behoefte aan een werkelijke discussie over het verduurzamen. De uitkomst kan alleen het resultaat zijn van een collectieve perceptie en een democratische werkwijze.

Het Toukomstbeeld dat je in handen hebt verwoordt de inbreng van de inwoners van Groningen. Dat is imposant! Wij zijn schatplichtig aan ieder die ideeën instuurde, alle deelnemers aan Toukomst die mee bleven denken, wegliepen en weer terugkwamen. Wij bedanken voor de moed, openheid, en willen aanmoedigen vooral door te blijven praten of ermee te beginnen. Een gesprek is de start van alles, aan de keukentafel, op het schoolplein, in het gemeenschapshuis, op het werk, in de gemeenteraden en Provinciale Staten. Neem de tijd en luister naar elkaar, durf jezelf tegen te spreken, twijfel en denk. Vorm een mening en bouw samen verder aan de toekomst van Groningen.

— De relaties tussen Stad en Ommeland moeten worden versterkt, verdiept, ontwikkeld. De stad Groningen is in een periode van bloei en renaissance. Engagement en verbinding tussen de verschillende gemeenschappen zijn essentieel voor sociaal-culturele en economische uitwisseling en wederkerigheid.

— Er ligt een groot taboe als het gaat over het ‘leeg trekken’ van de provincie. Nieuwe programma’s over energie, waterstof vragen om een benadering waarin het Groninger landschap als een legacy wordt gezien. En om een inclusieve benadering ten opzichte van de gemeenschappen.

Adriaan Geuze, Martin Biewenga, Jasmijn Koelega, West 8

Grondeigenaren, beheerders en inwoners Boeren, verwerkers, distributeurs en Zorg dat Groningse producten in de werken samen aan het realiseren van (super)markten werken samen en lokale (super)markt te koop zijn voor een Zorg dat Groningse producten in marktconforme Eten Boeren, verwerkers, distributeurs Grondeigenaren, beheerders en inwoners bloemrijke, ecologische bermen en Investeringen verkorten en de voedselketen door het prijs uit Groningen krijgt een voor banen en de lokale (super)markt te koop zijn (super)markten werken coördineren samen envan transport werken samen aan hetwandelpaden realiseren van bloemrijke, Gronings keurmerk en ieder jaar langs alle diepen, maren en koeling voor een marktconforme prijs verkorten de voedselketen door het ecologische bermen en langs alle vieren we het Oogstfeest Eten uit Groningen krijgt een Gronings en wandelpaden sloten Werk samen en koeling grootschalige diepen, maren en sloten keurmerk en landbouw ieder jaar vieren we coördineren van transport Combineer landbouw voor Combineer grootschalige Eerlijke, lokale ‘zero kilometer Ommeland be het Oogstfeest Investeringen in de wereldmarkt met lokaal produceren voor de wereldmarkt met lokaal landbouw’ producten van een OV fietsen op landschap, recreatie en produceren duurzame, korte keten Eerlijke, lokale ‘zero kilometer natuur zorgen voor banen landbouw’ producten van een duurzame, en

economie, koppel de korte keten agenda’s

Stimuleer Werk samen met mobiliteitsaanbieders horecaondernemers om het Ommeland beter te ontsluiten om zichom te vestigen op plekken gen in landschap, recreatie en natuur zich te vestigen op metzorgen deelfietsen, zoalsStimuleer OV fietsenhorecaondernemers op waar recreatieve routes en mensen samenkomen n en economie, koppel de agenda’s ieder station plekken waar recreatieve routes en mensen amen met mobiliteitsaanbieders om het Maak arrangementen waarin landbouw, recreatie en samenkomen d beter te ontsluiten met deelfietsen, zoals natuur elkaar versterken en waar Groningers uit de stad n op ieder station naar het Ommeland gelokt worden. Hier zijn terrasjes en ontmoetingspunten

Geef een impuls aan het recreatieve netwerk door 450 km extra fiets- en wandelpaden te realiseren. Dit kan Geef impuls aan het recreatieve door 450 km extra fiets- en door heteen publiek toegankelijk maken vannetwerk overheidsgrond, wandelpaden te realiseren. Dit kan het van publiek toegankelijk maken organiseren van ‘recht van overpad’ of door aankoop van overheidsgrond, organiseren ‘recht van overpad’ of aankoop van grond. Maak slimme combinaties vanvan onderhoudsslimme combinaties van onderhouds- en beheer budgetten engrond. beheerMaak budgetten van provincie, waterschap, van provincie, waterschap, gemeenten, landschapsbeheerders gemeenten, landschapsbeheerders

Ontwikkel een haarnet van fietspaden dat wierden en terpen verbindt

Maak arrangementen waarin landbouw, recreatie en natuur elkaar versterken en waar Groningers uit de stad naar het Ommeland gelokt worden. Hier zijn terrasjes en ontmoetingspunten

Ontwikkel een haarnet van fietspaden dat wierden en terpen verbindt

Programmeer de kerkjes en verbindt ze aan elkaar door middel van exposities, Behoud, herstel en ontwikkel het oudste optredens cultuurlandschap van Nederland en het bijbehorende erfgoed Behoud, herstel en ontwikkel het oudste Programmeer de kerkjes en verbindt ze cultuurlandschap van Nederland en het aan elkaar door middel van exposities, optredensbijbehorende erfgoed

Richt een landschapswerkplaats in waar ontwerpers van de provincie, waterschappen, gemeenten en Prolander Richtmet eeninwoners landschapswerkplaats in waar ontwerpers van de provincie, samen en maatschappelijke organisaties waterschappen, envisies Prolander samen met inwoners en tekenen en werken gemeenten aan ruimtelijke en plannen maatschappelijke organisaties tekenen en werken aan ruimtelijke visies en plannen

Behoud de openheid, rust en ruimte van het Behoud de openheid, rust en landschap ruimte van het landschap

Zet in op recreatie waarbij er een gezonde balans is tussen inwoners, Zet in op recreatieenwaarbij er een bezoekers het landschap gezonde balans is tussen inwoners, bezoekers en het landschap

Investeer in de leefomgeving ten behoeve van prettig wonen en economie, onder andere door in ieder dorp Investeer in deofleefomgeving ten behoeve van een randbos gemeenschapstuin te realiseren prettig wonen en economie, onder andere door in ieder dorp een randbos of gemeenschapstuin te realiseren

Onderzoek nieuwe manieren van ouderenhuisvesting zoals langer thuis wonen met gepaste zorg, wonen in Onderzoek nieuwe manieren van ouderenOverheid burgerinitiatieven woongemeenschappen met alleen of een mix en ouderenhuisvesting zoals langer werken nauw samen bij het aanleggen van ouderen en jongeren thuis wonen met gepaste zorg, van glasvezelverbindingen. Neem wonen in woongemeenschappen bestaande initiatieven als voorbeeld met alleen ouderen of en eenburgerinitiatieven mix Overheid werken van ouderen en jongeren nauw samen bij het aanleggen van glasvezelverbindingen. Neem bestaande initiatieven als voorbeeld

Combineer versterking met verduurzaming van Combineer versterking woningen. Installeer met verduurzaming van woningen. warmtepompen en benut Installeer dakenwarmtepompen maximaal voor heten benut opwekken daken maximaal voor het van zonneopwekken van zonne-energie energie

Geef ruimte aan initiatieven van onderop

Geef ruimte aan initiatieven van onderop Bied onderdak aan maatschappelijke instellingen én lokale ondernemers in Bied onderdak aan maatschappelijke dorpen instellingen én lokale ondernemers in dorpen

Richt een organisatie in voor het behoud, beheer en de programmering van Richt een organisatie in voor het behoud, maatschappelijk vastgoed en cultureel beheer Creëer en de programmering erfgoed. minimaal 100 inclusievevan maatschappelijk vastgoed en cultureel plekken waar ruimte is om te pionieren en erfgoed. Creëer minimaal 100 inclusieve experimenteren plekken waar ruimte is om te pionieren en experimenteren

Geef voeding, zelfverdediging, filosofie, Zorgkunstvoor voldoend IT, muziek, en aantrekkelijke ondernemerschap op en betaalba school voor jongeren, niet alleen maar ook in de dorpen en Ommeland. In de buurt van en openbaar vervoer

Zorg voor voldoende gepaste, aantrekkelijke en betaalbare huisvesting voor jongeren, niet alleen in de Stad maar ook in de dorpen en steden in het Ommeland. In de buurt van voorzieningen en openbaar vervoer

e, g d et n

Leid jongeren op tot toekomstbestendige arbeidskrachten: installateurs Geef voeding, zelfverdediging, Leid tejongeren op tot toekomstbestendige om gebouwen verduurzamen, filosofie, IT, muziek, kunst en arbeidskrachten: installateurs om gebouwen verpleegkundigen, IT’ers ondernemerschap op school te verduurzamen, verpleegkundigen, IT’ers

Werk samen om oude Realiseer vakscholen ten behoeve van baangarantie, slaperdijken zichtbaar betere aansluiting op vacatures bij bedrijven en ten Realiseer Stimuleer circulaire maakindustrie en bewandelbaar te behoeve vanvakscholen werkgeversten behoeve van baangarantie, betere aansluiting op zodat werkgelegenheid maken. Maak ontstaat nieuwe vacatures bij bedrijven en ten behoeve afspraken met boeren, van werkgevers grondeigenaren over Stimuleer circulaire maakindustrie zodat gebruik en beheer, onder werkgelegenheid ontstaat andere door ‘recht van overpad’

Werk samen om oude slaperdijken zichtbaar en bewandelbaar te maken. Maak nieuwe afspraken met boeren, grondeigenaren over gebruik en beheer, onder andere door ‘recht van overpad’

Behoud van het kwelderlandschap als UNESCO werelderfgoed Behoud van het kwelderlandschap als Betrek bewoners ac UNESCO werelderfgoed over inpassing van d Regionale Energie S

Zorg dat ieder nieu gemeenten, waters waarom dit voor inw

ewoners actief bij het formuleren van oplossingen ssing van de energietransitie, onder andere bij de e Energie Strategie (RES)

ieder nieuw beleid of programma van provincie, en, waterschappen begint met een beschrijving dit voor inwoners van de provincie belangrijk is

Gemeenteraden geven zonneparken duidelijke regels Pak regie over de inrichting van het landschap om verkwanseling mee voor maximale hoogte van alle installaties en te voorkomen. Stel met inwoners een raamwerk of landschappelijk Behoud de kwaliteit van het landschap grootschalige energieopwekking Pak regie over de inrichting vanheg hetoflandschap om masterplan landschappelijke inpassing. Groen, een dijkje op voor de hele provincie Groningen,bij gebaseerd op door in te zetten op zon-op-dak wind-op-zee en te werken aan verkwanseling te voorkomen. met inwoners een gegronde eromheen, geen lampen, geen lelijke Stel hekken afwegingen en slimme inpassing vanen de ruimteclaims landschappelijke van zonneparken raamwerk of landschappelijk masterplan op voor de die de transities van dezeinpassing tijd vragen hele provincie Groningen, gebaseerd op gegronde Gemeenteraden geven zonneparken duidelijke regels mee voor maximale afwegingen en slimme inpassing van de ruimteclaims datinstallaties ieder nieuwenbeleid of programma van provincie, Betrek bewoners actief bij het hoogte Zorg van alle landschappelijke inpassing.

Groen, een heg of die de transities van deze tijd vragen gemeenten, waterschappen begint met een formuleren van oplossingen over dijkje eromheen, geen lampen, geen lelijke hekken beschrijving waarom dit voor inwoners van de provincie belangrijk is inpassing van de energietransitie, onder andere bij de Regionale Energie Behoud de kwaliteit van het landschap bij grootschalige Strategie (RES) energieopwekking door in te zetten op zon-op-dak en wind-op-zee en te werken aan landschappelijke inpassing van zonneparken

Zorg voor inpassing van meer bomen en bossen in het landschap, ten behoeve van gezondheid, vergroening en Zorg voor inpassing biodiversiteit van meer bomen en bossen in het landschap, ten behoeve van gezondheid, vergroening en biodiversiteit

Versterk het netwerk van bestaande musea en culturele instellingen. Faciliteer Versterk het netwerk van musea en culturele kennisdelen en bestaande samenwerking instellingen. Faciliteer kennisdelen en samenwerking

Maak een open source app waar verhalen over de Groningse cultuur, geschiedenis, het landschap Maak een open source app waargedeeld, verhalenwaarop over de Groningsestaan en je Vertel worden evenementen een verhalen die recht doen aan de Groningse cultuur, geschiedenis, hetovernachting landschap worden gedeeld, cultuur en een positief antwoord zijn op de kunt boeken. Laatwaarop de veelzijdigheid van evenementen staan en je een overnachting negatieve beeldvorming. Herstel het vertrouwen de provincie zien kunt boeken. Laat de veelzijdigheid van de provincie zien tussen overheid en inwoners

Organiseer ieder jaar een grootschalig locatietheater door een samenwerking van lokale en professionele theatermakers

Maak een blijvend kunstwerk dat refereert aan de noodzaak tot luisteren en samenwerken

Maak een plek om te leren over aardbevingen en de gevolgen ervan voor Groningen

Laat Toukomst voorleven als plek waa inwoners en overheid samenwerken, naa elkaar luisteren en initiatieven ontwikkelen

Toukomst is een initiatief van

www.toukomst.nl toukomst@nationaalprogrammagroningen.nl Programmabureau Nationaal Programma Groningen Postbus 610 9700 AP Groningen

Het Toukomstbeeld is geschreven en getekend door West 8: Adriaan Geuze, Martin Biewenga, Jasmijn Koelega, Hao Yan, Tara Karam

Bezoekadres Hendrik Westerstraat 24 9791 CT Ten Boer

Copyright - Voor overname van tekst of afbeeldingen is toestemming nodig

Januari 2021

Grafisch ontwerp — Buro Reng