260305NB-41 Nieuwsbrief Netwerk Weerbaar bestuur januari 2026

Nieuwsbrief januari 2026 De jaarwisseling verliep in ons land helaas heftiger dan ooit. Op veel plekken werden politie en hulpverleners belaagd met vuurwerk en werden zij soms zelfs in een hinderlaag gelokt. Veel burgemeesters spreken er schande van. Zo ook Harald Bergmann van de

gemeente Schiedam. Hij zag

dat hulpdiensten alle zeilen bij moesten zetten. “De nieuwjaarsnacht onderstreept wederom waarom een landelijk vuurwerkverbod nodig is.” Hopelijk vormt dit jaar een keerpunt en geldt dat ook voor bedreigingen en intimidaties van

ambtsdragers en volksvertegenwoordigers.

Vertrek Anne Jet Plat: afscheidsinterview Sinds 1 januari dit jaar moet het Netwerk Weerbaar Bestuur verder zonder de persoon die jarenlang hét gezicht van het Netwerk was. Anne Jet Plat is een nieuwe uitdaging aangegaan, maar blijft toch ook nog een klein beetje in de buurt. In een bijzonder afscheidsinterview blikt ze terug op haar periode bij het Netwerk en haar betrokkenheid bij het programma Weerbaar Bestuur.

Grote toename in aanvragen veiligheidsonderzoeken Steeds meer lokale bestuurders nemen hun persoonlijke veiligheid serieus. Het programma Weerbaar Bestuur ziet in dat kader de aanvragen voor het zogenaamde veiligheidsonderzoek duidelijk toenemen. Sinds de introductie van dit onderzoek in 2024 hebben 440 burgemeesters en wethouders hiervan gebruikgemaakt. Het ministerie van BZK subsidieert de veiligheidsonderzoeken en stelt naar aanleiding van een individueel onderzoek een advies op maat op; dit laatste gebeurt door de zogenaamde Beveiligingsautoriteit.

Rol gemeentesecretaris bij aanpak ondermijning In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) hebben adviesbureaus BMC en Pro Facto onderzoek gedaan naar de rol van gemeentesecretarissen in de (preventieve) aanpak van ondermijning. Uit het onderzoek is gebleken dat gemeentesecretarissen voor zichzelf vooral een rol zien weggelegd bij het stimuleren van een veilige werkomgeving, het bevorderen van de integriteit en het

faciliteren van de aanpak om dat voor elkaar te krijgen. Een andere constatering is dat er onder gemeentesecretarissen behoefte is de expertise te versterken en om kennis te kunnen delen met collega- gemeentesecretarissen.

Melden van incidenten blijft soms achter: dit is waarom Het is belangrijk dat incidenten waarbij sprake is van bedreiging of intimidatie worden gemeld. Door te melden kan er worden opgetreden tegen daders en kunnen slachtoffers hulp krijgen wanneer ze daar behoefte aan hebben. Melden is ook relevant om het aantal incidenten te kunnen registreren. De praktijk laat echter zien dat bereidheid tot melden lang niet altijd leidt tot daadwerkelijk meldgedrag. De gedragsteams van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) onderzochten waarom mensen wél of juist niet melding doen bij officiële instanties of meldpunten. Ze kwamen erachter dat er achttien factoren zijn die meldgedrag kunnen beïnvloeden. Mensen weten bijvoorbeeld niet altijd waar ze terecht kunnen met hun melding of het doen van een melding wordt als te complex ervaren. Het onderzoek en de resultaten zijn te raadplegen op de site van het CCV.

‘Stemmen zonder last onder druk’ 2025 werd gekenmerkt door felle protesten in het hele land tegen asielopvang. John Bijl traint lokale politici bij complexe besluitvorming rondom azc’s en stond het afgelopen jaar in veel raadszalen. Hij zag de druk op lokale politici toenemen. “Terwijl ze vanuit hun rol zelfstandig tot een mening moeten komen,” aldus Bijl. Hij wijst op Artikel 27 van de Gemeentewet. Daarin staat dat raadsleden zonder last stemmen. Maar die zelfstandigheid staat volgens hem vaker onder druk. “Als je door omstandigheden je oren moet laten hangen naar een luidruchtig deel van de samenleving, dan kom je niet meer eigenstandig tot je oordeel. Het fundament van de democratie staat dan onder druk.” Om die druk te verminderen is eind vorig jaar het leernetwerk Veilig vergaderen van start gegaan.

Podcasts over netwerkcorruptie Criminele beïnvloeding begint zelden met een envelop onder tafel. Veel vaker begint het met vertrouwen, korte lijntjes en informele netwerken waarin kritische vragen langzaam verdwijnen. Juist daar kan witwassen ongemerkt de bovenwereld binnendringen. In twee podcasts van het Anti Money Laundering Centre (Netwerkcorruptie en witwasbestrijding en De rol van lokale overheid in witwaspreventie) staat netwerkcorruptie centraal: een fenomeen dat grote gevolgen kan hebben voor bestuurlijke integriteit, vergunningverlening en publieke besluitvorming. Daarmee raakt het direct aan de opgave van een weerbaar bestuur. De podcasts bieden geen checklist, maar wel een scherpe netwerkbril: wie kent wie, wie regelt wat voor wie? En wanneer wordt loyaliteit een risico?

Weerbaarheid in het nieuws •

Om onrust tijdens een debat over de komst van vijftig minderjarige asielzoekers tegen te gaan, heeft de gemeente Helmond onlangs extra maatregelen genomen. Zo werd er beveiliging ingezet en konden belangstellenden alleen in de raadszaal terecht indien zij zich van tevoren hadden aangemeld. De beveiligingsmaatregelen worden deels bekostigd door het ministerie van BZK, dat eerder 3 miljoen euro beschikbaar stelde om raads- en Statenvergaderingen publiek toegankelijk en veilig te houden. In dat kader is eind vorig jaar ook het leernetwerk Veilig vergaderen van start gegaan.

•

Een medewerker van de gemeente Geertruidenberg is halverwege januari fysiek belaagd en slachtoffer geworden van geweld. Het is onduidelijk wat er precies is gebeurd, maar waarnemend burgemeester Madeleine van Toorenburg is stevig in haar oordeel: “Dit mag nooit normaal worden. Wij begrijpen dat sommige situaties spanning, onmacht en frustratie kunnen veroorzaken. Maar dreigen, schelden of fysiek geweld is nooit te rechtvaardigen.” De gemeente heeft aangifte gedaan en de man is later aangehouden.

•

Een inwoner van Noord-Scharwoude was de overlast door junks halverwege vorig jaar zo zat, dat hij niet alleen zijn dealende buurman maar ook burgemeester Maarten Poorter bedreigde. De man riep dat hij hem thuis wel even zou komen opzoeken en dat hij wist waar zijn kinderen op school zaten. Tijdens de zaak tegen de man op 13 januari nam de rechter de bedreiging van Poorter en zijn gezin hoog op. “Die mensen zijn democratisch gekozen en moeten zonder vrees hun werk kunnen doen, dus dit dreigement vind ik ernstig.” Hij legde de man een voorwaardelijke taakstraf op van 120 uur.

•

Vorig jaar legden achttien burgemeesters voor het einde van hun ambtsperiode hun functie neer. De precieze motivatie om te stoppen verschilt per persoon, maar een aantal zaken blijkt vaak mee te wegen in het besluit: bedreigingen en intimidatie, de enorme druk op het ambt en de spanningen die dat geeft voor het persoonlijke leven van de burgemeester. In een bijdrage op LinkedIn reageert burgemeester Mark Boumans van Doetinchem op deze berichtgeving. Hij roept op om een brede maatschappelijke dialoog te beginnen over hoe we onze samenleving en de rechtsstaat beschermen.

•

Noord-Hollandse burgemeesters worden steeds vaker geïntimideerd, ziet commissaris van de Koning Arthur van Dijk. Dat het er fel aan toe gaat, merkt ook burgemeester Han ter Heegde van Gooise Meren. Het afgelopen jaar kreeg hij meermaals te maken met boze bewoners. Zoals die keer dat hij aan kwam fietsen bij het gemeentehuis en demonstranten om hem heen gingen staan. “Ik geloof er heilig in dat het op zo’n moment essentieel is dat je als bezorgde burger het gevoel krijgt dat je direct contact hebt met een bestuurder. Dat je weet dat je wordt gehoord.”

•

Hans Etman ziet de protesten tegen asielopvang harder worden. Etman is onafhankelijk dagvoorzitter en laat zich inhuren om bewonersbijeenkomsten te begeleiden. Hij pleit ervoor om plenair gesprekken met omwonenden te blijven voeren. “Ga de collectieve emotie aan, anders blijft het smeulen”, adviseert hij. “Probeer het gesprek gecontroleerd

te laten ontploffen, want ontploffen moet het toch. Daarna is de druk er af bij mensen en kun je beter door naar tafeltjes.” Zie bijgesloten pdf voor het volledige gesprek met Etman. Dat direct contact met inwoners belangrijk is, vindt ook de ombudsman. Dat kan althans worden geconcludeerd uit het oordeel dat hij velde na een klacht tegen de gemeente Tubbergen. Die was ingediend door de Stichting Blauw en had betrekking op de wijze waarop de gemeente klachten van bewoners over de komst van een AZC in Albergen behandelde. De gemeente liet zich tijdens het proces van klachtbehandeling vertegenwoordigen door advocaten, waardoor de betreffende bewoners zich niet gehoord voelden. De ombudsman vindt de klacht van de Stichting gegrond. Hij voegt daaraan toe het belangrijk te vinden dat zowel de gemeente als burgers investeren in met elkaar in gesprek gaan. •

In aanloop naar de verkiezingen voor Provinciale Staten in 2027 gaat de provincie Limburg aan de slag om kandidaten en politieke partijen te beschermen tegen bedreiging en ondermijning. In dat kader stelt de provincie een passend programma op. Het Netwerk Weerbaar Bestuur staat daarbij klaar om op verzoek hulp te leveren. In het kader van de gemeenteraadsverkiezingen in maart van dit jaar heeft de provincie ook al bijeenkomsten georganiseerd voor partijleden en kandidaten. Daarbij werd onder meer gesproken over het omgaan met bedreigingen.

•

Eind vorig jaar kregen de raadsleden van de gemeente Gooise Meren een hart onder de riem gestoken door enkele inwoners van die gemeente. Die waren een petitie gestart tegen intimidatie van lokale politici. Initiatiefnemer Suzanne Heuts: “Het is vaak maar een kleine groep die schreeuwt, tegenover een zwijgende meerderheid. Juist die laatste groep willen we met deze petitie een stem geven.”

Uw bericht de volgende keer hier? Wilt u een bericht vanuit uw organisatie onder de aandacht brengen van de netwerkpartners? Of wilt u zich aan- of afmelden voor de nieuwsbrief? Mail dan naar politiekeambtsdragers@minbzk.nl.

Website Wist u dat het Netwerk Weerbaar Bestuur ook een eigen website heeft? Hier vindt u het aanbod van het Netwerk overzichtelijk bij elkaar, uitgesplitst naar de doelgroepen bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtelijke organisatie.

Dit bericht kan informatie bevatten die niet voor u is bestemd. Indien u niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is toegezonden, wordt u verzocht dat aan de afzender te melden en het bericht te verwijderen. De Staat aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die verband houdt met risico's verbonden aan het elektronisch verzenden van berichten. This message may contain information that is not intended for you. If you are not the addressee or if this message was sent to you by mistake, you are requested to inform the sender and delete the message. The State accepts no liability for damage of any kind resulting from the risks inherent in the electronic transmission of messages.