251127NB-10.1 bijlage bij Nieuwsbrief Netwerk Weerbaar Bestuur

TROUW DINSDAG 21 OKTOBER 2025

‘Vreselijk als de publieke tribune gesloten is, maar ik snap het wel’

9

Het gaat niet altijd met veel kabaal gepaard. In het Drentse Tynaarlo was er een ‘stil protest’ tegen de komst van een azc in het dorp Vries. FOTO MARCEL J. DE JONG, ANP

Democratisch proces | Zeker vijf gemeenten hebben vanwege grimmig azc-protest burgers geweerd bij openbare raadsvergaderingen. Dat voorkomt erger.

Johan van Heerde redactie binnenland

Het gemeentehuis in het Gelderse dorpje Hengelo was donderdagavond een soort vesting, vertelt raadslid Marcel Westerink. De ingang was gebarricadeerd met hekken die, net als alle ramen van het gebouw, met zeilen waren afgeplakt of geblindeerd. Met politie, beveiligers en videocamera’s werd het pand bewaakt. Westerink en zijn collega’s moesten een uur van tevoren binnen zijn, om intimiderende situaties te voorkomen. Binnen moesten de raadsleden een besluit nemen over de opvang van in totaal 160 minderjarige asielzoekers en vluchtelingen in de gemeente Bronckhorst, verdeeld over locaties in Hengelo en Vorden. Vanwege een ‘reële dreiging op verstoring van de openbare orde’ waren de veiligheidsmaatregelen van kracht. Bij de raadsvergadering op 2 oktober ging het namelijk mis. Het debat werd gestaakt na vuurwerk buiten en geschreeuw op de publieke tribune. “De avond was heel intimiderend, een fatsoenlijk debat was onmogelijk”, zegt Westerink. De vergadering van afgelopen donderdag verliep zonder trammelant. Publiek was namelijk niet welkom, zo besloot de burgemeester op advies van de politie en het Openbaar Ministerie. Westerink, die voor

de asielopvang stemde, stond achter de beslissing van de burgemeester. Maar blij was hij er niet mee. “Een debat zonder publiek doet het democratische proces geen recht. Er zijn ook veel goedwillende mensen met begrijpelijke zorgen over de opvang die het debat wilden volgen. Zij waren nu de dupe.” Bij zeker zeven vergaderingen in vijf gemeenten was in de afgelopen

‘De avond was heel intimiderend, een fatsoenlijk debat was onmogelijk’

drie weken ook geen publiek welkom, blijkt uit een inventarisatie. Alle vergaderingen gingen over azc’s. Naast Bronckhorst werd in Doetinchem, Schiedam, Uithoorn en Aalten publiek geweerd van de tribune. In alle gemeenten was de raadsvergadering wel te volgen via een livestream. Zo zagen 1040 mensen via de stream, acht keer meer dan gemiddeld, dat een ruime meerderheid in Bronckhorst voor de nieuwe opvanglocaties stemde. In Aalten besloot de burgemeester

dat ook een nog volgende serie debatten over een azc achter gesloten deuren zal plaatsvinden. Navraag leert dat de gemeente niet over concrete aanwijzingen beschikt dat die debatten worden verstoord. “We zien hoe het elders in het land kan gaan. Voor een ordentelijk verloop van de vergaderingen is besloten dat er geen publiek aanwezig is”, aldus een woordvoerder van de Gelderse gemeente. In meer gemeenten wordt er deze periode over toekomstige azc’s gestemd, een gevolg van invoering van de spreidingswet die leidt tot lokale besluitvorming over nieuwe opvanglocaties. Zo ook in Hoorn, waar wel publiek welkom was. “Met extra handhavers en politie dachten we het debat in goede banen te kunnen leiden en dat bleek ook het geval”, zegt een woordvoerder. Het weren van publiek was voorafgaand aan het debat wel besproken, zegt de woordvoerder. “We zien natuurlijk wat collega’s doen. Maar publiek op de tribune is onderdeel van de democratie. Dat wil je blijven faciliteren.” Volgens artikel 23 van de Gemeentewet zijn raadsvergaderingen in beginsel openbaar. Hoe wenselijk is het dat burgemeesters de laatste tijd toch anders besluiten? “Er is één ding onwenselijker”, zegt John Bijl. “Dat is dat raadsleden vanwege intimidatie anders gaan besluiten.” Bijl is directeur van het Pe-

riklesinstituut en begeleidt en traint gemeenteraden. In een recent opiniestuk over de protesten in of bij raadszalen wees hij op een ander artikel uit de Gemeentewet, dat luidt: ‘De leden van de raad stemmen zonder last’. “Publiek is er om deelgenoot te zijn van het debat, niet om het debat te beïnvloeden”, zegt Bijl. Als dat wel gebeurt loop je het risico op aantas-

‘Het is onwenselijk wanneer raadsleden vanwege intimidatie anders besluiten’

ting van het democratisch discours, aldus de deskundige die bijna elke raadszaal uit zijn hoofd kan omschrijven. “Let wel”, zegt hij, “ik vind het vreselijk als de publieke tribunes gesloten zijn. Maar ik begrijp het wel als een burgemeester daartoe besluit”. Bijzonder hoogleraar democratie en transitie Marcel Boogers (Universiteit Utrecht) noemt het ‘ongewenst’ maar tegelijk ‘voorstelbaar’ dat gemeenten publiek weren bij raadsvergaderingen. “Voor het demo-

cratische proces zou het goed zijn als er publiek wordt toegelaten. Maar ik wil ook niet te streng zijn voor burgemeesters die zich vanwege de veiligheid gedwongen voelen om naar deze noodmaatregel te grijpen.” Boogers vindt dat burgemeesters dit probleem te danken hebben aan de landelijke politiek. “Gemeenten moeten de spreidingswet uitvoeren maar krijgen geen ondersteuning vanuit Den Haag. Sterker: daar roepen bewindspersonen dat de wet moet verdwijnen en voeren partijen die de wet hebben ingevoerd zelfs campagne om ’m weer af te schaffen. Dat is lastig uit te leggen aan bewoners.” Afgelopen week meldde de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dat het demissionaire kabinet heeft beloofd gemeenten te steunen bij de uitvoering van de spreidingswet. Die toezegging deed het kabinet na een brandbrief waarin de VNG erop wees dat lokale bestuurders in de kou staan ‘zonder enige steun vanuit het kabinet.’ Desalniettemin verwacht de VNG niet dat de ministers van Asiel en Migratie nu naar gemeenten zullen trekken om voorgenomen asielopvang aan inwoners uit te leggen, zegt een woordvoerder. “Er is een andere politieke werkelijkheid. Maar de minister-president heeft nadrukkelijk zijn steun uitgesproken.”