251127-03. Zomerbrief 2025 GGD

Inleiding Voor u ligt de zomerbrief, de eerste tussenrapportage over 2025 van de gemeenschappelijke regeling GGD Groningen. In deze rapportage doen wij verslag van ontwikkelingen in onze financiën, het beleid en de uitvoering van taken over de breedte van ons takenpakket. GGD Groningen heeft tevens te maken met een wereld die steeds complexer wordt. Complexere problematiek bij kinderen en volwassenen. Complexer door ontwikkelingen op het wereldtoneel, klimaat en pandemieën waardoor langdurige maatschappelijke ontwrichting kan ontstaan. Deze complexiteit vraagt om een robuuste en flexibele GGD. In voorgaande jaren is in de jaarstukken gesignaleerd dat GGD Groningen financieel scherp aan de wind zeilt. Dat is nog steeds het geval. De reserves zijn uitgeput. De marges worden steeds kleiner, maar de uitdagingen en vraagstukken steeds groter. Om daar op in te kunnen spelen en de kwaliteit van de dienstverlening te kunnen blijven borgen zijn voldoende financiële middelen een blijvend aandachtspunt. Onze financiële positie en aangekondigde bezuinigingen vanuit het Rijk en gemeenten maken dat onze dienstverlening onder druk staan. Dat is binnen de gehele GGD voelbaar, zoals binnen de jeugdgezondheidszorg, waar we onze taken op basis van het Landelijk Professioneel Kader (LPK) niet altijd volledig kunnen waarmaken. Daarover vindt steeds overleg plaats met de betrokken gemeente.

De GGD piept en kraakt in de voegen, ook waar het gaat om de bedrijfsvoering. Deze zomerbrief is opgesteld in lijn met eerdere zomerbrieven. Het is een document dat voor gemeenten nuttige informatie bevat, zo is onze ervaring, maar dat inmiddels wel een erg lijvig document is geworden. Wij gaan in overleg met de gemeenten de stukken in het kader van de bestuurlijk cyclus (begroting, tussenrapportage, verslag) opnieuw uitlijnen. Daartoe heeft het Algemeen Bestuur ons ook uitgenodigd. Vernieuwing in de bestuurlijk cyclus zal gepaard gaan met een interne stroomlijning van de cyclus. Hierna wordt eerst ingegaan op financiële ontwikkelingen van het programma GGD. Vervolgens komen ontwikkelingen van het programma publieke gezondheid GGD aan de orde, met daarbij aandacht voor gezond en veilig opgroeien (2.1) gezondheid beschermen en bevorderen (2.2) adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden (2.3), inspecteren en adviseren (2.4).

1

Samenvatting

Deelprogramma (exploitatie-onderdeel)

Saldo Mutatie Prognose baten en reserves Resultaat lasten

Gezond en Veilig Opgroeien

-250

-250

Gezondheid beschermen en bevorderen

400

400

Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

1

Inspecteren en adviseren van locaties

50

Overhead

-138

-653

-791

Totaal programma Gezondheid – GGD

63

-629

-566

24

25 50

De prognose van het financieel resultaat 2025 van de GGD Groningen is € 566.000 negatief. Echter, deze prognose is grotendeels het gevolg van het besluit van het Algemeen Bestuur om de ontvlechting van de ICT van de gemeente Groningen, à €500.000 incidentele last, volledig ten laste van de exploitatie te laten gaan en niet te compenseren door extra bijdragen. Gecorrigeerd voor dit besluit, is de prognose van het resultaat uit de reguliere exploitatie, na mutatie reserves, €66.000 negatief. Tussen de deelprogramma’s zitten forse verschillen wat betreft de prognoses van het resultaat. Waar de programma’s Gezondheid beschermen en bevorderen en Inspecteren en adviseren van locaties (AGZ) een positief resultaat lijken te hebben, dragen Gezond en veilig opgroeien (JGZ) en Overhead negatief bij aan het resultaat. Dezelfde trend zien we in de vorige jaren, echter de omvang van het tekort op JGZ is flink geslonken. Met een stand van €775.000 van de Algemene reserve, zal bij het bestemmen van een ongewijzigd resultaat de Algemene Reserve zakken tot €209.000. In het besluit over de ontvlechting ICT is de intentie uitgesproken om de Algemene Reserve middels een structureel voordeel van €125.000 per jaar, volgend uit de ontvlechting, in de volgende jaren aan te zuiveren. In totaal verwachten we netto -€629.000 aan mutaties reserves, na begrotingswijziging.

Bij het vaststellen van de jaarrekening 2025 wordt het restant van het resultaat onttrokken uit reserves. In de volgende paragrafen wordt een toelichting gegeven op: • het verwachte financiële resultaat per deelprogramma •

de mutaties van de bestemmingsreserves

2

1.1 Toelichting Programma GGD Financiële ontwikkelingen Het financieel resultaat na mutaties reserves van de GGD komt naar verwachting uit op €566.000 negatief. Per deelprogramma wordt dit verder toegelicht. Deelprogramma (exploitatie-onderdeel)

Prognose Resultaat

Gezond en Veilig Opgroeien

-250

Gezondheid beschermen en bevorderen

400

Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

25

Inspecteren en adviseren van locaties

50

Overhead

-791

Totaal programma Gezondheid – GGD

-566

1.1.1 Gezond en Veilig Opgroeien (-€250.000) In 2024 was het resultaat van dit programma €900.000 negatief en de voornaamste veroorzaker van het negatieve jaarrekeningresultaat. Daarom is er bijgestuurd op de bezetting om het resultaat te verbeteren. De ingezette acties resulteren erin dat de aanwezige overbezetting grotendeels is opgelost. De huidige formatie past echter nog niet binnen de beschikbare financiële middelen. De resterende overbezetting blijft een gevolg van een hoog ziekteverzuim. Ten opzichte van het 1e kwartaal is er kritisch gekeken naar wat nodig is om verloop en verloven te vervangen. Enkele opdrachten en wijzigingen vanuit (met name) Rijksbeleid worden zo efficiënt mogelijk opgelost binnen de huidige bezetting. Het gevolg van deze besparingen is wel dat het niveau van dienstverlening steeds meer onder druk komt te staan en in enkele gemeenten zelfs moet worden bijgesteld. De verantwoordelijke managers hebben hierover contact met de betreffende gemeenten.

1.1.2 Gezondheid beschermen en bevorderen (+€400.000) Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen zal naar verwachting uitkomen op een overschot van €400.000. Binnen dit programma zijn een aantal producten zoals TBC en Seksuele gezondheid, waar extra opdrachten zijn aangenomen waarvoor de vergoeding hoger ligt, dan de extra last die het met zich meebrengt. Dit zijn met name diensten ten behoeve van het vluchtelingenopvang en AZC’s, waar vaste tarieven tegenover staan. Bovendien komen op dit programma de middelen binnen die ingezet kunnen worden voor de versterking van de IZB. Het verwachte resultaat (+€150.000) van de SPUK voor de Covid najaarscampagne is hier ook opgenomen. Hiervoor wordt een vaste prijs per prik toegekend, waar we verwachten ruim binnen te kunnen blijven, dat geeft een extra voordeel binnen dit programma.

1.1.3 Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden (+€25.000) Veel projecten binnen dit deelprogramma worden met extern geld gefinancierd.

3

De huidige verwachting is dat sprake zal zijn van een verwacht voordeel van € 25.000 ten opzichte van de begroting. Het positieve resultaat wordt ingegeven door extra projecten en subsidies die op het gebied van Gezondheidsbevordering en Gezondheidsbeleid zijn geworven. Voorbeelden hiervan zijn subsidies voor regisseurs mentale gezondheid. In de begrotingswijziging wordt op dit programma aanspraak gemaakt op het restant van de reserve t.b.v. de aardbevingsacademie. Deze wordt ook na 2025 doorgezet, over de financiering worden nog nadere afspraken gemaakt.

1.1.4 Inspecteren en adviseren van locaties (+€50.000) In 2025 is er sprake van een groot extra aanbod vanuit deze afdeling aan de gemeenten, dat maakt dat er in principe een overschot zal ontstaan. In de prognose is uitgegaan van een realisatie van 95% van het aanbod. Daarnaast is er al rekening gehouden met het feit dat vanwege ziekte waarschijnlijk niet aan de volledige realisatie zal worden gekomen op het gebied van de inspectie van WMO. Er wordt onderzocht hoe een flexibele schil kan worden ingericht om wel aan opdrachten te kunnen blijven voldoen. Deze schil is kostenneutraal en zal dus geen invloed hebben op het resultaat, wel op de realisatie van het aanbod.

1.1.5 Overhead (-€791.000) Het tekort voor overhead volgt uit een grote overschrijding op de bedrijfsvoeringskosten. De verzuimadvies- en arbokosten zijn net als in 2024 erg hoog. Daarnaast is er extra personeel ingehuurd voor de ontvlechting van de ICT en omdat dit externe inhuur betreft, overschrijdt dat ruim de middelen die daarvoor bij begroting beschikbaar zijn gesteld. De verwachting is dat we die inzet kunnen afschalen richting het eind van het jaar. Bovendien is de GGD eigen-risicodrager voor WGA- en WW-lasten, daarvoor is het begrote bedrag niet toereikend in 2025. In de begroting van 2026 is dit bijgesteld. Het vertrek van de RIGG uit de gemeenschappelijke regeling zorgt ervoor dat er een BTW-nadeel ontstaat voor de GGD Groningen. Zij hadden een positief effect op de hoeveelheid BTW die we op bedrijfsvoeringsactiviteiten en kosten mochten verrekenen. Dit nadeel is ca. €75.000 en is verantwoord onder Bedrijfsvoering algemeen. Tegenover de tekorten op bedrijfsvoering staat wel een extra dekking voor deze kosten vanuit de primaire afdelingen die een hogere omzet draaien dan is begroot en vanuit SPUK’s. Dat maakt het totale reguliere tekort voor bedrijfsvoering -€291.000. Naast de reguliere bedrijfsvoering activiteiten is er besloten tot het ontvlechten van de ICT-omgeving van de gemeente Groningen naar eigen beheer.

De verwachte incidentele lasten, ongedekt in de begroting, hiervoor zijn €500.000, deze worden vanuit de exploitatie gedekt en bij resultaatsbestemming uit de Algemene

Reserve

begrotingswijziging,

onttrokken.

Het

evenals

toegekende

het

gevolg

is

in

de

investeringsbudget

opgenomen

van

€1.250.000. In juni is de nieuwe CAO vastgesteld. In 2025 heeft dit een licht positief effect op de personeelslasten van de GGD Groningen, omdat het percentage van stijging lager is dan was begroot. Echter, vanaf 1 januari 2026 zullen extra

4

voorwaarden, zoals een verplichte reiskostenregeling, van kracht moeten worden. Deze worden nu uitgewerkt en de effecten van de CAO-aanpassing worden verwerkt in de indexatie van de personele lasten in de begroting 2027. Toelichting uitgaven reserves Uitgaven in het kader van de reserve worden bij de tussentijdse rapportage (Zomerbrief) toegelicht. De mutaties in de reserves en eventuele herbestemming van reserves vinden plaats bij de resultaatbestemming als onderdeel van de jaarrekening 2025. De verwachte mutaties van de bestemmingsreserves zijn als volgt: Mutatie bestemmingsreserves

Prognose Begroot

Gezondheidsprofielen

-37

-37

Project Gezondheidsrisico aardbevingen

60

0

Organisatieontwikkeling

9

0

Algemene Reserve

-662

0

Totaal GGD

-630

-37

De reserve Gezondheidsprofielen wordt ingezet voor het uitvoeren van de Gezondheidsmonitor. Dit wordt eenmaal per vier jaar gedaan. 2025 is geen uitvoeringsjaar, dat betekent dat de reserve wordt aangevuld met €36.500. Eind 2019 is subsidiegeld voor het project Gezondheidsrisico’s aardbevingen ontvangen van het NPG. De uitgaven gaan in een lager tempo dan aanvankelijk ingeschat, omdat in 2025 geen reservemutatie en lasten waren begroot, zijn deze in de eerste begrotingswijziging alsnog opgenomen. De verwachting voor 2024 is dat er €60.000 aan kosten wordt gemaakt en dus wordt onttrokken uit de reserve, wat overeenkomt met de beginstand van de reserve in januari. De reserve organisatieontwikkeling wordt ingezet voor het uitvoeren van interne audits t.b.v. het HKZ-certificaat. Het restant van deze reserve wordt dit jaar ingezet. Na 2025 zal dit uit de reguliere begroting gedekt moeten worden. De toevoeging aan de Algemene Reserve is het gevolg van de besluitvorming bij de jaarrekening 2024. Hier is een extra bijdrage gevraagd van de gemeenten à €350.000. Daarnaast wordt de voorziening langdurig zieken afgeroomd met €312.000 en toegevoegd aan de reserve. Dat maakt de stand van de Algemene Reserve €775.000, wat overeenkomt met de geschatte benodigde weerstandcapaciteit.

1.2 Bedrijfsvoering Facilitair en huisvesting Het algemeen bestuur GGD heeft 19 juli jl. ingestemd met gezamenlijke huisvesting VRG/GGD op de Arrivalocatie. GGD en VRG zijn inmiddels gezamenlijk de ontwerpfase in gegaan en er is tussen de VRG en de GGD een samenwerkingsovereenkomst gesloten die geldt voor de periode van ontwerp tot realisatie van de nieuwbouw. De samenwerkingsovereenkomst zal vanaf inhuizing van de GGD overgaan in een huurovereenkomst. Momenteel loopt de aanbesteding voor het integraal ontwerpteam. Het vastgoedbedrijf van de gemeente Groningen heeft per 1 januari 2025 de

5

huurovereenkomst die de GGD heeft voor de huidige locatie aan het Hanzeplein in Groningen geactualiseerd. Het niet-marktconforme oude huurcontract is verhoogd tot een kostendekkend huurcontract, waarin ook de energielasten zijn gestegen en kosten voor achterstallig onderhoud worden doorbelast. Verbeteren managementinformatie De GGD zet in op het verbeteren van de managementinformatie en monitorgegevens voor gemeenten. De nieuwe gestandaardiseerde opzet van de DVO (dienstverleningsovereenkomst) met gemeenten is ingevoerd en er zal jaarlijks worden geëvalueerd hoe we met elkaar kunnen optimaliseren. Dat geldt ook voor de kwantitatieve en kwalitatieve rapportages. Ontvlechting Informatiemanagement Dit jaar is gestart met de ontvlechting van de ICT van de GGD uit de gemeente Groningen. Het Algemeen Bestuur heeft op 17 april jl. daartoe budget beschikbaar gesteld. In het kader van de mogelijke toekomstige gezamenlijke huisvesting VRG/GGD heeft de GGD met de VRG de intentie uitgesproken om op ICT-gebied samen te gaan werken. Beide teams werken momenteel aan de schets van een gezamenlijke ICT regie/beheerorganisatie. De eerste gezamenlijke aanbesteding van hardware is afgesloten. De aanbestedingen voor de digitale werkplek en de noodzakelijke licenties zijn ook uitgevoerd. De GGD werkt ook aan de aanbesteding van het netwerk en (mobiele) telefonie.

Ten aanzien van de ontvlechting van de ICT uit de gemeente Groningen is een projectleider gestart en is de projectorganisatie van start gegaan. De opgave van de ontvlechting is zeer complex en heeft impact op iedere medewerker van de GGD. Het vraagt om een noodzakelijke financiële investering die zal leiden tot minder risico’s, minder verstoringen, meer inzicht en grip op de GGD ICT situatie, meer kansen tot gebruik van data en meer werkplezier bij de medewerkers. Als alles goed verloopt zal de daadwerkelijke ontvlechting in het laatste kwartaal van 2025 tot uitvoering komen. Informatiebeveiliging De GGD moet gaan voldoen aan de norm NEN 7510 voor informatiebeveiliging in de zorg. Met behulp van een externe partij is in 2023 een managementsysteem voor informatiebeveiliging (ISMS) opgezet, is de eerste directiebeoordeling uitgevoerd en is het informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld. Er is een Security Officer geworven om de Informatiebeveiligingstaken uit te voeren voor de GGD. Er is voor de jaren 2024 en 2025 extra budget beschikbaar gesteld door het bestuur. De uitvoering van het op orde brengen verloopt goed. Verscherpte wetgeving, voortdurende alertheid en de ontvlechting van de ICT met de gemeente Groningen, maken echter dat er structureel budget noodzakelijk is. Er wordt gewerkt aan een notitie om de behoefte scherp te beargumenteren.

De in 2023 opgestarte voorlichting over bewustwording van informatiebeveiliging is in 2024 voortgezet. Digitaal Kind Dossier Er is, in afstemming met diverse functies, gewerkt aan een nieuwe release van het digitaal kinddossier JGZ. In verband met de ontvlechting van de ICT uit de gemeente Groningen heeft de GGD geen grootschalige andere ICT projecten in 2024 opgepakt. In 2025 kan verder gewerkt worden aan optimalisatie van het huidige digitaal kinddossier, zodat daarmee de eerste stappen tot het maken van een programma van eisen t.b.v. een aanbesteding worden vergemakkelijkt. Er is begin 2025 een uitgebreide businesscase geschreven die aantoont dat de aanbesteding in 2026 uitgevoerd dient te worden. Dit wordt betrokken bij de bezuinigingsopdracht.

6

Informatiebeheer De GGD maakt nog gebruik van de voorzieningen van de gemeente (archiefruimte, postkamer, archiefsysteem). De informatiehuishouding van de GGD is nog niet op orde en voldoet niet aan de archiefwet. De huidige situatie en de gewenste toekomstige situatie zijn in beeld gebracht. Voor GGD Groningen verdient het de aanbeveling om over te stappen op een eigen informatiebeheeroplossing. Vanuit het project ontvlechting is een keuze gemaakt die wordt uitgewerkt. Wet open overheid Sinds 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) van kracht. Sinds 1 november 2024 is GGD verplicht om ook actief informatie te publiceren. Porcessen rondom woo-verzoeken zijn uitgewerkt, rollen zijn aangewezen. De GGD laat zich adviseren door externe deskundigheid. Actief publiceren van informatie is voor meerdere functies binnen de GGD een extra taak. De GGD ontvangt hier geen financiële middelen voor. HRM Het personeelshandboek wordt in volle breedte geactualiseerd, waaronder ook het beleid op Plaats- en tijdonafhankelijk werken. De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op het gebied van arbeidsomstandigheden is uitgevoerd aan het Hanzeplein. De regiolocaties volgen nog dit jaar. De GGD is gestart met de Strategische Personeelsplanning. Het thema vitaliteit is op de agenda gezet. In september 2025 wordt weer een vitaliteitsweek georganiseerd.

Kwaliteitszorg In september 2024 is de GGD succesvol extern getoetst voor het behalen van het HKZ-certificaat. Er is een kwaliteitsmanagementsysteem aangeschaft. Dit KMS wordt ingezet voor klachten, VIM- en risicomeldingen. Documentbeheer is ingericht. In 2025 gaat gebruik gemaakt worden van de auditmodule. Communicatie De GGD voorziet inwoners van voor hen waardevolle informatie en biedt tegenwicht tegen het aanbod van misinformatie. De GGD ondersteunt gemeenten door het aanbieden van betrouwbare informatie op de website en via de verschillende sociale media kanalen, al dan niet met visuele ondersteuning. Daarnaast vindt gerichte monitoring van sociale media plaats en wordt informatie opgesteld (bijvoorbeeld op onze website) waar gemeenten naar kunnen doorverwijzen. De website is digitaal toegankelijk gemaakt en zoekfuncties zijn verbeterd. Social media is een grotere rol gaan spelen en is niet meer weg te denken in de communicatie van de GGD. GGD Groningen heeft een duidelijke meerkanalenstrategie waarbij de keuze is gemaakt om, naast het Instagramaccount GGD Groningen voor studenten, een tweede Instagramaccount te openen speciaal voor onze JGZ doelgroep, genaamd GGD Groningen voor ouders. Daarnaast blijven de GGD Facebook inzetten om ouders te bereiken en WhatsApp om één-op-één te communiceren.

LinkedIn zet de GGD in voor de professionals en Twitter voor de pers en het nieuws. Uit de maandelijkse social media overzichten blijkt het veelvuldig gebruik van social media door diverse doelgroepen van de GGD.

7

Nieuw communicatiemiddel Naast het bekende maakt het team gebruik van nieuwe middelen en kanalen. Zo werd samen met JGZ een podcastserie voor ouders ontwikkeld. Samen met IZB is een webinar georganiseerd voor medewerkers in de kinderopvang. Online communicatie In 2024 zijn de website en social mediakanalen van GGD Groningen verder versterkt als betrouwbare informatiebronnen voor de inwoners van de provincie Groningen. Door het gebruik van de newsroom en actieve online monitoring kan de GGD trends, reacties en discussies rondom gezondheidskwesties onmiddellijk volgen. Hierdoor kan GGD Groningen proactief inspelen op actuele situaties en zowel intern als extern snel en adequaat de juiste informatie te verstrekken. Het bezoekersaantal op de website van GGD Groningen is in 2024 met 12% gestegen naar 270.000 ten opzichte van 2023. De social mediakanalen speelden een belangrijke rol als laagdrempelige communicatiemiddelen, met 13.602 ontvangen berichten in 2024. De meest gestelde vragen via deze kanalen gingen over onderwerpen als de verzorging en ontwikkeling van jonge kinderen en vaccinaties. Pers Regionale, maar ook de landelijke pers wist en weet contact met de GGD te zoeken via de communicatieadviseurs. Er is in 2024 media-aandacht geweest voor onder andere: •

Infectieziektenbestrijding: schurft, rabiës, parvovirus, griep

•

Najaarscampagne corona

•

Leefomgeving: industrie in de provincie en gevolgen hiervan voor de gezondheid

•

Vaccinatiegraad

•

Zorg aan asielkinderen in de opvang.

8

ONTWIKKELINGEN PROGRAMMA PUBLIEKE GEZONDHEID – GGD Algemeen Gezond zijn betekent meedoen in de maatschappij, sociale contacten hebben en een gevoel van controle over eigen leven te kunnen ervaren. Daarmee is gezond zijn meer dan niet ziek zijn. Het is fijn als iemand weet wat hij/zij zelf kan doen. En het is belangrijk om op de juiste momenten het juiste advies te krijgen. Of de juiste hulp. De missie van GGD Groningen luidt als volgt: GGD Groningen werkt met overtuiging aan de gezondheid en veiligheid van alle inwoners in onze regio. Preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming zijn onze kerntaken, die wij dagelijks in nauwe samenwerking met onze opdrachtgevers vorm en inhoud geven. Bezuinigingsscenario’s GGD Groningen Met het oog op het financiële ravijnjaar 2026 voor gemeenten heeft het dagelijks bestuur GGD Groningen in het voorjaar 2024 de opdracht gegeven om een aantal bezuinigingsscenario’s uit te werken. Daarnaast is er ook een brief gestuurd, namens 8 van 10 Groninger gemeenten, naar alle gemeenschappelijke regelingen met dezelfde strekking. In het AB 19 december 2024 is besloten een knip aan te brengen tussen de uitgangspunten begroting 2026 (zodat de ontwerpbegroting 2026 opgesteld kan worden) en de bezuinigingsvoorstellen.

Vervolgens heeft het AB aan de directeur Publieke Gezondheid de opdracht gegeven om, in samenspraak met het SOO, bezuinigingsvoorstellen uit te werken die kunnen leiden tot drie scenario’s (4,12%, 6% en 8%). Hierbij is het uitgangspunt dat er gerichte keuzes worden gemaakt en er geen generieke bezuiniging wordt gerealiseerd. Tijdens de vergadering van het Algemeen Bestuur (AB) van 21 maart 2025 zijn bezuinigingsvoorstellen voorgelegd en opiniërend besproken. Op basis hiervan is besloten om een bezuiniging van 4,12% (€ 850.000) nader uit te werken in een concreet voorstel. Om invulling te geven aan dit besluit van het AB, is besloten dat de DPG opdracht moet krijgen om samen met het SOO een sluitend plan voor bezuinigingen van €850.000 te maken, waarbij de impact van de keuzes duidelijk wordt gemaakt. Om uitvoering te geven aan deze opdracht is een werkgroep samengesteld met beleids- en financieel medewerkers van zowel de GGD als de gemeenten. De uitgewerkte bezuinigingsscenario’s zullen na ambtelijke voorbereiding voor besluitvorming worden voorgelegd aan het bestuur. Stand van zaken begroting In de afgelopen jaren is in jaarstukken vermeld dat GGD Groningen financieel scherp aan de wind zeilt. Op de begroting van GGD Groningen is de afgelopen jaren op diverse momenten bezuinigd en zijn er taken opgezegd. Opgeteld komt dat tot een bedrag van €2.947.000 tussen 2018-2022.

Dat maakt dat de begroting op het absolute basisniveau zit. In de begroting van 2024 en 2025 zijn voor de noodzakelijke investeringen (o.a. ontvlechting ICT van de Gemeente Groningen, informatiebeheer, implementatie Woo, communicatie) in de bedrijfsvoering incidentele middelen, €0,32 miljoen, toegekend in de inwonersbijdrage. Vanaf 2026 vervallen deze middelen, maar de inzet blijft benodigd gezien de vele ontwikkelingen o.a. op het gebied van ICT, communicatie, wet- en regelgeving, de (toekomstige) arbeidsmarktkrapte. Dit betekent dat GGD Groningen op een andere manier de financiële middelen moet zien aan te wenden, omdat de bedrijfsvoeringstaken krap en kwetsbaar zijn ingericht en daardoor sprake is van risico’s. Daarnaast heeft GGD Groningen te maken met extra (hoge) kosten die op landelijk niveau worden besloten ten behoeve van het primaire proces voor alle GGD’en (zoals elektronisch patiëntdossier Seksuele Gezondheid, elektronisch voorschrijven, LFI). Er bestaat een risico dat dergelijke kosten niet op te vangen zijn binnen de begroting.

9

Koers GGD Groningen Samenwerken aan publieke gezondheid vraagt van de GGD dat publieke gezondheid steeds actief wordt uitgedragen. Om de performance, herkenbaarheid en eenduidigheid als GGD Groningen te versterken is het belangrijk bewust te zijn van de inhoudelijke verbindingen die er intern zijn. Het uitdragen van één GGD is dan ook een belangrijk speerpunt in de koers van GGD Groningen. Dit vraagt om ander gedrag, aandacht voor vaardigheden en persoonlijk leiderschap. De ontwikkelingen gaan snel en wij moeten daar lenig en wendbaar op in spelen. Tegelijkertijd willen wij stabiliteit, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid laten zien. Wij zijn een kennisintensieve organisatie en werken data-ondersteund. De GGD is een plek voor professionals en voor professionele ontwikkeling. De koers van de GGD en de kernwaarden zijn onderwerp van gesprek en nadere inkleuring binnen de GGD in diverse teams. Zij werken door in de wijze waarop wij uitvoering geven aan onze taken. Besturingsmodel In het verlengde van het koersdocument heeft in 2024 een extern bureau interviews gehouden met de leden van het MT en een aantal medewerkers op sleutelposities binnen de organisatie. Deze gesprekken moeten bijdragen aan een verfijning, aanscherping en doorontwikkeling van de hoofdstructuur. Eind 2024 zijn de uitkomsten opgeleverd. 2025 staat in het teken van doorontwikkeling van de organisatie.

Deze doorontwikkeling is nadrukkelijk geen reorganisatie, maar wel een ontwikkeling om de bestaande structuur sterker te maken door gerichte aanpassingen. Daarbij gaat het onder andere om de aanscherping van de P&C cyclus en het besluitvormingsproces. Hierbij geldt dat het uitgangspunt en visie ‘1 GGD’ is. Vanuit één stemgeluid kunnen we impact maken op de publieke gezondheid in onze regio. Het is belangrijk om verbinding en gezamenlijkheid binnen de GGD te bevorderen, maar ook ruimte te geven voor de verscheidenheid binnen de organisatie. Daarbij geldt dat GGD Groningen robuust moet zijn in de dienstverlening richting inwoners en gemeenten en dat GGD Groningen tegelijkertijd wendbaar moet zijn, bijvoorbeeld als het gaat om samenwerking in de regio en beleidsontwikkeling. Strategische personeelsplanning GGD Groningen heeft te maken met een krappe arbeidsmarkt voor artsen en specialistische functies. Dit probleem wordt groter vanwege het ouder worden van het personeelsbestand, de beperkte instroom van bijvoorbeeld artsen en het lange opleidingstraject van specialistische artsen. Instroom en behoud van personeel is belangrijk om de rol van expert op het gebied van publieke gezondheid te kunnen blijven vervullen. GGD Groningen is eind 2023 begonnen met de eerste stappen om te komen tot een strategische personeelsplanning.

Hierbij wordt periodiek gekeken naar de instroom, doorstroom en uitstroom. Tevens zijn speerpunten voor 2025 bepaald. GGD Groningen wil een aantrekkelijke werkgever zijn en blijven. Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 De Meerjarenagenda Publieke Gezondheid (MJA) 2023-2026 is door de Groninger gemeenten en GGD gezamenlijk opgesteld. Met deze agenda willen gemeenten en GGD een nieuwe impuls geven aan de publieke gezondheid in onze regio en meer impact bereiken op de gezondheid van onze inwoners. In de zomer van 2023 hebben een aantal ambtelijke heisessies plaatsgevonden waarbij de ambtenaren volksgezondheid samen met de GGD een aantal strategische thema’s uit de agenda (jeugd, ouderen en gezonde leefomgeving) hebben uitgediept. Gezamenlijk werden vier prioriteiten bepaald die de komende jaren nader worden uitgewerkt. Dit zijn: 1. Langer Gezond leven in Groningen, Jeugd: Provinciale uitrol van de eerste duizend dagen aanpak en Kansrijke Start uitbreiden naar 4 jaar;

10

2.

Langer Gezond leven in Groningen, Jeugd: Inzet collectieve interventies en vroegsignalering; 3. Langer Gezond leven in Groningen, Ouderen: Uitwerken preventieve ouderengezondheidszorg en de rol van de GGD hierin; 4. Gezonde en veilige leefomgeving: Inventariseren behoefte regionale werkwijze. De stappen om tot de uitvoering van dit plan te komen staan beschreven in het ‘Procesvoorstel uitwerking strategische thema’s van de MJA publieke gezondheid 2023-2026’. Er zijn vier werkgroepen geïnstalleerd om deze prioriteiten uit te werken. We denken na over een nieuwe meerjarenagenda voor de nieuwe bestuursperiode. Mogelijk kan een gezamenlijk deel worden ontwikkeld voor de gehele regio en de gemeenten, rekening houdend met de lokale verschillen. Governance GGD Groningen Tot 1 januari 2025 maakte GGD Groningen samen met RIGG deel uit van één gemeenschappelijke regeling: publieke gezondheid en zorg. Vanaf 1 januari kennen GGD Groningen en RIGG elk een eigen gemeenschappelijke regeling.

11

2.1 Gezond en Veilig Opgroeien 2.1.1 Actuele ontwikkelingen Een belangrijke ontwikkeling is de landelijke daling van de vaccinatiegraad van het Rijksvaccinatie Programma (RVP). De vaccinatiegraad in het Noorden is nog steeds hoger dan het landelijke gemiddelde, maar ook hier daalt deze. Het RIVM heeft afgelopen jaar een aantal aanpassingen doorgevoerd in het RVP waar wij als JGZ op hebben moeten anticiperen maar ook de komende periode nog mee bezig zullen zijn. Hiermee lukt het ons nog steeds om de vaccinatiegraad zo hoog mogelijk te houden. De daling van de vaccinatiegraad heeft ook onze aandacht en we anticiperen hierop als één GGD. In de gehele provincie Groningen zijn 1175 kinderen uit Oekraïne (met de Oekraïense nationaliteit) in beeld bij de JGZ (peildatum 28 juli 2025). Onze eerste zorg met betrekking tot de Oekraïense kinderen blijft uitgaan naar het op peil brengen van de basisimmuniteit van de kinderen tot 5 jaar en in samenwerking met het lokale sociaal domein zo nodig toeleiden naar hulpverlening. Punt van aandacht en zorg blijft de vergoeding van de extra kosten die de GGD maakt. Op verzoek van diverse GGD’en zal hierover in het 3e kwartaal een gesprek plaatsvinden tussen GGD GHOR NL en VWS. De huidige afspraak is dat er geen normvergoeding is die vanuit VWS wordt vastgesteld maar dat elke GGD met haar eigen gemeenten afspraken maakt over de vergoeding.

2.1.2 De eerste duizend dagen De jeugdgezondheidszorg (JGZ) draait volop mee in de hele geboorteketen zowel voor, tijdens als na de zwangerschap. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting op de verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige, kraamzorg en sociaal domein. Doel is een sluitende keten, waarbij de jeugdarts en de jeugdverpleegkundige ook vóór de geboorte hun expertise inzetten bij zwangeren in een kwetsbare situatie. Het bereik van zwangeren voor de maternale DKT vaccinatie (ook wel 22 wekenprik) is in de provincie Groningen groot. In 2024 is onze provincie 81% van de zwangeren gevaccineerd terwijl het landelijk gemiddelde op 61% blijft steken. Daar zijn we trots op. Dit vaccinatiemoment biedt bij uitstek de kans op een extra signaleringsmoment voor (potentiële) kwetsbaarheden bij zwangeren en gezinnen en de mogelijke inzet van vroege hulp, conform de missie van Kansrijke Start. Voor GGD Groningen is dit reden om het werkproces aan te scherpen met een focus op wat wij ‘het startgesprek’ noemen. Daarom zijn ook zwangeren die niet gevaccineerd willen worden of daar nog over twijfelen, van harte welkom om kennis te komen maken met de JGZ.

Met het oog op een gezonde zwangerschap en een gezonde en veilige start van de pasgeborene zijn in de afgelopen periode door de JGZ prenatale huisbezoeken gebracht aan (potentieel) kwetsbare ouders om in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteuning en advies te bieden en indien nodig samen een plan van aanpak te maken. Deels worden deze prenatale huisbezoeken gedaan op verzoek van netwerkpartners uit de geboortezorg keten maar ook op verzoek van collega’s uit het sociale domein of op eigen initiatief na het startgesprek rond of na 22 weken zwangerschap. 2.1.3 Kansrijke start Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma waarin de eerste 1.000 dagen van het kind centraal staan. In onze provincie hebben alle gemeenten een lokale coalitie Kansrijke Start, waar GGD Groningen deel van uit maakt. Het programma heeft als missie om alle ouders in staat te stellen om hun kind een gezonde, kansrijke start te geven. Dat moment loopt van vóór de bevruchting

12

tot aan de leeftijd van 2 jaar. Als (aanstaande) ouders in een (potentieel) kwetsbare situatie betere ondersteuning krijgen bij het ouderschap en we investeren in een goede start voor elk kind, dan bouwen we aan het fundament van gezondere generaties. De ketenaanpak Kansrijke Start is een prominent onderdeel van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Deze akkoorden zijn richtinggevend voor de uitwerking van regionaal en lokaal beleid. De ketenaanpak Kansrijke Start beoogt de bestaande regionale en lokale coalities en aanpak te versterken, te verrijken en te borgen. De focus blijft de komende jaren liggen op het vergroten van een goede samenwerking, tussen het sociaal- en medisch domein en het inzetten en uitbouwen van bewezen evidence based interventies als Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig Ouderschap. Deze beleidsontwikkelingen hebben ertoe geleid dat de Kansrijke Start aanpak van zowel de provinciale coalitie als de lokale coalities (van al onze gemeenten) zijn opgenomen in de recent afgesloten regionale en lokale IZA en GALA plannen (regioplan/plan van aanpak GALA). De bovenstaande landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen rondom de ketenaanpak Kansrijk Start worden goed gevolgd door GGD Groningen.

We zijn breed - ook vanuit de uitvoering vertegenwoordigd in alle lokale coalities Kansrijke Start, in de regiegroep en in het Provinciaal Overleg Kansrijke Start. Daarnaast is Kansrijke Start door het algemeen bestuur als strategisch thema en prioriteit benoemd in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026. Een werkgroep bestaande uit gemeenten en GGD heeft nader uitgewerkt hoe Kansrijke Start regionaal versterkt kan worden en welke inzet van de GGD/ JGZ nodig is. 2.1.4 Interventies vóór, tijdens en na de zwangerschap Door GGD Groningen kunnen diverse JGZ interventies worden ingezet om ouders in een (potentieel) kwetsbare situatie zo vroeg en gericht mogelijk te ondersteunen. Hieronder worden verschillende interventies besproken die GGD Groningen aanbiedt. Nu Niet Zwanger Sinds eind 2018 biedt GGD Groningen het landelijke preventieve bewustwordingsprogramma Nu Niet Zwanger (NNZ) aan (zie voor meer info www.nunietzwanger.nl). Inmiddels doen alle tien Groninger gemeenten mee, zijn er 74 organisaties aangesloten en maken 237 getrainde professionals zich hard voor het programma! Mede door de inzet van deze professionals kunnen de inwoners van provincie Groningen meer regie nemen over hun kinderwens. Het besluit om NNZ in de inwonersbijdrage toe te voegen, zorgt ervoor dat we dit belangrijke onderwerp ook in de toekomst bespreekbaar kunnen blijven maken.

Begin 2025 zijn het COA en de GZA aangesloten bij Nu Niet Zwanger, hiermee is NNZ Groningen een van de eerste die deze samenwerking tot stand heeft laten komen. In mei 2025 werd de landelijke verhalenbundel Kansrijke Start overhandigd aan staatsecretaris Karremans. In deze verhalenbundel staat een interview met de inhoudelijk coördinatoren van Nu Niet Zwanger Groningen. In 2025 richt NNZ Groningen zich op borging en implementatie bij de aangehaakte organisaties en zoekt een nauwere samenwerking met het medisch domein. Er is inmiddels een op maat gemaakte training gegeven aan een groep verloskundigen. Daarnaast is er contact gelegd met alle Huisartsengroepen (HaGro’s) in de provincie Groningen. Ook dit jaar wordt er weer hard gewerkt om inwoners van de provincie Groningen te ondersteunen bij de keuzes rondom kinderwens. Vroegsignalering tijdens de zwangerschap

13

Vroegsignalering is een belangrijk speerpunt van de lokale coalities kansrijke start. Het in stand houden, versterken en uitbreiden van deze netwerken is een belangrijk aandachtspunt in de uitvoering van deze vroegsignalering. Door uitbreiden van de lokale coalities, en daarmee ook de netwerken rondom de geboortezorg, wordt gestreefd naar het vroegtijdig in beeld krijgen van méér kwetsbare kinderen en gezinnen en hen toe te leiden naar passende zorg en ondersteuning. De interventie prenataal huisbezoek door de jeugdverpleegkundige wordt veelvuldig hiervoor ingezet. VoorZorg GGD Groningen voert, in opdracht van de gemeenten Midden-Groningen, Groningen en Veendam, de bewezen effectieve interventie VoorZorg uit. In 2025 zijn we ook gestart in de gemeenten Westerwolde en Eemsdelta. VoorZorg is een programma voor (jonge) vrouwen die zwanger zijn en te maken hebben met een opeenstapeling van problemen. Zij krijgen verpleegkundige ondersteuning, door middel van huisbezoeken (door een speciaal daarvoor opgeleide VoorZorgverpleegkundige van de JGZ), tijdens de zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding van hun kind, totdat het kind 2 jaar oud is. De huisbezoeken beginnen zo vroeg mogelijk in de zwangerschap (uiterlijk 28 weken zwangerschap) en vinden gemiddeld twee keer per maand plaats.

De belangrijkste doelstellingen zijn de verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind, verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind en verbetering van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind. Uit wetenschappelijk onderzoek (Mejdoubi, 2014) blijkt onder andere een afname van kindermishandeling, een afname van roken en blijkt dat VoorZorg-moeders langer borstvoeding geven. VoorZorg is een effectieve interventie om kansengelijkheid te vergroten en gezondheidsverschillen te verkleinen. Een provinciaal aanbod is hierin van toegevoegde waarde zodat elk kind dezelfde kansen heeft op een goede start, ongeacht waar je wieg staat. We hebben in 2024 gezien dat de vraag naar de interventie Voorzorg groot is; in de diverse gemeenten hebben we moeten werken met een opnamestop. Voor 2025 hebben we het team uitgebreid aangezien zowel Eemsdelta als Westerwolde zijn gaan deelnemen en de gemeente Groningen het budget heeft uitgebreid. We zien wel dat het team klein blijft en daarmee kwetsbaar bij ziekte of anderszins. Dit in combinatie met de P maal Q financiering maakt dat we in de DVO gesprekken voor volgend jaar de volgende inzet gaan plegen: • •

Verhoging van het standaardtarief en daarmee de maandtrajectprijs om kostenneutraal te kunnen blijven werken; Explicietere afspraken over de financiering bij langdurig ziekte van medewerkers.

Stevig Ouderschap Binnen Stevig Ouderschap zien we dat een groep ouders het ouderschap zwaar vinden. Opvallend is de groep ouders bij wie, op papier, de omstandigheden perfect zijn. Leuke baan, partner, huis en inkomen en kind met wie het goed gaat. Toch blijkt dat de komst van een kind voor een groep ouders niet altijd een positieve verandering is. Zij vinden het moeilijk om hun leven aan te passen aan de behoeftes van een kind. Ze hadden een ander idee van ouderschap. Ook zien we binnen Stevig Ouderschap dat ouders het gevoel hebben dat ze alleen staan: hulp vragen en accepteren is niet altijd makkelijk. Ouders die gebruik maken van de ondersteuning van Stevig Ouderschap hebben een grotere behoefte om te praten over het ouderschap en alles wat hierbij komt kijken. De interventie Stevig Ouderschap wordt in alle Groninger gemeenten ingezet. GGD Groningen biedt inmiddels drie vormen van Stevig Ouderschap (SO) aan: prenataal, regulier en groter. De vorm stevig ouderschap regulier wordt in alle gemeenten ingezet, daarnaast kiezen steeds meer gemeenten om ook de vorm stevig ouderschap prenataal in te

14

zetten. Dit sluit ook goed aan bij de ontwikkeling om zo vroeg mogelijk in gezinnen te kunnen signaleren en adviseren. Stevig ouderschap groter wordt aangeboden in het Westerkwartier, het Hogeland, Groningen, MiddenGroningen en Eemsdelta. Bij stevig ouderschap prenataal wordt al tijdens de zwangerschap begonnen met ondersteuning door middel van vier huisbezoeken door een gespecialiseerde jeugdverpleegkundige. Hierbij ligt het accent op de voorbereiding op het ouderschap en het contact maken met het kind. Ook wordt de mogelijkheid van een warme, integrale overdracht in de kraamperiode, van kraamzorg en verloskundige naar de JGZ, samen met de ouders gestimuleerd. Stevig ouderschap prenataal is uitgevoerd in de gemeenten MiddenGroningen, het Hogeland, Westerkwartier, Groningen en Eemsdelta, Westerwolde, Stadskanaal, Oldambt, Veendam en Pekela. Moeders Informeren Moeders Net als voorgaande jaren is de interventie Moeders Informeren Moeders (MIM) met succes uitgevoerd in de gemeente Groningen. MIM is een ‘goed onderbouwde’ interventie waarbij vrijwillige, ervaren moeders, nieuwe moeders met alledaagse vragen over opvoeden en opgroeien ondersteuning bieden in de thuissituatie. MIM versterkt het zelfvertrouwen, de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van moeders. De workshops voor de MIM moeders worden goed bezocht. Bijvoorbeeld de workshop babygebarentaal leren.

Tijdens de MIM wandelingen, meestal in het Stadspark of bij buitenspeeltuin Oerr bij Kardinge, vinden hele boeiende gesprekken plaats. Moeders praten over hun baby, hun werk, de stress, hun relaties die veranderen als ze moeder zijn geworden etc. Meerdere (vooral buitenlandse) moeders geven aan dat ze het heel fijn vinden om gekoppeld te worden aan een ervaren moeder die de weg al kent in ons Nederlands zorg systeem. 2.1.5 Doorontwikkeling JGZ De JGZ zet continu in op de verbetering van de uitvoering van de dienstverlening. Ondanks de beperkte middelen blijven we nieuwe innovaties inzetten en doorontwikkelen. Ook kijken we naar optimalisaties van onze werkprocessen. Hoewel vaak geldt dat de kosten voor de baten uitgaan en de werkdruk daarmee soms wordt verhoogd, zien we ook het enthousiasme en doorzettingsvermogen van onze medewerkers. In het kader van de doorontwikkeling JGZ is gestart met een aantal vernieuwingen in onze werkwijze. Inzet daarbij is om de juiste professional op de juiste plek te krijgen en een effectievere en efficiëntere dienstverlening te organiseren. Uitgangspunt is dat de kwaliteit hoog blijft en daar waar mogelijk verbeterd wordt.

Onderdelen van taken worden doorgeschoven naar andere JGZ professionals, ondersteunende diensten nemen centraal taakonderdelen over en werken op basis van gelijkwaardig partnerschap met ouders maakt dat we de beschikbare tijd van onze professionals efficiënter kunnen gaan inzetten. 2.1.6 Werkwijze JGZ 0-18 jaar In de werkwijze JGZ 0-4 jaar op het consultatiebureau is de vernieuwing als eerste ingezet. Eind 2025 zal 80% van onze jeugdverpleegkundigen ‘PluisNiet Pluis’ geschoold zijn, een opleiding van het scholingsinstituut NSPOH (Netherlands School of Public & Occupational Health). In deze module leren jeugdverpleegkundigen een aantal medische screeningen zelfstandig uit te voeren, zodat zij bekwaam zijn de reguliere medische-consulten bij gezonde

15

kinderen volledig uit te voeren. Voor de JGZ is dit een groot en ingrijpend verandertraject maar essentieel om mee te kunnen groeien met de ontwikkelingen in de maatschappij en in ons vakgebied. 2.1.7 JGZ in het Onderwijs: Met een bereik van meer dan 95% en zien we in de JGZ 0-4 bijna alle kinderen en hun ouders. In onze werkwijze op de basisschoolleeftijd en het voortgezet onderwijs is dit bereik in de screeningen een stuk lager. Op de scholen zijn steeds meer professionals die ondersteunen in het opgroeien en opvoeden van kinderen. Om de expertise van deze verschillende professionals op het juiste moment in te zetten investeren we veel in de samenwerking op de scholen. Screening; Jij en je Gezondheid Screeningen die we doen op zowel het primair onderwijs (PO) als het voortgezet onderwijs (VO) doen we met behulp van de screenings methodiek Jij en Je Gezondheid (JeJG). Op het PO bieden we 2 screeningen aan: we nodigen alle 5 jarige kinderen uit voor een screening op het consultatiebureau en op school worden alle groep 7 kinderen gescreend. Op het VO wordt meestal maar 1 screening aangeboden in klas 3. De organisatie van Jij en Je Gezondheid (JeJG) op het PO en VO is onderdeel van het reguliere werkproces van GGD Groningen. Wij blijven ons inzetten, zowel beleidsmatig als in de uitvoering, om de screeningen op alle scholen uit te kunnen voeren.

Naast deze screening is het van belang dat we onze expertise kunnen inzetten in de multidisciplinaire samenwerkingsverbanden zowel in de scholen als in de gemeentelijke netwerken. En mede doordat elke school en elke gemeente dit anders heeft georganiseerd vraagt dit aandacht van onze medewerkers om onze meerwaarde toe te voegen aan de netwerken. We zijn dit jaar begonnen met het vernieuwen van de JGZ werkwijze, op zowel PO als VO, om de screeningen te kunnen uitvoeren met een zo hoog mogelijk bereik, onze informatievoorziening voor ouders en scholen te verbeteren en de samenwerkingen met andere disciplines te optimaliseren. Plezier op school Plezier op school is een evidence based interventie en maakt deel uit van het preventieve aanbod binnen de aanpak van mentale gezondheid Jeugd op het gebied van depressie en sociale problemen en pesterijen. De interventie is sinds 2022 ook opgenomen in de factsheet ‘Effectieve interventies en beleid mentale gezondheid en preventie’ van het RIVM, specifiek gericht op risicofactoren en risicogroepen. Plezier op School is een tweedaagse zomercursus voor aanstaande brugklassers om de sociale competenties en daarmee de weerbaarheid te vergroten en de overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs te vergemakkelijken. Ook wordt met Plezier op School het risico op herhaling van sociale problemen verlaagd, en pesterijen verkleind.

Op de lange termijn heeft Plezier op School als doel om de kans op psychische stoornissen als angst en depressie te verminderen. Plezier op school vindt in 2025 plaats in de gemeenten Groningen, Westerwolde en Eemsdelta. De zomercursus vindt plaats in de zomervakantie. Volgens de meest actuele gegevens zullen in totaal 45 aanstaande brugklassers gaan deelnemen, verdeeld over zes groepen, waarvan twee structuurgroepen speciaal voor kinderen met ASSgerelateerde problematiek of kinderen die problemen ervaren met prikkelverwerking. De groepsgrootte van deze structuurgroepen is kleiner en de cursus is verdeeld over vier halve dagen, in plaats van twee hele dagen.

16

MAZL; Samenwerking rondom ziekte verzuim: een extra taak methodisch uitvoeren in het licht van schoolaanwezigheid De ‘Provinciale werkgroep onderwijs’ is nog steeds actief rondom de inzet van de GGD op scholen, waarbij verzuimbegeleiding van jeugdigen die van school verzuimen door ziekte een belangrijk thema is. De werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van GGD, samenwerkingsverbanden onderwijs (PO en VO) en gemeenten. De afgelopen jaren zien we dat het landelijke beleid over verzuim en afwezigheid een paradigmashift doormaakt: de focus komt meer en meer op schoolaanwezigheid te liggen. Ook in de provincie Groningen willen de scholen deze koerswijziging inzetten. In Oost-Groningen is samen met gemeenten, GGD en samenwerkingsverbanden VO het afgelopen jaar de keus gemaakt om een evidence based methodische aanpak MAZL in te zetten. MAZL staat voor Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen. Met MAZL wordt er proactief gereageerd op ziekteverzuim signalen en ingezet op een bewezen effectieve aanpak. Schoolmedewerkers, jeugdartsen en leerplichtambtenaren hebben samen aandacht en zorg voor leerlingen met ziekteverzuim: De problematiek komt vroegtijdig in beeld, waardoor de leerling geholpen kan worden en het ziekteverzuim afneemt.

Een aanpak die goed aansluit op de focus van de scholen op schoolaanwezigheid en met deze methodiek kan de GGD haar rol pakken in het terugdringen en voorkomen van ziekteverzuim op scholen. MAZL is het beste alternatief voor de verzuimbegeleiding die we als GGD op enkele scholen uitvoerden. De afgelopen 2 schooljaren hebben we een pilot gedraaid met de MAZLmethodiek in vijf gemeenten in Oost-Groningen. Bijna alle reguliere VOscholen (op 2 na) hebben hieraan meegedaan. Een evaluatie van deze pilot wordt in september 2025 verwacht. De uitkomsten van deze pilot zal input zijn voor andere gemeenten om ook voor deze aanpak te kiezen. De MAZLmethodiek staat als één van de collectieve interventies op de meerjarenagenda. De huidige pilot is gefinancierd door het doorstroompunt en vanuit de regiodeal in Oost Groningen wordt nog een extra jaar gefinancierd in afwachting van de keuze die wordt gemaakt in de meerjarenagenda om MAZL ook provincie breed in te voeren. Ondertussen is al in meer gemeenten (Groningen en Midden-Groningen) op VO-scholen gestart met MAZLmethodiek in te voeren en zijn er Gemeenten geïnteresseerd in de MAZLMethodiek. Wij hebben vanuit de GGD hierin begeleiding gegeven vanuit onze ervaringen met de pilot.

STORM (Strong Teens and Resilient Minds), mentale gezondheid De STORM aanpak is deels een effectief bewezen preventieve aanpak die tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren vóór te zijn. Door zelfvertrouwen, weerbaarheid en veerkracht te stimuleren, leren jongeren hun negatieve gevoelens om te buigen, zodat ze zich kunnen ontwikkelen tot sterke, gezonde volwassenen. STORM wordt landelijk op dit moment in twee regio’s uitgevoerd: Noord-Brabant en Land van Cuijk. GGD Groningen voert sinds dit jaar samen met het UMCG en GGz een pilot in onze provincie uit. Deze pilot wordt gesubsidieerd door gelden van VWS en het NPG. Afgelopen schooljaar hebben (meerdere locaties van) 2 VO-scholen (in Stadkanaal en Leek) meegedaan met een pilot van deze interventie. De aanpak STORM is in deze pilot voor een efficiënte en duurzame inzet bewust verbonden

17

aan het contactmoment van de JGZ (Jij en je Gezondheid in klas 2 en 4 van het VO). Op dit moment wordt de inzet van STORM afgelopen schooljaar geëvalueerd. Volgend schooljaar gaan de huidige scholen verder met deze STORM methodiek. Tot nu toe zijn er nog geen extra scholen bereid gevonden om ook de STORM methodiek in school op te nemen. Nij Begun heeft STORM als interventie aangewezen om de ketenaanpak rondom mentale gezondheid op de VO scholen te bevorderen. De GGD gaat nog dit jaar onderzoeken wat er nodig is voor zowel de scholen als de GGD op het VO om deze methodiek breder in te voeren. 2.1.8 GroeiGids Vanaf 2025 nemen alle GGD’en in Nederland deel aan de GroeiGids. Dit is zowel de GroeiGids app als de landelijke Ouderchat via de GroeiGids app. GGD Groningen participeert sinds 2014 aan de GroeiGids app en participeert sinds mei 2025 aan de Ouderchat. De dienstverlening sluit aan op de gewenste ontwikkelingen in het jeugdstelsel: laagdrempelige, collectieve preventie aan de voorkant en online dienstverlening. Daarnaast spelen beide diensten in op de behoefte van de huidige ouders: online beschikbaarheid. Bovendien ondersteunen en vergroten beide diensten de eigen regie van ouders en dragen bij aan empowerment, o.a. door zelfmonitoring en advies op maat. Ouders van nu informeren zich op een wezenlijk andere manier dan voorheen.

Daarom krijgen ouders naast de JGZ momenten van contact veel informatie digitaal via de landelijke GroeiGids (app, website, chat en oudercommunity). Deze diensten helpen ook om de zichtbaarheid en bereikbaarheid van de JGZ (als één gezicht) te vergroten. 2.1.9 JouwGGD JouwGGD, een samenwerkingsverband tussen jeugdgezondheidszorgorganisaties, bestaat sinds 2014. Op de dagelijks geopende chat (van 14.00 tot 22.00 uur) op www.jouwggd.nl kunnen jongeren tussen 12 en 23 jaar anoniem vragen stellen aan een jeugdverpleegkundige of jeugdarts. Landelijk wordt JouwGGD goed bezocht, de site had vorig jaar 1,3 miljoen unieke bezoekers. Binnen GGD Groningen zijn sinds zeven jaar een aantal JGZ medewerkers verbonden aan JouwGGD, waarbij zij (op landelijk niveau) uiteenlopende gezondheidsvragen van jongeren via de e-mail en chat beantwoorden. Deze JGZ medewerkers trachten een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de achterliggende hulpvraag en/of problematiek van de jongere, waarop een zo passend mogelijk advies gegeven wordt. Jongeren ervaren deze laagdrempelige manier van online contact als positief en voelen zich in veel gevallen geholpen met de reacties en/of adviezen van de JGZ. Vaak kunnen jongeren hierna op eigen kracht verder. De vragen die bij JouwGGD binnenkomen gaan onder andere over relaties, seksualiteit, het lichaam, drugs, roken, mentale gezondheid en media.

2.1.10 Plezier op school Plezier op school is een evidence-based interventie en maakt deel uit van het preventieve aanbod binnen de aanpak van mentale gezondheid Jeugd op het gebied van depressie en sociale problemen en pesterijen. De interventie is sinds 2022 ook opgenomen in de factsheet ‘Effectieve interventies en beleid mentale gezondheid en preventie’ van het RIVM, specifiek gericht op risicofactoren en risicogroepen. Plezier op School is een tweedaagse zomercursus voor aanstaande brugklassers om de sociale competenties en daarmee de weerbaarheid te vergroten en de overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs te vergemakkelijken. Ook wordt met Plezier op School het risico op herhaling van sociale problemen verlaagd, en pesterijen verkleind. Op de lange termijn heeft Plezier op School als doel om de kans op psychische stoornissen als angst en depressie te verminderen. Plezier op school vindt in 2025 plaats in de gemeenten Groningen, Westerwolde en Eemsdelta. De zomercursus vindt plaats in de zomervakantie. Volgens de meest actuele gegevens zullen in totaal 45 aanstaande brugklassers gaan deelnemen, verdeeld over zes groepen, waarvan twee structuurgroepen speciaal voor kinderen met ASSgerelateerde problematiek of kinderen die problemen ervaren met prikkelverwerking. De groepsgrootte

18

van deze structuurgroepen is kleiner en de cursus is verdeeld over vier halve dagen, in plaats van twee hele dagen. 2.1.11 Vaccinaties Maternale griepvaccinaties Afgelopen periode hebben we veel zwangere vrouwen, die niet op indicatie voor de griepvaccinatie uitgenodigd worden door de huisarts, bij de GGD gevaccineerd. Deze vaccinatie is beschikbaar tijdens het griepseizoen van half oktober tot maart. De JGZ voert naast de griepvaccinatie, ook de maternale kinkhoestvaccinatie (22-wekenprik) uit. Door goede samenwerking met de verloskundigen worden zwangere vrouwen naar ons doorverwezen voor deze vaccinatie. Dit vaccinatiemoment tijdens de zwangerschap is voor de JGZ ook een belangrijk contactmoment waarop de aanstaande ouder alvast kan kennis maken met de JGZ. Uit recente cijfers van het RIVM blijkt dat Groningen veruit de hoogste vaccinatiegraad heeft voor deze vaccinatie bij zwangere vrouwen. Rijksvaccinatieprogramma (RVP) Het RIVM heeft afgelopen jaar veel wijzigingen doorgevoerd in het RVP. Deze wijzigingen zijn voor de GGD een uitdaging om die schema's weer goed af te stemmen met onze consulten of nog meer groepsvaccinaties te organiseren. Om dit allemaal goed te organiseren zijn we bezig om binnen de GGD een vaccinatieregiecentrum te ontwikkelen waarin we met alle afdelingen als één GGD samenwerken aan het RVP en alle andere vaccinaties.

De opdracht van het vaccinatieregiecentrum is om de kwaliteit hoog te houden, efficiëntie rondom de organisatie te verbeteren, de vaccinatiegraad te verhogen en te prepareren op opschaling bij nieuwe grootschalige vaccinaties. 2.1.12 Preventieve logopedie Optimale taalontwikkeling in de eerste 1000 levensdagen draagt bij aan een kansrijke start van kinderen. Als kinderen een goed taalaanbod krijgen is hun woordenschat op de leeftijd van drie jaar ongeveer twee keer zo groot als bij kinderen die onvoldoende taalaanbod krijgen. Preventieve logopedie draagt bij aan optimalisering van het taalaanbod in gezinnen en vroegsignalering van taalproblemen of taalontwikkelingsstoornissen. De preventief logopedisten hebben naast hun reguliere werkzaamheden extra activiteiten uitgevoerd: • Er is een poster gemaakt waar alle aanbod rondom taalstimulering op staat. • Tijdens netwerklunches is voorlichting gegeven aan ketenpartners over de spraak en taalontwikkeling. • Een aantal logopedisten zijn nu gecertificeerd BEER trainer zodat zij kinderen en hun ouders nog beter in een heel vroeg stadium kunnen helpen met de interactie. • Deelname aan het LEA onderdeel Taal in de gemeente Het Hogeland. Hierbij zijn veel middelen aangeleverd om de taalontwikkeling nog beter te stimuleren.

• Er is een filmpje gemaakt: ‘Praten met de baby in de buik’ https://youtu.be/0WL1l4lFDmk 2.1.13 Aanpak laaggeletterdheid Laaggeletterdheid is verbonden met gezondheidsproblemen. Laaggeletterden hebben vaker last van bepaalde ziekten en aandoeningen, zoals astma, diabetes, kanker, hartinfarcten en psychische problemen. Door laaggeletterdheid te verminderen, wordt bijgedragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen.

19

Binnen GGD Groningen wordt ingezet op het thema laaggeletterdheid, met een concrete uitrol binnen de JGZ. JGZ-professionals zijn door de preventief logopedisten geschoold om laaggeletterdheid beter te signaleren en goed geïnformeerd te zijn over handelingsmogelijkheden om laaggeletterde ouders te ondersteunen. De opgedane vaardigheden worden in de dagelijkse JGZpraktijk toegepast. Dit draagt bij aan het doorbreken van de intergenerationele overdracht van laaggeletterdheid en het vergroten van ontwikkelkansen van kinderen met laaggeletterde ouders. Ook worden scholingen gegeven aan de pedagogisch medewerkers van peuteropvangorganisaties en brugfunctionarissen van de basisscholen. In de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta is een voorlichting verzorgd tijdens een ledenbijeenkomst van het LEA. Een taalambassadeur heeft haar emotionele verhaal verteld over de impact van laaggeletterdheid. Daarnaast neemt de GGD deel aan het Taalhuisnetwerk. In mei heeft de DPG een samenwerkingsovereenkomst met afspraken ondertekend. Deze afspraken hebben tot doel om meer deelnemers te verwijzen naar een Taalhuis.

2.1.14 Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld Handelingsprotocol huiselijk geweld en kindermishandeling GGD Groningen werkt met een protocol en inmiddels vier aandachtsfunctionarissen die jaarlijks bijgeschoold blijven via lidmaatschap van de Landelijke Vereniging voor Aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld en Kindermishandeling (LVAK). Hiermee voldoet onze organisatie aan de wettelijke verplichting en hebben we het landelijke keurmerk meldcode. Via het keurmerk kunnen andere samenwerkingspartners zien dat GGD Groningen de meldcode op de juiste wijze heeft geïmplementeerd en deze op een goede manier is geborgd. Deskundigheidsbevordering Jaarlijks worden er herhalingstrainingen aangeboden aan medewerkers om vertrouwd te blijven met het werken met de meldcode. Ook is er aandacht voor gesprekstechnieken. Samenwerking GGD Groningen heeft regelmatig overleg met diverse ketenpartners om de samenwerking op het gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling te versterken. Twee keer per jaar komen de aandachtsfunctionarissen samen met de vertrouwensartsen van Veilig Thuis Groningen. Daarnaast vindt er vier keer per jaar een regionaal overleg plaats over Vrouwelijke Genitale Verminking (VGV), waar signalen van meisjesbesnijdenis worden besproken.

Ook participeert de GGD in de werkgroep voor de alcohol- en drugsrichtlijn, die aangeeft hoe te handelen in het geval van alcohol- of drugsgebruik bij een aanstaande ouder. Door deze samenwerking blijft de GGD Groningen niet alleen goed geïnformeerd, maar speelt zij ook actief een rol in de ontwikkelingen en signalen op het gebied van kindermishandeling en huiselijk geweld.

20

2.2 Gezondheid beschermen en bevorderen De GGD houdt zich bezig met tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid.

2.2.1 Antimicrobiële resistentie Per januari 2024 is de naam van het ABRZNN veranderd in het AMRZNN (antimicrobiële resistentie). Dit is gedaan omdat niet alleen bacteriën resistent kunnen worden, maar ook virussen, schimmels en parasieten. Om de resistentie van al deze ziekteverwekkers te omvatten, gebruikt het zorgnetwerk vanaf nu de term “antimicrobiële resistentie”. Dit sluit ook goed aan bij internationale ontwikkelingen en de naam van het landelijke zorgnetwerk. De per januari 2024 aflopende subsidie zal met de concept Beleidsregel AMR 2024-2027 worden voortgezet, waarmee de subsidiëring van de regionale zorgnetwerken voor de periode van 1 januari 2024 tot 1 januari 2028 is georganiseerd. Hiertoe is besloten na een landelijke evaluatie waarin is geconstateerd dat het geleid heeft tot een robuuste regionale structuur. De structuur wordt als doeltreffend en doelmatig bestempeld en er wordt geconstateerd dat de uitvoering goed verloopt. Een aantal aanbevelingen zijn verwerkt in de concept Beleidsregel AMR 2024-2027. De acties binnen het AMR-zorgnetwerk richten zich met name op rationeel antibiotica voorschrijven bij huisartsen, in verpleeghuizen, instellingen voor langdurige zorg en ziekenhuizen en op infectiepreventie buiten het ziekenhuis. Dit is gericht op scholing en biedt voor infectiepreventie ook mogelijkheden voor actieve ondersteuning.