08. Bijlage 5 - Aanbiedingsbrief Rekenkameronderzoek RES 1.0

Rekenkamer Midden-Groningen

Aanbiedingsbrief rekenkameronderzoek RES 1.0 Aan: De gemeenteraad; Het college van burgemeester en wethouders; De gemeentesecretaris; De griffier; van de gemeente Midden-Groningen. Geachte heer/mevrouw,

De Rekenkamer Midden-Groningen heeft onderzoek uitgevoerd naar de democratische legitimiteit van de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 en het proces daarna. Dit onderzoek maakte deel uit van een gezamenlijk ‘DoeMeeonderzoek’ van de Noordelijke Rekenkamer. Hierbij bieden wij u het eindrapport aan, inclusief deze aanbiedingsbrief waarin wij de belangrijkste uitkomsten en de reactie van het college duiden. Met vriendelijke groet,

Rekenkamer Midden-Groningen

Drs. M.G. Poorthuis MPM, voorzitter rekenkamer Ir. M. Visser, lid rekenkamer M.J.R. Zwerver MBA, lid rekenkamer J.P. Stap MA MSc, ambtelijk secretaris rekenkamer

Midden-Groningen Mei 2026

Jaarversla 2023 Rol rekenkamer De rekenkamer is een onafhankelijk orgaan van de gemeenteraad en ondersteunt de raad bij haar controlerende en kaderstellende rol. Dat doet de rekenkamer door het uitvoeren van onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het gevoerde gemeentelijke beleid. Met dit onderzoek naar de RES wil de rekenkamer de raad inzicht bieden in hoe zij haar controlerende rol kan behouden in een proces dat zich grotendeels op regionaal niveau afspeelt.

Aanleiding onderzoek De energietransitie is een van de grootste maatschappelijke opgaven van deze tijd. Besluitvorming hierover vindt deels plaats in regionaal verband (RES-regio Groningen). In 2021 heeft de Noordelijke Rekenkamer al onderzoek gedaan naar de RES 1.0. Destijds was de conclusie dat de democratische legitimiteit onder druk stond door de hoge snelheid van het proces. Dit vervolgonderzoek richtte zich specifiek op de periode ná de RES 1.0 en de mate waarin de raad 'in positie' is gebleven bij de uitvoering van het Klimaatakkoord.

Onderzoeksvraag De centrale onderzoeksvraag van dit rapport luidt: Op welke wijze borgden de gemeenten de democratische legitimiteit van de Regionale Energiestrategie 1.0, en hoe borgen zij de democratische legitimiteit van het proces ná de RES 1.0.?

Afbakening Dit onderzoek is uitgevoerd als een zogeheten 'DoeMee-onderzoek' door de Noordelijke Rekenkamer. De nadruk lag op de periode van 2021 tot en met 2025. In Midden-Groningen is de onderzoeksaanpak gebaseerd op een uitgebreide documentanalyse (bestuursstukken, raadsvoorstellen, verslagen van participatiebijeenkomsten) en interviews met betrokken sleutelfiguren. Daarnaast is gebruikgemaakt van een 'scorekaart' om de mate van democratische borging objectief te toetsen.

Conclusie De rekenkamer concludeert dat de democratische borging van het proces na de RES 1.0 kwetsbaar is. Terwijl de betrokkenheid bij de RES 1.0 nog intensief was, is de grip van de raad in de periode daarna verslapt. Regionale samenwerking mag niet ten koste gaan van de lokale democratische controle; de raad is onvoldoende 'in positie' gebracht bij strategische keuzes in de regio, zoals het besluit om af te wijken van de oorspronkelijke herijkingscyclus van de RES.

Bevindingen en aanbevelingen De belangrijkste bevindingen en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen zijn:

Rekenkamer Midden-Groningen Aanbiedingsbrief onderzoek RES 1.0

Pagina 2

Jaarversla 2023

1. Grip van de raad: De gemeenteraad was onvoldoende betrokken bij het besluit om een ‘Voortgangsdocument’ op te stellen in plaats van een herijkte RES. Hierdoor heeft de raad aan invloed verloren op de koers van de regionale energietransitie. - Aanbeveling: De raad moet een gemotiveerde keuze maken over de gewenste wijze van betrokkenheid bij regionale besluiten. 2. Transparantie in participatie: Hoewel belanghebbenden op diverse momenten zijn betrokken, is het niet altijd duidelijk wat er met hun inbreng is gedaan. Het ontbreken van een schriftelijke vastlegging (zoals een reactienota) maakt het proces voor de belanghebbenden minder navolgbaar. - Aanbeveling: Werk de inbreng van belanghebbenden uit in een reactienota (vergelijkbaar met een zienswijzeprocedure) om de invoed van participatie inzichtelijk te maken. 3. Informatievoorziening: De informatievoorziening vanuit de regio naar de lokale raad behoeft verbetering om de kaderstellende rol van de raad effectief te kunnen invullen. - Aanbeveling: Zorg voor een actievere informatievoorziening aan de raad over de voortgang en de lokale consequenties van de RES-afspraken.

Reactie van het college Het college van burgemeester en wethouders heeft op 17 februari 2025 bestuurlijk gereageerd op de conclusies en aanbevelingen. De rekenkamer is verheugd dat het college de aanbevelingen grotendeels overneemt: • Het college zegt toe de raad actiever te betrekken bij de doorwerking van de RES in lokaal beleid. • Er is bereidheid om de raad te laten kiezen op welke wijze zij betrokken wil zijn bij toekomstige regionale besluitvorming. • Het college erkent het belang van een betere terugkoppeling naar belanghebbenden en wil dit in de toekomst transparanter vormgeven, vergelijkbaar met een reactienota bij zienswijzeprocedures.

Nawoord rekenkamer Met dit onderzoek heeft de rekenkamer inzicht willen geven in de balans tussen regionale samenwerking en lokale democratische legitimiteit. De proactieve houding van het college om de grip van de raad en de transparantie naar de burger te versterken, stemt ons positief. Wij adviseren de gemeenteraad om de geboden handvatten te gebruiken om hun sturende rol in de energietransitie steviger te herpakken.

-

Rekenkamer Midden-Groningen Aanbiedingsbrief onderzoek RES 1.0

Einde aanbiedingsbrief -

Pagina 3