06. Raadsbrief Joods Vastgoed tijdens en na de 2e Wereldoorlog

Raadsbrief

Datum:

1 maart 2022

Verzenddatum:

Behandeld door:

Harry Jager

Mailadres:

harry.jager@midden-groningen.nl

Zaak:

746260

Portefeuillehouder:

Adriaan Hoogendoorn

Onderwerp:

Raadsbrief betreffende onderzoek naar Joods Vastgoed tijdens en na de 2e Wereldoorlog en de rol daarin van de rechtsvoorgangers van de gemeente Midden-Groningen.

Geachte leden van de raad, De gemeente Midden-Groningen heeft in 2021 persvragen ontvangen van de KRO-NCRV voor het tvprogramma Pointer, de Monitor of er in onze gemeente ook onderzoek is gedaan naar de onteigening en doorverkoop van Joodse woningen in de Tweede Wereldoorlog. Directe aanleiding voor dit onderzoek door de KRO-NCRV was het online openbaar maken en publiceren van de zogenaamde ‘Verkaufsbücher’ door het Nationaal Archief. Hieruit blijkt namelijk dat in de voormalige gemeenten, zijnde rechtsvoorgangers van de gemeente Midden-Groningen, tussen 1940-1945 mogelijk Joodse woningen onteigend zijn. In de “Verkaufsbücher” zijn een dertigtal registraties aangetroffen. In meerdere gemeenten in Nederland zijn inmiddels onderzoeken gestart naar dit onderwerp. Zo is de gemeente Groningen in februari 2021 gestart met het onderzoek naar de onteigening van Joods vastgoed in de Tweede Wereldoorlog en de rol van de gemeente Groningen daarin. Ook de gemeenten Veendam, Oldambt, Westerkwartier en Het Hogeland zijn in september 2021 een dergelijk onderzoek gestart. Deze gemeenten hebben aansluiting gezocht bij het initiatief van de gemeente Groningen, dat wordt uitgevoerd door de Rijks Universiteit Groningen. Er wordt in een open contact informatie gedeeld over het verloop, de onderzoeksmethodiek en breed bruikbare beschrijvingen van de context tijdens en na de oorlog.

Het daadwerkelijke onderzoek wordt door elke gemeente afzonderlijk gedaan. Uit een beknopt intern onderzoek in onze eigen gemeente-archieven is gebleken dat de voormalige gemeente Sappemeer een rol heeft gespeeld in de onteigening van panden en/of percelen van Joodse inwoners aan de Noorderstraat 75-76 te Sappemeer. De voormalige gemeente Sappemeer heeft genoemde percelen aangekocht. De gemeente Hoogezand-Sappemeer (rechtsopvolger) heeft in 1954 besloten tot rechtsherstel en heeft de nabestaanden van de bewoners financieel gecompenseerd. Het betreft het enige in de gemeente bekende adres wat door de gemeente is aangekocht in de oorlogsjaren. Vanuit het streven van de gemeente naar een rechtvaardige en transparante overheid is het belangrijk om helderheid te verschaffen over eventueel onrechtmatig handelen ten aanzien van onteigend Joods vastgoed.

Pagina:

2 van 2

Datum:

17 januari 2022

Zaak:

746260

Met dit onderzoek willen we de eigen handelswijze met betrekking tot de onteigening van Joods vastgoed ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en het rechtsherstel na de oorlog, verantwoorden. Er ligt een moreel/ethische verplichting om verder onderzoek te doen en alsnog recht te doen als blijkt dat het niet of in onvoldoende mate is gebeurd. Het kan daarbij gaan om het achteraf laten betalen van (straat-)belastingen door Joodse inwoners of hun erfgenamen in de naoorlogse jaren. Maar ook om correctie van gemeentelijke aankopen tijdens de oorlogsjaren als er sprake is geweest van geen of een totaal onredelijk aankoopbedrag. Het in te stellen onderzoek zal zich in grote lijnen richten op feiten rond de onteigening en restitutie van Joodse eigendommen (onroerend goed -woningen, bedrijfspanden en grondeninclusief de problematiek van gemeentelijke (na)heffingen) en de opvang en het rechtsherstel van gedupeerde Joden. De kosten verbonden aan deelname aan het door de Rijks Universiteit Groningen uitgevoerde onderzoek bedragen naar inschatting €30.000,-. In de dekking hiervan kan worden voorzien door dit bedrag mee te nemen in de voorjaarsnota 2022. Wijzen de uiteindelijke onderzoeksresultaten uit dat er meer heeft gespeeld dan moet in redelijkheid worden bekeken wat nodig is om tot rechtsherstel in de vorm van een compensatieregeling te komen.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen

A. Hoogendoorn Burgemeester

H.J.W. Mulder Gemeentesecretaris