06. Gemeente Midden-Groningen accountantsverslag 2021

Aan de Raad van gemeente Midden-Groningen T.a.v. mevrouw F.M. Bouwman, griffier Postbus 75 9600 AB HOOGEZAND

Datum: Kenmerk: Onderwerp:

30 mei 2022 2022.209 Accountantsverslag controle 2021

Geachte leden van de Raad, Uw Raad heeft ons de opdracht gegeven om de jaarrekening van gemeente Midden-Groningen over het boekjaar 2021 te controleren. Onze opdracht heeft u bevestigd door middel van ondertekening van een (jaarlijks terugkerende) opdrachtbevestiging met daarin een aantal formele aspecten in relatie tot onze opdracht en de communicatie daarover. Gelukkig hebben wij de controle weer ter plaatse kunnen uitvoeren nu alle beperkende maatregelen vanwege COVID-19 zijn opgeheven. De gevolgen van de pandemie en de overheidsmaatregelen zijn uiteraard nog wel zichtbaar in de geldstromen in de jaarrekening en ook in de vorm van een sterk toegenomen aantal specifieke regelingen die via de SiSa-bijlage moeten worden verantwoord. Inmiddels hebben we de controle van de jaarrekening nagenoeg afgerond. We brengen u in dit accountantsverslag op de hoogte van onze bevindingen en adviezen naar aanleiding van de controle. Samen met de controleverklaring is dit verslag het sluitstuk van de controles over 2021. Een concept van dit verslag is met de organisatie besproken. Dit accountantsverslag is als volgt ingedeeld: 1. De hoofdlijnen van onze controle 2. Bestuurlijke afhandeling 3. Actuele ontwikkelingen 4. Controle proces en beeld van de interne beheersing 5. Verslaggevingsregels nageleefd 6. Resultaat en vermogenspositie 7. Bevindingen en aandachtspunten jaarrekeningcontrole 8.

Materialiteit en oordeel 9. Verplichte rapportageonderdelen 10. Afsluiting Wij bedanken de organisatie voor de plezierige en professionele samenwerking die we bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben ondervonden en we gaan er van uit dat onze rapportage u ondersteunt bij de oordeelsvorming omtrent de bedrijfsvoering en de verslaggeving.

ACCOUNTANTSVERSLAG

1. DE HOOFDLIJNEN VAN ONZE CONTROLE Onderwerp

Bevindingen

Strekking van ons oordeel

Wij zijn voornemens bij de door het college van burgemeester en wethouders van gemeente Midden-Groningen opgestelde jaarrekening 2021 een controleverklaring te verstrekken met een goedkeurende strekking ten aanzien van het aspect getrouwheid en rechtmatigheid. Het goedkeurende oordeel op het aspect getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de omvang en de samenstelling van de baten en lasten over 2021 alsmede van de activa en passiva per 31 december 2021. Het goedkeurende oordeel op rechtmatigheid houdt in dat de baten, lasten en balansmutaties in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met relevante wet- en regelgeving, waaronder gemeentelijke verordeningen. We dateren onze verklaring op 7 juli 2022, de datum van behandeling van de jaarstukken in de gemeenteraad.

Resultaat en vermogenspositie

Gemeente Midden-Groningen heeft over 2021 een positief resultaat behaald van € 9,0 miljoen. Over 2021 kent gemeente Midden-Groningen een totaalbedrag aan gerealiseerde baten van € 245,8 miljoen en € 239,1 miljoen aan gerealiseerde lasten voor mutatie reserves. Het positieve saldo van € 6,7 miljoen dat hieruit voortvloeit, is het verschil in de vermogenspositie tussen 31 december 2020 en 31 december 2021. De Raad heeft vooraf goedgekeurd dat bedragen aan de reserves toegevoegd en onttrokken mochten worden en op grond daarvan is voor een bedrag van per saldo € 2,3 miljoen aan de reserves onttrokken. In totaal komt het positieve resultaat dan uit op € 9,0 miljoen.

Verslaggeving en WNT

Wij hebben vastgesteld dat de jaarrekening overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is opgesteld. Tevens is voldaan aan de WNT. Wij hebben de WNT-verantwoording gecontroleerd op basis van het controleprotocol WNT. Wij hebben voorts geconcludeerd dat het jaarverslag en de overige informatie die in de jaarstukken is opgenomen, voldoen aan de eisen van het BBV en in materiele zin verenigbaar zijn met de informatie in de jaarrekening en de door ons verkregen controle-informatie.

Niet-gecorrigeerde controleverschillen

In hoofdstuk 8.2 hebben we een overzicht opgenomen van de niet-gecorrigeerde controleverschillen. Het totaalbedrag aan controleverschillen voor getrouwheid en rechtmatigheid blijft binnen de daarvoor geldende tolerantiegrenzen van 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden. De constateringen hebben betrekking op het niet naleven van aanbestedingsregels, begrotingsonrechtmatigheid en onzekerheden in het sociaal domein.

Belangrijke schattingen in de jaarrekening

Voor B&W is het noodzakelijk om schattingen te maken om zodoende te komen tot betrouwbare cijfers in de jaarrekening. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen de waardering van vaste activa, de waardering van gronden, voorzieningen en de inschatting van de overlopende activa en passiva. Wij aanvaarden de gekozen methoden die voor de schattingen zijn gehanteerd.

ACCOUNTANTSVERSLAG 2 van 26

Wij adviseren dat het college meer aandacht besteed aan het achteraf toetsen of de inschattingen juist zijn gebleken. Daarmee kunt u vaststellen of de methodes verdere aanscherping behoeven. Signalen van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik

Tijdens de controle hebben we op diverse momenten met de voor ons relevante geledingen in de organisatie van gedachten gewisseld over eventuele fraudegevallen, fraudesignalen en de kwaliteit van de interne beheersing op dit onderwerp. Wij hebben tijdens de controle geen aanwijzingen verkregen van feitelijke fraudegevallen of situaties van misbruik en oneigenlijk gebruik binnen gemeente Midden-Groningen. Het college van burgemeester en wethouders heeft ook aan ons bevestigd dat in de organisatie dergelijke gevallen niet gemeld zijn.

Kwaliteit van de interne beheersing

Wij hebben tijdens de jaarrekeningcontrole geen andere significante gebreken in de administratieve organisatie of interne beheersing aangetroffen, dan hiervoor gemeld, die voor u of voor ons relevant zijn om te komen tot een oordeel omtrent de jaarrekening als geheel.

Geautomatiseerde In overeenstemming met artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek delen wij u mee gegevensverwerking dat er naar aanleiding van de controle van de jaarrekening geen materiële en dataveiligheid bevindingen betreffende de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking zijn op te merken die van invloed zijn op de financiële gegevens in de jaarrekening 2021. SISA-bijlage

Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd met inachtneming van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole die hierover regels bevat. Het aantal regelingen is in het afgelopen jaar nog sterker toegenomen dan verwacht. Het aantal regelingen is 34, hetgeen een extra inspanning heeft gevraagd zowel in de controle als in uw voorbereidingen. Wij hebben bij de voor u van toepassing zijnde specifieke uitkeringen geen fouten of onzekerheden geconstateerd die de rapporteringstoleranties voor SiSa overschrijden.

Continuïteit van de organisatie

Van accountants wordt verwacht dat bij de afgifte van het oordeel vooruit wordt gekeken of er gerede twijfel kan bestaan aan de continuïteit van de organisatie in de komende twaalf maanden. Op basis van onze controle hebben wij ten aanzien van dit onderwerp geen bevindingen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 3 van 26

2. BESTUURLIJKE AFHANDELING De bestuurlijke afhandeling van de jaarstukken bestaat uit een aantal stappen: Het college van burgemeester en wethouders behandelt in de betreffende vergadering de jaarstukken, met inbegrip van de jaarrekening, stelt de jaarstukken daarmee vervolgens op. Op dat moment ontstaan formeel de jaarstukken. De gemeenteraad behandelt vervolgens de jaarstukken en stelt deze vast. Mochten in de periode tot de vaststelling van de jaarrekening omstandigheden blijken die aanpassing van de jaarrekening noodzakelijk maken, dan moet een dergelijke aanpassing nog worden gemaakt. Dat geldt ook in geval de jaarrekening om andere redenen gewijzigd wordt alvorens tot vaststelling wordt overgegaan. Wij verzoeken de gemeente in deze gevallen met ons in contact te treden om gezamenlijk de noodzakelijke vervolgstappen met u te bespreken.

OPENBAARMAKING Bij de jaarstukken hoort de controleverklaring die is gedateerd op 7 juli 2022. Wij hebben één exemplaar van de controleverklaring voorzien van een originele handtekening. Dit exemplaar is ten behoeve van uw eigen archief en mag niet worden gepubliceerd. Het andere exemplaar van de controleverklaring is voorzien van de naam van onze accountantspraktijk en de naam van de accountant, echter zonder persoonlijke handtekening. Deze mag openbaar gemaakt worden. Het is niet toegestaan de getekende verklaring openbaar te maken. Deze werkwijze is van belang om misbruik van onze handtekening te voorkomen. Indien wij constateren dat toch gebruik gemaakt is van een controleverklaring met onze handtekening zullen wij u verzoeken dit te herstellen, bijvoorbeeld door de jaarstukken van Internet af te halen, dan wel de fysieke verspreiding ongedaan te maken. Vanzelfsprekend treden wij in die situaties met u in overleg over de manier waarop dit moet plaatsvinden. Mochten in de periode tot de vaststelling van de jaarrekening omstandigheden blijken die aanpassing van de jaarrekening noodzakelijk maken, dan moet een dergelijke aanpassing nog worden gemaakt. Uiteraard vervalt in die situatie onze toestemming tot openbaarmaking. Dat geldt ook in geval de jaarrekening om andere redenen gewijzigd wordt alvorens tot vaststelling wordt overgegaan.

Wij verzoeken u in deze gevallen met ons in contact te treden om gezamenlijk de noodzakelijke vervolgstappen te bespreken. Wij bevestigen u ermee akkoord te gaan dat het afschrift van onze controleverklaring zonder persoonlijke handtekening, wordt openbaar gemaakt in de jaarrekening, mits de opgemaakte jaarrekening ongewijzigd blijft. Openbaarmaking van de controleverklaring is slechts toegestaan tezamen met de jaarstukken. Hiervoor gebruikt u een exemplaar zonder ons waarmerk. De gewaarmerkte versie van de jaarrekening is uitsluitend voor uw eigen archief. Indien u de jaarstukken en de controleverklaring opneemt op internet, dient u te waarborgen dat de jaarstukken goed zijn afgescheiden van andere informatie op de internetsite. Afscheiding kan bijvoorbeeld plaatsvinden door de jaarstukken in nietbewerkbare vorm als een afzonderlijk bestand op te nemen of door een waarschuwing op te nemen indien de lezer de jaarstukken verlaat ("u verlaat de beveiligde, door de accountant gecontroleerde jaarrekening"). Dit accountantsverslag brengen wij uit in een versie met en zonder handtekening. De versie zonder handtekening kan in het kader van de bestuurlijke behandeling worden verspreid. De versie met handtekening is alleen bestemd voor uw archief. Verspreiding daarvan is niet toegestaan.

ACCOUNTANTSVERSLAG 4 van 26

3. ACTUELE ONTWIKKELINGEN 3.1 COVID-19: digitaal werken als nieuwe realiteit We kunnen er niet omheen, COVID-19 heeft in 2021 de samenleving, lokaal, nationaal en internationaal gedomineerd. We hebben er allemaal mee te maken gehad, zowel in de werkomstandigheden als thuis. Beperkingen in de bewegingsvrijheid, tijdelijke sluiting van het onderwijs en de horeca, avondklok, hybride werken, we hebben het in 2021 allemaal meegemaakt. Het hybride werken heeft inmiddels zijn plek gekregen in een meer permanente vorm dan oorspronkelijk gedacht. Dat dit hybride werken effecten heeft op zaken als de beveiliging van systemen en data is bij gemeente Midden-Groningen in beeld. Thuiswerken, digitaal overleg of digitale vergaderingen zijn een nieuwe en blijvende realiteit geworden. Meer dan voorheen vraagt dat aanpassingsvermogen van medewerkers maar ook van organisaties om aan deze nieuwe wensen invulling te geven. Het ontwikkelen van thuiswerkbeleid is een prioriteit geworden, net als het anders organiseren van blijvende betrokkenheid bij de organisatie. In die context is het behouden van cultuur en betrokkenheid bij de organisatie een uitdaging geworden. Ook vraagt dit mogelijk om andere checks and balances in de werkprocessen en in de werk-privé-balans. Bewustwording van bijvoorbeeld nieuwe informatiebeveiligingsrisico’s is blijvend relevant.

3.2 COVID-19 en de continuïteit van de organisatie Uiteraard hebben de pandemie en de maatregelen ter beteugeling ervan effecten op de geldstromen van bedrijven en instellingen en dus ook van uw gemeente. Veel activiteiten konden niet doorgaan of moesten anders worden georganiseerd. Dat geldt ook voor de activiteiten en werkzaamheden van de gemeente. U hebt net als in 2020 allerlei steunmaatregelen uitgevoerd zoals de Tijdelijke Overbruggingsregelingen Zelfstandige Ondernemers (TOZO) en de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Lasten (TONK). U hebt beleidsmatig coulance betracht richting gesubsidieerde instellingen en huurders van gemeentelijke accommodaties. Er was binnen uw gemeente onder meer specifieke aandacht voor het stimuleren van fysieke en mentale gezondheid van inwoners, kinderopvang voor ouders met vitale beroepen en het in standhouden van de maatschappelijke infrastructuur in onderwijs, welzijn en zorg. Binnen diverse gemeentelijke programma’s zijn effecten zichtbaar op de baten en lasten, dan wel is er compensatie ontvangen van de rijksoverheid. Om de gevolgen van Covid-19 inzichtelijk te maken is een afzonderlijke, onverplichte paragraaf opgenomen in het jaarverslag (paragraaf I Effecten Corona). Per saldo is het resultaat over 2021 onder meer door de ontvangen compensatie positief.

Bij de beoordeling van continuïteit is echter sprake van de beoordeling van zowel de formele continuïteit als een materiele beoordeling. De eerste gaat over het voortbestaan van de organisatie als zodanig en op dat vlak heeft het rijk harde waarborgen getroffen. Uw continuïteit in dat opzicht staat niet ter discussie. Materieel kan het wel zo zijn dat als gevolg van de pandemie activiteiten nu en in de toekomst, niet of anders worden vormgegeven. Dat kan leiden tot aanpassing in financiering van maatschappelijke instellingen, wijzigingen in kostenstructuur of het ontstaan van kwalitatieve of kwantitatieve leegstand in gemeentelijke gebouwen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 5 van 26

Wij adviseren u wel het onderwerp continuïteit meer aandacht te geven in uw planning & control documenten omdat vanaf 2022 wij hierover, net als over frauderisico’s, expliciet moeten rapporteren in de controleverklaring.

3.3 Overgang rechtmatigheid verschoven naar 2023 In eerdere rapportages hebben wij u geïnformeerd over het voornemen van de rijksoverheid om de verantwoordelijkheid voor het rechtmatig handelen nog nadrukkelijker bij het college van burgemeester en wethouders te leggen, door het verplicht stellen van een rechtmatigheidsverantwoording als onderdeel van de jaarrekening. Eind mei is het betreffende wetsvoorstel door de Tweede Kamer met een ruime meerderheid aangenomen. Dit is een belangrijke stap op weg naar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. De vervolgstap is dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel zal behandelen. Tevens zal onderliggende regelgeving nog moeten worden aangepast. Vanwege de uitgestelde behandeling heeft het ministerie van BZK begin juni laten weten dat de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording zal verschuiven naar 2023. Dat betekent dat u meer voorbereidingstijd krijgt voor de implementatie De commissie BBV heeft inmiddels een modeltekst voor de rechtmatigheidsverantwoording gepubliceerd en tevens de Kadernota Rechtmatigheid 2022 uitgebracht, die al op de nieuwe situatie is geschreven. Deze kadernota zal, nu de verplichtstelling naar 2023 is doorgeschoven, naar verwachting opnieuw worden geactualiseerd.

Vanaf 2023 krijgt de gemeenteraad de bevoegdheid om de grenzen vast te stellen waarboven er in de rechtmatigheidsverantwoording melding moet worden gemaakt van intern geconstateerde onrechtmatigheden en onduidelijkheden. De wetgever zal naar verwachting het maximum van deze grens leggen op 3% van de totale omvang van de lasten (inclusief toevoegingen aan de reserves). Gemeten aan de omvang van de lasten van gemeente Midden-Groningen over 2021 (ruim € 247 miljoen) zou dat in uw geval neerkomen op een grens van ongeveer € 7,5 miljoen. De gemeenteraad is overigens bevoegd om deze grens lager vast te stellen. Uiteraard kan er pas een rechtmatigheidsverantwoording worden opgesteld als daarvoor in de organisatie in voldoende mate het fundament is gelegd. Dat fundament bestaat uit een combinatie van een adequate procesinrichting en een zekere mate van interne controle om zichtbaar te kunnen maken dat de processen ook daadwerkelijk adequaat verlopen, en leiden tot rechtmatig handelen en betrouwbare informatie daarover. Gemeente Midden-Groningen beschikt al langere tijd over een verbijzonderde interne controlefunctie die werkt op basis van een inschatting van de risico’s in de processen. Er wordt mede vanuit de interne controlestructuur gewerkt aan een passende opzet van de controlepiramide om voldoende input te kunnen leveren voor een deugdelijke rechtmatigheidsverantwoording.

Wij wijzen erop, dat uiteraard de lijn verantwoordelijk is voor een kwalitatief goede procesgang, inclusief rechtmatig handelen en daarmee rechtmatige geldstromen. De rechtmatigheidsverantwoording wordt, omdat het een onderdeel is van de jaarrekening, ook onderdeel van de accountantscontrole en zal met ingang van 2022 zijn inbegrepen in het accountantsoordeel omtrent de getrouwheid van de jaarrekening. De kaders en de regelgeving zijn inmiddels voldoende uitgekristalliseerd om de voorbereidingen te kunnen treffen. Dat vraagt afstemming tussen de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en de organisatie. Met name als het gaat over de kaderstelling en informatievoorziening. Het gaat dan bijvoorbeeld over de vaststelling van het normenkader, diverse verordeningen, de verantwoordingsgrens, de wijze waarop de interne organisatie van de verantwoording is vormgegeven en eventuele tussentijdse informatievoorziening aan de gemeenteraad.

ACCOUNTANTSVERSLAG 6 van 26

Wij hebben geconstateerd dat u bezig bent om de stappen te zetten om te kunnen voldoen aan de eisen voor de rechtmatigheidsverantwoording. In essentie komt het neer op het realiseren van een stelsel waarbij het expliciet toetsen van processen zoals ten aanzien van personeel, inkopen en aanbesteden ingeregeld is op basis van een risicoanalyse, er een methodologie ontwikkeld is en de organisatorische inbedding, onafhankelijk van de feitelijke uitvoering, een plaats heeft gekregen. Tevens is het van belang om voldoende tijd beschikbaar te hebben voor de uitvoering van de controlewerkzaamheden, de evaluatie van de bevindingen en het vertalen ervan naar de rechtmatigheidsverantwoording.

3.4 Nieuw verdeelmodel gemeentefonds start in 2023 Het huidige verdeelmodel stamt grotendeels uit 1997 en werd door het rijk niet meer passend geacht. In de afgelopen 20 jaar is er het nodige veranderd in het takenpakket van gemeenten. Een paar voorbeelden hiervan zijn de overdracht van taken in het sociaal domein, schaalvergroting bij gemeenten als gevolg van herindeling, toenemende maatschappelijke verwachtingen ten aanzien van de dienstverlening door gemeenten en ontwikkelingen op IT-gebied. Per 2023 komt daar de Omgevingswet ook nog bij. De afgelopen jaren is er gewerkt aan een nieuw verdeelmodel dat per 1 januari 2023 van kracht zal worden. Het doel is een nieuw model dat zo goed mogelijk aansluit bij de werkelijke kosten die gemeenten maken. Het model is de afgelopen jaren meerdere keren aangepast op basis van kritiek uit het veld. De huidige parameters en de effecten daarvan leiden met name bij de kleinere gemeenten in de periferie van het land tot de perceptie dat zij er op achteruit gaan. Aan de invoering is een overgangsregeling gekoppeld in de vorm van een ingroeipad van vooralsnog 3 jaar. Het maximale herverdeeleffect is beperkt tot € 37,50 per inwoner gerekend over de periode tot en met 2025. De rijksoverheid heeft de verwachting uitgesproken dat het model geen eindstation zal zijn en continue onderhoud zal vragen.

Daarmee stapt het Rijk af van het systeem dat het model voor een langere periode vast staat en dit betekent dat de stabiliteit van de gemeentelijke financiering afneemt.

3.5 Oorlog in Oekraïne, vluchtelingen opvangen in Nederland Gemeenten, veiligheidsregio’s en andere betrokken partijen werken samen met de Rijksoverheid om vluchtelingen uit Oekraïne veilige en humane opvang te bieden. De verwachting is dat het aantal vluchtelingen uit Oekraïne dat naar Nederland komt, fors zal zijn. De veiligheidsregio’s en gemeenten werken samen om voldoende opvangplekken te realiseren. In eerste instantie ging het om 50.000 plaatsen, inmiddels wordt het aantal van 75.000 plaatsen genoemd. De rijksoverheid heeft een Handreiking gemeentelijke opvang Oekraïners uitgebracht, waarvan versie 2.0 van 4 april 2022 op het moment van het schrijven van dit verslag de actuele versie is. Gemeenten worden geacht ruimten en faciliteiten te regelen en leefgeld te verstrekken, waarbij het rijk heeft aangegeven in elk geval de directe kosten integraal te vergoeden. Het is daarom zaak de kosten die de gemeente maakt om deze opvang te bieden scherp te registreren en onderbouwen, zodat te zijner tijd het recht op vergoeding adequaat kan worden aangetoond. Aangezien de verstrekking van het leefgeld aan rechthebbenden zonder bankrekening contant zal gaan, hoort een goede kasprocedure daar ook bij. Helder is dat deze opvang het nodige vraagt van de gemeentelijke organisatie.

ACCOUNTANTSVERSLAG 7 van 26

3.6 Energiecrisis leidt tot oplopende inflatie Mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne, maar ook door andere onderliggende factoren zien we de prijzen van grondstoffen, alsmede olie en gas snel oplopen. Dat raakt gemeenten zelf, maar ook de (gesubsidieerde) instellingen, burgers en bedrijven in de gemeente. Als gevolg hiervan hebben de gemeenten de opdracht gekregen om de energietoeslag uit te betalen aan de doelgroep die daarvoor in aanmerking komt. En nadat de afgelopen twee jaren van gemeenten coulance is gevraagd in verband met Corona, liggen nu vragen op tafel als hoe de gemeente omgaat met de inflatie in de richting van gesubsidieerde instellingen als zwembaden, musea, bibliotheken en theaters. Ook in het eigen gemeentelijke begrotingsproces zullen de kostenstijgingen zichtbaar worden. De begroting voor 2023 zal naar verwachting dan ook de nodige onzekerheden bevatten. Dat geldt uiteraard ook voor de uitkomsten van het lopende jaar.

4. CONTROLEPROCES EN BEELD VAN DE INTERNE BEHEERSING 4.1 Het controleproces Een jaarrekeningcontrole is in grote mate extern gereguleerd. Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden zijn de algemeen geldende “Controle en overige standaarden (COS)” van de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants), het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, de kadernota rechtmatigheid, het controleprotocol WNT en de verordeningen van gemeente Midden-Groningen leidend. Gebruikelijk is een verdeling van de werkzaamheden in twee fasen. In eerste instantie, in het boekjaar zelf, voeren we de interim-controle uit. Deze fase is primair gericht op de wijze waarop processen zijn ingericht en interne beheersingsmaatregelen zijn geïmplementeerd. Door een combinatie van interviews, procescontroles en detailwerkzaamheden beoordelen wij de werking van deze interne beheersingsmaatregelen en stellen wij vast dat betrouwbare verantwoordingsinformatie tot stand kan komen. Deze fase hebben we afgesloten met onze managementletter van 18 januari 2022.

Bij de jaarrekeningcontrole richten we ons meer op de cijfers en onderzoeken wij of de jaarrekening, zoals die aan de Raad wordt verstrekt, deugdelijk is opgesteld en onderbouwd, dat de inrichting en presentatie voldoen aan de eisen van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV), dat de waarderingsgrondslagen correct zijn toegepast en de toelichtingen adequaat en volledig zijn. Ook hebben wij onderzocht of de informatie in het jaarverslag niet strijdig is met het beeld van de jaarrekening.

4.2 Interne beheersing In onze managementletter van 18 januari 2022 hebben we onze bevindingen en aanbevelingen naar aanleiding van de interimcontrole opgenomen. De hoofdlijn van onze bevindingen bij de interimcontrole was dat de procesinrichting en procedureafspraken in opzet voldoen aan de eisen die daaraan gesteld mogen worden. De gemeente onderkent het belang van interne beheersing en controle en heeft daartoe zowel in de processen als over de processen heen controlemaatregelen gedefinieerd.

ACCOUNTANTSVERSLAG 8 van 26

Aandachtspunten uit deze managementletter waren de effecten van COVID-19 op de procesgang in de organisatie, het zichtbaar en reproduceerbaar documenteren van de toets op de prestatielevering bij inkopen en subsidieverstrekking, het naleven van de Europese Aanbestedingsregels alsmede het actief monitoren van de naleving van de SLA’s met de IT-partners. Onze interimcontrole voeren we uit om een beeld te krijgen van de, voor de accountantscontrole relevante processen en de daarin opgenomen interne beheersmaatregelen. We doen geen uitspraken over de effectiviteit van dit stelsel anders dan voor het doen van de controle van de jaarrekening. Wij concluderen dat uw interne beheersingsmodel met meerdere controlestappen in de werkprocessen zelf en binnen de eenheden over processen heen en een verbijzonderde controlefunctie, bijdraagt aan een betrouwbare procesgang en betrouwbare informatievoorziening mogelijk maakt. De jaarrekeningcontrole heeft die hoofdconclusie onveranderd gelaten. In de hoofdstukken hierna melden we de bevindingen en aandachtspunten die voortvloeien uit de waarnemingen tijdens de jaarrekeningcontrole.

5. VERSLAGGEVINGSREGELS NAGELEEFD De jaarstukken van gemeente Midden-Groningen moeten voldoen aan het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Deze regels zijn, zoals u weet, anders dan in het bedrijfsleven, zowel qua toerekening van baten en lasten, als ook in de presentatie. Het gaat uiteraard bij decentrale overheden niet om “geld verdienen”, maar om de invulling van de maatschappelijke rol en functie. Daarom geven de verslaggevingsregels veel aandacht aan de beleidsverantwoording in het jaarverslag en aan de toetsing van de uitgaven aan de, door de gemeenteraad ter beschikking gestelde, middelen in de begroting. Daarnaast mogen bepaalde verplichtingen, bijvoorbeeld personele verplichtingen met een jaarlijks gelijkblijvende omvang, niet in de balans worden opgenomen en geldt er een verbod op het consolideren van verbonden partijen. Verbonden partijen moet u benoemen en toelichten in de paragraaf verbonden partijen in het jaarverslag en dat hebt u gedaan. Wij hebben ten aanzien van de inhoud van de jaarstukken en de presentatie van de cijfers in relatie tot de verslaggevingsregels geen significante tekortkomingen geconstateerd. De teksten in het jaarverslag zijn consistent met het beeld van de jaarrekening. Het jaarverslag, bestaande uit de programmaverantwoording en de paragrafen, verbindt de inhoudelijke prestaties met de baten en de lasten.

Het jaarverslag bevat de op grond van het BBV voorgeschreven onderdelen. De paragrafen bieden inzicht in een aantal onderdelen van de bedrijfsvoering alsmede het risicomanagement en de relatie tussen risico’s en weerstandscapaciteit.

6. RESULTAAT EN VERMOGENSPOSITIE 6.1 Resultaat 2021 Het resultaat over 2021 is € 9,0 miljoen positief, tegenover een positief resultaat over 2020 van bijna € 2,4 miljoen. De begroting na wijziging sluit met een saldo van € 4,3 miljoen positief.

ACCOUNTANTSVERSLAG 9 van 26

In de jaarstukken wordt het resultaat geanalyseerd, zowel in onderdeel 1 Algemeen van het jaarverslag, als in de toelichting op de gerealiseerde baten en lasten per programma. We zien in de resultaatanalyse een aantal herkenbare patronen die we ook bij andere gemeenten tegenkomen: •

•

• •

In het sociaal domein zien we op het gebied van de inkomensregelingen een voordeel van ruim € 2 miljoen. Hoewel de verwachting was dat de Covid-pandemie zou leiden tot hogere kosten voor (bijzondere) bijstand, blijft dat effect tot nu toe uit. Ook een compensatieregeling zoals de TOZO pakt gunstig uit. Op andere onderwerpen in het sociaal domein is het beeld, net als bij veel andere gemeenten wisselend. De kosten voor jeugdzorg zijn circa € 0,8 miljoen hoger, mogelijk houdt dat verband met de effecten van Corona op de jeugd. Dit nadeel wordt gecompenseerd door een voordeel van vergelijkbare omvang op de Wmo als gevolg van een achterblijvend beroep op voorzieningen. Er is een vrijval op het beschermd wonen vanwege de overgang van een deel van deze doelgroep naar de Wet langdurige zorg. Ook op de participatie (Wedeka en BWRI) zijn voordelen gerealiseerd in de vorm van lagere tekorten dan verwacht, per saldo € 0,6 miljoen). Er wordt stevig gebouwd in de gemeente. Hogere grondverkopen leiden tot winstneming met per saldo een voordeel van € 0,5 miljoen. De algemene uitkering (decembercirculaire) valt € 1,2 miljoen hoger uit dan verwacht. Daarnaast nemen we waar dat het aantal specifieke uitkeringen weer toeneemt, waardoor er diverse niet begrote bedragen zijn gerealiseerd, bijvoorbeeld een specifieke uitkering voor BTW compensatie in de sport (€ 0,8 miljoen voordeel).

In de jaarstukken is een meer gedetailleerde analyse opgenomen van de resultaten per programma en de afwijkingen ten opzichte van de begroting.

6.2 Balans/vermogenspositie Ten tijde van de controle van de jaarrekening 2021 werd gewerkt aan een nieuw college voor de komende vier jaar. Naast de ontwikkelingen die we in hoofdstuk 3 benoemd hebben en die een significante impact hebben op gemeente Midden-Groningen, kan ook een nieuw coalitieakkoord invloed hebben op de beoordeling van de huidige maar vooral de toekomstige financiële positie van uw gemeente. Het eigen vermogen ultimo 2021 volgens de balans van gemeente Midden-Groningen bedraagt in totaal bijna € 31,8 miljoen (2020: € 25,1 miljoen). De samenstelling van het eigen vermogen ultimo 2021 respectievelijk voorgaande jaren, kan als volgt worden weergegeven: Eigen vermogen (in € 1.000)

2021

2020

2019

Algemene reserve

6.819

6.622

12.734

Bestemmingsreserves

15.972

16.042

19.172

Nog te bestemmen resultaat

8.965

2.430

-/- 4.570

Totaal

31.756

25.094

27.336

ACCOUNTANTSVERSLAG 10 van 26

Het resultaat over 2021 van € 9,0 miljoen is afzonderlijk in de balans opgenomen in afwachting van besluitvorming in uw Raad over het voorstel tot bestemming. De vermogenstoename bedraagt € 6,7 miljoen. Over 2021 kent gemeente Midden-Groningen een totaalbedrag aan gerealiseerde baten van € 245,8 miljoen en € 239,1 miljoen aan gerealiseerde lasten voor mutatie reserves. Het positieve saldo van € 6,7 miljoen dat hieruit voortvloeit, is het verschil in de vermogenspositie tussen 31 december 2020 en 31 december 2021. U heeft vooraf goedgekeurd dat bedragen aan de reserves onttrokken en toegevoegd mochten worden en per saldo is er € 2,3 miljoen aan de reserves onttrokken. In totaal komt het nog te bestemmen resultaat dan uit op € 9,0 miljoen positief. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft gemeente Midden-Groningen een inschatting weergegeven van de belangrijkste risicogebieden. Ook is aangegeven welke weerstandscapaciteit beschikbaar is voor het opvangen van de eventuele gevolgen van de gesignaleerde risico’s. Daaruit blijkt dat de gemeente van mening is dat het aanwezige weerstandsvermogen voldoende is om de gesignaleerde risico’s te kunnen afdekken. Wij hebben geen redenen om deze opvatting in twijfel te trekken.

We merken verder nog op dat gemeenten in 2022 een bedrag ineens krijgen als tegemoetkoming in de tekorten van de jeugdzorg die in de afgelopen jaren zijn opgelopen. Een eigen vermogen van € 31,8 miljoen ultimo 2021 betekent op een balanstotaal van € 279,8 miljoen een solvabiliteit van 11,4%. Eind 2020 bedroeg het eigen vermogen € 25,1 miljoen en het balanstotaal ruim € 241,4 miljoen, zodat de solvabiliteit eind 2020 uitkwam op 10,4%. Dat de solvabiliteit ondanks een stevig positief resultaat toch slechts marginaal toeneemt wordt veroorzaakt door het hogere balanstotaal vanwege de fors hogere vooruitontvangen specifieke uitkeringen van het rijk. Het betreft onder andere aardbevingsgerelateerde gelden, maar ook een specifieke uitkering voor aardgasvrij Steendam hoort hierbij. Besteding zal in de komende jaren plaatsvinden met als gevolg een weer afnemend balanstotaal. Uw algemene reserve van € 6,8 miljoen komt ten opzichte van het totaal aan lasten voor mutaties in de reserves (€ 239,1 miljoen) uit op ongeveer 2,8%. Dat blijft zoals bekend een magere buffer wat het logisch maakt om hier in de resultaatbestemming rekening mee te houden.

7. BEVINDINGEN EN AANDACHTSPUNTEN JAARREKENINGCONTROLE 7.1 Europees aanbesteden blijft aandacht vragen We signaleren dat decentrale overheden veel aandacht hebben voor rechtmatig inkopen en aanbesteden. Dat geldt ook voor gemeente Midden-Groningen. We zien ook in de praktijk dat het een lastig, en soms complex en weerbarstig onderwerp is. Binnen gemeente Midden-Groningen is er inkoopbeleid vastgesteld en zijn er procedures ontwikkeld om te borgen dat er aan de regels wordt voldaan. Raamcontracten, een dynamisch aankoopsysteem, een contractenregister en inkoopstartformulieren zijn voorbeelden van getroffen maatregelen in het proces. De gemeente geeft daarnaast invulling aan de check op rechtmatig inkopen en aanbesteden door de periodiek een spendanalyse op te stellen. De basis voor de spendanalyse is een weergave van ‘bestedingen per crediteur’. Deze moet worden vertaald naar het niveau van kostensoort en/of ‘CPVcode’. Dat is een tijdrovende klus. Per crediteur kunnen namelijk meerdere soorten transacties plaatsvinden. De controle richt zich dan op gelijksoortige transacties. De aanbestedingswet en de Gids Proportionaliteit geven nadere duiding in de te volgen aanpak maar stellen ook tegelijkertijd dat het niet is toegestaan om voorgenomen transacties onnodig samen te voegen dan wel te knippen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 11 van 26

De gedachte achter de regels is het transparant maken van inkoopprocessen en het voorkomen van “uitschakeling” van de concurrentie door onnodig clusteren dan wel knippen. Wij hebben kennis genomen van de meest recente spendanalyse welke over geheel 2021 is uitgevoerd. Daaruit blijken onrechtmatige transacties tot een bedrag van € 1.667.000. Het betreft contracten die bij de organisatie bekend zijn, onder andere op het gebied van inhuur, IT en afval. Wij nemen deze € 1.667.000 mee in onze evaluatie in hoofdstuk 8.2.

7.2 Sociaal domein nog steeds een flinke hap uit uw begroting De grote decentralisaties uit 2015, waardoor gemeenten de verantwoordelijkheid hebben voor het hele sociaal domein, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Jeugdwet en Participatiewet, leggen al jaren een fors beslag op de gemeentelijke organisatie en de gemeentelijke financiën. Gemeenten rapporteren erover in hun P&C documenten, waaronder de jaarrekening. Ook in de pers zijn de laatste jaren regelmatig berichten te lezen over stijgende lasten, tekorten in de financiering en de complexiteit van de uitvoering. Ook op het gebied van verantwoording en controle komt dit onderwerp de laatste jaren steeds terug in de gemeentelijke jaarrekening, alsmede in de oordelen en rapportages van de accountants bij gemeenten. Hoewel de uitvoering inmiddels goed is ingebed en ingesleten in de gemeentelijke organisatie, zijn er op de verschillende onderdelen binnen het sociaal domein nog steeds ontwikkelingen en bevindingen in de accountantscontrole. In dit hoofdstuk gaan we daar nader op in. 7.2.1 Uitvoering PGB Wmo en Jeugdwet door de SVB Vanaf de start van de decentralisaties is er sprake van “gedwongen winkelnering” voor gemeenten. De uitvoering van de PGB’s geschiedt door de Sociale verzekeringsbank. De controle op de uitvoering en de financiële verantwoording aan de gemeenten wordt gedaan door de interne accountant van de SVB.

Bij de verantwoordingen over 2021 heeft deze accountantsdienst een verklaring met beperking afgegeven. Hoewel de SVB de administratieve uitvoering van de PGB’s verzorgt, doet zij zelf geen onderzoek naar de prestatielevering. Bestedingen uit hoofd van WMO en Jeugd (zowel ZiN als PGB) worden intern gecontroleerd op rechtmatigheid binnen de toewijzing. Dit is onderdeel van het reguliere controleplan. Daarnaast doet de gemeente gericht cliëntonderzoek naar de prestatielevering. Daaruit komen geen signalen dat de prestaties niet zijn geleverd. Omdat de gemeente deze eigen controles heeft uitgevoerd houdt dit per saldo in dat wij als accountant van gemeente Midden-Groningen kunnen uitgaan van de door de SVB gemelde projectie van de “ meest waarschijnlijke fout” in de uitvoering zoals opgenomen in de projectiebrieven Wmo en Jeugd. Bij de “meest waarschijnlijke fout” gaat het bij gemeente Midden-Groningen om bedragen die onder de grens van onze rapporteringstolerantie liggen.

7.2.2 CAK verantwoordelijk voor de inning van de eigen bijdragen

In verschillende gevallen zijn de mensen aan wie ondersteuning wordt toegekend een eigen bijdrage verschuldigd. Stichting Centraal Administratie Kantoor AWBZ (CAK) is de instantie die de berekening en inning van de eigen bijdrage verzorgt en deze doorbetaalt aan de gemeente. Net als bij de uitvoering van de PGB’s zijn gemeenten verplicht het CAK in te schakelen en heeft men niet de keuze om het zelf ter hand te nemen. Gemeenten hebben geen inzicht in de berekening van de hoogte van de eigen bijdrage en kunnen daar dus ook geen verantwoordelijkheid voor dragen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 12 van 26

Systeemtechnisch betekent dit dat gemeenten alleen verantwoordelijk zijn voor de aanmelding van cliënten bij het CAK. In de Kadernota rechtmatigheid is aangegeven dat de juistheid en de volledigheid van de eigen bijdrage niet vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en daarmee ook niet onder de reikwijdte van de rechtmatigheidscontrole die wij moeten uitvoeren in het kader van onze jaarrekeningcontrole bij uw gemeente. Gemeente Midden-Groningen heeft op basis van een interne analyse van het klantenbestand in voldoende mate aangetoond dat de daarvoor in aanmerking komende cliënten zijn aangemeld bij het CAK. Tevens is een analyse opgesteld waarbij de gerealiseerde eigen bijdragen zijn vergeleken met de begroting. 7.2.3 Jeugdwet: uitvoering via RIGG Net als voorgaande jaren werken de gemeenten in de provincie Groningen voor de inkoop van maatwerkvoorzieningen in de jeugdzorg samen in de Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten (RIGG). De RIGG legt aan de aangesloten gemeenten verantwoording af door middel van een afzonderlijke kostenverantwoording, voorzien van een oordeel van de accountant van RIGG.

Net als ten aanzien van de Wmo die u in eigen beheer uitvoert (ziet u daarvoor het volgende hoofdstuk van dit verslag) blijkt jaarlijks uit de verantwoording van RIGG dat er sprake is van verschillen tussen de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders en de eigen administratie van RIGG. Ook komt het voor dat accountants van zorgaanbieders een ander oordeel afgeven dan goedkeurend. In de verantwoording van RIGG is zichtbaar wat hiervan het aandeel is van gemeente Midden-Groningen. Wij wegen deze bevindingen, zijnde onzekerheden tot een bedrag van € 410.000 mee in onze evaluatie van hoofdstuk 8.2. Wij vernamen dat RIGG intern onderzoek heeft gedaan naar betalingen en deelnemersbijdragen in het verleden. Uit dit onderzoek is gebleken dat een bedrag van € 2 miljoen nog door de gemeenten zou moeten worden betaald en dat alle zorgaanbieders wel volledig zijn betaald. Deze nabetaling is/wordt door RIGG verwerkt in de verantwoording 2021. 7.2.4 Wmo, uitvoering onder verantwoordelijkheid van de gemeente Voor de daadwerkelijke uitvoering van de zorg heeft gemeente Midden-Groningen zelf, dan wel samen met andere opdrachtgevers, tal van zorgaanbieders gecontracteerd om de feitelijke zorg te leveren. De gemeente verstrekt zorg op basis van door de gemeente zelf vast te stellen indicaties (Wmo), dan wel op basis van doorverwijzingen door daartoe bevoegde professionals (Jeugdwet).

Er is uiteraard in de loop van het jaar het nodige contact tussen gemeente en zorgaanbieders, en tussen gemeente en cliënten, in belangrijke mate via elektronisch berichtenverkeer. Intern worden controles uitgevoerd om de rechtmatigheid van de bestedingen en verstrekkingen uit hoofde van WMO en Jeugdwet vast te stellen. Controles op WMO en Jeugdzorg bestedingen hebben niet tot bevindingen geleid. Als sluitstuk ontvangt de gemeente na afloop van het boekjaar van de zorg productieverantwoordingen, waarbij boven een afgesproken grens een controleverklaring van de accountant van de zorgaanbieder vereist is. De gemeente analyseert de ontvangen verantwoordingen en controleverklaringen, legt verbanden met de eigen gemeentelijke administratie, klachtenregistraties, contacten met zorgaanbieders en cliënten en vormt zich op basis van het totaal van deze informatie een oordeel over de vraag of de zorg in voldoende mate is geleverd en daarmee de zorgkosten rechtmatig zijn betaald.

ACCOUNTANTSVERSLAG 13 van 26

Wij hebben deze analyses van de gemeente beoordeeld en constateren dat als gevolg van administratieve verschillen, ontbrekende verantwoordingen en niet goedkeurende controleverklaringen bij zorgaanbieders sprake is van onzekerheden die beneden onze rapporteringsgrens blijven. Daarom nemen we deze niet mee in de evaluatie in hoofdstuk 8.2. Voorts hebben we geconstateerd dat ten aanzien van Wmo dagbesteding binnen de gemeente een onderzoek gaande is naar een aantal zorgaanbieders die over de jaren 2019 en 2020 dagdelen hebben gedeclareerd, terwijl per gedeclareerd dagdeel minder dan vier uur zorg is geleverd. Technisch gezien kan de zorgaanbieder niet anders dan een dagdeel declareren, waardoor er geen sprake is van een onrechtmatige besteding. Wel adviseren we u een actieplan op te stellen en te onderzoeken of bijvoorbeeld het afgeven van beschikkingen in uren, of het aanpassen van het declaratiesysteem oplossingen bieden voor het geschetste probleem.

7.2.5 Uitvoering TOZO en TONK

Als reactie op de Corona-pandemie zijn diverse steunmaatregelen ingesteld door het rijk, waarbij gemeenten een belangrijke rol hebben in de uitvoering. Het betreft de Tijdelijke Overbruggingsregelingen Zelfstandige Ondernemers (TOZO) en de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Lasten (TONK). We hebben voor de TOZO geconstateerd dat via het inlichtingenbureau nadere onderzoeken zijn ingesteld en deze hebben geleid tot terugvorderingen waar van toepassing. We hebben daarmee geconstateerd dat de beheersing van deze processen in orde is en hebben geen verdere bevindingen die wij in dit verslag moeten melden.

7.2.6 Beschermd wonen

Medio 2021 is gemeente Midden-Groningen verantwoordelijk geworden voor het onderdeel beschermd wonen. Er zijn afspraken gemaakt met de centrumgemeente dat de verantwoording over de tweede helft van 2021 nog onder regie van de centrumgemeente gebeurt. Ten aanzien van de PGB’s beschermd wonen hebben wij geen documentatie ontvangen waaruit blijkt dat de toets op de prestatielevering heeft plaatsgevonden. Wij nemen het bedrag van deze PGB’s, € 283.000, daarom mee als onzeker in onze foutenevaluatie in hoofdstuk 8.2 van dit verslag

7.2.7 Participatiewet

Onze controlewerkzaamheden ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet brengen geen fouten en onzekerheden boven rapporteringstoleranties naar voren. Noch ten aanzien van de dossiercontroles, noch ten aanzien van de baten, lasten en balansmutaties zijn er zaken geconstateerd die in dit verslag onder uw aandacht moeten worden gebracht. Onze bevindingen sluiten aan op de uitkomsten van de interne controle.

7.3 Subsidies De gemeente verstrekt tal van subsidies aan instellingen in de gemeente om maatschappelijke activiteiten en andere initiatieven te ondersteunen die u belangrijk vindt. De doelstellingen in verordeningen, beleidsstukken en beschikkingen zijn meestal zodanig ruim geformuleerd dat de subsidieontvanger een zekere mate van ruimte heeft in de besteding. Tegelijkertijd betekent dat ook dat er meestal geen eenduidige en keiharde norm is waartegen de prestaties van de subsidieontvanger (moeten) worden afgezet. Veelal is de verantwoording financieel ingestoken en wordt voor het inzicht in activiteiten en prestaties naast het jaarverslag ook gebruik gemaakt van ambtelijk en bestuurlijk overleg.

ACCOUNTANTSVERSLAG 14 van 26

In de afgelopen twee jaren van Corona hebben instellingen soms tijdelijk hun deuren moeten sluiten en in andere perioden hun activiteiten moeten uitstellen en/of anders invullen. Ook als evenementen niet doorgaan, of als een bibliotheek bijvoorbeeld tijdelijk dicht is, lopen kosten geheel of deels wel door. Om die reden zijn er de afgelopen jaren steunmaatregelen geweest en betrachten overheden coulance in de beoordeling van activiteiten en prestaties in relatie tot de vaststelling van subsidie. Het college van Midden-Groningen heeft begin 2021 aan de Raad door middel van een Raadsbrief beleidsregels subsidies tijdens de coronapandemie verstrekt en handelt conform deze brief. Ten tijde van de controle waren de meeste subsidies over 2021 nog niet definitief vastgesteld en getoetst aan de beleidsregels. Eventuele verrekeningen zullen daarom in de jaarstukken 2022 naar voren komen.

7.4 Grondexploitatie Ondanks de Corona-pandemie, of misschien wel “dank zij”, zien we in 2020 en 2021 dat gemeenten veel belangstelling kennen voor gronden. Er wordt veel verkocht en veel gebouwd, hetgeen ook zichtbaar is in de hogere opbrengsten van leges omgevingsvergunningen. De balanswaarde van de voorraad gronden bedraagt ultimo 2021 € 16,5 miljoen, waar dat ultimo 2020 € 24 miljoen betrof. De afname is de resultante van verkoopopbrengsten (€ 12,2 miljoen) die fors hoger zijn dan de in 2021 gemaakte kosten (€ 3,6 miljoen) en de vrijval van voorzieningen (€ 1,1 miljoen). De gemeente heeft zowel complexen voor woningbouw als bedrijventerreinen in exploitatie. Gemeente Midden-Groningen wordt in de berekeningen van de waardering op de balans ondersteund door een externe partij. We hebben vastgesteld dat de parameters juist zijn gehanteerd en de geactualiseerde exploitatieopzetten correct in de jaarrekening van de gemeente zijn verwerkt.

7.4.1 Woningbouw

Ultimo 2021 heeft gemeente Midden-Groningen diverse complexen voor woningbouw. De locaties Stadshart, IJsbaan Sappemeer en Verlengde Veenlaan Slochteren betreffen de belangrijkste onderdelen. Voor de locaties IJsbaan Sappemeer en Verlengde Veenlaan Slochteren geldt dat een aanzienlijk verlies wordt verwacht. Deze verliezen heeft u volledig voorzien, en de actuele verwachtingen wijken niet substantieel af van de waardering ultimo 2020. Positieve ontwikkeling voor de locatie IJsbaan Sappemeer is de verkoop in 2021 van € 1,3 miljoen aan kavels. Daarmee resteert nog € 1,2 miljoen aan te realiseren opbrengsten. Voor de locatie Stadshart geldt dat de realisatie 2021 in lijn ligt met de verwachting. Uw verwachting voor deze locatie is de realisatie van een marginale winst in 2025. Doordat nog behoorlijk wat kosten moeten worden gemaakt en opbrengsten gerealiseerd kan deze inschatting de komende jaren nog moeten worden bijgesteld. Tot slot heeft u in 2021 voor de exploitatieopzet Julianapark een eerder genomen winst van € 228.000 moeten terugdraaien, doordat de kosten voor het bouwrijp maken hoger bleken uit te pakken dan de inschattingen die hiervoor in het verleden zijn gedaan.

7.4.2 Bedrijventerreinen

Het bedrijventerrein Rengerspark is het enige bedrijventerrein binnen uw gemeente. De verkopen in 2021 waren dusdanig dat u in 2021 conform de PoC-methode € 1,4 miljoen winst heeft kunnen nemen. Daarnaast hebben we geconstateerd dat u deze exploitatieopzet in lijn heeft gebracht met de verslaggevingsregels door de afsluiting van de exploitatie te ramen in 10 jaar. Dit lijkt ook realistisch op basis van de verkopen en de belangstelling voor kavels.

ACCOUNTANTSVERSLAG 15 van 26

7.4.3 Voorziening stadshart In het verleden heeft u een voorziening getroffen voor nog te maken saneringskosten Stadshart. Doordat deze voorziening geen directe relatie meer heeft met een exploitatieopzet, zijn we met uw organisatie overeengekomen dat deze voorziening behoort te worden gepresenteerd als voorziening credit op de balans. De hoogte van de voorziening is € 361.000 en deze is onderbouwd aan de hand van een kostenberekening uit 2018. De globale inschatting van uw organisatie is dat de hoogte toereikend is. Mede gezien de huidige economische ontwikkelingen adviseren we u in 2022 een nieuwe berekening te maken inzake de hoogte van de te treffen voorziening, om afwijkingen achteraf, zoals in 7.4.1 ten aanzien van Julianapark is weergegeven, te voorkomen.

7.5 Begrotingsrechtmatigheid Uw stelsel van begroten en de bewaking ervan, moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de (gewijzigde) begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de Raad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Wij hebben vastgesteld dat de totale lasten de gewijzigde begroting niet overschrijden, maar per programma is het beeld wisselend. We constateren overschrijdingen op de programma’s economie en bestuur en bedrijfsvoering. Het betreft overschrijdingen die voortvloeien uit open einde regelingen of worden gecompenseerd door direct gerelateerde hogere baten. Daarmee vallen deze overschrijdingen volgens de Kadernota rechtmatigheid in de categorie “onrechtmatig, maar tellen ze niet mee voor het oordeel van de accountant”. Door het vaststellen van de jaarstukken 2021 worden deze overschrijdingen alsnog door de Raad geautoriseerd. Begrotingsrechtmatigheid gaat niet alleen over de lasten, maar ook over de (investerings)kredieten. Dit betreft de bedragen die de Raad ter beschikking stelt voor met name investeringen in wegen, riolering, gebouwen en dergelijke. De besteding van deze kredieten is vaak verdeeld over meerdere jaren. In de jaarrekening wordt de stand van zaken met betrekking tot de kredieten ook toegelicht.

Op basis hiervan constateren we dat bij de beoordeling van de voortgang van projecten en de bijbehorende kredieten de verbinding met het rechtmatigheidsbegrip in beeld is. Ten aanzien van de overschrijding op het krediet met betrekking tot de renovatie/aanbouw Menterne hebben we wel moeten vaststellen dat in 2021 onterecht het krediet niet is bijgeraamd. De overschrijding van € 166.000 op het krediet moeten we daarom wegen in onze evaluatie in hoofdstuk 8.2.

7.6 Vaste activa In 2021 heeft u de nota afschrijvingsmethodieken, termijnen en overige waarderingsgrondslagen van activa en passiva opnieuw vastgesteld. De nota is in lijn gebracht met de notitie materiële vaste activa van de commissie BBV en heeft geleid tot een herrubricering van de betreffende activa in de jaarrekening van de gemeente. We hebben vastgesteld dat deze herrubricering juist is toegelicht in de jaarrekening en de herrubricering overeenkomstig de verslaggevingsregels is verwerkt. Een analyse op de aanwezigheid en het in gebruik hebben van deze activa is een volgende stap die u kunt maken in de beoordeling van uw materiele vaste activa.

7.7 Voorzieningen U heeft in uw jaarrekening diverse voorzieningen getroffen. We hebben u vorig jaar onder andere gewezen op de waardering van de voorzieningen dubieuze debiteuren en de voorziening groot onderhoud graven. U bent bezig de wijze waarop deze beide voorzieningen worden onderbouwd aan te passen aan de geldende verslaggevingsregels, maar dit heeft nog niet geleid tot het verwerken daarvan in de jaarstukken 2021. ACCOUNTANTSVERSLAG 16 van 26

7.8 Schattingen consistent toegepast Inherent aan het opmaken van een jaarrekening is dat het college schattingen moet doen. Daarbij hoort dat schattingen uiteen kunnen lopen vanwege het deels subjectieve karakter en de beschikbare informatie. Om die reden zijn schattingen meer dan gemiddeld vatbaar voor beïnvloeding door het management of door derden en daardoor hechten we nog meer dan bij andere jaarrekeningposten aan een gedegen onderbouwing van de schattingen. Deze onderbouwing moet de subjectiviteit in het schattingsproces reduceren, maar een zekere bandbreedte, variërend van een te voorzichtige schatting tot een te optimistische schatting, blijft aanwezig. In het controleproces hebben we ten aanzien van een aantal posten met de organisatie gesproken over de veronderstellingen en de methodieken onder de schattingen. Het algemene beeld dat bij ons ontstaat, is dat de schattingen blijven binnen de hiervoor bedoelde bandbreedte, correct zijn onderbouwd en dat de uitgangspunten voor schattingen consistent worden toegepast. Desalniettemin hoort het inherent bij schattingen, dat de werkelijkheid uiteindelijk kan afwijken.

7.9 Jaarafgrenzing In uw jaarrekening heeft u baten en lasten de afgelopen jaren conform een consistente gedragslijn verantwoord. U heeft in het verleden keuzes gemaakt met betrekking tot bijvoorbeeld de toerekening van kosten ICT en licenties en de verwerking van de opbrengsten uit toeristenbelasting. Verantwoording geschiedt hier op basis van kasstelsel. We hebben met de organisatie afgesproken deze systematiek met ingang van 2022 te wijzigen en in overeenstemming te brengen met het voor u geldende verslaggevingsstelsel.

7.10 GKB Gemeente Midden-Groningen heeft een eigen kredietbank voor de hulp bij schulden, preventie van schulden, inkomensbeheer en sociale kredietverlening. De kredietbank voert haar eigen administratie en wordt vervolgens geconsolideerd in de administratie van de gemeente. Daarbij is in het verleden een keuze gemaakt om de ontvangst en betaling van gelden via de bankrekening van de gemeente te laten verlopen. Dat betekent niet alleen dat een directe aansluiting met de administratie van de GKB ontbreekt, maar ook dat de liquide middelen van de gemeente niet in zijn geheel vrij te besteden zijn, omdat deze afkomstig zijn van en toebehoren aan de betreffende klanten van de GKB. We adviseren u daarom in 2022 een aparte bankrekening voor de GKB te openen.

8. MATERIALITEIT EN OORDEEL 8.1 Controletoleranties De controletolerantie is de term waarmee accountants aanduiden met welke precisie de controle wordt uitgevoerd. De maximumnormen die hiervoor gelden zijn opgenomen in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden. De raad heeft de mogelijkheid deze normen neerwaarts bij te stellen maar daar heeft u geen gebruik van gemaakt. Het is overigens ook niet gebruikelijk dat te doen. Het onderzoek van de jaarrekening heeft tot doel om een oordeel uit te spreken over de getrouwheid, oftewel een antwoord te geven op de vraag: “kloppen de cijfers”? enerzijds en de financiële rechtmatigheid anderzijds “ zijn de baten, de lasten en de balansmutaties tot stand gekomen in overeenstemming met de relevante wet- en regelgeving?”). Deze beide oordelen liggen vast in de controleverklaring. Controle geeft een hoge mate van zekerheid, maar geen absolute zekerheid. Een controle is niet bedoeld om alle fouten en onzekerheden te detecteren. ACCOUNTANTSVERSLAG 17 van 26

Dat zou, gezien de consequenties voor de hoeveelheid werk en de daarmee gepaard gaande kosten ook niet rationeel zijn. Het wettelijk maximum bedraagt 1% van de lasten voor fouten respectievelijk 3% van de lasten voor onzekerheden. Toevoegingen aan reserves worden in dit kader ook als lasten beschouwd. De lasten over 2021 inclusief toevoegingen aan reserves bedroegen ruim € 247 miljoen, over 2020 ging het om een bedrag van ongeveer € 229 miljoen. Daardoor ligt de grens op een iets hoger niveau dan voorgaand jaar. De rapporteringstolerantie heeft het karakter van een afspraak waarboven wij controleverschillen aan u rapporteren. Op grond van onze eigen vaktechnische regels moeten wij afwijkingen van meer dan 5% van de goedkeuringstolerantie sowieso rapporteren. Op basis van uw lastentotaal van ruim € 247 miljoen over 2021 zijn de grensbedragen dit jaar als volgt: Goedkeuringstoleranties

Grondslag

Bedrag (afgerond) €

Fouten Onzekerheden

1% van de totale lasten 3% van de totale lasten

2.470.000 7.410.000

Op basis van de goedkeuringstolerantie (€ 2.470.000) zoals hiervoor benoemd bedraagt de rapporteringstolerantie (naar beneden afgerond) € 123.000.

8.2 Overzicht van niet-gecorrigeerde controleverschillen In onderstaand overzicht hebben we de samenvatting opgenomen van de geconstateerde controleverschillen die niet gecorrigeerd zijn. Daarbij is het belangrijk te onderkennen dat bij rechtmatigheidsfouten herstel doorgaans niet mogelijk is, omdat de betreffende handeling niet ongedaan gemaakt kan worden. Ook is het zo dat alle verschillen en onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid, ook in het oordeel over rechtmatigheid meetellen, omdat op dit punt de verslaggevingsregels niet zijn gevolgd. Dientengevolge is het onze ervaring dat de grenzen bij rechtmatigheid sneller overschreden worden dan bij getrouwheid.

ACCOUNTANTSVERSLAG 18 van 26

Niet gecorrigeerde controleverschillen

Bedrag

fouten en onzekerheden in euro Totaal verschillen getrouwheid

Invloed eigen vermogen ultimo jaar

Invloed resultaat

N.V.T.

N.V.T.

N.V.T.

Ten aanzien van de zorg in natura Jeugdzorg (via RIGG) is er onvoldoende controleinformatie om de getrouwheid en de rechtmatigheid vast te kunnen stellen als gevolg van administratieve verschillen en ontbrekende verantwoordingen (zie 7.2.3)

€ 410.000

€ 410.000

€ 410.000

Ten aanzien van de besteding van de PGB’s beschermd wonen is er onvoldoende controleinformatie om de getrouwheid en rechtmatigheid te kunnen vaststellen (zie 7.2.6)

€ 283.000

€ 283.000

€ 283.000

Totaal onzekerheden getrouwheid

€ 693.000

€ 693.000

€ 693.000

€ 1.667.000

NVT

NVT

Overschrijding investeringskrediet (zie 7.5)

€ 166.000

NVT

NVT

Totaal rechtmatigheidsfouten (inclusief getrouwheidsverschillen)

€ 1.833.000

NVT

NVT

Totaal rechtmatigheidsonzekerheden (inclusief getrouwheidsonzekerheden)

€ 693.000

NVT

NVT

Aanbestedingsfouten (zie 7.1)

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat er geen controleverschillen in de jaarrekening ongecorrigeerd zijn gelaten die van invloed moeten zijn op ons accountantsoordeel inzake de getrouwheid. Voor de rechtmatigheid is de grens voor goedkeuring ook niet overschreden. Daarom is de strekking van onze controleverklaring voor zowel het aspect getrouwheid als rechtmatigheid goedkeurend.

9. VERPLICHTE RAPPORTAGEONDERDELEN Er zijn vanuit de beroepsregels voor accountants, dan wel vanuit de ontwikkelingen in de maatschappelijke verwachtingen een aantal onderwerpen die in een accountantsverslag moeten worden behandeld. Daar gaan wij in dit hoofdstuk nader op in.

ACCOUNTANTSVERSLAG 19 van 26

9.1 Onafhankelijkheid gewaarborgd De beroepsorganisatie van accountants NBA heeft de voorschriften in het kader van de onafhankelijkheid opgenomen in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO). Op grond van deze voorschriften moeten wij ons ervan vergewissen dat wij onafhankelijk zijn en blijven van onze opdrachtgevers en daarover rapporteren. De naleving van de beroepsregels, waaronder deze ViO, is in de organisatie van HZG Accountants & Adviseurs ingebed. Op basis van onze toetsing aan deze verordening concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij gemeente Midden-Groningen. voldoende is gewaarborgd. Wij hebben het afgelopen jaar bij gemeente Midden-Groningen naast de opdracht tot controle van de jaarrekening geen andere opdrachten uitgevoerd en er zijn ook anderszins geen omstandigheden die onze onafhankelijkheid als controlerend accountant zouden kunnen bedreigen.

9.2 Fraude, integriteit en naleving van wet- en regelgeving Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving. De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van het gemeentebestuur. De werkzaamheden die de accountant ten aanzien van het onderwerp fraude verricht en de bevindingen op hoofdlijnen worden steeds vaker opgenomen in de controleverklaring. Bij gemeente Midden-Groningen is dat vanaf 2022 verplicht. Het doel van deze paragraaf is om beter duidelijk te maken welke werkzaamheden wij verrichten, en wat de verantwoordelijkheid van organisatie, college en Raad is om voldoende maatregelen te treffen.