05. Bijlage 3. Bijlagen bij motivering van het wijzigingsbesluit Kerkstraat, Zuidbroek

Gezien de waardering op de Archeologische en Cultuurhistorische waardenkaart 2021 is een archeologisch onderzoek noodzakelijk in de vorm van een verkennend booronderzoek.

3

Figuur 3.

Zuidbroek, Kerkstraat 15: Een bewerkte uitsnede van de Archeologische en Cultuurhistorische Waardenkaart 2021. Bron: Van der Mei 2020.

4

2.

Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)

2.1

Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is Archis 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. Een andere bron is Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), een dienst van de overheid met open-datasets van actuele geo-informatie. De gebruikte bronnen voor het bureauonderzoek zijn opgenomen in de literatuurlijst aan het einde van dit rapport. Voor de archeologische periodeindeling wordt verwezen naar Appendix I.

2.2

Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) In Figuur 4 staan vier uitsneden van paleogeografische reconstructies van Nederland afgebeeld (Vos et al. 2018). Hierop kan de landschappelijke ontwikkeling van het plangebied worden gevolgd. Op een paleogeografische reconstructie van 3850 vC maakt het plangebied nog deel uit van een dekzandlandschap (Figuur 4; Vos et al. 2018). De zee krijgt al wel invloed op het landschap vanuit het noorden, waarna de kustlijn landinwaarts wordt verplaatst. Het landschap vernat, waarna het veen zich verspreid over de beekdalen en lagere delen van het landschap. Op reconstructies vanaf 1500 vC maakt het plangebied deel uit van een uitgestrekt veenmoeras. De glaciale rug ten noorden van het plangebied (ter hoogte van Noordbroek) stak daar bovenuit. De lager gelegen gebieden (waaronder ook het plangebied) hadden eeuwenlang te maken met wateroverlast vanuit de zee. Vanuit het estuarium ter hoogte van het grensgebied van Nederland en Duitsland is in de late middeleeuwen de Dollard ontstaan ten gevolge van meerdere overstromingen en stormvloeden. Hierdoor zijn grote delen van het oorspronkelijke pleistocene zandlandschap en het veen weggeslagen. Op de reconstructie van 1850 nC is te zien dat het plangebied ingedijkt is.

Op de bodemkaart en geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd, aangezien het deel uitmaakt van de bebouwde kom van Zuidbroek (Figuur 5). Op basis van de kartering van de omliggende gebieden bestaat de bodem in het plangebied uit gooreerdgronden in lemig fijn zand (code: pZn23). Ten westen van het plangebied liggen veldpodzolgronden in leemarm of zwak lemig zand (Hn21). Deze gooreerdgronden en veldpodzolgronden liggen volgens de geomorfologische kaart op een dekzandvlakte (M51 en M53). Ten oosten van het plangebied ligt volgens de geomorfologische kaart een ontgonnen veenvlakte (M81) en een vlakte van getij-afzettingen (M72), waar respectievelijk moerige eerdgronden met een tussenliggende kleilaag/moerige laag op zand (kWz) en kalkarme poldervaaggronden in klei (Mn82C) zijn te vinden. Op de hoogtekaart is te zien dat het plangebied, gelegen op de dekzandvlakte, hoger ligt dan het omliggende landschap. De gemiddelde hoogte in het plangebied ligt tussen 0,5 en 1 meter +NAP (Figuur 6). Ten westen ligt een laaggelegen vlakte (op de geomorfologische kaart een ontgonnen veenvlakte). Op basis van de hoogtekaart en de paleogeografische reconstructies is de verlaging een laaggelegen vlakte naast een zijtak van de Dollard-inbraak.

Door kreekinversie zijn ter hoogte van deze oorspronkelijk laag gelegen geulen oeverruggen gevormd, die tegenwoordig juist hoger in het landschap zijn gelegen. Ook ten zuiden van Zuidbroek loopt de helling sterk af in een laag komgebied. 5

Figuur 4. Zuidbroek, Kerkstraat 15:Uitsneden van vier paleogeografische reconstructies van Nederland. Bron: Vos et al. 2018.

6

Figuur 5.

Zuidbroek, Kerkstraat 15:Uitsnede van de bodemkaart (links) en de geomorfologische kaart (rechts). Bron: PDoK.

7