04A. Jaarverslag en jaarrekening PGZ 2021 - getekende versie
Tekst van het document
Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
1
JAARVERSLAG 2021 & JAARREKENING 2021 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG GRONINGEN
Vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Zorg Groningen en ondertekend op 29 april 2022. Mevr. I. Diks
Dhr. M. Joostens
Voorzitter
Penningmeester
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
2
INHOUD 1.
2.
INLEIDING ............................................................................................................................. 5 1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z ......................................................... 5
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD ............................ 5
JAARVERSLAG GGD 2021 ....................................................................................................... 6 2.1.
Programma Gezondheid.......................................................................................................... 6
2.2.
De coronacrisis ...................................................................................................................... 10
2.3.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien........................................................................ 16
2.4.
Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen .................................................. 29
2.5.
Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden ................................... 42
2.6. Deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van kwaliteit, veiligheid en hygiëne ......................................................................................................................... 52 2.7. 3.
JAARVERSLAG RIGG ............................................................................................................ 59 3.1.
4.
5.
6.
7.
Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 55
Programma RIGG ................................................................................................................... 59
PARAGRAFEN...................................................................................................................... 63 4.1.
Paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 63
4.2.
Paragraaf: Financiering .......................................................................................................... 69
4.3.
Paragraaf: Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 70
JAARREKENING 2021 ........................................................................................................... 71 5.1.
Overzicht van baten en lasten ............................................................................................... 71
5.2.
Toelichting overzicht van baten en lasten............................................................................. 72
5.3.
Toelichting deelprogramma’s Gezondheid (GGD) ................................................................ 73
5.4.
Toelichting deelprogramma RIGG ......................................................................................... 75
5.5.
Overzicht incidentele baten en lasten................................................................................... 76
BALANS .............................................................................................................................. 77 6.1.
Activa ..................................................................................................................................... 77
6.2.
Passiva ................................................................................................................................... 78
6.3.
Waarderingsgrondslagen ...................................................................................................... 79
6.4.
Toelichting balans Activa ....................................................................................................... 82
6.5.
Toelichting balans Passiva ..................................................................................................... 84
WET NORMERING TOPINKOMENS ....................................................................................... 89 7.1.
WNT Bestuur PG&Z ............................................................................................................... 89
7.2.
WNT - GGD ............................................................................................................................ 91
7.3.
WNT – RIGG ........................................................................................................................... 92
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
3
8.
CONTROLEVERKLARING ...................................................................................................... 93
9. BIJLAGEN ................................................................................................................................ 97 9.1.
Bijlage 1 : Taakvelden ............................................................................................................ 97
9.2.
Bijlage 2 : EMU-saldo ............................................................................................................. 98
9.3.
Bijlage 3 : SISA verantwoordingsinformatie .......................................................................... 99
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
4
1. INLEIDING
1.1.
Uitvoeringsorganisatie RIGG en GGD vormen de PG&Z
Voor u liggen de jaarstukken (jaarverslag en jaarrekening) van de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg (PG&Z) over 2021. De gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg is per januari 2014 in werking getreden. Voorheen was er een gemeenschappelijke regeling samen met de Veiligheidsregio/Brandweer. De Veiligheidsregio is sinds 2014 een zelfstandige gemeenschappelijke regeling. De verbinding tussen veiligheid en gezondheid is formeel geregeld, zowel bestuurlijk als ambtelijk. De gemeenschappelijke regeling PG&Z biedt ruimte om ook taken op het gebied van zorg onder de regeling te brengen, in de titel aangeduid als ‘& Zorg’. In dat kader hebben de Groningse gemeenten de inkoop jeugdzorg gemandateerd aan het dagelijks bestuur PG&Z en de uitvoering belegd bij de uitvoeringsorganisatie RIGG. Deze is ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling. Daarmee zijn er vanaf 2015 twee uitvoeringsorganisaties (GGD en RIGG) onder de vlag van PG&Z actief. Deze uitvoeringsorganisaties zijn voor wat betreft organisatie, administratie en financiën gescheiden van elkaar. In de jaarrekening van de PG&Z worden de financiële verantwoording van beide uitvoeringsorganisaties geconsolideerd en gezamenlijk gepresenteerd.
1.2.
Beter inzicht door een meer afzonderlijke verantwoording RIGG en GGD
In deze jaarstukken vindt de verantwoording van de uitvoeringsorganisaties waar mogelijk afzonderlijk plaats, voor een goed inzicht in beide uitvoeringsorganisaties. GGD en RIGG leggen in het jaarverslag inhoudelijk verantwoording af in de programmaverantwoording. In de programmaverantwoording wordt per (deel)programma verantwoording afgelegd over wat is bereikt, wat er voor gedaan is en wat het heeft gekost. Ook de verplichte paragrafen maken onderdeel uit van het jaarverslag. In de paragrafen wordt ingegaan op de toereikendheid van de financiële positie en de financiering. De overige verplichte paragrafen zijn voor GGD en RIGG niet relevant en derhalve niet opgenomen. In de jaarrekening PG&Z 2021 zijn zowel de geconsolideerde cijfers als de afzonderlijke cijfers van GGD en RIGG gepresenteerd. In de toelichting worden de afzonderlijke cijfers toegelicht van GGD en RIGG.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
5
2. JAARVERSLAG GGD 2021
2.1.
Programma Gezondheid
Inleiding Gezond zijn betekent meedoen in de maatschappij, sociale contacten hebben en een gevoel van controle over eigen leven te kunnen ervaren. Daarmee is gezond zijn meer dan niet ziek zijn. Het is fijn als iemand weet wat hij/zij zelf kan doen. En het is belangrijk om op de juiste momenten het juiste advies te krijgen. Of de juiste hulp. Het motto van GGD Groningen is ‘samen werken aan gezondheid’. Zo’n 420 GGD-professionals werken dagelijks aan de gezondheid, het welzijn en de veiligheid van alle inwoners van de provincie Groningen. Dit doen wij namens alle Groninger gemeenten. Gezondheid bevorderen, preventie en positieve gezondheid zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Gezondheid betekent voor iedereen iets anders. Ieder mens ervaart zelf of hij zich gezond voelt of niet. Gezondheid kan beïnvloed worden door lichamelijke kwalen, zoals ziektes. Maar ook als iemand zich geestelijk niet goed voelt of sociale problemen heeft, kan hij/zij zich niet gezond voelen. Gezond leven kan op verschillende manieren; genoeg beweging, bewust omgaan met eten en drinken en een sociaal netwerk helpen hierbij. Gezondheid kan hierbij niet los worden gezien van een gezonde leefomgeving, waarin inwoners worden uitgenodigd tot gezond gedrag, met zo min mogelijk negatieve invloed op de gezondheid.
GGD Groningen werkt samen met de gemeenten en partners om de gezondheid van de inwoners in de regio Groningen te bevorderen. Op het gebied van de jeugdgezondheidszorg vervult de GGD een centrale rol. Voor gemeenten, zorg- en onderwijsinstellingen zijn wij tevens een vraagbaak voor informatie over leefwijze, gezondheid en zorg. GGD Groningen voert tal van activiteiten uit om de gezondheid van de burgers te beschermen. Ook doen we, in opdracht van een aantal gemeenten, het toezicht op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Wij helpen gemeenten een dagelijkse leefomgeving te realiseren die gezonder en veiliger is. De couleur locale staat hierbij centraal.
Samenvatting deelprogramma’s jaarverslag GGD 2021 Ook in 2021 heeft de coronapandemie de hele wereld in de greep. Vanaf het begin van de pandemie hebben de GGD’en een cruciale rol in de bestrijding van het coronavirus vanwege de wettelijke taak op het gebied van infectiebestrijding. Naast de reguliere dienstverlening is en wordt er keihard gewerkt om deze crisis te bestrijden. Om de GGD-taken op het gebied van corona uit te kunnen voeren is GGD Groningen in 2020 en 2021 steeds verder uitgebreid. Begin 2022 staat er een Covid-organisatie waar ruim 700 medewerkers (voornamelijk tijdelijk ingehuurd) werkzaam zijn. In 2021 heeft GGD Groningen, ondanks de coronacrisis, haar bestaande dienstverlening grotendeels gecontinueerd. Enkele inhoudelijke thema’s die in 2021 veel aandacht vroegen: •
Inzet JGZ op belangrijkste pijlers van de landelijke JGZ Preventieagenda
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
6
• • • • • • • • •
Meer gebruiken van digitale toepassingen, zoals social media, JGZ GroeiGids app, digitale consulten Investeren in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg Ondersteuning van gemeenten bij de invoering van de Omgevingswet Toekomst forensische geneeskunde Gezondheidsbevordering met onder andere het programma Jong Leren Eten, Gezonde School en de website ‘Gezond Leven in Groningen’ Gezondheidsproblemen als gevolg van de gaswinning Ondersteuning van het Preventie Overleg Groningen Versterking monitoring-gegevens in relatie tot de DVO’s Voorbereiding nieuw meerjarenbeleidsplan 2022-2025.
Contouren van de Meerjarenagenda 2022-2025 Publieke Gezondheid Begin 2021 is het proces gestart om tot een contouren van de Meerjarenagenda 2022-2025 Publieke Gezondheid te komen. Dit proces werd gestart met een bestuurlijke themadag op 2 juli in de Postwagen in Tolbert. Bij deze bijeenkomst waren de bestuurders, directeuren sociaal beleid, ambtenaren volksgezondheid en enkele GGD’ers aanwezig. Marleen Damen, wethouder in Leiden en voorzitter van de Bestuurlijke Adviescommissie Publieke Gezondheid, was dagvoorzitter. We hebben stilgestaan bij de onderwerpen eigenaarschap GGD, jeugdgezondheidszorg, regionaal samenwerken (preventie-infrastructuur), governance en dienstverleningsovereenkomsten. Tijdens deze dag zijn de eerste stappen gezet om gezamenlijk tot de contouren van de Meerjarenagenda 2022-2025 te komen. De notitie Contouren Meerjarenagenda 2022-2025 is vanaf medio 2021 opgesteld in afstemming met AOG-vertegenwoordiging, het AOG en de voorbereidingscommissie, bestaande uit de voorzitter PG&Z, portefeuillehouder PG en hun ambtelijk ondersteuners, voorzitter SOO, Directeur Publieke Gezondheid en twee GGD-medewerkers. Deze contouren Meerjarenagenda 2022-2025 dient als raamwerk voor het nieuwe bestuur.
Eerder is door het algemeen bestuur besloten (december 2020) dat de financiën de inhoud volgen en hiermee de Meerjarenagenda het kader is om het gesprek te starten over de financiën (groei of krimp van de inwonerbijdrage in samenhang met de uitkomsten van de kabinetsformatie). De kabinetsformatie heeft lang geduurd en sinds december 2021 is er een nieuw kabinet. De uitwerking van het Coalitieakkoord door de nieuwe bewindslieden van VWS op het thema publieke gezondheid wordt medio 2022 verwacht. Dan kan ook regionaal de discussie over de inhoud en financiën in samenhang gevoerd worden. Nadere keuzes voor 2023 kunnen dan worden gemaakt en het nieuwe bestuur kan samen met de nieuwe DPG de uitwerking daarvan ter hand nemen. In het verlengde van de contouren Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2022-2025 is er voor 2022 ook een uitvoeringsplan opgesteld. Hiermee gaat de GGD samen met de gemeenten mee aan de slag. In de eerste bestuurscyclus van 2022 liggen de contouren van de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2022-2025 en de uitvoeringsagenda 2022 ter besluitvorming voor.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
7
Kengetallen Programma Gezondheid
Jeugdgezondheidszorg Kinderen in zorg 0-18 Neonatale gehoorscreening Telefonisch advies Afspraken consultatiebureau Verwijzing naar hulpverlening buiten GGD Huisbezoeken Aantal nieuwe vignetten Gezonde School Procescoördinatie Zorg voor Jeugd Aantal afgegeven signalen Zorg voor Jeugd
2019 129.324 4.322 15.130 58.572 6.386 10.258 43 74 6.843
2020 2021 132.240 113.666 [4] 5.045 4.796 15.006 14.469 43.849 53.226 6.214 6.774 9.673 10.056 10 55 92 32 6.684 5.353
[4] Het lagere aantal kinderen 'in zorg' wordt verklaard doordat in 2021 een opschoonactie is uitgevoerd; alle kinderen ouder dan 18 jaar zijn nu 'uit zorg'
Logopedie Activiteiten logopedie totaal Onderzoeken op indicatie Onderzoeken na triage Onderzoeken kindercentra Huisbezoeken Controles Telefonische consulten en verwijzingen [3]
2019 2.199 520 516 193 550 391 29
2020 1.627 567 227 188 414 231 0
2021 2.182 425 78 194 445 157 883 [3]
Met ingang van 2021 worden telefonische consulten en verwijzingen ook meegenomen in het kengetallen overzicht
Reizigersadvisering Aantal consulten reizigersadvisering
2019 15.272
2020 2.995
2021 1.568
Forensische geneeskunde Lijkschouwen natuurlijke dood Lijkschouwen na euthanasie Lijkschouwen overige Totaal aantal lijkschouwen Arrestantenzorg Beoordeling verward persoon Forensisch onderzoek
2019 90 172 265 527 1.731 248 735
2020 79 203 307 589 1.427 148 696
2021 87 236 274 597 1.521 90 841
Medische Milieukunde Meldingen en vragen MMK Gemeentelijke vragen MMK GAGS-activiteiten Groningen Paginaweergaven website
2019 188 19 34 12.500
2020 210 58 13 9.500
2021 154 53 17 2.200
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
8
Seksuele gezondheid Soa-testen Positief getest op soa Telefonisch spreekuur Hepatitis B-vaccinaties MSM en prostituees Consulten seksuele gezondheid
2019 3.374 959 3.005 407 296
2020 2.180 762 2.976 141 221
2021 2.215 604 574 181 282
Infectieziektebestrijding IZB-vragen afgehandeld Meldingen infectieziekten Kinkhoestmeldingen Meldingen volgens artikel 26 WPG
2019 941 664 275 81
2020 412 [1] 235[2] 42 94
2021 687 238 4 151
[1] Er zijn meer IZB-vragen afgehandeld, maar de vragen over corona zijn niet meegenomen en doorgeleid naar het Covid-team. Meer afstand van elkaar levert minder besmettingen van infectieziekten op en dit leid tot minder vragen en meldingen van andere infectieziekten. [2] Exclusief Covid
Tuberculosebestrijding Onderzochte asielzoekers Behandelde (nieuwe) TBC-patiënten Behandelde LTBI-patiënten TBC-screeningen Röntgenfoto’s Mantoux/THT testen IGRA BCG vaccinaties
2019 9.174 52 38 2.645 12.587 729 97 184
2020 6.734 21 14 3.011 7.814 607 90 384
2021 7.622 11 26 1.016 9.248 336 66 181
Toezicht en Advies Inspecties kinderdagverblijf Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders Totaal aantal inspecties KOV Inspecties seksbedrijven Inspecties tattoo- en piercingbedrijven Inspecties schepen Inspecties asielzoekerscentra (door DI)
2019 1.188 323 38 364 1.913 3 42 153 6
2020 300 167 16 269 752 0 54 129 8
2021 417 290 26 330 1.063 43 71 84 24
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
9
2.2.
De coronacrisis
Inleiding De coronacrisis vraagt al bijna twee jaar veel inzet van GGD Groningen. Naast de reguliere GGD is er een covid-unit ingericht waarin publieksinformatie, bron- en contactonderzoek, testen en vaccineren centraal staan. In het voorjaar 2021 nam het aantal besmettingen toe en werden de voorbereidingen getroffen voor het zgn. ‘zwarte scenario’ door het Strategisch Kernteam Covid-19 ROAZ (Regionaal Overleg Acute Zorg Noord-Nederland). De DPG is vicevoorzitter van dit Kernteam, dat begin 2020 van start is gegaan en al bijna 90 maal bijeen is geweest, en heeft de verantwoordelijkheid om de continuïteit van de acute zorg te bewaken. In de voorbereidingen van het ‘zwarte scenario’ (fase 3) heeft de DPG verbindingen gelegd met de Veiligheidsregio Groningen en het RONAZ Groningen (Regionaal Overleg Niet Acute Zorg Groningen, onder voorzitterschap van de DPG). In de zomerperiode gingen zowel het ROAZ als het RONAZ naar het waakvlamniveau. Na de zomervakantie nam het aantal besmettingen toe als gevolg van de deltavariant en werden de overleggen weer herstart. Zowel in het ROAZ NN als het RONAZ Groningen stond, naast capaciteit, in het najaar wederom de voorbereiding op fase 3 centraal. Plannen zijn herzien en beoefend op basis van actuele ontwikkelingen.
Inmiddels lijkt fase 3 afgewend door de afgekondigde landelijke maatregelen, maar leidt de omikron-variant tot veel besmettingen. De belasting van de zorg is echter veel lager dan bij de deltavariant waardoor versoepelingen van getroffen maatregelen kunnen worden getroffen (voorjaar 2022). Onzeker blijft of het coronavirus weer zal oplaaien. Hoewel er als gevolg van de invoering van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (december 2019) formeel geen sprake is van een opgeschaalde situatie, werd in oktober vanwege het oprukken van de deltavariant ook weer het bestuurlijk corona-overleg burgemeesters (VRG) hervat. Hier sluit de DPG, vanuit zijn formele rol als adviseur VRG, bij aan om hen te informeren en te adviseren over de ontwikkelingen van covid-19 en de implicaties daarvan.
Corona-unit Op 1 januari 2021 is de Corona-unit van start gegaan. Vanwege de verdere toename van werkzaamheden in de corona-bestrijding werd hiertoe eind 2020 besloten. Gezien de groeiende omvang en vereiste focus werd besloten het ‘corona-bedrijf’ apart te organiseren, onder leiding van een MT-lid in de rol van projectdirecteur. Dit vereiste enkele aanpassingen in de staande organisatie. De leiding van het team Seksuele Gezondheid en van de teams Reizigersadvisering en TBC is tijdelijk ondergebracht bij twee andere MT-leden. In het najaar is vanwege de werkdruk tijdelijk een extra leidinggevende aangesteld voor de teams Seksuele Gezondheid en TBC, die rapporteert aan het betreffende MT-lid. Deze structuur wordt periodiek beoordeeld op werkzaamheid. De Corona-unit functioneert zoals beoogd en de werkzaamheden bewegen mee met de ontwikkelingen in de besmettingen, de landelijke afspraken over beschikbaarheid van testmateriaal, BCO-capaciteit en vaccins. De kracht van onze Corona-unit is dat er snel kan worden ingespeeld op veranderende instructies en situaties. Halverwege augustus zijn vele vaccinatielocaties afgeschaald omdat de publiekscampagne corona-vaccinatie op zijn eind liep, maar we hebben aan het eind van het jaar weer op moeten schalen, vanwege het versneld zetten van boosterprikken.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
10
Helaas is het nodig gebleken om alle locaties te beveiligen, zodat ons personeel zich veilig voelt en ondersteuning krijgt indien nodig. Omdat het virus zich zo grillig gedraagt, volgde de bezetting van de Covid-19 unit met enige vertraging deze ontwikkelingen. Deze bezetting fluctueerde in 2021 tussen de 250 en 1100 medewerkers en is daarmee een flink stuk groter dan de kern-GGD. De medewerkers zijn grotendeels ingehuurd via een uitzendbureau. Er zijn circa 25 GGD’ers (tijdelijk uitgeleend of met extra contracturen) werkzaam in de corona-unit. In december hebben we ook weer een beroep gedaan op eigen medewerkers om, ook tijdens de kerstperiode, te komen helpen op onze vaccinatielocaties in verband met de versnelling van de boostervaccinatie. Door de versnelling die is ingezet hebben we in zes weken kunnen doen wat we eerder dit jaar in zes maanden deden. In december is – voor de landelijke besluitvorming aan - een samenwerking gestart met huisartsen, met name om vaccinatie-twijfelaars te informeren en uit te nodigen om toch te worden gevaccineerd. De huisartsen hebben een goede band met de patiënten uit hun eigen praktijk en weten wie eventueel twijfelt. De GGD levert de opgetrokken spuiten op verzoek van de huisartsen, zodat zij hun eigen patiënten die thuis of in een instelling wonen kunnen vaccineren. De unit bestaat uit drie afdelingen: -
Het team Bron- en Contactonderzoek, waaronder een scholenteam, een zorgteam ten behoeve van zorginstellingen en het publieksinformatienummer (coronalijn);
-
Het team Testen, verdeeld over 12 testlocaties, een unit in het AZC Ter Apel en een mobiel team. Er worden diverse soorten testen (waaronder sneltesten) voor mensen met een specifiek beroep en voor kinderen aangeboden. De sneltesten hebben een uitslagduur van 1,5 uur.
-
Het team Vaccineren is van negen locaties in de zomer naar drie locaties in het najaar gegaan. Tijdelijke pop-up locaties worden in overleg met de gemeente ingezet om zoveel mogelijk mensen gevaccineerd te krijgen. Halverwege november is ook gestart met het zetten van boosterprikken, waarvoor de openingstijden van de locaties zijn verruimd en er grote locaties bij zijn gekomen, zodat het totaal eind 2021 op zes locaties is gekomen.
Het besmettingsniveau stijgt sinds eind oktober week op week. Vanwege het oplopende aantal positieve testen krijgen positief geteste personen een beveiligde mail, waarin behalve de uitslag van de coronatest ook is opgenomen wat ze moeten doen (in isolatie en hun contacten informeren). Een BCO-medewerker kan door deze werkwijze meer mensen bellen waardoor we ons binnen het team meer kunnen richten op de prioritering van clusters en bepaalde leeftijdsgroepen. Het scholenteam houdt zich specifiek bezig met het bron- en contactonderzoek van leerlingen en medewerkers van scholen en kinderdagverblijven die te maken krijgen met een positief getest persoon. Afhankelijk van de situatie wordt bepaald of (een deel van) de klas in quarantaine moet. Het scholenteam werkt nauw samen met de JGZ-collega’s, omdat zij een vertrouwd gezicht zijn voor de school en bekend zijn met de situatie op de betreffende locatie. Het BCO-zorgteam houdt zich specifiek bezig met het bron- en contactonderzoek van bewoners en medewerkers van zorginstellingen die te maken krijgen met een positief getest persoon. Afhankelijk van de situatie wordt bepaald welke maatregelen de instelling moet nemen (o.a. testen, gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen). Het BCO-zorgteam kan contact met de deskundige
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
11
infectiepreventie (DI) opnemen of de instelling doorverwijzen naar de DI, wanneer aanvullende adviezen nodig zijn. In Groningen hebben we veel kennis opgebouwd met (snel)testen en het (snel)inrichten en afbouwen van locaties. We ervaren dat de testbereidheid in Groningen hoog is, maar toen in de zomer het vaccineren toenam zagen we een daling in het aantal testen, op een scherpe piek in juli na (‘Dansen met Janssen’). Vanaf augustus nam het aantal testen weer toe van 400 per week, via 6.000 eind september naar wekelijks 20.000 testen eind november. Binnen een maand daalde de vraag vervolgens weer naar 11.000 testen per week. Deze daling is waarschijnlijk veroorzaakt doordat mensen meer zelftesten uitvoeren. Eind juni bedroeg het vindpercentage van de 8.000 testen slechts 1% (ruim onder het landelijk gemiddelde), maar vijf maanden later was van de 20.000 testen 13,5% positief. Begin januari 2022 was dit percentage gestegen naar 30%, oplopend naar ruim 50% medio februari. Ondertussen heeft 17% van de Groningse bevolking een besmetting doorgemaakt. Begin 2022 zijn er bijna 100.000 besmettingen geregistreerd in onze provincie sinds de start van de coronapandemie. De provincie Groningen behoort al vrijwel twee jaar achtereen tot de minst besmette regio’s van het land.
In de zomer waren voldoende vaccins beschikbaar en kon de Covid-19 unit grootschalig vaccineren op de negen locaties die hiervoor waren ingericht. De piek lag op zo’n 8.000 vaccinaties per dag. De vaccinatiegraad ligt in onze provincie relatief hoog en dat helpt om de pandemie zo veel mogelijk te beheersen. Het aantal besmettingen lag eind juni op nog geen 100 gevallen per week, maar vijf maanden later zagen we wekelijks 3.500 gevallen. Vrijwel het hele jaar hebben we per 100.000 inwoners op het laagste aantal besmettingen per provincie gezeten. We hebben eind december ervaren dat Omicron, de zeer besmettelijke mutant van het virus, het Deltavirus heeft verdrongen. Anticiperend hierop is versneld gestart met het zetten van eerste vaccinaties en boostervaccinaties. Op 19 november zijn we gestart met het zetten van boosterprikken bij ouderen en zorgmedewerkers. In de eerste week werden ruim 1.700 afspraken ingepland. Een week na de start kregen we de vraag om alle 60-plussers voor eind dit jaar te vaccineren met de boosterprik. Aan opschaling is invulling gegeven door extra openstelling: onze locaties worden in twee shifts ingedeeld en door extra vaccinatielocaties erbij te openen. In december werkten we met zes grote vaccinatielocaties (Appingedam, Groningen (2x), Scheemda, Veendam en Zuidhorn). We hebben op sommige dagen bijna 10.000 vaccinaties per dag gezet.
Uiteindelijk hebben we in een jaar tijd een miljoen vaccinaties kunnen zetten. Het vaccinatiepercentage in onze regio ligt wat hoger dan het landelijk gemiddelde.
Communicatie Om inzicht te geven in onze werkzaamheden tijdens de eerste anderhalf jaar van de coronacrisis, hebben we een ‘corona-boek’ gemaakt met de titel ‘Alle hens aan dek’. Dit boek is in oktober 2021 verstuurd naar alle GGD-medewerkers en uitgedeeld aan onze bestuursleden. De website van GGD Groningen moet toekomstbestendig worden. In het najaar is tijdelijk een online adviseur aangesteld met als opdracht om de website digitaal toegankelijk te maken. Dat betekent dat de site continu moet worden geoptimaliseerd aan de hand van de geldende toegankelijkheidseisen en wensen van inwoners en ketenpartners. Dit betreft zowel content (alle informatie op de site) als technische doorontwikkeling. Door inhoud en vorm te blijven verbeteren, faciliteren we kwalitatieve, vraaggestuurde, digitaal toegankelijke en actuele content op www.ggd.groningen.nl.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
12
Op de website is Covid-19 nog steeds het meest gezochte en actuele onderwerp. Hadden we rond de zomer zo’n 1.400 unieke bezoekers per dag, in het najaar hadden we mede door de boostercampagne veel meer bezoekers dan daarvoor. Gedurende deze ‘spitstijd’, die liep vanaf 30 november, kwamen er gemiddeld per dag 5.200 unieke bezoekers op onze website. Om de inwoners van de provincie Groningen en de pers goed te blijven informeren over corona is er op de website van GGD Groningen een apart corona-dashboard ingericht. Hier worden de besmettings- en vaccinatiecijfers van het RIVM gedeeld. Bovendien plaatsen we elke woensdag een update van de stand van zaken. Deze update pakt de pers goed op. Het belang van een gezonde leefstijl wordt steeds meer onderkend. In het voorjaar 2021 hebben we een website opgezet die gaat over gezonde leefstijl. Te bereiken via www.gezondleveningroningen.nl en ook via onze website. In het begin van de coronacrisis vervulde de VRG de woordvoering richting de pers. Vanaf oktober 2021 zijn we als GGD gestart met bereikbaarheidsdiensten voor communicatieadviseurs in het weekend. In april 2022 wordt dit geëvalueerd en bekijken we hoe lang dit nog nodig is. De uitgaande GGD-nieuwsbrieven worden momenteel onder de loep, want naast corona zijn ook andere berichten (zoals over subsidies, moestuintjes of schoolfruit) voor scholen interessant.
Door in kaart te brengen wat naar welke doelgroep gaat, kunnen we informatie bundelen en brengen we hier in 2022 meer structuur in aan. Sinds de coronapandemie liggen de GGD’en onder een vergrootglas. Via onze website en de social mediakanalen houden we de inwoners in de provincie Groningen pro-actief op de hoogte van de meest actuele informatie. In een tijd waarin mensen behoefte hebben aan juiste informatie over corona is GGD Groningen een betrouwbare bron. We richten ons in de communicatie op onze kerntaken in deze pandemie: testen, traceren en vaccineren. De berichten over deze onderwerpen hebben nog steeds een hoog bereik. Naast berichten over corona plaatsen we ook berichten over het totale aanbod van de GGD, waaronder een gezonde leefstijl, informatie voor scholen en voor kersverse ouders berichten vanuit de JGZ. GGD Groningen heeft een kanalenstrategie waarbij Facebook wordt ingezet om ouders te bereiken en WhatsApp om één-op-één te communiceren. LinkedIn zetten we in voor de professionals en Twitter voor de pers en het nieuws. (Internationale) studenten bereiken we via Instagram. De inhoud van onze website en onze social mediakanalen zijn goed op elkaar afgestemd. Met een totaal van 19.254 volgers op social media bereiken we flink wat inwoners. In 2021 werden onze berichten maar liefst 3,4 miljoen keer bekeken. We kregen 23.560 reacties in de webcare.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
13
Meerkostenregeling Corona Vanaf 2020 zijn de GGD’en geconfronteerd met extra kosten in verband met het bestrijden en beheersen van COVID-19. Op basis van de Wet publieke gezondheid (WPG) hebben GGD’en extra taken en opdrachten van de minister van VWS gekregen. De meerkosten worden door het ministerie van VWS direct vergoed aan de GGD’en. In de brief van 20 juli 2020 zijn de uitgangspunten voor deze meerkostenregeling uitgewerkt. De vergoeding van de meerkosten is van toepassing voor 2020 en 2021 en loopt door naar 2022. In onderstaande tabel zijn de meerkosten 2021 van GGD Groningen weergegeven. Kostensoort Meerkosten 2021 Blok 1 Bron- en contactonderzoek 5.153.768 Blok 2 Bemonstering 27.700.987 Blok 3 COVID-19 vaccinatie 28.181.491 Blok 4 Overige Meerkosten Infectieziektebestrijding (IZB) Tuberculosebestrijding (TBC) Medische Milieukunde (MMK) Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli) Reizigerszorg Gezondheidsbevordering (GB) Algemene Gezondheidszorg (AGZ) Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl.
Rijksvaccinatie 52.865 Openbare GGZ / Sociaal medische advisering Veilig Thuis Forensische Zorg (For) Regionale Ambulance Voorziening (RAV) Overig -41.155 Ondersteuning 2.786.505 Subtotaal 2.798.215 Blok 5 Minder baten (verrekend met minder lasten) Infectieziektebestrijding (IZB) Tuberculosebestrijding (TBC) Medische Milieukunde (MMK) Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht 64.772 Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli) Reizigerszorg 638.526 Gezondheidsbevordering (GB) Algemene Gezondheidszorg (AGZ) Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie Openbare GGZ / Sociaal medische advisering Veilig Thuis Forensische Zorg (For) Regionale Ambulance Voorziening (RAV) Overig Ondersteuning Subtotaal 703.298 Totale voorlopige uitgaven 2021 64.537.759 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
14
In totaal is over 2021 voor € 64,5 mln. aan meerkosten verantwoord (in casu tweemaal zo veel als de reguliere GGD-exploitatie). Per onderdeel wordt hieronder toegelicht wat de aard en omvang van deze ‘meerkosten’ zijn. Blok 1: Bron- en contactonderzoek (BCO) De werkelijke meerkosten voor de uitvoering van BCO bedragen € 5,2 mln. Dit gaat om inzet van personeel, ondersteunend personeel en facilitaire kosten. Het grootste deel betreft kosten van inhuur van uitzendkrachten. Blok 2: Bemonstering De werkelijke meerkosten voor de uitvoering van bemonstering bedragen € 27,7 mln. Dit gaat om inzet van personeel, kosten van de verschillen (test)locaties, ondersteunend personeel en facilitaire kosten. Blok 3: COVID-19 vaccinatie De werkelijke meerkosten voor de uitvoering van de COVID-19 vaccinaties bedragen € 28,2 mln. Dit gaat om inzet van personeel, kosten van de verschillende vaccinatielocaties, ondersteunend personeel en facilitaire kosten. Blok 4: Overige meerkosten In dit blok staan diverse verrekeningen opgenomen per product, in totaal neerkomend op € 2,8 mln. aan meerkosten. Uitgangspunt is dat per product wordt bepaald of sprake is van specifieke meerkosten. Ook kan het voorkomen dat er een direct verband is tussen lagere kosten en Corona, wat resulteert in een negatieve post.
Blok 5: Minder baten (verrekend met minder lasten) In dit blok staan de gederfde inkomsten per product als gevolg van het wegvallen van inkomsten die niet kunnen worden ingehaald, in totaal € 0,7 mln. Voor Toezicht & Advies gaat het voornamelijk om gederfde inkomsten als gevolg van minder uitgevoerde inspecties bij kinderopvanginstellingen in januari en februari 2021. De afdeling Reizigersadvisering heeft de grootste inkomstenderving door het wegvallen van verre reizen. De bij VWS gedeclareerde meerkosten en gederfde inkomsten in verband met corona werken neutraal uit op de GGD-exploitatie; er zijn geen meer- of minderkosten voor de gemeenten.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
15
2.3.
Deelprogramma Gezond en veilig opgroeien
Wat houdt het deelprogramma in? De producten die onder het deelprogramma Gezond en veilig opgroeien vallen zijn Jeugdgezondheidszorg (JGZ), preventieve logopedie en pedagogische gezinsondersteuning (PGO). De Jeugdgezondheidszorg heeft als enige partij in de regio vrijwel alle jeugdigen 0-18 jaar in beeld en biedt over een langere periode laagdrempelige, preventieve zorg aan. De JGZ draagt eraan bij dat kinderen/jongeren zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze gezond en veilig opgroeien door vroegtijdig te signaleren, aan te geven wat tot de normale ontwikkeling behoort en de eigen kracht van kinderen/jeugdigen en gezinnen te versterken. Alle kinderen in Nederland, ook zij die gezond zijn, hebben recht op zorg conform het Basispakket JGZ (0-18 jarigen). Gemeenten hebben op grond van de Wet publieke gezondheid de taak om te zorgen dat 0-18 jarigen woonachtig in hun gemeente deze zorg ook krijgen aangeboden. In die zin is de jeugdgezondheidszorg, als onderdeel van de publieke gezondheidszorg, met haar individuele en collectieve taken, te beschouwen als een preventieve basisvoorziening. Het Landelijk Professioneel Kader (LPK), sinds 1 januari 2016 van kracht, ondersteunt de JGZ-organisaties bij een meer flexibele uitvoering van het Basispakket JGZ. Tevens helpt het de JGZ om zich goed te kunnen positioneren in het (lokale) sociale domein.
Centraal staat steeds daarbij een goede aansluiting op de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders. Binnen de JGZ staan ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren centraal, maar ook vroegsignalering, het bieden van preventieve interventies en lichte opvoedondersteuning en adequaat doorverwijzen. Mede dankzij de JGZ groeien de meeste kinderen in Nederland veilig en gezond op. Ook in de toekomst willen we gezamenlijk alle ouders en kinderen ondersteunen en hun ontwikkelingskansen bevorderen. De jeugdgezondheidszorg als preventieve basisvoorziening voor ieder kind en gezin is één van de oplossingsrichtingen die bij kan dragen aan de prioritering in de zorg. Door het werk van de JGZ kan de instroom in de jeugdzorg en het curatieve domein worden beperkt, en het beroep op sociale voorzieningen in de latere toekomst. Onderdeel van JGZ GGD Groningen is de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met als belangrijkste doel het voorkomen van ziekten en epidemieën. De gemeenten zijn sinds 1-1-2019 formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van de vaccinaties. Hoewel het RVP geen deel uitmaakt van het Basispakket JGZ behoort vaccineren tot de kernactiviteiten van de JGZ. Landelijk is vastgelegd dat de uitvoering van het RVP moet gebeuren door dezelfde organisatie die ook de JGZ uitvoert.
De preventieve logopedie heeft als belangrijke taak de vroegsignalering van spraak- en taalproblematiek en een juiste behandeling daarbij. Het niet of te laat herkennen van het probleem kan leiden tot leer- en gedragsproblemen en tot het ten onrechte uitstromen naar het speciaal basisonderwijs. Vroegsignalering en een juiste behandeling bespaart leed en extra uitgaven aan zorgen onderwijs. De JGZ heeft een belangrijke rol in het signaleren van taal(ontwikkelings-)stoornissen en -achterstanden. De pedagogische gezinsondersteuning (PGO) heeft als belangrijke taak om gezinnen en jeugdigen (0-18) vroegtijdig te ondersteunen daar waar onder andere de inzet van de JGZ vanuit het Basispakket ontoereikend is. Deze vorm van ondersteuning is laagdrempelig en preventief, waarbij GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
16
de nadruk ligt op het versterken van de eigen kracht binnen het gezin. In 2021 is besloten om deze vorm van ondersteuning per 1 mei 2022 te beëindigen.
Wat hebben we bereikt? JGZ en corona Corona heeft ook in 2021 veel invloed gehad op het werk van de JGZ. Over het algemeen is de JGZ in 2021 zoveel mogelijk terug gegaan naar haar reguliere dienstverlening, afgestemd op de geldende coronamaatregelen. De contactmomenten zijn telefonisch of digitaal uitgevoerd en deels fysiek. De opkomst van ouders met hun kind was goed. De meeste 0-4 jarigen hebben de noodzakelijke vaccinaties gekregen, waardoor de (hoge) vaccinatiegraad nauwelijks is gedaald. Ook hebben we bereikt dat álle pasgeborenen en zuigelingen ook tijdens deze coronacrisis door de JGZ zijn gezien en onderzocht. Tevens is bij alle pasgeborenen in de thuissituatie de hielprik gedaan. Daarnaast heeft de JGZ in goed overleg met het lokale sociale domein bereikt dat de noodopvang voor gezinnen in coronatijd in de periode waarin de scholen en kinderopvang begin (en eind) 2021 gesloten waren, zo effectief mogelijk is benut door samen met het lokale sociale domein een inschatting te maken van de noodzaak voor noodopvang. De versterkte samenwerking tussen de JGZ en het lokale sociale domein tijdens de lockdowns van 2020, is in 2021 voortgezet. Daarnaast is in 2021 door de JGZ nauw samengewerkt met het scholenteam van de Corona-unit.
Het scholenteam houdt zich specifiek bezig met het bron- en contactonderzoek van leerlingen en medewerkers van scholen en kinderdagverblijven die te maken krijgen met een positief getest persoon.
Optimalisering dienstverlening van de JGZ Landelijke ontwikkelingen, zoals weergegeven in de Toekomstagenda ‘Publieke gezondheid voor jeugd’ (december 2021, GGD GHOR Nederland, ActiZ Jeugd en NCJ), laten zien dat een structurele investering in de JGZ nodig is om generaties gezond te laten opgroeien. Dit bevordert een gezonde en weerbare bevolking in de breedte; de belangrijkste opgave van de publieke gezondheid. Door in te zetten op het vergroten van de kansengelijkheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen draagt de JGZ hieraan bij. Ook wordt op deze manier een belangrijke bijdrage geleverd aan de maatschappelijke opgave van het betaalbaar houden van de zorg in het algemeen. De JGZ heeft in 2021 dan ook ingezet op het verbeteren van de uitvoering van de dienstverlening, waarbij de focus lag op het optimaleren van de uitvoeringsprocessen. In 2021 stond de implementatie van het vernieuwde werkproces van het vijfjarigen-contactmoment centraal, waarbij de grootste verandering is dat ouder en kind samen uitgenodigd worden op de JGZ-locatie voor het gezondheidsonderzoek. Voorheen vond dit onderzoek in groep 2 op de schoollocatie plaats, waarbij de ouder niet standaard bij dit onderzoek aanwezig was.
Ook wordt bij dit gezondheidsonderzoek gebruikt gemaakt van de methodiek Jij en Je Gezondheid (JEJG) voor primair onderwijs (welke methodiek ook op het Voortgezet Onderwijs wordt gebruikt). Daarnaast is in 2021 nagedacht over de verdere doorontwikkeling van de JGZ om de JGZ toekomstbestendig te maken. De focus zal daarbij liggen op het vernieuwen van de uitvoeringsprocessen van de andere contactmomenten, het versterken van de rol van de JGZ in de collectieve preventie en het opleidingsbeleid. In deze doorontwikkeling is gekeken naar verbinding met de hierboven geschetste landelijke en regionale ontwikkelingen. In 2022 zal deze doorontwikkeling verder worden uitgewerkt.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
17
Rijksvaccinatieprogramma In 2021 zijn alle vaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) doorgegaan, afgestemd op de landelijke richtlijnen en geldende coronamaatregelen. Alle vaccinaties op het consultatiebureau hebben plaatsgevonden. Alle jongeren vanaf 16 jaar die nog niet volledig gevaccineerd waren hebben de mogelijkheid gekregen om zich alsnog te laten vaccineren. Vanaf eind 2019 zijn we in Nederland gestart met een kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen (de 22 weken prik). Omdat het totaal aantal zwangeren in Nederland niet precies bekend is, is de vaccinatiegraad voor de 22 weken prik een schatting. Op landelijk niveau is deze vaccinatiegraad ingeschat op net geen 70%. Voor de provincie Groningen ligt deze vaccinatiegraad met ongeveer 80% een stuk hoger.
Eerste 1000 dagen De programma’s Kansrijke Start en Goede Start, gericht op een gezonde en veilige start van het kind, spelen een grote rol in de geboorteketen. De JGZ draait volop mee in deze hele geboorteketen zowel voor, tijdens en na de zwangerschap. Het bereik van zwangeren voor de 22-weken prik is groot, veel zwangeren (ongeveer 80%) hebben van dit aanbod in 2021 gebruik gemaakt. Het vaccinatiemoment biedt daarnaast de kans op een extra signaleringsmoment voor (potentiële) kwetsbaarheden bij zwangeren en gezinnen en de mogelijke inzet van vroegtijdige hulp en ondersteuning, conform het idee van Kansrijke Start. Uit een succesvolle pilot, waarbij alle aanstaande ouders een prenatale intake aangeboden hebben gekregen door de JGZ tijdens de 22-weken prik, had bijna 16% behoefte aan aanvullende zorg of ondersteuning. Deze ouders konden op deze manier in een vroegtijdig stadium geholpen worden. In 2022 zal het resultaat van deze pilot provinciaal worden uitgerold in het reguliere werkproces van de JGZ. Ook heeft de JGZ in 2021 haar ondersteuning en advisering aan (potentieel) kwetsbare ouders in de vorm van een prenataal huisbezoek voortgezet. Hiermee wordt een gezonde zwangerschap en een gezonde en veilige start van de pasgeborene beoogd. De beoogde inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel ‘Prenataal huisbezoek door de JGZ’, is uitgesteld naar 1 juli 2022.
In dit wetsvoorstel wordt in de Wet publieke gezondheid de verplichting opgenomen voor gemeenten om een prenataal huisbezoek aan te bieden door de JGZ aan aanstaande ouders in een kwetsbare situatie. In onze provincie nemen vrijwel alle gemeenten deel aan het landelijke actieprogramma Kansrijke Start (2018-2021). In de gemeente Midden-Groningen is in 2021 ook gestart met het project ‘Moeders van MiddenGroningen’ als onderdeel van Kansrijke Start. Met het project ‘Moeders van Midden-Groningen’ komt er extra aandacht en begeleiding voor aanstaande moeders (ouders) in deze gemeente. De ondersteuning is bedoeld voor kwetsbare aanstaande moeders, zij krijgen hulp vanaf de zwangerschap totdat hun kind drie jaar is. Het hoofddoel van deze ondersteuning is het verkleinen van gezondheidsverschillen op lange termijn en de volgende generatie een goede start te bieden. Voor de JGZ-professionals werkzaam in deze gemeente betekent dit dat zij in afstemming met het sociaal domein en de verloskundigen kunnen besluiten om kwetsbare aanstaande moeders onder meer naar deze vorm van ondersteuning te verwijzen. In de gemeenten waar het programma Kans voor de Veenkoloniën loopt, wordt Kansrijke Start uitgevoerd in samenwerking met het programma Goede Start. Lokale coalities zijn uitgebreid, en daarmee ook de netwerken van iedereen rondom geboortezorg.
Op deze manier wordt getracht om meer kwetsbare kinderen en gezinnen voegtijdig in beeld te krijgen en toe te leiden naar de juiste
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
18
zorg en ondersteuning. De initiatieven voor het vormen van een provinciale coalitie Kansrijke Start zijn in 2021 voortgezet, waarbij de partners in het Preventie Overleg Groningen (POG) de komende twee jaar de initiatieven die genomen zijn door de lokale coalities willen bundelen, met elkaar in lijn brengen én borgen. GGD Groningen heeft zich als coördinator van ‘Nu niet Zwanger’ (NNZ) in 2021 ingezet voor een provinciaal aanbod NNZ. Het programma NNZ wordt uitgevoerd door de JGZ, als onderdeel van het programma Kansrijke Start. Dit programma ondersteunt kwetsbare (potentiële) ouders bij het nemen van de regie over hun kinderwens. De uitrol van NNZ is in 2021 uitgebreid van zes naar acht gemeenten: Groningen, Midden-Groningen, Veendam, Pekela, Westerwolde en Stadskanaal, Eemsdelta en Oldambt. Daarnaast is Stevig Ouderschap in 2021 voortgezet in negen gemeenten. Door middel van deze effectieve interventie biedt de JGZ de mogelijkheid om gezinnen die behoefte hebben aan extra ondersteuning, vroegtijdig, adequaat en betrouwbaar in beeld te brengen en te ondersteunen. Stevig Ouderschap sluit aan bij de kerntaken van de JGZ: problemen bij opvoeden en opgroeien zo snel mogelijk signaleren en weer normaliseren, ontzorgen en bijdragen aan de versterking van de eigen kracht van gezinnen. En in het verlengde hiervan, een rol spelen bij de preventie van kindermishandeling.
In 2021 zijn drie vormen van Stevig Ouderschap aangeboden. In 2021 zijn tot oktober in totaal 133 gezinnen door middel van Stevig Ouderschap ondersteund en begeleid. Stevig Ouderschap regulier is in 2021 uitgevoerd in de gemeenten Groningen, Oldambt, Stadskanaal, Het Hogeland, Pekela, Veendam, Westerwolde, Midden-Groningen en Westerkwartier. Stevig Ouderschap Prenataal is een aanvullend programma op het reguliere aanbod, gericht op ondersteuning van zwangeren in een kwetsbare situatie. Stevig Ouderschap Prenataal is in 2021 uitgevoerd in de gemeenten Midden-Groningen, Het Hogeland, Westerkwartier en Groningen. Daarnaast heeft GGD Groningen in 2021 bereikt om de landelijke primeur te zijn van de innovatieve vorm van Stevig Ouderschap Groter. Deze pilot is onder begeleiding van het Nederlands Jeugd Instituut (NCJ) uitgevoerd in de Groninger wijken Beijum en Lewenborg op verzoek van Kansrijk Beijum. Deze innovatieve vorm is in het najaar van 2021 ook van start gegaan in de gemeente Westerkwartier. Deze vorm van Stevig Ouderschap is gericht op ondersteuning aan ouders met kinderen in de leeftijd van twee tot acht jaar, waarbij instroom mogelijk is tot de leeftijd van zes jaar. In 2021 werd de impact van de coronacrisis op het ouderschap in de uitvoering van Stevig Ouderschap goed zichtbaar. Steeds meer ouders gaven aan het ouderschap in deze corona-epidemie zwaar te vinden.
Dit zien we terug in landelijke onderzoeksgegevens, bijv. in de landelijke onderzoeksuitkomsten van het CBS over de ervaren impact van corona op de mentale gezondheid en leefstijl; waaruit blijkt dat naast jongeren, ook ouders met jonge kinderen het mentaal zwaar hebben ten gevolgde van de corona-epidemie (CBS, 2021). GGD Groningen is in 2021 op verzoek van de gemeenten Midden-Groningen en Groningen gestart met de interventie VoorZorg. De GGD moedigt aan dat ook de overige gemeentes hierop in gaan zetten: daarmee ontstaat er een dekkend aanbod, meer uniformiteit en levert de GGD een bijdrage aan het vergroten van kansengelijkheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen in heel Groningen. Dezelfde kansen op een goede start, ongeacht waar hun wieg in Groningen staat. VoorZorg is een intensief programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van problemen. Zij krijgen verpleegkundige hulp door middel van huisbezoeken (door een speciaal daarvoor opgeleide VoorZorg-verpleegkundige van de JGZ), tijdens de zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding van hun kind, totdat het kind 2 jaar oud is.
De belangrijkste doelstellingen zijn de verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind, verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind en verbetering GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
19
van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind. Uit wetenschappelijk onderzoek (Mejdoubi, 2014) blijkt onder andere een afname van kindermishandeling, een afname van roken en blijkt dat VoorZorgmoeders langer borstvoeding geven. In 2021 is de aandacht voor het thema hechting voortgezet. Hechting is één van de pijlers van de landelijke JGZ Preventieagenda. Doordat de JGZ meteen vanaf de geboorte, zelfs al in de prenatale fase, en vanaf de start van het ouderschap in beeld is, kan de JGZ-professional ouders en kinderen begeleiden bij het opbouwen van een duurzame, veilige hechtingsrelatie. Het belang van een gezonde en veilige hechting tussen ouder en kind wordt hiermee onderstreept. In 2021 zijn een groot aantal (49) JGZ-professionals geschoold in hechting, georganiseerd door Stichting Kinderleven uit Maastricht. Deze scholing heeft zowel online als fysiek plaatsgevonden conform de op dat moment geldende corona-maatregelen.
Moeders Informeren Moeders (MIM) MIM is in 2021 voortgezet en uitgevoerd in de gemeente Groningen en heeft bijgedragen aan het verhogen aan de zelfredzaamheid en het zelfbeeld van vrouwen die (voor het eerst) moeder zijn. Ook versterkt MIM het sociaal netwerk van moeders. In 2021 zijn 73 nieuwe moeders ondersteund en begeleid. Aan het eind van 2021 maken in totaal 152 moeders gebruik van dit aanbod. Deze moeders worden aan het eind van 2021 door 47 vrijwilligers ondersteund. In alle opzichten zien we bij MIM een groei ten opzichte van 2020.
Jij en Je Gezondheid (VO-contactmoment) In 2021 zijn tot en met medio december 9 schoollocaties gestart met het onderzoek Jij en Je Gezondheid (JEJG). Door de coronacrisis en daarmee sluiting van scholen in de eerste maanden van 2021, heeft dit onderzoek tijdelijk stilgelegen. In totaal hebben in 2021, tot december, ruim 800 jongeren deelgenomen. Jij en je Gezondheid (JeJG) wordt aangeboden aan jongeren in het derde leerjaar van het voortgezet onderwijs. Jongeren krijgen een beeld van de eigen gezondheid aan de hand van een digitale vragenlijst. Op basis van de resultaten van dit onderzoek heeft de JGZ een beter beeld gekregen van de gezondheid van leerlingen op de verschillende schoollocaties. Door middel van het schoolprofiel Jij en Je Gezondheid heeft de GGD in 2021 de betrokken scholen gericht geadviseerd over effectieve interventies.
Aandacht voor mentale gezondheid van jongeren op het Voortgezet Onderwijs GGD Groningen heeft in 2021 het lespakket ‘Je Brein de Baas?!’ omarmd, als onderdeel van het landelijke Steunpakket Welzijn Jeugd. Het lespakket is bedoeld om jongeren perspectief te bieden in coronatijd en is gemaakt om de mentale gezondheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs te versterken, tijdens maar ook na de coronacrisis. Scholen kunnen bij de GGD terecht voor informatie wat de GGD voor scholen en leerlingen kan betekenen in de ondersteuning bij het versterken van de mentale gezondheid van jongeren, zowel op collectief als individueel niveau.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
20
Pedagogische Gezinsondersteuning In 2021 is Pedagogische Gezinsondersteuning uitgevoerd in zes gemeenten: Midden-Groningen, Oldambt, Veendam, Pekela, Stadskanaal, Westerwolde. Per gemeente zijn afspraken gemaakt over aantal trajecten.
Preventieve logopedie De aandacht voor preventie en aanpak van laaggeletterdheid wordt steeds groter. Laaggeletterdheid is immers gerelateerd aan veel gezondheidsproblemen. De preventieve logopedie heeft een belangrijke rol gespeeld in het vergroten van deze aandacht zowel intern bij de JGZ-professionals als extern bij pedagogisch medewerkers van de kinderopvang, naast hun basiswerkzaamheden in het zo vroeg mogelijk signaleren van spraaktaalproblemen. In 2021 is de preventieve logopedie uitgevoerd in acht Groninger gemeenten: Groningen, Eemsdelta, Het Hogeland, Westerkwartier, Midden-Groningen, Stadskanaal, Veendam en Pekela (in de gemeente Pekela is preventieve logopedie uitsluitend uitgevoerd op twee basisscholen). In deze gemeenten zijn kinderen gescreend op hun spraaktaalontwikkeling en bij achterstanden doorverwezen naar het juiste traject. Aan deze kinderen met een spraak- en taalachterstand wordt een integrale aanpak geboden waarmee ernstige of blijvende spraak- en taalachterstanden op latere leeftijd worden voorkomen. Ondersteuning wordt geboden aan ouders, leidsters van kinderopvang en leerkrachten in het basisonderwijs. De preventieve logopedie heeft haar reguliere werkprocessen aangepast conform de corona-richtlijnen om toch zoveel mogelijk kinderen te kunnen begeleiden.
Ook is in 2021 in de gemeente Westerkwartier gestart met het monitoren van het effect van Vooren vroegschoolse educatie (VVE). Dit vindt plaats door middel van het inzetten van een screeningsinstrument, uitgevoerd door de preventief logopedisten.
Aanpak Laaggeletterdheid Binnen GGD Groningen is in 2021 nog meer ingezet op meer aandacht voor de preventie en aanpak van laaggeletterdheid. In samenwerking met de Stichting Lezen en Schrijven en de ambassadeur Laaggeletterdheid (en tevens preventief logopedist) hebben in 2021 scholingen plaatsgevonden voor de JGZ-professionals om hun kennis te vergroten over het signaleren en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid. Ook kwamen lokale verwijsmogelijkheden voor laaggeletterden aan bod in deze scholing.
Online communicatiestructuur Om ouders en jeugdigen goed te blijven bereiken en de interactie nog efficiënter en effectiever met hen aan te gaan, is het gebruik van (social) media steeds belangrijker. Jonge ouders vinden GGD Groningen op Facebook en gebruiken WhatsApp steeds vaker als laagdrempelig kanaal om vragen te stellen aan de JGZ-professionals. De meeste vragen van ouders die bij ons binnenkomen via WhatsApp gaan over ontwikkeling, opvoeding en verzorging. Daarnaast is Instagram ingezet op het bereik van jongeren en studenten. Ook is in 2021 de vernieuwde, gebruiksvriendelijker, GroeiGids App geïmplementeerd.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
21
JouwGGD Op de landelijke website JouwGGD kunnen jongeren terecht voor informatie over gezondheid. Via deze website kunnen jongeren een mail sturen of anoniem chatten met een jeugdarts of jeugdverpleegkundige van de GGD. Binnen GGD Groningen zijn, sinds bijna zeven jaar, een aantal JGZ-medewerkers verbonden aan JouwGGD, waarbij zij (op landelijk niveau) uiteenlopende gezondheidsvragen via de e-mail en chat van jongeren beantwoorden. De JGZ-medewerkers die werkzaam zijn in deze dienst, trachten via de chat een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van de achterliggende hulpvraag en/of problematiek van de jongere, waarop een zo passend mogelijk advies gegeven wordt. Jongeren ervaren deze laagdrempelige manier van online contact als positief en voelen zich in veel geholpen met de reacties en/of adviezen van de JGZ. In veel gevallen kunnen jongeren hierna op eigen kracht verder. Daarnaast worden jongeren door deze online dienst geïnformeerd over de mogelijkheden van ondersteuning door de (fysieke) JGZ in de eigen regio van de jongere, waarmee zij (nog) niet altijd bekend zijn. Uit de reacties blijkt ook dat jongeren regelmatig een drempel ervaren om met hun hulpvraag naar de huisarts of mentor te gaan. De bekendheid met JouwGGD blijft een aandachtspunt bij zowel jongeren als bij de eigen GGDmedewerkers. In 2021 is dan ook extra aandacht besteed aan de bekendheid van deze dienst.
Ook is in 2021 ingezet op een verbinding tussen JouwGGD en de website Gezond Leven in Groningen, als onderdeel van het landelijke Steunpakket Welzijn Jeugd. Ook op deze manier is vanuit GGD Groningen een bijdrage geleverd aan het vergroten van de bekendheid met JouwGGD binnen Groningen. De vragen die bij JouwGGD binnenkomen gaan onder andere over relaties, seksualiteit, het lichaam, drugs, roken, mentale gezondheid en media. In 2021 is landelijk een toename te zien in corona-gerelateerde vragen van jongeren. Gemiddeld worden er landelijk 300 corona gerelateerde vragen per maand gesteld door jongeren. In november was maar liefst 38% van alle vragen corona gerelateerd. Momenteel wordt er op landelijk niveau gekeken naar mogelijkheden voor het opzetten van een landelijke corona chat binnen JouwGGD. Dit vindt plaats in samenwerking met GGD GHOR Nederland. GGD Groningen is in 2021 begonnen met het onderzoeken van mogelijkheden voor eventuele toekomstige deelname aan deze landelijke chatdienst.
Consultatieteam Pesten Het Consultatieteam Pesten biedt ondersteuning aan scholen met (online) pestproblematiek, ondersteunt scholen bij het opstellen en uitvoeren van het schoolveiligheidsbeleid en heeft een consultatiefunctie voor ouders, scholen en professionals t.a.v. pestproblematiek. Het consultatieteam Pesten is in 2021 ingezet in de gemeenten Groningen, Oldambt en Westerwolde. Er zijn in 2021 vier basisscholen begeleid volgens de methode van het Consultatieteam Pesten.
Plezier op School Plezier op School is een tweedaagse zomercursus voor aanstaande brugklassers. De cursus helpt het zelfvertrouwen en de sociale vaardigheden van kinderen te vergroten, zodat zij een goede start kunnen maken op het voortgezet onderwijs. Plezier op school heeft plaatsgevonden in de gemeenten Groningen, Westerwolde en Eemsdelta. In totaal hebben 35 kinderen de cursus gevolgd, verdeeld over 5 groepen.
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2021
22
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling GGD Groningen werkt met een handelingsprotocol en heeft een aandachtsfunctionaris aangesteld die jaarlijks bijgeschoold wordt via de Landelijke Vereniging voor Aandachtsfunctionarissen Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (LVAK). Hiermee voldoet onze organisatie aan de wettelijke verplichtingen en hebben we ook in 2021 het landelijke keurmerk verkregen. Aan het keurmerk kunnen samenwerkingspartners zien dat GGD Groningen de meldcode heeft geïmplementeerd en deze op een goede manier is geborgd. Ook is in 2021 de inzet op deskundigheidsbevordering zowel intern als extern voortgezet en is ingezet op de samenwerking met externe partijen door middel van participatie in lokale publiekscampagnes en programma’s. Vanaf het uitbreken van de coronacrisis was de verwachting dat het huiselijk geweld in ons land zou toenemen. Het tijdig signaleren en handelen van de JGZ-medewerkers bij vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling heeft specifieke aandacht gehad vanwege het verregaande isolement en een verhoogd stressniveau bij gezinnen. JGZ-medewerkers, met name binnen het basisonderwijs, hebben in de coronacrisis vaker gebruik gemaakt van telefonische consultatie en overleg met de aandachtsfunctionaris.