04 Onderzoeksrapport Ouderenbeleid

Tussenevaluatie ouderenbeleid Rekenkamer Midden-Groningen

Rapport | maart 2023

Partners in verbetering

Tussenevaluatie ouderenbeleid Rapport Rekenkamer Midden-Groningen

Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Inhoudsopgave H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding

1 1

1.2 Doelstelling

1

1.3 Leeswijzer

1

H2 | Onderzoeksverantwoording 2.1 Onderzoeksvragen

2 2

2.2 Onderzoeksmethoden

3

2.2.1 Deskresearch

3

2.2.2 Interviews

3

2.2.3 Normenkader

4

H3 | Beleid 3.1 Ouderen in Midden-Groningen

6 6

3.2 Van ambities naar activiteiten

6

3.3 Integraal versus specifiek beleid

9

3.3.1 Waarom specifiek beleid?

9

3.3.2 Huidig draagvlak voor specifiek beleid is groot

10

3.4 Het beleidsproces en de uitkomsten daarvan

11

3.5 Van beleid naar uitvoeringsplan

11

H4 | Organisatie 4.1 De gemeente als netwerkregisseur

13 13

4.2 Beschikbaarheid van middelen en ambtelijke capaciteit

14

H5 | Uitvoering 5.1 Ouderenbeleid in uitvoering

16 16

5.2 Samenwerking in de praktijk

19

5.2.1 Structuur en werkwijze

19

5.2.2 Contact tussen gemeente en ouderenorganisaties

20

5.2.3 De uitvoering van het beleid lijkt gestagneerd

20

5.2.4 Samenwerking met Kwartier Zorg & Welzijn

21

5.2.5 De samenwerking tussen ouderenorganisaties

22

H6 | Evaluatie en verantwoording 6.1 Kaderstellen

23 23

6.2 Informatievoorziening en controleren

24

6.2.1 Planning- en controldocumenten

24

6.2.2 Raadsbrieven

25

6.2.3 Controleren

25

Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H7 | Analyse, conclusies en aanbevelingen 7.1 Ouderenbeleid in Midden-Groningen: de praktijk versus de normen

28 28

7.2 Conclusies

29

7.3 Aanbevelingen

30

Bijlage 1 | Bestudeerde documenten

32

Bijlage 2 | Respondenten

33

Bijlage 3 | Normenkader

34

Bijlage 4 | Activiteiten in het ouderenbeleid

36

Bijlage 5 | Normen versus de praktijk

39

Colofon

43

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Midden-Groningen telde in 2022 bijna 61.000 inwoners. Het aantal inwoners van 65 jaar en ouder is relatief hoog en zal naar verwachting de komende jaren verder toenemen. Ook wordt verwacht dat de gemiddelde leeftijd van de ouderen in Midden-Groningen de komende jaren blijft stijgen.1 De Rekenkamer is geïnteresseerd in de vraag op welke wijze de gemeente Midden-Groningen oog heeft voor deze (groeiende) groep oudere inwoners. De gemeente Midden-Groningen heeft in maart 2021 het ouderenbeleid 2021-2024 vastgesteld. Nu de beleidsperiode bijna halverwege is, ziet de Rekenkamer dit als een goed moment om een tussenevaluatie uit te voeren om vast te stellen waar de gemeente Midden-Groningen staat voor wat betreft de implementatie en uitvoering van het beleid. De Rekenkamer heeft BMC gevraagd dit onderzoek uit te voeren.

1.2 Doelstelling De doelstelling voor deze tussenevaluatie is tweeledig. De Rekenkamer wil de gemeenteraad inzicht geven in de vraag of de gemeente op koers ligt om de beoogde doelen te behalen. Daarnaast biedt de tussenevaluatie aanknopingspunten voor bijsturing door de gemeente.

1.3 Leeswijzer De onderzoeksverantwoording met daarin de onderzoeksvragen en de onderzoeksmethoden staat beschreven in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt het ouderenbeleid van de gemeente Midden-Groningen beschreven, waarna in hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de wijze waarop de uitvoering van het beleid is georganiseerd. In hoofdstuk 5 wordt beschreven hoe de uitvoering van het ouderenbeleid in de praktijk vorm krijgt. Hoofdstuk 6 gaat in op de verantwoording van het ouderenbeleid en welke rol de gemeenteraad hierbij speelt. In hoofdstuk 7, tenslotte, wordt de praktijk afgezet tegen de normen (analyse) en worden conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan.

It’s Public, Gemeente in beeld Midden-Groningen, februari 2021; Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024. 1

| 1 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H2 | Onderzoeksverantwoording 2.1 Onderzoeksvragen Zoals in hoofdstuk 1 reeds werd beschreven, is de doelstelling voor deze tussenevaluatie tweeledig. De Rekenkamer wil de gemeenteraad inzicht geven in de vraag of de gemeente op koers ligt om de beoogde doelen te behalen. Daarnaast biedt de tussenevaluatie aanknopingspunten voor bijsturing door de gemeente. Op basis van deze doelstelling heeft de Rekenkamer de volgende hoofdvraag geformuleerd: Ligt de gemeente Midden-Groningen op koers om de beleidsdoelen van het ouderenbeleid 2021-2024 te realiseren? Deze hoofdvraag is geoperationaliseerd in een aantal deelvragen. Daarbij is een thematische onderverdeling gemaakt in de vragen. De deelvragen luiden als volgt: Beleid 1. Welk beleid heeft de gemeente Midden-Groningen ten aanzien van ouderen? 2. In hoeverre is het ouderenbeleid verbonden met en ingebed in andere beleidsvelden en hoe wordt omgegaan met eventuele belemmeringen vanuit andere beleidsvelden? 3. Het beleidsplan wordt geoperationaliseerd met een uitvoeringsplan, waarbij ook de monitoring is ingevuld. Wat is de stand van zaken van het uitvoeringsplan en hoe kan dit beoordeeld worden? Organisatie 4. Hoe is de uitvoering van het ouderenbeleid in de gemeentelijke organisatie georganiseerd qua taken, rollen en verantwoordelijkheden? 5.

Welke financiële middelen en ambtelijke inzet zijn beschikbaar voor het ouderenbeleid? Uitvoering 6. In de beleidsnota ouderenbeleid worden zeven thema’s benoemd en wordt per thema aangegeven wat de gemeente concreet gaat doen. In hoeverre zijn de toegezegde acties gerealiseerd? 7. In hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking op het gebied van ouderenbeleid? a. Hoe ervaren de samenwerkingspartners de voortgang van het beleid? b. Een belangrijk deel van de taken in het kader van ouderenbeleid is belegd bij Kwartier Zorg & Welzijn. Welke resultaatafspraken heeft de gemeente met Kwartier Zorg & Welzijn en hoe worden deze gemonitord? Wordt hiermee een bijdrage geleverd aan de beoogde doelen?

| 2 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Evaluatie en verantwoording 8. Tijdens de commissie- en raadsbehandeling zijn door het college diverse toezeggingen gedaan ten aanzien van de verdere uitrol van het beleid. Hoe zijn deze toezeggingen opgevolgd? 9. In hoeverre en op welke wijze heeft de raad invulling gegeven aan zijn kaderstellende rol met betrekking tot het ouderenbeleid? 10. Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang van het beleid geïnformeerd (en is dit tijdig, juist en volledig)? En hoe geeft de raad invulling aan zijn controlerende rol? 11. In hoeverre en op welke wijze is bijsturing nodig om de doelen van het ouderenbeleid 2021-2024 te realiseren? Het onderzoek richt zich op het tussentijds in beeld brengen van de stand van zaken met betrekking tot de implementatie en uitvoering van het ouderenbeleid 2021-2024 van de gemeente Midden-Groningen. Daarmee richt het onderzoek zich dus niet op het inzichtelijk maken van de werking en behaalde resultaten van het ouderenbeleid.

2.2 Onderzoeksmethoden In deze paragraaf worden de methoden beschreven die zijn ingezet voor het onderzoek.

2.2.1 Deskresearch Om inzicht te krijgen in de implementatie en uitvoering van het ouderenbeleid zijn relevante documenten bestudeerd, waaronder planning- en controldocumenten, beleidsdocumenten, raadsvoorstellen/-besluiten en raadsbrieven. Een volledig overzicht van de bestudeerde documenten is opgenomen in bijlage 1. Naast het bestuderen van documenten zijn de commissievergadering van 11 februari 2021 en de raadsvergadering van 4 maart 2021 teruggekeken.

2.2.2 Interviews Informatie uit documenten gaat leven als deze in een gesprek door betrokkenen wordt toegelicht en ingekleurd. Achtergronden worden duidelijk en de onderzoeker kan vragen stellen ter verheldering. Er werd in dit onderzoek gesproken met zowel de portefeuillehouder ouderenbeleid als de ambtelijk betrokkenen. Daarnaast werd met een afvaardiging van raadsleden gesproken over hoe zij hun rol in en betrokkenheid bij het ouderenbeleid (hebben) ervaren. Ook werd er gesproken met verschillende samenwerkingspartners van de gemeente, te weten: ● Kwartier Zorg & Welzijn (twee gesprekken). ● Stichting Plaatselijk Overleg Samenwerkende Ouderenorganisaties (Stichting POSO). ● Ouderenraad Midden-Groningen. ● KBO Midden-Groningen. ● Adviesraad Sociaal Domein (ASD). In bijlage 2 is een overzicht van de respondenten opgenomen.

| 3 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

2.2.3 Normenkader Om de bevindingen die met behulp van de deskresearch en de interviews zijn verzameld te analyseren en duiden is in dit onderzoek gebruikgemaakt van een normenkader. Dit normenkader is opgenomen in bijlage 3.

| 4 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

| 5 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H3 | Beleid In dit hoofdstuk wordt het ouderenbeleid van de gemeente Midden-Groningen beschreven en wordt ingegaan op de eventuele uitwerking daarvan in uitvoeringsplannen. Ook wordt in dit hoofdstuk stilgestaan bij de wijze waarop het ouderenbeleid zich verhoudt ten opzichte van aanpalende beleidsterreinen. Daarmee wordt een antwoord geformuleerd op de volgende deelvragen: Deelvraag 1 Welk beleid heeft de gemeente Midden-Groningen ten aanzien van ouderen? Deelvraag 2 In hoeverre is het ouderenbeleid verbonden met en ingebed in andere beleidsvelden en hoe wordt omgegaan met eventuele belemmeringen vanuit andere beleidsvelden? Deelvraag 3 Het beleidsplan wordt geoperationaliseerd met een uitvoeringsplan, waarbij ook de monitoring is ingevuld. Wat is de stand van zaken van het uitvoeringsplan en hoe kan dit beoordeeld worden?

3.1 Ouderen in Midden-Groningen De gemeente Midden-Groningen heeft in maart 2021 het ouderenbeleid 2021-2024 vastgesteld. Het ouderenbeleid richt zich met name op de inwoners van 60 jaar en ouder. De gemeente constateert dat de ouderen, uitgaande van hun vragen en/of behoeften geen homogene groep vormen. Er worden dan ook vier groepen ouderen onderscheiden:2 ● Vitale ouderen. ● Ouderen met een verhoogd kwetsbaarheidsrisico. ● Kwetsbare ouderen zonder complexe problematiek. ● Kwetsbare ouderen met complexe problematiek. Het is voor de groep vitale ouderen van groot belang dat de vitaliteit zo lang mogelijk behouden blijft. Een gezond leefpatroon, een veilige en vertrouwde omgeving, sociale contacten en een zinvolle invulling van de dag worden daarvoor als belangrijke voorwaarden gezien. Voor de overige drie groepen is het van belang dat de regie over het eigen leven zo lang mogelijk behouden blijft.

3.2 Van ambities naar activiteiten De gemeente Midden-Groningen heeft als missie geformuleerd dat zij het welbevinden van de ouderen in de samenleving wil bevorderen waarbij eigen regie en zelfredzaamheid het uitgangspunt zijn. De gemeente zet daarom in op:3 ● Het versterken van de zelfredzaamheid van ouderen. ● Het deelnemen van ouderen aan maatschappelijke verbanden en activiteiten. ● Het bevorderen van de saamhorigheid en solidariteit tussen (oudere) bewoners. 2 3

Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.3. Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.10-11.

| 6 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Het doel van het ouderenbeleid van de gemeente Midden-Groningen is:4 “[...] dat ouderen zo zelfstandig als mogelijk kunnen blijven meedoen in de samenleving, waarbij men zo lang mogelijk, prettig en veilig in de eigen omgeving blijft wonen”. In haar beleid beschrijft de gemeente Midden-Groningen vervolgens de ambities op een zevental thema’s. Per thema wordt aangegeven wat het doel is, wat de gemeente wil bereiken en wat de gemeente daarvoor gaat doen. In onderstaande tabel zijn de zeven thema’s met daarbij de doelen en beoogde resultaten weergegeven, in bijlage 4 staan de activiteiten die daarvoor ondernomen gaan worden beschreven:5 Tabel 1

Doelen en beoogde resultaten ouderenbeleid

Doel

Beoogde resultaten

1. Meedoen Ouderen doen mee in de samenleving, op zodanige wijze dat zij zelf de regie houden en daar waar nodig ondersteuning krijgen.

●

● ●

● ● ●

Er zijn coalities die concrete afspraken maken en acties uitzetten om gezamenlijk te bouwen aan een sterke sociale basis voor ouderen in de dorpen en wijken. Er is voldoende aanbod van activiteiten op het gebied van sport, cultuur en educatie. Dergelijke activiteiten dragen wezenlijk bij aan de leefbaarheid in dorpen en wijken en bieden kansen voor ontmoeting en samen bezig zijn. Het vergroten van het aantal ouderen dat zich actief inzet als vrijwilliger. De mobiliteit van de ouderen is toegenomen. Ouderen zijn voldoende digitaal vaardig.

2. Wonen Ouderen doen mee in de samenleving en kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Het is belangrijk dat ouderen zelf de regie houden. Indien nodig wordt er ondersteuning geboden.

● ●

●

4 5

Inwoners kunnen zo lang mogelijk in de eigen omgeving blijven wonen. Inwoners zijn bewust van hun eigen verantwoordelijkheid en de mogelijkheden om tijdig hun woning levensloopbestendig te maken. Inwoners zijn bewust en bekend met de mogelijkheden met betrekking tot een mantelzorgwoning/wonen met zorg.

Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.11. Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.11.

| 7 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

3. Preventie Het voorkomen van kwetsbaarheid (fysiek, psychisch, cognitief en sociaal) bij ouderen.

●

Minder kwetsbare ouderen in de gemeente Midden-Groningen.

●

Samen met ouderen en betrokken partijen willen we bereiken dat ouderen actief en vitaal blijven.

●

Ouderen zijn voldoende op de hoogte van het aanbod voor de formele en informele zorg- en dienstverlening thuis. Er zijn voldoende passende algemene voorzieningen op het gebied van zorg en welzijn. Er is een goede afstemming tussen formele zorg- en welzijnsaanbieders (eerste en tweede lijn) en het informele aanbod (nulde lijn). Samen met formele en informele zorg- en welzijnsaanbieders kijken naar hoe we eHealth en domotica op de verschillende thema’s kunnen inzetten.

4. Vitaliteit Het percentage vitale ouderen in Midden-Groningen neemt toe.

5. Zorg en ondersteuning thuis In samenwerking met diverse formele en informele (zorg)organisaties goede ondersteuning en zorg realiseren voor thuiswonende kwetsbare ouderen waarbij zoveel mogelijk eigen regie blijft behouden.

●

●

●

6. Dementie De gemeente Midden-Groningen is een dementievriendelijke gemeente.

●

Een passend aanbod van activiteiten, zorg en ondersteuning realiseren voor mensen met dementie en hun naasten zodat deze mensen zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen in de samenleving.

●

We vormen een lokale coalitie tegen eenzaamheid waardoor de eenzaamheid teruggedrongen wordt. Het percentage aantal eenzame ouderen is in 2024 verminderd (nulmeting doen en monitoren). Ouderen zijn digitaal vaardig (nulmeting doen en monitoren).

7. Eenzaamheid We dringen de eenzaamheid onder de inwoners, waaronder specifiek ook de ouderen, terug in onze gemeente.

●

●

| 8 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

3.3 Integraal versus specifiek beleid 3.3.1 Waarom specifiek beleid? De gemeente volgt normaliter de lijn van integraal en inclusief beleid, waarbij in beginsel dus geen specifiek beleid voor bepaalde doelgroepen wordt opgesteld. “De realiteit is echter dat er een aantal specifieke maatschappelijke opgaves liggen op de verschillende terreinen waar ouderen in hun dagelijkse leven mee geconfronteerd worden. Als je ouder wordt, kan er van alles op je pad komen, ziekte, verlies van mobiliteit, et cetera. Ouderen willen net als alle inwoners meedoen in de maatschappij, zelf boodschappen doen, anderen ontmoeten, et cetera.”, aldus de gemeente Midden-Groningen.6 De gemeente heeft hierin aanleiding gezien om voor deze groep inwoners specifiek beleid op te stellen. Het ouderenbeleid heeft raakvlakken met diverse andere thema’s en de gemeente streeft ernaar om in het beleid een zo integraal mogelijke visie neer te zetten. Daarbij wordt aangegeven dat niet alle onderwerpen die deze doelgroep betreffen worden behandeld; veel onderwerpen zijn inclusief voor alle groepen inwoners en worden meegenomen in het bijbehorende beleid.

Het ouderenbeleid van de gemeente Midden-Groningen richt zich op die onderwerpen waarvan vertegenwoordigers vanuit de ouderen, zowel vrijwillig als professioneel, hebben aangegeven dat deze extra aandacht behoeven binnen de gemeente, zo staat in het beleidsplan te lezen. Daarbij geeft de gemeente wel aan dat zij geen volledig autonome positie heeft om het ouderenbeleid op te zetten, vast te stellen en uit te voeren. Er zijn een aantal bepalende (rijks)wetten waarmee rekening moet worden gehouden in de uitvoering van het ouderenbeleid, namelijk: ● Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) ● Wet publieke gezondheid (Wpg) ● Participatiewet ● Wet langdurige zorg (Wlz) ● Zorgverzekeringswet (Zvw)

6

Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024.

| 9 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Voor de uitvoering van de eerste drie wetten draagt de gemeente de verantwoordelijkheid. De laatste twee wetten vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente, maar raken wel aan het gemeentelijk (ouderen)beleid. Daarnaast wordt nog de Omgevingswet genoemd die op veel terreinen de ouderenzorg raakt. Hoewel er specifiek ouderenbeleid is opgesteld, geeft de gemeente Midden-Groningen aan integraal en inclusief te willen werken; haar beleid is gericht op alle inwoners van de gemeente. Dat betekent dat diverse (andere) beleidsterreinen en thema’s belangrijk zijn voor het ouderenbeleid en dat samenwerking met diverse andere beleidsterreinen nodig is. In de beleidsnota ouderenbeleid worden in dit verband de volgende onderdelen binnen het sociaal domein benoemd: ● Vrijwilligerswerk ● Mantelzorg ● Zinvolle daginvulling ● Sportbeleid ● Strategische visie sociaal domein ● Nationaal Programma Groningen ● Woon-zorgvisie Ook wordt in het plan van aanpak Eén tegen eenzaamheid en de Beleidsnotitie Gezondheid 2021-2025 expliciet verwezen naar het ouderenbeleid en worden ouderen als afzonderlijke doelgroep benoemd. De gemeenteraad is via een raadsbrief7 geïnformeerd over de samenhang tussen de afzonderlijke thema’s uit het ouderenbeleid en aanpalende beleidsterreinen. In hoofdstuk 6 wordt hier uitgebreid bij stilgestaan.

3.3.2 Huidig draagvlak voor specifiek beleid is groot Uit de gesprekken blijkt dat er nog steeds een breed draagvlak is voor de keuze voor specifiek ouderenbeleid. Vanuit de organisatie wordt daarbij opgemerkt dat in het ouderenbeleid bepaalde thema’s die rond ouderen spelen eruit worden gelicht, maar dat duidelijk moet zijn dat er (ook) erg veel voor ouderen gebeurt binnen andere beleidsterreinen. Met de totstandkoming van het specifieke ouderenbeleid werd in een politieke behoefte voorzien. Er werden blijkbaar toch lacunes of gaten ervaren in de wijze waarop het beleid en de activiteiten gericht op ouderen voorheen waren georganiseerd en geïntegreerd. Ouderen in de gemeente Midden-Groningen zijn goed georganiseerd en vanuit de organisatie wordt verondersteld dat mede door de lobby van de ouderenorganisaties het specifieke ouderenbeleid tot stand is gekomen. Dit beeld wordt bevestigd in het gesprek met de portefeuillehouder. Hij wijst erop dat de gemeente Midden-Groningen goed georganiseerde ouderen heeft die hebben gevraagd om specifiek ouderenbeleid. Specifieke aandacht voor deze doelgroep vindt hij goed. Hij geeft aan dat er in de praktijk veelal sprake is van een combinatie van ouderenbeleid en andere beleidsterreinen, bijvoorbeeld voor wat betreft woonbeleid of de inrichting van de openbare ruimte.

Er had naar zijn mening ook gekozen kunnen worden voor integraal beleid, maar dan had er in het andere beleid expliciet gewezen moeten worden op de doelgroep ouderen.

7

Raadsbrief Aanvullende informatie Ouderenbeleid, 18 februari 2021.

| 10 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Ook de ambtelijke gesprekspartners geven aan dat met breed (welzijns)beleid wellicht ook in de behoeften van ouderen voorzien had kunnen worden. De samenhang in al het beleid en de activiteiten gericht op ouderen wordt vanuit de organisatie als goed ervaren, maar tegelijkertijd wordt het als lastig ervaren om deze samenhang en de resultaten en concrete activiteiten inzichtelijk te maken. De ouderenorganisaties geven desgevraagd aan het nog altijd heel belangrijk te vinden dat er specifiek ouderenbeleid is. Zij waren en zijn hier nog altijd een groot voorstander van, omdat er veel speelt onder ouderen en omdat wat hen betreft specifieke behoeften specifiek beleid noodzakelijk maken. Ook welzijnsorganisatie Kwartier Zorg & Welzijn vindt het goed dat er specifiek beleid is voor ouderen. De groep ouderen in de gemeente Midden-Groningen wordt steeds groter en het is goed om vroegtijdig in te zetten op hun specifieke vragen. Wanneer specifieke groepen minder goed voor zichzelf kunnen opkomen is specifiek beleid een middel om toch in hun behoeften te kunnen voorzien. Specifiek beleid heeft echt meerwaarde wanneer het leidt tot een verschuiving naar voorliggende voorzieningen en het geeft de gemeente meer mogelijkheden om hierop te sturen, zo wordt hierover opgemerkt.

3.4 Het beleidsproces en de uitkomsten daarvan De gemeente Midden-Groningen wil van buiten naar binnen werken. Het ouderenbeleid is dan ook tot stand gekomen in een interactief proces met onder meer de Stichting POSO, de ouderenraad Midden-Groningen, Humanitas, Kwartier Zorg & Welzijn, de Adviesraad Sociaal Domein en individuele inwoners. De ouderenorganisaties geven aan actief betrokken te zijn geweest bij de totstandkoming van het beleidsplan en dat geldt ook voor de Adviesraad Sociaal Domein (ASD). Wel vindt één van de ouderenorganisaties dat de werkvorm waarvoor werd gekozen niet helemaal passend was; er werden naar zijn mening allerlei dorpsorganisaties betrokken die weinig idee hadden van wat er speelt onder ouderen. Verschillende betrokkenen merken op dat de totstandkoming van het ouderenbeleid werd bemoeilijkt door corona waardoor veel fysieke bijeenkomsten niet konden doorgaan. Zowel de ouderenorganisaties als de ASD geven aan dat het ouderenbeleid weinig SMART geformuleerd is, ondanks de opmerkingen die zij hierover bij de voorbereiding van het beleid hebben gemaakt. Er wordt gesproken van een mooie nota die bol staat van mooie voornemens, maar er is geen tijdspad, er zijn twijfels over de haalbaarheid en ook wordt gewezen op de vage ambtelijke terminologie die in het beleid wordt gehanteerd (bijvoorbeeld ‘bevorderen van’).

In het beleid worden vooral ambities neergelegd.

3.5 Van beleid naar uitvoeringsplan In het ouderenbeleid geeft de gemeente Midden-Groningen aan in co-creatie met de verschillende partners een jaarlijks uitvoeringsplan met concrete actiepunten te willen opstellen op de verschillende thema’s uit het ouderenbeleid. Hierin moeten de actualiteit en relevante maatschappelijke en lokale ontwikkelingen snel meegenomen of bijgesteld kunnen worden, zo staat beschreven in het beleidsplan.

| 11 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

In de praktijk blijkt de uitwerking in uitvoeringsplannen niet te hebben plaatsgevonden zoals in het beleid werd beoogd. Vanuit de organisatie wordt aangegeven dat er een aantal uitvoeringsplannen zijn opgesteld, maar niet een overkoepelend uitvoeringsplan en ook niet voor alle thema’s uit het ouderenbeleid. Er wordt gewezen op de uitvoeringsplannen voor de onderwerpen mantelzorg en eenzaamheid, waarbij de laatste is opgesteld door Kwartier Zorg & Welzijn. Er is voor de andere thema’s uit het ouderenbeleid veel belegd in onder meer werkplannen in andere domeinen en ook zijn er stukken opgesteld die geen formele status hebben, maar die wel een uitwerking zijn van onderdelen van het ouderenbeleid. Er wordt volgens de organisatie dus wel invulling gegeven aan de uitwerking van het ouderenbeleid, al is dat niet op de formele manier zoals eerder in het beleid werd beschreven. Vanuit Kwartier Zorg & Welzijn wordt aangegeven dat er nog geen uitwerking in uitvoeringsplannen heeft plaatsgevonden en dat daarnaast het organisatorisch vormgeven van het ouderenbeleid nog moet gebeuren, waarover in het volgende hoofdstuk meer. Ook een plan voor de monitoring van het beleid, dat onderdeel zou zijn van het uitvoeringsplan, ontbreekt. In het gesprek met de organisatie wordt aangegeven dat er één tussenrapportage en een jaarverslag over het ouderenbeleid zijn opgesteld.

Deze zijn naar het college gestuurd en er is destijds ook een raadsbrief opgesteld. Daarnaast wordt door de organisatie aangegeven dat er meerdere, periodieke gesprekken over de voortgang van het ouderenbeleid zijn geweest waarvan geen schriftelijke verslaglegging beschikbaar is. De resultaten van het ouderenbeleid worden (nog) niet gerapporteerd aan de hand van acties en doelen en het is dus niet mogelijk om op basis daarvan de voortgang inzichtelijk te maken. Het ouderenbeleid vormt de basis voor de begroting en de jaarrekening, aldus de organisatie. Hierbij wordt verwezen naar de programmabegroting voor 2023 waarin het ouderenbeleid expliciet wordt genoemd. De organisatie heeft ten behoeve van deze tussenevaluatie de eerder genoemde tussenrapportage ouderenbeleid van november 2021 en de jaarplanning voor 2022 aangeleverd. Voor zover bekend zijn deze niet gedeeld met de ouderenorganisaties. De tussenrapportage is wel besproken met de ASD. In de jaarplanning benoemt de Stuurgroep Ouderenbeleid, dat wil zeggen de voormalig beleidsmedewerker Welzijn van de gemeente en de coördinerend opbouwwerker/relatiebeheer Ouderen van Kwartier Zorg & Welzijn, per maand een aantal activiteiten die in het kader van het ouderenbeleid uitgevoerd zullen worden. In hoofdstuk 6 wordt hier, bij de beschrijving van de uitvoering van het ouderenbeleid, nader op ingegaan.

| 12 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H4 | Organisatie In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de uitvoering van het ouderenbeleid in de gemeentelijke organisatie is georganiseerd qua taken, rollen en verantwoordelijkheden en welke financiële middelen en ambtelijke inzet daarvoor beschikbaar zijn. Daarmee wordt een antwoord geformuleerd op de deelvragen: Deelvraag 4 Hoe is de uitvoering van het ouderenbeleid in de gemeentelijke organisatie georganiseerd qua taken, rollen en verantwoordelijkheden? Deelvraag 5 Welke financiële middelen en ambtelijke inzet zijn beschikbaar voor het ouderenbeleid?

4.1 De gemeente als netwerkregisseur Zoals in het voorgaande hoofdstuk reeds werd beschreven wil de gemeente in co-creatie met de verschillende partners een jaarlijks uitvoeringsplan met concrete actiepunten opstellen en uitvoering geven aan het ouderenbeleid. De gemeente geeft aan daarbij als netwerkregisseur te willen fungeren. Zij heeft de regie over het beleidsprogramma en is eindverantwoordelijk voor het bewaken van het proces. Concreet is de rol van de gemeente in het ouderenbeleid als volgt gedefinieerd:8 ● Formuleren van het uitvoeringsplan. ● Verantwoordelijk voor de monitoring en evaluatie. ● Faciliteren en ondersteunen van het proces van co-creatie. De gemeente wil bij de inwerkingtreding van het beleid de ‘Regiegroep Midden-Groninger Platform Ouderen’ instellen, met name om het uitvoeringsplan gezamenlijk vorm te geven en de voortgang ervan te evalueren. De regiegroep bestaat uit professionals vanuit de verschillende betrokken partijen, waarbij wordt gedacht aan een afvaardiging van de gemeente, Kwartier Zorg & Welzijn, een vertegenwoordiging vanuit het Sociaal Team, deskundigen vanuit de verschillende verbonden partijen en/of reeds bestaande werkgroepen en coalities. Het voornemen is om het uitvoeringsplan en de evaluatie jaarlijks te delen met de raad, adviesraad, betrokken partijen en college van B&W.

In het beleidsplan is aangegeven dat verschillende samenwerkingspartners en individuele inwoners deelnemen aan de verschillende (voor hen) relevante werkgroepen. Deze bestaan uit een brede vertegenwoordiging vanuit de ouderen, belangenbehartigers en/of professionele organisaties. Zij kunnen onderdelen van het uitvoeringsplan uitvoeren, waarbij ketenpartners zoals Humanitas, welzijnsinstellingen, zorgaanbieders, ouderenverenigingen, ouderenraad, adviesraad gevraagd en ongevraagd signalen en vragen vanuit de samenleving doorgeven.

8

Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.21.

| 13 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

4.2 Beschikbaarheid van middelen en ambtelijke capaciteit Toen het ouderenbeleid in 2021 van kracht werd, waren de financiële kaders al vastgelegd en was de intentie om budgetneutraal te werken. In het raadsvoorstel bij het ouderenbeleid werd gesteld dat 2021 gebruikt zou worden om te onderzoeken of herijking van taken leidt tot voldoende invulling en uitvoering van de ambities van het ouderenbeleid. Voor 2021 was er ongeveer 223.000 euro beschikbaar voor het uitvoeren van het totale ouderenbeleid; ongeveer 150.000 euro voor professionele ouderenondersteuning (onderdeel van de subsidie aan Kwartier Zorg & Welzijn) en een bedrag van ongeveer 70.000 euro voor subsidies aan ouderenorganisaties voor het uitvoeren van ouderenactiviteiten. Voor 2022 kon de uitvoering van het ouderenbeleid geborgd worden binnen de reguliere begroting (als onderdeel van de subsidie Kwartier Zorg & Welzijn) en was voor de subsidies aan ouderenorganisaties 60.709 euro begroot.9 Daarnaast was er in 2022 vanuit de coronamiddelen 120.000 euro incidenteel beschikbaar voor het ouderenbeleid en was er een projectsubsidie van ZonMW van 40.000 euro voor het project Meedoen met Dementie beschikbaar. Voor 2023 is voor de subsidies aan ouderenorganisaties 62.000 euro begroot. In de volgende tabel staat beschreven hoe het budget voor het ouderenbeleid in 2021 en 2022 is besteed: Tabel 2

Lasten ouderenbeleid in 2021 en 202210

Bij de organisatie is nagevraagd op welke wijze de verantwoording over de verstrekte subsidies plaatsvindt. Voor wat betreft de verantwoording over de incidentele subsidies is voor het project Meedoen Met Dementie een financiële afrekening verstrekt door Kwartier Zorg & Welzijn. De subsidie coronamiddelen Eenzaamheid Ouderen is afgegeven in december 2022 waarbij verdere uitvoering in 2023 plaatsvindt. Hiervoor is dus nog geen verantwoording beschikbaar is.

9 10

Document beantwoording technische vragen begroting 2022 en najaarsnota 2021. Zoals aangeleverd door de gemeente Midden-Groningen op 26 januari 2022.

| 14 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Ten aanzien van de overige subsidies wordt opgemerkt dat in de meeste gevallen subsidies tot en met 5.000 euro direct worden vastgesteld wanneer zij worden verleend. De subsidieontvanger hoeft daarom in de meeste gevallen geen aanvraag tot vaststelling van de subsidie in te dienen.11 Vanuit de organisatie wordt aangegeven dat dit niet wegneemt dat subsidieontvangers de gemeente moeten informeren als gesubsidieerde activiteiten niet of niet helemaal worden uitgevoerd. Wanneer de subsidie al is vastgesteld, kan de gemeente de subsidievaststelling intrekken of wijzigen. Opgemerkt wordt dat er daarnaast gedurende het jaar op structurele basis ambtelijk en/of bestuurlijk overleg plaatsvindt waarbij de voortgang van de gesubsidieerde activiteiten wordt gemonitord. In het ouderenbeleid en, meer recent, vanuit de organisatie wordt erop gewezen dat er op diverse beleidsterreinen gemeentelijke middelen beschikbaar worden gesteld die ook raken aan het ouderenbeleid, bijvoorbeeld inkoop van Wmo-voorzieningen, de sociale teams en mantelzorgondersteuning. Het is de bedoeling van de gemeente Midden-Groningen om jaarlijks op basis van het te maken uitvoeringsplan te kijken naar het totale budget dat beschikbaar is en wat nodig is om alle noodzakelijke activiteiten in het kader van het ouderenbeleid te kunnen uitvoeren.

Een totaaloverzicht van beschikbare middelen specifiek voor ouderen kan op dit moment niet worden gegeven. De verwachting is dat er op de korte termijn geen aanvullende middelen voor ouderen beschikbaar worden gesteld. De portefeuillehouder geeft in dit verband aan dat de slechte financiële situatie van de gemeente Midden-Groningen de totstandkoming van het ouderenbeleid bemoeilijkt. Ouderenbeleid is één van de dossiers binnen het thema welzijn en is belegd bij de beleidsmedewerker Welzijn. Daarbij wordt aangegeven dat het dossier in goede samenwerking met collega’s die verantwoordelijk zijn voor aanpalende beleidsterreinen, waaronder het gezondheidsbeleid, wordt opgepakt.

11

Dit is conform artikel 13 van de Algemene subsidieverordening Midden-Groningen 2019.

| 15 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H5 | Uitvoering In de beleidsnota ouderenbeleid worden doelen en beoogde resultaten benoemd en wordt aangegeven wat de gemeente gaat doen om deze te bereiken. In dit hoofdstuk wordt beschreven in hoeverre de toegezegde acties zijn gerealiseerd. Ook wordt er ingegaan op de samenwerking tussen de verschillende partners bij het ouderenbeleid, waaronder de samenwerking van de gemeente met ouderenorganisaties, de ASD en welzijnsorganisatie Kwartier Zorg & Welzijn. Hiermee wordt antwoord gegeven op de volgende deelvragen: Deelvraag 6 In de beleidsnota ouderenbeleid worden zeven thema’s benoemd en wordt per thema aangegeven wat de gemeente concreet gaat doen. In hoeverre zijn de toegezegde acties gerealiseerd? Deelvraag 7 In hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking op het gebied van ouderenbeleid? a. Hoe ervaren de samenwerkingspartners de voortgang van het beleid? b. Een belangrijk deel van de taken in het kader van ouderenbeleid is belegd bij Kwartier Zorg & Welzijn. Welke resultaatafspraken heeft de gemeente met Kwartier Zorg & Welzijn en hoe worden deze gemonitord? Wordt hiermee een bijdrage geleverd aan de beoogde doelen?

5.1 Ouderenbeleid in uitvoering In november 2021 werd door de toenmalig beleidsmedewerker Welzijn een tussenrapportage van het ouderenbeleid opgesteld, evenals een jaarplan voor 2022. In de tussenrapportage wordt aangegeven dat het tot stand komen van het ouderenbeleid enigszins werd gehinderd door de gevolgen van de coronapandemie:12 “Met name de gewenste co-creatie stond in de laatste fase onder druk omdat fysiek bij elkaar komen geen optie was. Ook in de loop van 2021 hebben we bij tijd en wijle nog last van de gevolgen, met name als het gaat om samenkomen en samenwerken. Daar waar nieuwe samenwerkingen tot stand moeten worden gebracht en netwerken weer (nieuw) leven moeten krijgen, hebben we gemerkt dat dit soms moeizamer ging dan gewenst. De druk op de partners in zorg en welzijn was onverminderd hoog in 2021. Daarnaast bracht het voortduren van de pandemie acute vraagstukken naar boven. De focus in 2021 is dan ook met name gericht geweest om zo snel mogelijk adequate (corona-gerelateerde) interventies in te zetten op de verschillende terreinen van het ouderenbeleid.” Desondanks wordt gewezen op de verschillende activiteiten die per thema uit het ouderenbeleid zijn uitgevoerd en op de netwerkpartners die daarbij betrokken zijn geweest. Daarnaast wordt gewezen op de vorming van de stuurgroep ouderenbeleid en het positioneren daarvan binnen het netwerk.

Deze stuurgroep bestaat uit de beleidsmedewerker Welzijn en vertegenwoordiging vanuit Kwartier Zorg & Welzijn waarmee de lijnen met de essentiële netwerkpartners zijn geborgd, aldus de tussenrapportage. 12

Tussenrapportage Ouderenbeleid, 20 november 2021.

| 16 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Deze partners maken deel uit van de verschillende werkgroepen binnen de thema’s van het ouderenbeleid en vormen tezamen het platform ouderenbeleid, zo staat vervolgens vermeld. Daarbij wordt aangegeven dat de prioriteit voor 2021 volgens de gemeente met name lag op het vlak van aanjagen van activiteiten en vormen van netwerken. Voor 2022 is er nog geen tussenrapportage of evaluatie van het ouderenbeleid beschikbaar. Daarom is in het kader van deze tussenevaluatie op basis van het jaarplan 2022 een lijst opgesteld met voorgenomen activiteiten die aan de organisatie is voorgelegd met de vraag om te beschrijven in hoeverre deze daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Vanuit de organisatie is vervolgens aangegeven dat er voor is gekozen om de vragen in het algemeen te beantwoorden, omdat de details waarnaar wordt gevraagd in de verantwoording terug gaan komen. Wanneer dat is, wordt niet vermeld. In onderstaand overzicht is geprobeerd de antwoorden van de gemeente te koppelen aan de uitvraag in het kader van deze tussenevaluatie. Tabel 3

Activiteiten in 2022

Activiteiten o.b.v. jaarplan 2022

Reactie gemeente Midden-Groningen (19-1-2023)

1.

Over de activiteiten die in het kader van het ouderenbeleid plaatsvinden zal via de methodiek “lerend evalueren” gerapporteerd worden. Zijn er startsessies lerend evalueren geweest? Zo ja, wanneer en wie zijn daarbij betrokken? En wordt er al via deze methode gerapporteerd?

Daar waar gesproken wordt over evaluerend leren en het starten van werkgroepen vanuit de regiegroep, dat heeft nog niet plaatsgevonden. Het voornemen was om begin 2023 het ouderenbeleid te evalueren en wordt nu vervangen door het evaluatieonderzoek vanuit de Rekenkamer. Het doel van deze voorgenomen evaluatie was om samen met de ketenpartners in kaart te brengen wat er zoal plaatsvindt, nog plaats moet vinden, en kijken of aanpassen van het ouderenbeleid gewenst is met als resultaat een planning en invulling voor 2023.

2.

Er is een plan van aanpak Eenzaamheid opgesteld. ● Er zou in 2022 een stakeholdersbijeenkomst Eén tegen Eenzaamheid plaatsvinden. Heeft deze daadwerkelijk plaatsgevonden? ● Er zou in 2022 een themabijeenkomst Eenzaamheid plaatsvinden waar een lokaal convenant eenzaamheid opgeleverd zou worden. Heeft deze bijeenkomst plaatsgevonden en is er een lokaal convenant eenzaamheid vastgesteld met daarin gezamenlijke ambities en doelstellingen? Zo ja, dan zou ik dit convenant graag ontvangen.

Daarnaast is in december 2022 Kwartier Zorg en Welzijn gestart met het project eenzaamheid en ouderen met als doelstelling het bestrijden van eenzaamheid onder ouderen en een samenwerkend, integraal en sluitend netwerk ouderen te organiseren, o.a. door het inzetten van een kwartiermaker en seniorencoaches (benoemd in de raadsbrief stand van zaken maart 2022).

| 17 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

●

In hoeverre heeft er in 2022 een bewustwordingscampagne eenzaamheid plaatsgevonden?

3.

In hoeverre heeft er een themadag Meedoen in Midden-Groningen plaatsgevonden?

4.

In hoeverre zijn er plannen van aanpak Dementie en Meedoen opgesteld? Als deze er zijn, dan zou ik deze ook graag ontvangen.

In de periode april tot oktober 2022 heeft Kwartier Zorg en Welzijn een onderzoek uitgevoerd naar inwoners met dementie en mantelzorgers: ‘Meedoen met dementie’. De uitkomsten van dit onderzoek worden meegenomen in de uitvoering van het ouderenbeleid. Denk aan het ontwikkelen van passende algemene voorzieningen, het versterken van de keten (Netwerk Dementie Midden-Groningen) en preventie. Lees: tijdig informeren/adviseren van mantelzorgers en de mensen met dementie van mogelijkheden in ondersteuning e.d.

5.

In hoeverre zijn er werkgroepen rond de thema’s Meedoen, Vitaliteit en Preventie samengesteld? ● Wie zitten in deze werkgroepen? ● Hebben er ook al daadwerkelijk bijeenkomsten van deze werkgroepen plaatsgevonden?

Voor het thema vitaliteit en preventie is er aanbod valpreventie (in samenwerking met fysiotherapeuten) en zijn we begin 2022 gestart met het project Doortrappen (ouderen zo lang mogelijk veilig blijven fietsen). Het organiseren van de dag van de mantelzorger, de week van de eenzaamheid en dergelijke, worden georganiseerd en uitgevoerd door Kwartier Zorg en Welzijn. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol (subsidie) en sluit aan bij verschillende bijeenkomsten. Ook de inzet van welzijnscoaches en de groepscursus Grip en Glans die met name op de oudere doelgroep is gericht, is onderdeel van het ouderenbeleid.

6.

In de jaarplanning voor 2022 van de stuurgroep ouderenbeleid wordt gesproken over een periodiek overleg sociaal domein - ouderenbeleid. Heeft dit overleg daadwerkelijk plaatsgevonden? En wie zijn hierbij aanwezig?

De adviesraad sociaal domein is mondeling geïnformeerd over het ouderenbeleid; periodiek overleg met de portefeuillegroep en de betreffende beleidsmedewerker.

| 18 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

7.

In hoeverre is er medio 2022 een tussenevaluatie ouderenbeleid middels de methodiek lerend evalueren opgeleverd?

Bij subsidies wordt in de eerste drie maanden na de subsidieperiode verantwoording afgelegd met een inhoudelijk verslag waaruit blijkt in hoeverre de gesubsidieerde activiteiten zijn verricht, aan de verplichting is voldaan en een overzicht van de gesubsidieerde activiteiten en de hieraan verbonden uitgaven en inkomsten. Kortom, de terugrapportage volgt voor 1 mei 2023. Naast de nog te ontvangen tussenrapportage is mede door corona een wijziging van prioritering geweest. Daarnaast hebben we gaandeweg ervaren dat het huidige uitvoeringsplan erg ambitieus is. Dit samen met de wisseling van medewerkers is niet helpend geweest en maakt dat er vertraging is ontstaan. Desondanks hebben we niet stil gezeten.

8.

Is er ook al een jaarplanning ouderenbeleid voor 2023 beschikbaar?

Zie antwoord op vraag 1

5.2 Samenwerking in de praktijk 5.2.1 Structuur en werkwijze Uit de gesprekken die in het kader van dit onderzoek hebben plaatsgevonden blijkt dat de organisatiestructuur en werkwijze zoals vastgelegd in het beleid en beschreven in de tussenrapportage in de praktijk nog geen vorm hebben gekregen. De Regiegroep Midden-Groninger Platform Ouderen is tot op heden nog niet opgericht. Vanuit de organisatie wordt aangegeven dat die intentie er eerder wel was, maar dat dit nu binnen het uitvoeringsplan van Kwartier Zorg & Welzijn een plek heeft gekregen. Vanuit Kwartier Zorg & Welzijn wordt opgemerkt dat het opstarten van een stuur- of regiegroep logisch zou zijn, maar dat dit nog niet is gebeurd. Kwartier Zorg & Welzijn constateert dat er nog geen stappen zijn ondernomen in het organisatorisch vormgeven van het ouderenbeleid. De betrokken organisaties zitten nu in een vacuüm en wachten op regie van de gemeente. De rolbepaling heeft nog niet plaatsgevonden en er zijn ook nog geen werkgroepen ingesteld voor de verschillende thema’s van het ouderenbeleid, aldus Kwartier Zorg & Welzijn. Ook de ouderenorganisaties en de ASD constateren dat de organisatorische inbedding van het ouderenbeleid nog geen vorm heeft gekregen. De Ouderenraad Midden-Groningen geeft daarbij aan te twijfelen aan de organisatiestructuur zoals beschreven in het ouderenbeleid.

De groep van betrokken partijen wordt te groot en te divers van samenstelling gevonden en dit zou een goede en gedegen besluitvorming niet ten goede komen. Bovendien worden controle en uitvoering in de huidige opzet te veel vermengd. De Ouderenraad stelt voor om in overleg met alle betrokken partijen een kleine regiegroep ouderenbeleid in te stellen voor de aansturing. Daarnaast stellen ze voor om een proces van bewaking en controle in te richten door een orgaan, zoals de Ouderenraad.

| 19 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

5.2.2 Contact tussen gemeente en ouderenorganisaties Zowel de gemeente als de ouderenorganisaties zoeken nog naar een manier waarop het overleg tussen gemeente en ouderenorganisaties vorm kan krijgen. De gemeente overlegt nu met de verschillende ouderenorganisaties (POSO, Ouderenraad, KBO) afzonderlijk over het ouderenbeleid. De portefeuillehouder geeft aan dit te willen terugbrengen naar één overleg waarbij de verschillende organisaties aanschuiven en waarin op inhoud met elkaar wordt gesproken. Ouderenorganisaties verschillen in de mate waarin zij zich gehoord voelen door de gemeente en blijken verschillende beelden te hebben bij wie nu de gesprekspartner van de gemeente is waar het gaat om beleidsmatige vraagstukken. Daarnaast ervaren zij nog onvoldoende verbinding tussen de verschillende gemeentelijke beleidsterreinen. Wanneer er bij een vraag vanuit de ouderenorganisaties verschillende beleidsmedewerkers betrokken zijn, dan leidt dat in de praktijk tot lange wachttijden. De organisatie is van mening dat de samenwerking met ouderenorganisaties is verbeterd en beoordeelt de sfeer waarin de gesprekken plaatsvinden als goed. Men heeft de indruk dat ouderenorganisaties blij zijn met het ouderenbeleid, maar ervaren tegelijkertijd dat de ouderenorganisaties graag resultaten willen zien; zij willen hierbij worden betrokken en hierover worden geïnformeerd.

Het gaat hen niet altijd snel genoeg. Ook Kwartier Zorg & Welzijn constateert dat ouderenorganisaties zoeken naar de bijdrage die zij kunnen leveren aan het beleid en de uitvoering daarvan en is van mening dat daarvoor gemeentelijke regie van groot belang is. Er zou sprake moeten zijn van regievoering op integrale oplossingen; er moet verder worden gekeken dan de afzonderlijke beleidsterreinen. De gemeente moet zorgdragen voor die horizontale verbinding. De relevante inhoudelijke thema’s zijn benoemd in het beleid, maar het is daarnaast van belang om zicht te krijgen op waar de betrokken organisaties elkaar kunnen vinden, aldus Kwartier Zorg & Welzijn.

5.2.3 De uitvoering van het beleid lijkt gestagneerd De ouderenorganisaties in de gemeente Midden-Groningen hebben sterk de indruk dat de uitvoering van het beleid is gestagneerd. “De doelen en activiteiten zijn op zichzelf prima, maar er gebeurt nog niks” en “De plannen worden worden nog onvoldoende uitgevoerd. Daarbij wordt er veel afgeschoven op corona”, merken zij hierover op. Ouderenorganisaties geven aan niet te denken dat de activiteiten uit het ouderenbeleid zijn belegd binnen andere beleidsterreinen en dat de uitvoering daar plaatsvindt. Mogelijk hebben de vele personele wisselingen bij de gemeente ertoe geleid dat er nog weinig van de grond is gekomen, aldus de ouderenorganisaties. Dit heeft volgens hen te maken met de herindeling van drie totaal verschillende gemeenten en het bestuurlijk en ambtelijk gebrek aan vermogen om hier voldoende structuur en afstemming in aan te brengen. Zowel de betrokken ambtenaren als de portefeuillehouder zijn van goede wil en de individuele contacten met de gemeente beoordelen de ouderenorganisaties als positief, maar de ambtelijke en bestuurlijke wisselingen geven hen het gevoel steeds opnieuw te moeten beginnen waardoor er tijd verloren gaat. Daarnaast constateren zij dat het beleggen van het ouderenbeleid bij één ambtenaar wellicht tot een te hoge werkdruk voor de betreffende persoon leidt.

| 20 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Ook Kwartier Zorg & Welzijn denkt dat door het vertrek van de vorige en de komst van een nieuwe beleidsambtenaar de uitwerking en uitvoering van het ouderenbeleid vertraging heeft opgelopen.

5.2.4 Samenwerking met Kwartier Zorg & Welzijn Er vinden vanuit Kwartier Zorg & Welzijn veel activiteiten plaats rond de doelgroep ouderen. In een gesprek worden onder meer de lokaal netwerkcoördinator dementie, het onderzoek naar de wensen en behoeften van mensen met dementie rond daginvulling en de vakgroep mantelzorg genoemd. Ook zijn er extra middelen beschikbaar voor welzijn op recept, er zijn welzijnscoaches in huisartsenpraktijken en er is een aandachtsfunctionaris eenzaamheid voor volwassenen (niet specifiek ouderen). Daarnaast is er een vrijwillige hulpdienst met specifieke dienstverlening voor ouderen. De ondersteuning van ouderen is dus versnipperd, maar onderdeel van de reguliere werkzaamheden van Kwartier Zorg & Welzijn. In het ouderenbeleid staat beschreven dat coördinatie en verbinden een belangrijke ambitie van het ouderenbeleid is. Een deel van de taken die kunnen bijdragen aan deze ambitie is belegd bij Kwartier Zorg & Welzijn. “Dat vraagt om herijking van de huidige uitvoering: wat is mogelijk binnen de huidige formatie en wat is aanvullend (projectmatig) nodig om tot een goede coördinatie en verbinding te komen? Samen met Kwartier willen we dit in 2021 onderzoeken en daar waar nodig tot nieuwe afspraken te komen”, aldus de gemeente Midden-Groningen.13 In gesprekken geeft Kwartier Zorg & Welzijn aan een duidelijkere opdracht van de gemeente te wensen.

Kwartier Zorg & Welzijn speelt een actieve rol bij de aanpak van eenzaamheid. Hier is een plan voor opgesteld en dit heeft geleid tot het toekennen van een incidentele subsidie. Mede daarmee kan vanaf januari 2023 door Kwartier Zorg & Welzijn een kwartiermaker ouderenwerk worden aangesteld en kan er een herinrichting van de (vrijwillige) ouderenadvisering plaatsvinden. De komst van het ouderenbeleid heeft echter niet geleid tot aanpassing van de basisopdracht van de gemeente Midden-Groningen aan Kwartier Zorg & Welzijn. Het ouderenbeleid zou een vast onderdeel moeten worden in de opdracht die Kwartier Zorg & Welzijn vanuit de gemeente krijgt. Vanuit de organisatie wordt opgemerkt dat er in de gesprekken met Kwartier Zorg & Welzijn desondanks wel wordt gestuurd op de uitgangspunten van het ouderenbeleid; de gemeente pakt in die gesprekken de doelen en activiteiten die zijn beschreven in het ouderenbeleid erbij. De organisatie geeft aan dat zij richting Kwartier Zorg & Welzijn heeft aangegeven dat zij beter inzichtelijk wil krijgen wat Kwartier Zorg & Welzijn doet voor ouderen en wat het oplevert. Expliciete, aanvullende (resultaat)afspraken heeft de gemeente echter (nog) niet gemaakt met Kwartier Zorg & Welzijn.

13

Ouderenbeleid gemeente Midden-Groningen 2021-2024, p.22.

| 21 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

5.2.5 De samenwerking tussen ouderenorganisaties Er zijn in de gemeente Midden-Groningen verschillende ouderenorganisaties actief. Vanuit de ouderenorganisaties wordt aangegeven dat de samenwerking tussen de ouderenorganisaties goed is en steeds beter wordt. De ASD werkt niet actief samen met ouderenorganisaties, maar de organisaties weten elkaar wel te vinden als dat nodig is, zo wordt in een gesprek opgemerkt. De gemeente constateert desondanks dat de afstemming tussen de ouderenorganisaties beter kan en vraagt zich af of alle ouderen in Midden-Groningen via de organisaties worden bereikt. Uit de verschillende gesprekken blijkt dat de wensen en behoeften van een aantal groepen ouderen binnen de gemeente Midden-Groningen mogelijk onvoldoende in beeld zijn, namelijk: ● Ouderen die woonachtig zijn in bepaalde delen van de gemeente Midden-Groningen, in het bijzonder in de voormalige gemeenten Slochteren en Menterwolde. ● Ouderen uit bepaalde migrantengroepen, in het bijzonder de Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse gemeenschap. ● Ouderen die minder digitaal vaardig en/of laaggeletterd zijn.

| 22 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

H6 | Evaluatie en verantwoording In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de kaderstelling door de raad bij het ouderenbeleid heeft plaatsgevonden en hoe de informatievoorziening over het ouderenbeleid verloopt. Daarbij komt ook aan de orde op welke wijze het college opvolging heeft gegeven aan de toezeggingen die zijn gedaan tijdens de commissie- en raadsbehandeling van het ouderenbeleid. Tot slot gaan we in op de wijze waarop de raad invulling geeft aan zijn controlerende rol ten aanzien van het ouderenbeleid. Hiermee wordt antwoord gegeven op de volgende deelvragen: Deelvraag 8 Tijdens de commissie- en raadsbehandeling zijn door het college diverse toezeggingen gedaan ten aanzien van de verdere uitrol van het beleid. Hoe zijn deze toezeggingen opgevolgd? Deelvraag 9 In hoeverre en op welke wijze heeft de raad invulling gegeven aan zijn kaderstellende rol met betrekking tot het ouderenbeleid? Deelvraag 10 Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang van het beleid geïnformeerd (en is dit tijdig, juist en volledig)? En hoe geeft de raad invulling aan zijn controlerende rol?

6.1 Kaderstellen Bij de totstandkoming van het ouderenbeleid is de gemeenteraad actief betrokken geweest. Zo is er op 10 december 2019 een informatieavond voor de gemeenteraad georganiseerd en zijn in het voortraject enkele raadsleden in het proces betrokken. Op 11 februari 2021 stond het ouderenbeleid op de agenda van de commissievergadering. Naast het ouderenbeleid ontvingen raadsleden ook advies van de ASD. In dit advies plaatst de ASD kanttekeningen bij en adviseert zij over de wijze waarop de ambitie is uitgewerkt in projecten, de samenhang met andere beleidsterreinen, de regierol van de gemeente, de invulling van de rol van coördinator ouderen, de onderbouwing van de besteding van middelen en de uitwerking van de monitoring. Tijdens de commissievergadering spraken raadsleden hun zorgen uit en stelden zij vragen over onder meer: ● De wijze waarop de monitoring van het beleid vorm zou krijgen. ● De (te) beperkte beschikbaarheid van financiële middelen. ● De reden om specifiek ouderenbeleid op te stellen en de verbinding en afstemming met andere beleidsterreinen. ● De wijze waarop en mate waarin de behoeften van ouderen in beeld zijn gebracht. ● De wijze van formuleren van het beleid (weinig concreet). ● De wens om een uitvoeringsplan te ontvangen.

| 23 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

De portefeuillehouder deed vervolgens verschillende toezeggingen, waaronder de toezegging om in een aanvullende brief in te gaan op onder meer het beoogde uitvoeringsplan en de verbinding van het ouderenbeleid met de andere beleidsterreinen van de gemeente. Het ouderenbeleid wordt vervolgens als bespreekstuk doorgeleid naar de raadsvergadering van 4 maart 2021. Voorafgaand aan de raadsvergadering, op 18 februari 2021, wordt de gemeenteraad via een raadsbrief door het college geïnformeerd naar aanleiding van de toezeggingen in de commissievergadering. In deze brief komen aan de orde: ● De fasering en werking van het proces van co-creatie. ● Een concept uitvoeringsplan van één van de subdoelen uit het ouderenbeleid binnen het thema eenzaamheid. ● Een nadere toelichting van dwarsverbanden tussen de thema’s uit het ouderenbeleid en andere beleidsterreinen. Tijdens de raadsvergadering van 4 maart 2021 zegt de portefeuillehouder desgevraagd toe dat de raadsbrief verwerkt zal worden in het uitvoeringsplan. In het uitvoeringsplan zal ook de verbinding van het ouderenbeleid met aanpalende beleidsterreinen gemaakt worden. Het ouderenbeleid wordt vervolgens met algemene stemmen aangenomen.

De raadsleden met wie in het kader van deze tussenevaluatie is gesproken geven aan dat zij ten tijde van de totstandkoming van en besluitvorming over het ouderenbeleid nog niet allemaal actief waren in de raad. De raadsleden die destijds al wel in de raad zaten hebben in de commissie- en raadsvergadering de stukken besproken, maar niet in het voortraject tijdens bijeenkomsten meegedacht over het beleid. Wel hebben zij aandachtspunten meegegeven, bijvoorbeeld rond het thema bewegen, die vervolgens in de beleidsnota zijn teruggekomen. Door de huidige raadsleden wordt verschillend gedacht over de wenselijkheid van specifiek ouderenbeleid. Sommige raadsleden geven aan dat verschillende doelgroepen aparte behoeften hebben en dat daarom specifiek beleid nodig is, terwijl een ander raadslid aangeeft dat ook inclusief beleid begint met het erkennen dat er verschillen zijn tussen mensen en dat zij verschillende bediend moeten worden.

6.2 Informatievoorziening en controleren Zoals reeds eerder werd beschreven, is er geen uitvoeringsplan voor ouderenbeleid opgesteld en is er (dus) ook geen uitwerking van de monitoring van het ouderenbeleid. In verschillende documenten wordt desondanks verwezen naar (de ontwikkelingen in) het ouderenbeleid.

6.2.1 Planning- en controldocumenten De doelgroep ouderen komt in programmabegrotingen en jaarverslagen veelvuldig aan bod, onder andere bij onderwerpen als cultuur, sport en bewegen en gezondheid. Naar het ouderenbeleid wordt expliciet verwezen in de programmabegroting voor 2021 (opstellen uitvoeringsplan bij “Wat willen we bereiken?”, subsidie voor Kwartier Zorg & Welzijn in het kader van het ouderenbeleid van 159.039 euro) en in de programmabegroting voor 2023 waarin wordt aangegeven dat de incidentele lasten van 120.000 euro voor het ouderenbeleid die samenhangen met corona in 2023 wegvallen.

| 24 | Rapport Tussenevaluatie ouderenbeleid - Rekenkamer Midden-Groningen

Ouderen(beleid) is niet apart opgenomen in financiële overzichten. Wel stelt een raadsfractie vragen over het ouderenbeleid naar aanleiding van de programmabegroting voor 2022. Hierin wordt bij de subsidie die is begroot voor Kwartier Zorg & Welzijn gevraagd of dit bedrag inclusief extra inzet voor ouderenbeleid is en wat het bedrag voor het onderdeel ouderen is. Hierop wordt geantwoord:14 “Er is extra aandacht bij verschillende samenwerkingspartners voor de uitvoering van het ouderenbeleid. Hiervoor zijn binnen de gemeentelijke begroting geen extra financiële middelen gevraagd of vrijgemaakt. De uitvoering ouderenbeleid past binnen de reguliere begroting. Wel zijn er aanvullende subsidies aangevraagd en toegekend vanuit bijvoorbeeld Menzis voor de uitvoering van specifieke onderdelen zoals valpreventie of de coördinatie van het Lokaal Netwerk Dementie. Dit wordt rechtstreeks gefinancierd aan de samenwerkingspartners en zijn dus niet meegenomen in deze begroting. Voor 2022 kan de uitvoering van het ouderenbeleid geborgd worden binnen de reguliere begroting. Voor het ouderenbeleid is 60.709 euro begroot.”

6.2.2 Raadsbrieven Ook wordt de raad via raadsbrieven over het ouderenbeleid geïnformeerd. Allereerst de eerder genoemde raadsbrief van 17 februari 2021 die de raad ontving naar aanleiding van de commissievergadering over het ouderenbeleid. Vervolgens ontving de raad op 21 december 2021 een raadsbrief met daarbij de tussenrapportage ouderenbeleid en de jaarplanning 2022 van de regiegroep ouderenbeleid. Het ouderenbeleid kwam ook aan bod in de raadsbrief over het sociaal domein van 22 februari 2022. In deze raadsbrief geeft het college onder meer aan dat er voor verschillende thema’s uit het ouderenbeleid binnenkort werkgroepen van start zullen gaan met maatschappelijke partners, maar dat de terugloop van het aantal vrijwilligers bij diverse organisaties een knelpunt is waardoor de uitvoering van activiteiten voor ouderen onder druk staat. Voor het thema vitaliteit en preventie en voor het thema dementie worden verschillende activiteiten ondernomen. Ook geeft het college aan om op verzoek van maatschappelijke partners op inhoud en haalbaarheid te onderzoeken in hoeverre gerichte ouderen- en seniorenvoorlichting gewenst is.

6.2.3 Controleren In het groepsgesprek met raadsleden geven zij aan nauwelijks geïnformeerd te worden over het ouderenbeleid. Soms is er een verwijzing naar het ouderenbeleid bij het bespreken van andere thema’s en ook worden er raadsbrieven gestuurd, maar het ouderenbeleid staat nooit als afzonderlijk thema op de agenda. Raadsleden geven aan dat zij informatie over het ouderenbeleid krijgen wanneer zij erom vragen, maar zij worden naar hun mening niet actief over het ouderenbeleid geïnformeerd door het college. Het ouderenbeleid is tijdens de introductie van de nieuwe raad niet apart toegelicht en het is (mede daarom) niet bij alle raadsleden bekend dat er specifiek ouderenbeleid is. De raadsleden gaan niet periodiek in gesprek met de portefeuillehouder over het ouderenbeleid, ook niet in relatie tot het onderwerp wonen dat door raadsleden als één van de grootste uitdagingen voor ouderen op dit moment wordt gezien.