04. Bijlage I - Strategisch ontwikkelingdocument Omgevingsvisie Midden-Groningen

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen

Dynamisch perspectief op de ruimte in Midden-Groningen

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Pag. 2

Inleiding

3

Deel 1 - Opgaven en kansen voor Midden-Groningen

5

Welke opgaven, trends en ontwikkelingen zien we? Waar staat Midden-Groningen over vier jaar en hoe vertalen de opgaven naar Midden-Groningen? Woningbouw Energietransitie: de regionale energiestrategie (RES) Mobiliteit: Buitengebied en Stedelijk gebied Hoogezand Economie: Bedrijvigheid, Natuur & Recreatie, Landbouw, Covid Gemeente eigen specifieke sociale uitdagingen

6

Welke kansen liggen er bij de beleidsontwikkelingen waar we bij zijn aangesloten?

12

Deel 2 - Relatie van de ontwikkelingen met de omgevingsvisie en aanpak

7 8 9 11

13

Inleiding Een gebiedsgerichte en waarden gedreven aanpak A Werk vanuit waarden B Gebruik opgaven, trends en ontwikkelingen en bovenliggen beleidsontwikkelingen als kader C Ga gebiedsgericht werken D Ontwikkel lokale waarden per gebied E Gebruik de gebiedswaarden als toetsingsinstrument

14

Van hoofd-gebiedsafbakening tot waardebepaling voor ontwikkeling

15

Besluitvorming

16

Vragen van de gemeente aan de bevolking van Midden-Groningen Bijlagen I Lange termijn doelstelling van Midden-Groningen (Hart van Midden-Groningen) II Landelijke - en regionale beleidsontwikkelingen

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

17 18-21

2 van 21

Inleiding Ontwikkeling van de omgevingsvisie In Midden-Groningen wordt al een aantal jaar gewerkt aan de voorbereidingen voor de implementatie van de Omgevingswet. De invoering van de wet is reeds een aantal malen uitgesteld. Volgens de laatste rijksplanning wordt de Omgevingswet met ingang van 1 juli 2022 ingevoerd. Als onderdeel van de implementatie van de nieuwe Omgevingswet wordt er in MiddenGroningen vanaf 2020 gewerkt aan een omgevingsvisie. Door grote landelijke- en lokale maatschappelijke opgaven, is de druk op de ruimte groot. De omgevingsvisie vormt het hoofdkader van toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen binnen onze gemeente en helpt die opgaven een plek te geven. De omgevingsvisie treedt niet in detail, maar geeft de contouren weer van waaraan ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeente moeten voldoen. Wanneer een toekomstig initiatief niet past binnen alle regels en normen die juridisch worden vastgelegd in het omgevingsplan, dan vormt de omgevingsvisie het kader om tot een beoordeling van het initiatief te kunnen komen. De omgevingsvisie is het beste vergelijkbaar met een Structuurvisie en het omgevingsplan met een Bestemmingsplan. Midden-Groningen: een vliegende start vanaf 2018 De afgelopen vier jaar is er op veel manieren gewerkt om Midden-Groningen een goede start te geven en stevig in het zadel te zetten, maar ook om te werken aan lange termijnbeleid.

Om grip op de zaak te krijgen is het programmatisch werken ingevoerd en zijn programma’s ontstaan voor dorpen en wijken, sociaal, economie, dienstverlening, gevolgen gas- en zoutwinning en bestuur en bedrijfsvoering. Het is een aanzet tot ontwikkeling van strategisch beleid voor wonen, sociaal structuurplan, economie & bedrijvigheid, energietransitie en mobiliteit. Al deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor het gebruik van de ruimte. In aanloop naar de herindeling is ‘Kompas voor Midden-Groningen’ als kaderstuk voor de lange termijn ontwikkeld. Daarin is aangegeven waar de gemeente de komende decennia aan wil werken om de brede welvaart voor haar inwoners te vergroten1. Vanaf de herindeling in 2018 wordt er gewerkt om met een breed pallet van maatregelen de aanpak rond de sociaal -, ruimtelijk - en economische problematiek van Midden-Groningen aan te pakken. De gemeente grijpt de kansen die op haar pad liggen via verschillende beleidsontwikkelingen. Een eerste slag daarin is gemaakt met ‘Hart voor Midden-Groningen’. Daarin is optimaal ingezet om middelen te kunnen reserveren uit de pot van het ‘Nationaal Programma Groningen’. Daarnaast wordt er gewerkt aan het herstel van de aardbevingsschade in het gemeentelijk ‘Programma gevolgen gas-en zout winning’, ook hier met ondersteuning van rijksmiddelen, ditmaal vanuit de bestuurlijke afspraken.

1 In bijlage I staan de lange termijn doelstellingen van Midden-Groningen weergegeven, zoals die geformuleerd zijn in ‘Hart voor Midden-Groningen’.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

3 van 21

Wat houdt het Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie in en wat is de visie? In dit document wordt aangegeven welke landelijke - en regionale beleidsontwikkelingen er nog meer voor handen zijn die kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van de lange termijn doelen van Midden-Groningen2. Daarbij wordt aangegeven waar die ontwikkelingen aanhaken bij in onze eigen gemeentelijke context van lopende trajecten. Uiteindelijk wordt de vertaling van gemeentelijke context omgezet in een aanpak die voor de omgevingsvisie kan werken: gebiedsgericht en waarden gedreven. Gebiedsgericht, omdat op gebiedsniveau de sociaalruimtelijke problematiek samenkomt en zaken integraal kunnen worden aangepakt – “Inhoudelijk: zo gaan we het daar doen”. Waarden gedreven, omdat toekomstgerichte gebiedswaarden richting kunnen geven aan gewenste ontwikkelingen voor dat gebied – “Richtinggevend: dit willen we daar bereiken”. Document met een dynamisch karakter Het Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie, moet worden beschouwd als een document in ontwikkeling. Het document geeft inzicht waar we nu staan, maar de dynamiek van maatschappelijke ontwikkelingen kan en zal - ergens in de toekomst - aanleiding geven tot aanpassing ervan. We signaleren nu de belangrijkste ontwikkelingen, maar hebben niet de pretentie compleet te zijn en gaan hierover het gesprek aan met de gemeenteraad en de samenleving.

Het dynamisch karakter wordt benadrukt door de subtitel van het document: ‘Dynamisch perspectief op de ruimte in Midden-Groningen’. Leeswijzer Het Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen bestaat uit 2 delen. − In het eerste deel staan we stil bij welke opgaven, trends en ontwikkelingen er zijn, waar Midden-Groningen na vier jaar staat en hoe de opgaven zich naar onze gemeente vertalen én welke kansen er liggen binnen de beleidsontwikkelingen waar we bij zijn aangesloten. − In het tweede deel kijken we naar de relatie van de belangrijkste ontwikkelingen uit deel 1 met de omgevingsvisie, kijken we terug op eerdere besluitvorming door de gemeenteraad en willen we in gesprek komen met onze inwoners.

2 De gemeenteraad is op 23 september jl. geïnformeerd over de landelijke- en regionale beleidsontwikkelingen tijdens een informatieavond. In Bijlage II zijn deze beleidsontwikkelingen op een rijtje gezet.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

4 van 21

Deel 1. Opgaven en kansen voor Midden-Groningen Welke opgaven, trends en ontwikkelingen zien we? Er zijn nationaal grote opgaven op het gebied van de leefomgeving. Klimaatverandering en energietransitie: om de temperatuurstijging op aarde af te remmen moeten er locaties worden gevonden duurzame technieken in het landschap. De energietransitie heeft grote gevolgen voor inrichting, gebruik van het landschap zoals bijvoorbeeld door wind- en zonne-energie. De biodiversiteit, de draagkracht van de bodem en het water staan onder grote druk door menselijke activiteit zoals landbouw, verkeer en bedrijvigheid. Daarnaast is er dankzij de grote druk op de woningmarkt een verstedelijkingsopgave ontstaan die zich richt op de bouw van grote aantallen nieuwe woningen de komende decennia. Al deze opgaven strijden om dezelfde beperkte ruimte. Het ingewikkelde daarvan is dat, niet alleen er ruimte moet worden gevonden voor bestaande en nieuwe functies, maar tegelijkertijd er rekening moet worden gehouden met het huidige ruimtegebruik.

Hoe kunnen we woonwijken snel bouwen en ze ook bestand maken tegen langere periodes van droogte, warmte en heftigere regenbuien? Hoe kunnen ontwikkelingen zoals natuurinclusieve landbouw bijdragen aan de vermindering van de stikstofneerslag op natuurgebieden en de aanpak van verdroging? Hoe kunnen windparken en zonnevelden een plaats krijgen zonder aantasting van de open ruimte én met draagvlak? De economisch gedreven beleidssturing van de afgelopen decennia heeft ontwikkelingen opgeleverd die niet altijd toekomstbestendig zijn en niet altijd even goed aansluiten bij hoe inwoners de ruimte beleven. Niet alleen is de draagkracht van de fysieke leefomgeving (denk aan bodem, water en biodiversiteit) onder grote druk komen te staan, ook het draagvlak in de samenleving voor grote ruimtelijke ingrepen (in bijvoorbeeld woonwijken en het landschap) moet worden versterkt. Tegelijkertijd vragen nieuwe sociale ontwikkelingen, zoals levensloopbestendig wonen en zorg nabij om specifieke aandacht. Dit vergt een inhoudelijke visie en concrete strategieën om de opgaven in samenhang aan te pakken. Nederland staat voor een opgave: dit vraagt om een nieuwe balans tussen de gebruikswaarde (economische benutting), belevingswaarde (perspectief van de burger) en toekomstwaarde (ecologische duurzaamheid) van de ruimte.

Aanknopingspunten voor zo’n nieuwe balans zijn: − De bodem en het water zijn de gezamenlijke onderlegger voor de verstedelijking, klimaat, natuur, waterbeheer en landbouw. Het water- en bodemsysteem stelt randvoorwaarden aan ruimtelijke ingrepen en aangrijpingspunten voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie. Dat laatste moet daarom veel meer dan voorheen centraal staan in het omgevingsbeleid. − De effecten van beleidsmaatregelen komen in de dagelijkse leefomgeving samen. Maatschappelijk draagvlak voor de noodzakelijke ingrepen vergt een integrale inspanning en draagvlak onder de bevolking. De betrokkenheid van burgers en het vertrouwen in overheidsbeleid vergen een gewogen participatiebeleid.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

5 van 21

Waar staat Midden-Groningen na vier jaar en hoe vertalen de opgaven naar Midden-Groningen? We kijken terug naar de afgelopen vier jaar en vertalen de bovenstaande nationale ruimtelijke opgaven naar Midden-Groningen. De belangrijkste thema’s zijn: Woningbouw, Energietransitie, Mobiliteit, Economie & Bedrijvigheid, Natuur & Recreatie, Landbouw, maar ook Sociaal en COVID. En overkoepelend hangen daarboven de opgaven voor klimaatadaptatie en verduurzaming. Woningbouw De Woonvisie is vastgesteld in februari 2019. Sinds 2019 is de druk op de woningmarkt toegenomen en ook in onze gemeente is dit merkbaar: in de koopsector gaat de verkoop van woningen gestaag door en drijft de schaarste (in de regio), gecombineerd met lage rentes, de prijzen omhoog. We zien daardoor dat kopers, die elders hun woonwensen niet kunnen vervullen, neerstrijken in Midden-Groningen en dat dit zorgt voor een verdringing van de lokale woningzoeker op de markt. De bovenregionale markt wordt bediend, maar de lokale doorstroom stokt. Dit effect is mede versterkt door COVID. Met huiswerken als norm heeft de woonwerk relatie een andere dimensie gekregen: op afstand werken kan ook goed3. Daarnaast kantelt mogelijk de krimp in Oost-Groningen door de economische groei.

Tenslotte lijkt er een kentering naar meer belangstelling voor het wonen in het aardbevingsgebied, mede door de druk op de woningmarkt en de lage rentes. Nieuwbouw: Midden-Groningen krijgt op basis van het Woningmarktonderzoek van de Regio Groningen-Assen (RGA) en vooruitlopend op de vaststelling van de Verstedelijkingsstrategie in de Regio Groningen-Assen (RGA) ruimte voor de bouw van ongeveer 1.350 woningen in de voormalige gemeenten Hoogezand-Sappemeer en Slochteren. Voor de regio Oost-Groningen zijn de bevolkingsprognoses naar boven bijgesteld. In de regio wordt nu een woningmarktonderzoek uitgevoerd. Dit gaat zich vertalen in nieuwe kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwafspraken (regionaal prestatiekader). −

− −

3

De verstedelijkingsstrategie biedt voor het stedelijk gebied van Hoogezand de mogelijkheid om kansen (nieuwe woonmilieus en -producten) te koppelen aan opgaven (herstructurering en transformatie) en geeft ruimte voor de ontwikkeling van nieuwbouwlocaties. Ook is er meer ruimte voor woningbouw in de dorpen. Hier zijn ook kansen voor het toevoegen van woon - en leefkwaliteit door transformatie/herontwikkeling naar onder andere wonen. Ook wordt er gewerkt aan woningprojectbouw in het centrum van Muntendam.

Afgezien van COVID heeft de huidige spanning op de woningmarkt veel overeenkomsten met de situatie op

de woningmarkt vóór de Kredietcrises van 2008. Daarna vond een marktcorrectie plaats en werd er jarenlang maar sporadisch gebouwd. Dat heeft op haar beurt weer geleid tot de schaarste nu. En als gevolg daarvan wordt er momenteel gewerkt aan een Verstedelijkingsopgave, met als doel het aanbod te vergroten en de woningmarkt weer los te trekken. Het is onduidelijk hoe lang deze overspannen markt zal aanhouden en wat de effecten ditmaal zullen zijn.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

6 van 21

−

−

Er wordt samen opgetrokken met de Stad-Groningen om de lange termijn ontwikkeling van Meerstad ook in relatie tot en als kans voor Harkstede te laten zijn. Zowel op het gebied van woningbouw, natuur en recreatie als voor MKB bedrijvigheid. Daarnaast komt regelmatig de wens naar voren vanuit diverse lintbebouwingen voor nieuwbouwlocaties. Om daaraan te voldoen kan er naar gestreefd worden om binnen de geactualiseerde provinciale omgevingsvisie (POVI) meer ruimte te claimen voor woningbouw in de dorpen dan tot nu toe mogelijk was.

Bestaande bouw: ook in de bestaande bouw ligt er een grote opgave voor verduurzaming. De wijk uitvoeringsplannen (WUP’s) gaan hier richting geven aan de warmtetransitie. Tegelijkertijd zien we in de kleinere kernen dat de vraag naar woningen voor kleinere huishoudens toeneemt. Er is behoefte aan woonruimte voor starters, maar er is ook een groeiende vraag naar levensloopbestendige voor senioren. Ook ontstaan er functieveranderingen onder meer in de herstructureringsgebieden, maar ook daarbuiten. Dan moeten we denken aan ‘van detailhandel naar wonen’, ‘van bedrijventerrein naar meer gemengd met bijvoorbeeld wonen’ en ‘van boerderij naar wonen’. Lintstructuren en dorpen in buitengebied: het op peil houden van het voorzieningenniveau versus middelen en draagvlak is een uitdaging in het buitengebied. We nemen verschraling van voorzieningen waar. Er zijn lang niet altijd initiatieven waarmee met een leegstaand utiliteitsgebouw een nieuwe - of andere bestemming kan worden gerealiseerd. Daardoor loopt op sommige plekken de ruimtelijke kwaliteit gevaar. Woningbouw: aandachtspunten voor de omgevingsvisie: − Aanwijzen van nieuwe woonlocaties voortkomend uit de regionale Verstedelijkingsopgave. − Aanwijzing voor wel of geen nieuwe woonlocaties in dorpen, waarbij voorrang aan inbreiding.

− Functieverandering: van detailhandel naar wonen, van bedrijventerrein/industrieterrein naar meer gemengd met bijvoorbeeld wonen, van boerderij naar wonen. − Ruimtelijke relatie tussen Meerstad en Harkstede bewaken. − Klimaatadaptie doorvoeren in bestaande woonwijken en woonlinten en bij herstructurering en nieuwe woonlocaties klimaatadaptief ontwerpen, met ruimte voor groen en wateropslag. − Maatwerk mogelijk maken voor energieoplossingen op wijk- of dorpsniveau (zoals bijvoorbeeld dorpszonnevelden) en daarbij lokaal draagvlak leidend laten zijn. − Ruimte bieden voor het op peil houden van het voorzieningenniveau in relatie tot middelen en lokaal draagvlak, bij lintstructuren en dorpen in het buitengebied. Energietransitie: de regionale energiestrategie (RES) Al meerdere jaren wordt er in de provincie Groningen gewerkt aan een gezamenlijke visie op de energietransitie. De drang om van het gas af te komen is groot, maar de afgelopen jaren ondervinden de overheden een toenemende weerstand voor de plaatsing van windparken en zonnevelden in de open ruimte. Ook wordt er gezocht naar ruimte voor waterstofproductie in de provincie. Drie jaar terug is de RES Groningen gestart. Midden-Groningen neemt haar verantwoordelijkheid met diverse grote zonnevelden in de gemeente en het windpark boven Meeden.

In Meeden is een gebiedsfonds in ontwikkeling, met als doel om de omgeving te compenseren voor de bouw van het windpark. Dat is een positieve ontwikkeling. Toch is de rek eruit: de weerstand rond Meeden was en is groot en inmiddels is het plaatsen van nieuwe zonnevelden in heel onze gemeente omstreden.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

7 van 21

Energietransitie: aandachtspunten voor de omgevingsvisie: − Maatwerk mogelijk maken voor energieoplossingen op wijk- of dorpsniveau (zoals bijvoorbeeld dorpszonnevelden) en daarbij lokaal draagvlak en ruimtelijke waarden leidend laten zijn. − Landschapswaarden en lokaal draagvlak leidend laten zijn bij besluitvorming over toekomstige grootschalige windparken en zonnevelden in het opengebied van Midden-Groningen. Mobiliteit De hoofdverkeerstructuur per weg via de A7, N387 en N33 zorgt overwegend voor een goede hoofdontsluiting van onze gemeente. Dit geldt voor het buitengebied als voor het stedelijk gebied van Hoogezand. Er loopt een goede treinverbinding door Hoogezand richting Duitsland en Veendam. Daarnaast zijn er enkele buslijndiensten die het buitengebied voor een deel ontsluiten. Veel verplaatsingen in Midden-Groningen zijn gericht op de stad Groningen. Onder meer doorontwikkeling van verkeers HUBs kan de gemeentelijke mobiliteitsstructuur verbeteren. Buitengebied De hoofdverkeersstructuur geeft een ontlasting van de verkeersdruk in de lintbebouwingen en de dorpen in het buitengebied. Dit komt ten goede aan de bereikbaarheid en leefbaarheid daar. Buslijn 178 voorziet het lint van Slochteren en buslijn 5 dat van Kolham-Harkstede.

Er zijn aandachtspunten, zoals modern landbouwmaterieel dat op de smallere wegen, soms voor verkeersonveilige situaties zorgt voor andere verkeersdeelnemers. Nieuwe voorzieningen zorgen soms voor verkeersoverlast bij de lokale omgeving. Oude of niet meer gebruikte voorzieningen voor leegstand. Door vergrijzing vragen sociale ontwikkelingen als langer thuiswonen en zorg nabij om een goede bereikbaarheid. Hier ligt een link met het vitaal houden van dorpen. Een paar gerichte verkeers HUBs in het buitengebied kunnen daarbij ondersteunen. Stedelijk gebied Hoogezand Vanaf de A7 is het stedelijk gebied van Hoogezand beperkt toegankelijk. Daardoor, in combinatie met barrières zoals spoorlijn en het Winschoter diep, is vooral de Kerkstraat de drukste toegangsweg. Dat maakt dat de interne verkeerstructuur van de stad regelmatig vastloopt. Tegelijkertijd neemt de verkeersintensiteit toe dankzij de huidige economische voorspoed, autonome groei en bijvoorbeeld uitbreidingslocaties van woningbouw. Dankzij de historisch ontstane verwevenheid van wonen en werken in het westelijk deel van Hoogezand, belast aanleverend vrachtverkeer ook de genoemde verkeersaders. Met effect op de lokale leefbaarheid. Het is van belang voor de leefbaarheid en de werkgelegenheid om op structuurniveau van het stedelijk gebied van Hoogezand te onderzoeken, waar voor de lange termijn verbeteringen nodig zijn.

Ook de bereikbaarheid van bestaande - en nieuwe bedrijventerreinen, herstructureringsgebieden en toekomstige bouwlocaties moet worden meegenomen. De aanwezigheid van een goede en veilige fietsstructuur helpt, vanwege de bijdrage aan het dalen van de verkeersdruk en het gezondheidsaspect, zodat integratie van sociale doelen haalbaar is. De treinverbindingen zijn goed in het stedelijk gebied. Het is wenselijk om te onderzoeken welke stationslocatie past als verkeers HUB. Mobiliteit: aandachtspunten voor de omgevingsvisie: − Gemeentebreed: doorontwikkeling van de HUBs − Buitengebied: verkeersveiligheid in relatie tot leefbaarheid en bereikbaarheid. − Stedelijk gebied Hoogezand: bereikbaarheid en verkeersveiligheid ten dienste van de stedelijke verkeersstructuur.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

8 van 21

Economie Ruimte voor nieuwe bedrijvigheid en transitie/herstructurering van bestaande bedrijventerreinen In de afgelopen vier jaar is de economie sterk aangetrokken en neemt de bedrijvigheid weer toe. Als gevolg daarvan is Midden-Groningen inmiddels haast uitverkocht op nieuwe bedrijfslocaties. Met nieuwe bedrijfslocaties kunnen we ruimte bieden aan de groeiambities van onze ondernemers, maar ook voor het verplaatsen van (industriële) bedrijven in verband met herstructurering van huidige werklocaties. Daarnaast bieden nieuwe locaties ruimte aan nieuwe bedrijven. Tegelijkertijd heeft de transitie naar een circulaire economie en de energietransitie ook ruimte nodig. Tot slot is het zaak om onze bedrijven toekomstbestendig te maken. A7/N33 - In het kader van de A7/N33 heeft onze gemeente, samen met Oldambt, Veendam en onder leiding van de provincie samengewerkt om te komen tot een structuurvisie die ruimte geeft aan ruimtelijke en economische ontwikkelingen in regionale afstemming. De structuurvisie maakt ontwikkelingen mogelijk doordat zij herstructurering/transitielocaties en nieuwe bedrijfslocaties aanwijst. Daarbij geeft de visie duidelijk aan dat het belangrijk is om te starten met de herstructureringen, waardoor extra claims voor nieuwe terreinen tot het hoogst noodzakelijke kunnen worden beperkt. Belangrijk aandachtspunt daarbij is de klimaatadaptatie.

Ook geeft de structuurvisie overzicht op de werkgelegenheid in de linten-woonstructuren van de regio. A7 corridor - Daarnaast heeft Midden-Groningen samen met de Stad Groningen het A7 corridor document gemaakt. Daarin is de westzijde van het structuurvisiegebied en het grensgebied van beide gemeenten verkend. Er is gekeken welke opgaven en kansen er zijn binnen het groen-blauwe landschappelijk raamwerk voor een verbindend recreatief netwerk en een samenhangende visie op bedrijventerreinen langs de A7. Op veel punten is het A7 corridor document een verdieping op de A7/N33 visie. Het document inspireert en biedt voldoende handvatten tot verdergaande langjarige ontwikkeling voor natuur, recreatie & toerisme en bedrijventerreinen. Natuur & Recreatie In het hierboven genoemde A7 corridor document zijn kansen onderzocht voor de natuur en recreatie aan de westzijde van het structuurvisiegebied en het grensgebied van beide gemeenten. Het gaat om de laagveengordel die loopt van het Schildmeer-Roegwold, via de Borgmeren naar het Zuidlaardermeer. Het blijkt kansrijk om een langjarige ontwikkeling in te zetten waarin natuur en wandel -, fiets - en vaarrecreatie elkaar kunnen versterken en waarbij het gebied kan dienen als recreatiegebied voor de eigen inwoners, maar ook voor toeristen van buitenaf. De laagveengordel biedt grote kansen voor klimaatadaptatie.

Een positieve bijvangst van COVID is herwaardering voor de aanwezigheid van open landschap en aantrekkelijk groen op fiets- of loopafstand. Land- en tuinbouw Midden-Groningen heeft een grote landbouwsector. In 2020 waren er 418 vestigingen en 1473 banen in de landbouw. De sector ervaart gevolgen van de steeds wisselende landelijke en Europese regelgeving. In 2023 wordt het nieuwe Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) vastgesteld, met als doel de Europese landbouw toekomstbestendig maken. Binnen het GLB maken de Europese landen hun eigen landbouwbeleid. Agrariërs maken zich door de wisselende regelgeving zorgen over investeringen en bedrijfsopvolging. Zij vragen om consistent beleid voor een veel langere termijn. Daarnaast wordt het nieuwe GLB volgens landbouwers te veel een ‘middelen-beleid’ in plaats van ‘doelen-beleid’.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

9 van 21

De drie Noordelijke provincies hebben een Regiodeal gesloten met de Rijksoverheid, waarbij wordt ingezet op natuurinclusieve landbouw. Westerwolde, Oldambt en de Veenkoloniën zijn onderdeel van de uitgelichte gebieden waarover de Regiodeal is gesloten. Voor de gebieden zijn streefbeelden opgesteld, met een uitvoeringsprogramma. Dit moet leiden tot een grotere diversiteit aan dieren en planten in deze gebieden. Ook landbouwers uit de gemeente MiddenGroningen kunnen meedoen aan de regelingen uit dit programma. Naast de wisselende regelgeving heeft de sector een verduurzamingsopgave en kampt een gedeelte van de bedrijven met de gevolgen van de aardbevingsproblematiek. De komende jaren zijn er veel ontwikkelingen die van invloed zijn op de toekomst van de landbouw en het gebruik van de grond, zoals natuurinclusieve landbouw, functiewijziging en herbestemming van boerderijen en energietransitie. Uiteindelijk ontstaan hieruit nieuwe landbouwwaarden die wij nu nog niet kennen. Om alle ontstane economische kaders en opgaven goed te kunnen sturen is er aan het eind van deze collegeperiode door het bestuur aangegeven dat er een aantal economische uitvoeringsdocumenten moeten worden opgesteld.

Het gaat om een: - economische visie en - agenda op basis van onze ambities; - bedrijventerreinenvisie: welke bedrijven willen we op onze nieuwe bedrijventerreinen en hoe zien onze toekomstbestendige bedrijventerreinen eruit?; - recreatie en toerisme visie en agenda; - land- en tuinbouwvisie en – agenda. COVID: onzekerheid over de economische gevolgen van de coronacrisis De impact van de coronacrisis is in heel Nederland voelbaar. Dat leidde in het 2e kwartaal van 2020 tot een daling van het aantal banen en een stijgende werkloosheid. Inmiddels is de werkzame beroepsbevolking weer even groot als begin 2020. De effecten van het coronavirus op langere termijn zijn lastig te voorspellen. Vooralsnog lijkt het erop dat nu de economie weer aantrekt onze industriële sector relatief weinig hinder van de coronacrisis ondervindt. Echter het stijgen van de energieprijzen in de tweede helft van 2021 is zorgelijk te noemen, voor met name de industrie en de glastuinbouw in onze gemeente. De vrijetijdssector is het hardste getroffen door de coronamaatregelen. Met name bedrijven in horeca, evenementen en ambulante handel. De detailhandel is bezig met een inhaalslag, maar blijft ook afhankelijk van maatregelen vanuit het Rijk.

Midden-Groningen heeft (bij BWRI) een loket zelfstandigen in coronatijd opgericht, om begeleiding te bieden aan zelfstandigen die door de afbouw van de steunpakketten met geldzorgen komen te zitten. Economie: aandachtspunten voor de omgevingsvisie: − Bij transitie en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen en bij ontwikkeling van nieuwe bedrijfslocaties klimaatadaptie voldoende aandacht te geven. − Ruimte bieden voor zon op daken van bedrijven voor de energietransitie. − Natuur- en landschapswaarden en klimaatadaptatie leidend laten zijn bij de ontwikkelingen in de laagveengordel. − Ruimte bieden in het groen-blauwe landschappelijk raamwerk voor de ontwikkeling van een verbindend recreatief netwerk. − Ruimte bieden om gebiedsgericht te werken aan toekomstgerichte natuurinclusieve landbouwwaarden.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

10 van 21

Gemeente-eigen specifieke sociale opgaven Midden-Groningen heeft ook haar eigen specifieke uitdagingen op sociaal gebied. We hebben te maken met een groot deel van de bevolking aan wie de welvaartsgroei voorbijgaat. Ongeveer 1 op de 10 huishoudens in onze gemeente moet rondkomen met een laag inkomen (2018: 2400 huishoudens = 9% ten opzichte van landelijk 7,9%). Armoede grijpt negatief in op meerdere gebieden in het leven van mensen: opleiding, werk, participatie, gezondheid. Stress en onzekerheid over de toekomst zorgen voor mentale en fysieke gezondheidsklachten en voor (een gevoel van) ontmoediging en sociale uitsluiting. Daarnaast kent onze gemeente een hoog (jeugd)zorggebruik. De afgelopen jaren lag de focus in het sociaal domein op het beheersen van de zorguitgaven. Met de ‘Strategische visie sociale veerkracht’ (2019) zetten we in de op de beweging naar sociale veerkracht; met aandacht voor wat mensen zelf kunnen, op hun eigenaarschap, zeggenschap en het vergroten van de kring om mensen heen. Hierin investeren we met de NPG-projecten gericht op (onder meer) bevordering sociale veerkracht en de aanpak van armoede en schulden. De toenemende vergrijzing en de landelijke inzet op meer en langer zelfstandig wonen en zorg nabij geven de nodige uitdagingen voor onder meer de beschikbaarheid, bereikbaarheid én toegankelijkheid van voorzieningen.

Er is aandacht voor de kwetsbare wijken en ondermijning. Daar maakt een opeenstapeling van problemen als armoede, achterstand, achterstelling, het ontbreken van perspectief en een concentratie van kwetsbare personen dat bewoners betrokken kunnen raken bij (ondermijnende) criminaliteit. De jongeren vormen hierin een extra risico om in de wereld van (drugs)criminaliteit te stappen. Er is een toenemend belang voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Daarvan is sprake bij vermenging van de onderwereld en bovenwereld. Dit bedreigt de integriteit van onze samenleving. Het NPG project ‘Verbeteren veiligheid Midden-Groningen’ werkt aan een integrale en bestuurlijke aanpak om dergelijke ontwikkelingen te keren en de veiligheidsbeleving van de inwoners te verhogen. a) Er wordt in kaart gebracht waar ernstige vormen van overlast en criminaliteit zich voordoen; welke vormen ze aannemen en welke factoren dit versterken, b) De veiligheid en leefbaarheid wordt verbeterd met een gerichte, passende én krachtige aanpak met versterking van de weerbaarheid van de wijk als belangrijk doel en c) Concrete onveilige situaties worden opgelost. Het is belangrijk om te investeren in de sociale cohesie in een wijk.

Bij de herstructurering Gorecht-West heeft de gemeente geleerd dat fysieke wijkvernieuwing ook een sociaal proces is: de manier waarop bewoners zich (willen) bewegen in de wijk is medebepalend voor de inrichting van de wijk. De fysieke inrichting kan bijdragen aan ontmoeting, ontspanning en participatie. En daarmee op positieve wijze sociale processen aanmoedigen. Ook zien we maatschappelijke onrust rondom de gas- en zoutwinning, wind- en zonneparken. Mensen maken zich zorgen over de gevolgen hiervan voor hun leefomgeving, het woongenot en hun gezondheid. Er ontstaan steeds meer groepen in de samenleving die zich op diverse wijze laten horen. Ook COVID heeft impact op onze burgers en leidt tot meer verdeeldheid in de samenleving. Technologie en sociale media kunnen de maatschappelijke onrust aanjagen. Dit vormt voor het lokaal bestuur een nieuwe uitdaging. Sociale uitdagingen: aandachtspunten voor de omgevingsvisie: − Benutten van kansen om ruimtelijke én sociale waarden gebiedsgericht te integreren.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

11 van 21

Welke kansen liggen er binnen de beleidsontwikkelingen waar we bij zijn aangesloten? Midden-Groningen wil perspectief bieden aan haar inwoners. Wij zoeken naar verwezenlijking van onze lange termijn doelen. Tot voor kort lagen er op het gebied van verstedelijking, herstructurering en versterkingen veel wensen. Vooral omdat Midden-Groningen zoveel noodzakelijke opgaven heeft. NPG biedt een deel van de oplossingen, maar verder waren er weinig mogelijkheden. Inmiddels neemt Midden-Groningen aan verschillende tafels deel, waardoor deze situatie ten goede lijkt te keren. Hierdoor kan de gemeente de complexe opgaven agenderen, zoveel mogelijk in samenhang aan die verschillende tafels met onze belangrijkste partners op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau. −

−

−

−

−

−

We zijn goed aangesloten op de bestuurlijke afspraken. Hiermee is zo goed mogelijk geborgd dat er aan versterking van woningen door aardbevingsschade in onze gemeente gewerkt wordt en gaat worden. Daarnaast hebben we succesvol deelgenomen aan de trekking voor middelen uit het Nationaal Programma Groningen met onze NPG projecten via ‘Hart voor Midden-Groningen’. Hiermee zijn middelen gegenereerd om een deel van de ruimtelijke - en sociale problematiek integraal op te pakken. Wij zitten aan tafel bij de Regio Groningen-Assen (RGA) en nemen deel aan de verstedelijkingsstrategie. Mogelijk komen wij daarmee in aanmerking voor rijksbijdragen voor onze nieuwbouw, herstructureringstrajecten en aanpak van de stedelijke verkeersstructuur. Wij hebben subsidie uit het Volkshuisvestingsfonds ontvangen. Hiermee kunnen wij stappen zetten in de verbetering en verduurzaming van de goedkope koopvoorraad, aansluitend bij de herstructureringstrajecten en de warmtetransitie. Wij nemen deel aan de overleggen voor het NOVI-gebied Groningen. Dit proces wordt momenteel gekoppeld aan de Toekomstagenda, waar we ook vertegenwoordigd zijn. Ook hieraan kunnen rijksmiddelen gekoppeld worden. De thematiek is gericht op energietransitie (waterstof), innovatieve economie & toekomstbestendige landbouw en inclusiviteit in het aardbevingsgebied.

We nemen (zij het qua grondgebied beperkt) deel aan de regiodeal Oost-Groningen. Ook daaraan zijn rijksmiddelen gekoppeld.

Het is van belang om deze ontwikkelingen integraal te benaderen, waardoor er inhoudelijke synergie en financieel een multipliereffect kan ontstaan. In bijlage II zijn al deze beleidsontwikkelingen uitgebreider weergegeven.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

12 van 21

Deel 2. Relatie van de ontwikkelingen met de omgevingsvisie en aanpak Inleiding In het eerste deel hebben we stilgestaan bij welke opgaven, trends en ontwikkelingen er zijn, waar Midden-Groningen na vier jaar staat, hoe de opgaven zich naar onze gemeente vertalen en welke kansen er liggen binnen de beleidsontwikkelingen waar we bij zijn aangesloten. Maar wat betekenen al deze zaken voor Midden-Groningen? Voor het stedelijk gebied van Hoogezand, voor de lintbebouwingen van Midden-Groningen, voor specifieke dorpskernen, voor de bedrijfsterreinen, voor de landbouw? Hoe gaan wij hiermee om in de omgevingsvisie? In deel 2 kijken we naar de relatie van de belangrijkste ontwikkelingen uit deel 1 met de omgevingsvisie, introduceren wij een gebiedsgerichte en waarden gedreven aanpak. En aan het eind van deel 2 komen wij tot vraagstelling naar de bevolking van Midden-Groningen. Welke aanpak past bij het omgevingsvisietraject? Willen we de benoemde kansen uit deel 1 tot bloei laten komen, dan dient onze omgevingsvisie daartoe voldoende ruimte te bieden4. Hoe staan de opgaven, trends en ontwikkeling en vertaling daarvan naar de gemeentelijke context in relatie tot de omgevingsvisie? Ergo, met voor aanpak kan dit gaan werken? Wij zien kansen voor een gebiedsgerichte en waarden gedreven aanpak.

Gebiedsgericht, omdat op gebiedsniveau de sociaal-ruimtelijke problematiek samenkomt en zaken integraal kunnen worden aangepakt. Zodat we inhoudelijk kunnen zeggen: “Zo gaan we het daar doen”. Waarden gedreven, omdat toekomstgerichte gebiedswaarden richting kunnen geven aan gewenste ontwikkelingen voor dat gebied. Zodat we richtinggevend kunnen zeggen: “Dit willen we daar bereiken”. Hieronder zetten we uiteen hoe wij deze aanpak zien. Daarna geven we inzicht in hoe dit kan uitwerken, met voorbeelden op een korte selectie van aandachtspunten voor de omgevingsvisie uit Deel 1. En tenslotte komen wij terug op eerder gemaakte afspraken over het omgevingsvisietraject in het raadsvoorstel van 30 september ’21. Een gebiedsgerichte en waarde gedreven aanpak A. Werk vanuit waarden Midden-Groningen heeft bepaalde bijzondere kenmerken die het waard zijn om te behouden, of verder te ontwikkelen. Waarden kunnen positief (waard om te behouden) of negatief (niet meer gewenst) zijn. Door deze waarden centraal te stellen in het traject van de omgevingsvisie ontstaat er een waarden gedreven ontwikkeling, van waaruit initiatieven beoordeeld kunnen worden en partijen uitgenodigd kunnen worden. B.

Gebruik opgaven, trends/ontwikkelingen en beleidsontwikkelingen als kaders In het eerste deel van dit document zijn de verschillende opgaven, trends en ontwikkelingen genoemd die spelen in Midden-Groningen. Daarnaast is opgesomd het aantal beleidsontwikkelingen, waar de gemeente op is aangesloten en waar zij haar haar voordeel mee kan doen. De koppeling van kansen uit beiden kan een potentieel, positieve bijdrage aan de gewenste maatschappelijke doelen leveren. Aan deze ontwikkelingen moet ruimte

4 Van de geboden ruimte in de omgevingsvisie kan een initiatief, uiteraard alleen met een volledige aanvraag succesvol zijn - passend bij het omgevingsproces en ingediend onder de juiste procedure.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

13 van 21

geboden worden. Want daaruit ontstaan nieuwe toekomstige waarden. C. Ga gebiedsgericht werken De kwaliteiten en waarden die de gemeente bezit liggen verdeeld over de gemeente. Bijvoorbeeld: het klei-landbouwgebied in het noordoosten vertegenwoordigt andere waarden dan het landbouwgebied in de oude veenkoloniën in het zuiden. De natuurwaarde van de bosstroken rondom het lint van Slochteren verschilt van bos rondom het Zuidlaardermeergebied. Hoogezand heeft dynamische stadswaarden die sterk afwijken van de meer rustieke dorpswaarden van Harkstede, Steendam of Noordbroek. Feitelijk liggen de waarden verdeeld in deelgebieden. Deel daarom de gemeente op in deelgebieden. Leg daarbij tevens een koppeling met de toekomstige ontwikkelingen. Gebruik de opgaven, trends en ontwikkelingen en de bovenliggende kaders om duidelijk te krijgen welke ontwikkelingen we ergens wel of niet willen. D. Ontwikkel lokale waarden per deelgebied De gemeente heeft eerder al waarden opgehaald via meerdere raadplegingstrajecten zoals ‘Kompas voor Midden-Groningen’ en de ‘Woonvisie’. Als zodanig heeft de gemeente regelmatig de bevolking nader betrokken bij de totstandkoming van haar beleid en daarmee inzicht gekregen in de waarden die lokaal leven. Om over-bevraging van de inwoners door de gemeente te voorkomen wordt de bevolking betrokken door 1.

hen deelgenoot te maken van de toekomstige ontwikkelingen en 2. door de reeds opgehaalde waarden aan hen te spiegelen. Zodoende ziet de bevolking dat de gemeente niet weer voor de zoveelste keer langskomt, maar laat zien dat zij al veel waarden kent en tegelijkertijd de bevolking niet wil overslaan in deze stap. Dit levert maatwerk per deelgebied, mét draagvlak. De bevolking kan betrokken raken via fysieke bijeenkomsten, digitale online raadpleging of via plaatselijke belangen, het verenigingsleven, etc. Juist een combinatie daarvan geeft meerwaarde, zodat niet alleen de usual suspects betrokken raken, maar de breedte van de samenleving kan zijn aangehaakt. E. Gebruik de gebiedswaarden als toetsingsinstrument Tenslotte moet dit uitmonden in de ontwikkeling van een set van waarden per deelgebied voor de beoordeling van initiatieven door de ambtelijke organisatie. Zodat het bestuur op uitvoerende zaken en de raad op hoger abstractieniveau, weloverwogen besluiten kunnen nemen over initiatieven wanneer deze bijdragen aan de lokale gebiedswaarden of de versterking daarvan. Wij verwachten dat deze nieuwe manier van werken meer duidelijkheid gaat geven over ruimtelijke initiatieven en de beoordeling ervan kan verbeteren. In de tabel op de volgende pagina wordt de link gelegd met de thematische opsomming in Deel 1, waarover aandachtpunten voor de omgevingsvisie zijn aangeven.

In de eerste kolom staat de hoofdgebiedsafbakening. In de tweede kolom de deelgebieden. In de derde kolom staan de thematische aandachtspunten. En in de vierde kolom staat een mogelijke waardebepaling.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

14 van 21

Van hoofd-gebiedsafbakening tot waardebepaling voor ontwikkeling In de tabel hieronder staat - met een beperkt aantal voorbeelden - weergegeven de systematiek om van hoofd-gebiedsafbakening tot deelgebieden te komen en hoe deze gelinkt kunnen worden met de aandachtspunten die voor de omgevingsvisie per thema zijn weergegeven in Deel 1. Met tenslotte een mogelijke waardebepaling voor ontwikkeling van dat deelgebied, op grond van de aandachtspunten. Het is belangrijk om te realiseren dat die aangegeven waardebepaling indicatief is en nog onderwerp van gesprek is, ook met de samenleving. Tabel 1 – Van hoofd-gebiedsafbakening tot waardebepaling voor ontwikkeling Hoofd gebieds afbakening

Deelgebieden

Aandachtspunten omgevingsvisie

Mogelijke waardebepaling voor ontwikkeling

Uit ‘Stedelijk gebied

−

−

−

Martenshoek,

Hoogezand’:

Hoogezand-

−

Sappemeer

Woonlint van Hoogezand-

sociale waarden gebiedsgericht te

Vergroten leefbaarheid, door ruimte voor groen, beweging en ontmoeten.

integreren.

−

Beeldkwaliteit: passend bij de omgeving.

−

Aandacht voor functieverandering

−

Herstructurering (zie ook hieronder)

−

Herstructurering (zie ook hieronder).

−

Bij transitie en herstructurering van

−

Beeld - en milieu kwaliteit: passend bij de

Sappemeer

Uit ‘Stedelijk gebied

Benutten van kansen om ruimtelijke én

detailhandel. −

Hoogezand’ en

Rengers en Gouden Driehoek

bestaande bedrijventerreinen en bij

omgeving.

‘Zuidbroek’:

ontwikkeling van nieuwe bedrijfslocaties

−

Ruimte voor groen en wateropslag.

−

klimaatadaptie voldoende aandacht te

−

Ruimte voor zon op dak van bedrijven.

Industriegebieden

geven. Uit ‘Buitengebied’: −

−

Lint van

Lintbebouwingen en

Harkstede -

dorpen

Scharmer-

−

Ruimtelijke relatie tussen Meerstad en

−

Harkstede bewaken. −

Kolham

Ruimte bieden voor het op peil houden

−

van het voorzieningenniveau in relatie tot middelen en lokaal draagvlak.

Versterking van de kwaliteit van linten als dragers van levendigheid en cultuurhistorie. Vergroten leefbaarheid, door ruimte voor groen, beweging en ontmoeten.

−

Relatie tussen draagvlak en middelen en de voorziening.

Uit ‘Buitengebied’: −

−

Landbouwgebieden

Westelijk veen

−

landbouwgebied

Natuur- en landschapswaarden en

−

ontwikkelingen in laagveengordel. −

bekend).

Ruimte om gebiedsgericht te werken aan

−

Behoud van ruimtelijke kwaliteit van open gebied.

toekomstgerichte natuurinclusieve

−

Ruimte voor ontwikkeling van van oudsher

landbouwwaarden. −

Klimaatadaptieve en Natuurinclusieve landbouwwaarden gaan bepalen (nog niet

klimaatadaptatie leidend bij

Landschapswaarden en lokaal draagvlak

voorkomende bosstructuren. −

leidend bij besluitvorming over toekomstige grootschalige windparken

Tegengaan van grootschalige windparken en zonnevelden.

−

Beeldkwaliteit: passend bij de omgeving.

−

Versterking van de open landschappelijke groen-

en zonnevelden in opengebied. −

Functieverandering: van boerderij naar wonen.

Uit ‘Buitengebied’:

−

Schildmeer

−

−

Roegwold,

landschappelijk raamwerk voor de

−

Westerbroek /

ontwikkeling van een verbindend

−

Ruimte voor recreatieve infrastructuren.

Waterhuizen

recreatief netwerk.

−

Ruimte voor recreatieve bedrijvigheid.

Natuurgebieden

−

−

Ruimte bieden in het groen-blauwe

blauwe structuur.

Zuidlaardermeer

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

15 van 21

Besluitvorming En tenslotte komen wij terug op het afgesproken omgevingsvisietraject. In het raadsvoorstel van 30 september ’21 is daarvoor een planning in hoofdlijnen afgesproken: A. opstellen strategisch ontwikkeldocument omgevingsvisie; B. raadplegen inwoners; C. opstellen en vaststellen Omgevingsvisie Midden-Groningen. Met dit document zijn wij aangekomen bij punt A. en tegelijkertijd bij punt B., want nadat de gemeenteraad het document heeft vastgesteld, wordt het vrijgegeven voor een spiegeling bij de inwoners van Midden-Groningen, zoals aangegeven in punt 4 van de aanpak. In dit document wordt ook al naar voren gekeken naar punt C., want bij de uitvoering van de omgevingsvisie hoort straks ook een manier om tot beoordeling van initiatieven te komen. De gemeente verwacht dat de genoemde gebiedsgerichte waarden aanpak kan leiden tot een heldere manier van beoordelen, zoals dat ook al is aangeven in punt 5 van de aanpak.

Vragen van de gemeente aan de bevolking van Midden-Groningen De gemeente heeft u in 2 delen meegenomen in haar denkwijze over hoe zij de lange termijn doelstellingen van Midden-Groningen denkt te kunnen realiseren via lopende trajecten, door in te spelen op trends en ontwikkelingen en door de kansen te benutten die op haar pad liggen bij de landelijke - en regionale beleidsontwikkelingen waarin de gemeente betrokken is. Ook heeft de gemeente in deel 2 een aanpak geïntroduceerd, waarin zij vertrouwen heeft en heeft de gemeente een blik vooruitgeworpen op een mogelijk uitwerking van gebiedswaarden die nodig zijn om toekomstige ontwikkelingen te kunnen sturen. Graag willen wij u bekend maken met de ontwikkelingen die de gemeente van belang acht voor het vergroten van de brede welvaart, die in deel 1 benoemd zijn. Dat doet de gemeente door dit document openbaar te maken. Verder horen wij graag van u als inwoner wat u vindt van het gebruik maken van gebiedswaarden voor de omgevingsvisie. Hiervoor zullen wij per gebied een informatie kanaal open stellen. U kunt als inwoner betrokken raken via fysieke bijeenkomsten, digitale online raadpleging of via plaatselijke belangen, het verenigingsleven, etc. Juist een combinatie daarvan geeft meerwaarde, zodat de breedte van de samenleving kan zijn aangehaakt.

Via onze website kunt u vanaf eind maart ’22 zien hoe en waar u daarvoor terecht kunt.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

16 van 21

Bijlagen Bijlage I - Lange termijn doelstellingen van Midden-Groningen (Hart voor Midden-Groningen, 2021)

Sociale lange termijn doelen Maatschappelijke leefomgeving − de levensverwachting verhogen en de veerkracht en weerbaarheid versterken. − het doorbreken van de overdracht van armoede tussen de generaties. − stress-gevende schulden voorkómen en aanpakken. − realiseren en borgen van een breed vangnet rond inwoners met problemen. − vitale ouderen die zelf de regie voeren. − bevorderen van een gezonde leefstijl (bewegen en gezond eten). Veiligheid − verbeteren van gevoel van veiligheid − terugdringen van ondermijning door criminaliteit Speciale aandacht voor de jeugd − inzetten op talentontwikkeling. − terugdringen van (taal)achterstanden. − voorkomen van schooluitval. − verhogen van het gemiddelde opleidingsniveau. Ruimtelijke lange termijn doelen Gebouwde omgeving − Een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving heeft de volgende kenmerken: − de woningen zijn duurzaam. − de openbare ruimte is goed ingericht: veel groen en plekken om te ontmoeten, te bewegen en meer ruimte voor water. − Mogelijkheden gebruiken om in de bestaande gebouwde omgeving te herstructureren, maar ook nieuw te bouwen op nieuwe locaties. Buitengebied − Aandacht voor het landschap, de open ruimte en ruimte voor biodiversiteit. − versterken culturele identiteit. − versterken landschappelijke kwaliteit. − beter benutten en versterken van de potenties van recreatie en toerisme.

Economische lange termijn doelen Werk en bedrijventerreinen − verbeteren verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. − aantrekken van nieuwe en andere werkgelegenheid − bestaande industrieterreinen herstructuren − samenwerken in de A7 zone Algemeen − Inzetten op bereikbaarheid/verbetering infrastructuur − Werken aan perspectief voor de landbouw − Ruimte voor initiatieven uit de samenleving

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

17 van 21

Bijlage II - Landelijke- en regionale beleidsontwikkelingen

Bestuurlijke Afspraken (6 november 2020) Deelnemers: Rijk (BZK en EZK), Provincie en 5 NPG-gemeenten. Eemsdelta, Groningen, Hogeland, Midden-Groningen Wat is het? Dit gaat om de versterkingsoperatie: bedoeld om de aardbevingsschade aan woningen aan te pakken. Rijk en regio hebben nadere afspraken gemaakt om de uitvoering daarvan te versnellen en beheersbaar te maken, via een aanvullende set van maatregelen om een impuls te geven aan de versterkingsoperatie. Middelen hiervoor zijn niet flexibele inzetbaar. Wat kan Midden-Groningen ermee? Daarvoor is een set aan maatregelen afgesproken van in totaal € 1,5 miljard. Daarvan neemt het rijk € 1,42 miljard voor haar rekening en de regio € 100 miljoen vanuit het NPG, waarbij die laatste bijdrage moet voldoen aan de NPG-criteria en wordt ingezet voor de ontwikkeling van het gebied. Het totale akkoord gaat in grote lijnen om versterking, woningverbetering en om een gebiedsfonds. Wat moet Midden-Groningen doen? Dit is een lopende trein. Binnen de organisatie is het programma versterking ingericht om hier sturing aan te geven.

Nationaal programma Groningen (NPG – voorjaar 2019) en Toukomst Deelnemers: Rijk (BZK en EZK), Provincie en 5 gemeenten. Wat is het? Het Nationaal Programma Groningen is een investeringsprogramma waar het Rijk 1,15 miljard beschikbaar heeft gesteld aan de regio ter financiering van vier opgaven: economie, werken & leren, leefbaarheid en natuur & klimaat. Wat kan Midden-Groningen ermee? Doel is een nieuw toekomstperspectief te realiseren. Het NPG geldt als ‘regionaal’ geld dat we als gemeenten primair inzetten voor de vernieuwings- en leefbaarheidsopgave in het aardbevingsgebied. Er zijn raakvlakken in de scope van het NOVI-gebied Groningen en de Toekomstagenda (zie hierna). Het Programma loopt en wordt tussentijds geëvalueerd in 2023. Tot nu toe heeft Midden-Groningen hier al € 41 miljoen aan projectgeld uitbetaald gekregen met een aanvullende claim op nog € 34 miljoen. Tegelijkertijd kan onze gemeente maximaal tot € 100 miljoen uitgekeerd krijgen in de nog komende trances. Wat moet Midden-Groningen doen? Om een zo optimaal mogelijk resultaat te behalen dient onze gemeente niet alleen gefocust te zijn op het eigen lokale programma, maar zal ook steeds weer bezien moeten worden of er slimme combinaties te maken zijn met de programma's van de andere gemeenten, met dat van de provincie en met onderwerpen die in Toukomst aan de orde zijn.

Kortom, steeds weer zullen we op zoek moeten naar win-win-situaties.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

18 van 21

Toekomstagenda (3 februari 2021) Deelnemers: Rijk (primair BZK, EZK, LNV en OCW), Provincie, Gemeenten Groningen, MiddenGroningen, Hogeland en Eemsdelta. Wat is het? De Toekomstagenda is door rijk en regio opgesteld om te investeren in de economische en duurzame ontwikkeling van het ‘aardbevingsgebied’ waarmee het perspectief voor de bewoners wordt verbeterd. Wat kan Midden-Groningen ermee? Er zijn afspraken gemaakt op de thema’s Woningbouw & Leefbaarheid, Energietransitie en Regionale Economie. Wat betreft Woningbouw en Leefbaarheid zal het accent liggen op krimp, op de woningbouw in de stad, op kwetsbare wijken en wijkvernieuwing en op het sociaal domein. Hier is ook aangegeven dat er afspraken worden gemaakt over de uitvoering van de verstedelijkingsopgave in RGA-verband en dat er aandacht komt voor stedelijke gebieden in de gemeenten Groningen en Midden-Groningen (met name in Hoogezand en Sappemeer) waarbij sprake zal zijn van een gebiedsgerichte aanpak met een gericht zoeken naar synergie en koppelkansen. In het kader van de energietransitie moet er een investeringsplan waterstof komen, ook voor de bestaande industrie en is verduurzaming een belangrijk item. Tenslotte staat warmtetransitie op de agenda met o.a. aandacht voor aardgasvrijwijken, ook in dorpen als Steendam en Tjuchem.

Wat moet Midden-Groningen doen? De Toekomstagenda wordt nu uitgewerkt in concrete afspraken. De regio zal de voortgang tweemaal per jaar bespreken met het kabinet.

NOVI-gebied Groningen (voorjaar 2021) Deelnemers: Rijk (BZK en EZK), Provincie Groningen en de gemeenten van de Toekomstagenda. Wat is het? In het kader van de NOVI (Nationale Omgevingsvisie) zijn 8 gebieden aangewezen waar de stapeling van opgaven zo groot is, dat een bijzondere aanpak nodig is. Het rijk erkent dat in het ‘aardbevingsgebied’ sprake is van een buitengewone stapeling van opgaven: versterking en vernieuwing van de dorpen, energietransitie, verstedelijking, krimp en vergrijzing en vernieuwing van de landbouw door de klimaatverandering (verzilting). Wat kan Midden-Groningen ermee? Het plan van aanpak voor het NOVI-gebied legt een koppeling met de Toekomstagenda Groningen. Het NOVI-gebied bevat de uitwerking van afspraken uit de Toekomstagenda met ruimtelijke impact. Naast het reeds genoemde is het de inzet van Midden-Groningen om de bredere economische kansen (A7) integraal onderdeel te laten zijn van dit traject. Wat moet Midden-Groningen doen? Op verschillende tafels is het de bedoeling om afspraken te maken. Die vereisen ook samenhang en borging. Daar ligt een belangrijke taak voor de NOVI Groningen. Het plan van aanpak voor het NOVI-gebied is vastgesteld in BO Leefomgeving (mei 2021). De uitwerking vindt plaats in nauwe samenhang met de uitwerking van de Toekomstagenda Groningen.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

19 van 21

Verstedelijkingsstrategie regio Groningen-Assen (VRGA - najaar 2021) Deelnemers: Rijk (primair BZK, EZK, LNV en OCW), Provincies Groningen en Drenthe, Gemeenten Westerkwartier, Hogeland, Groningen, Midden-Groningen, Tynaarlo, Noorderveld en Assen. Wat is het? De regio Groningen-Assen (RGA) is een samenwerkingsverband van zeven gemeenten en twee provincies dat al meer dan twintig jaar werkt aan afspraken over bijvoorbeeld de verdeling van de woningopgave of de bereikbaarheid van de steden en dorpen in het gebied. Vanuit de RGA is er de afgelopen twee jaar gewerkt aan de Verstedelijkingstrategie die aansluit op de landelijke problematiek rondom de woningmarkt. Het heeft in de RGA altijd om meer dan één onderwerp gegaan, echter ditmaal is gekeken naar een breed pallet van maatschappelijke opgaven. Daarom zijn in de VRGA, naast het thema ‘Wonen’, ook de thema’s ‘Werken’, ‘Mobiliteit’, ‘Groen’ en ‘Energiesysteem’ opgenomen. Deze integrale aanpak moet zorgen voor een brede maatschappelijke ontwikkeling die de regio vooruithelpt. De planhorizon van de verstedelijkingsstrategie is 20202040. Wat kan Midden-Groningen ermee? Het huidige document wordt ingezet voor de onderhandelingen met het rijk. Dat heeft nu vertraging door de kabinetsformatie.

Het is de verwachting dat gedurende voorjaar 2022 de onderhandelingen weer zullen starten en dat er nog vóór de zomer van 2022 een nieuw bestuursakkoord ligt. Pas dan wordt duidelijk hoeveel middelen er beschikbaar komen via de VRGA. Vanuit de ingezette onderlinge verdeling in de VRGA betekent het voor Midden-Groningen dat er tussen 2022 - 2040 ongeveer 1.300 tot maximaal 1.600 woningen gebouwd mogen worden (Wonen). Daarnaast vragen we ook middelen om te werken aan de verbetering van de verkeersstructuur (Mobiliteit) in het stedelijk gebied van Hoogezand, de herstructureringsopgave in Hoogezand noord (Wonen) en de transitie van meerdere bedrijventerreinen (Werken). Ook liggen er grote kansen voor Groeningen (Groen). Groeningen is een gebiedsontwikkeling die gaat om de laagveengordel die loopt van het Schildmeer/Roegwold, via het Zuidlaardermeer (het Midden-Groningen-deel), naar het Paterwoldsemeer en het Leekstermeer (het Noord Drentse-deel). De centrale thema’s zijn: recreatie & toerisme, nieuwe vormen van landbouw, natuur en klimaatadaptatie. Het streven van Groeningen is om een klimaatpositief gebied te vormen. Het gaat om een langjarige ontwikkeling van de genoemde thema’s. Middelen voor de uitvoering van de thema’s in de VRGA zullen uit meerdere bronnen komen. Zoals de Toekomstagenda, het Volkshuisvestingsfonds, maar ook NPG middelen.

Voor Groeningen zijn bijvoorbeeld al een beperkt aantal middelen beschikbaar gesteld via het NPG. Wat moet Midden-Groningen doen? Allereerst zorgen dat de belangen van MG goed geborgd blijven in de onderhandelingen met het rijk voorjaar 2022. En wanneer daarna duidelijk wordt, welke en hoeveel middelen beschikbaar komen, ervoor zorgen dat deze gekoppeld worden aan de hierboven genoemde en andere opgaven.

Regiodeal Oost-Groningen (juli 2020) Deelnemers: Rijk (primair LNV en BZK), de provincie en de gemeenten Midden-Groningen (grondgebied vml. Menterwolde), Oldambt, Pekela, Stadskanaal, Veendam en Westerwolde.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

20 van 21

Wat is het? Via deze Regiodeal pakken de overheden, maar ook bedrijven, instellingen en maatschappelijke organisaties gezamenlijk regionale opgaven aan. Het gaat om uiteenlopende opgaven, zoals het verzilveren van de groeipotenties van de regio, het wegwerken van sociale achterstanden, het faciliteren van transities (bijvoorbeeld naar een andere economische structuur), en het verbeteren van de leefomgeving. Wat kan Midden-Groningen ermee? Afgesproken is om gedurende vier jaar (van 2020-2023) € 30 miljoen te investeren in de regio. In december 2020 is het eerste uitvoeringsplan voor 2020-2021 vastgesteld. Op grond van een verdeelsleutel naar grondgebied zou Midden-Groningen beroep kunnen doen op 7% van het investeringsbedrag. Dat komt neer op € 2,1 miljoen. Wat moet Midden-Groningen doen? De regiodeal heeft een eigen reikwijdte. Toch zullen er wel degelijk linken gelegd worden met NPG (provinciale programma's en Toukomst) alsmede met Toekomstagenda omdat daarin prioriteit wordt gegeven aan o.a. de krimpproblematiek en herstructurering.

Strategisch ontwikkeldocument Omgevingsvisie Midden-Groningen, februari 2022

21 van 21