03 Rekenkamerrapport Quick Scan Jeugdzorg

Rekenkamer Midden-Groningen Quick Scan Jeugdzorg

Aan: De leden van de gemeenteraad; De leden van het college van burgemeester en wethouders; De gemeentesecretaris; De griffier; van de gemeente Midden-Groningen.

Geachte heer/mevrouw, De Rekenkamer Midden-Groningen heeft een Quick Scan uitgevoerd naar het gevoerde beleid met betrekking tot Jeugdzorg. In deze rapportage staan de bevindingen, conclusies en aanbevelingen van deze Quick Scan.

Midden-Groningen Mei 2022 Rekenkamer Midden-Groningen

drs. M.G. Poorthuis MPM mevr. drs. M.J.R. Zwerver ir. M. Visser mevr. mr. Y.H. Goedhart, ambtelijk secretaris 0

Inhoudsopgave 1. Inleiding en leeswijzer

2

2. Onderzoeksvraag

2

3. Afbakening onderzoeksvraag en beperkingen van dit onderzoek

3

4. Wat wil de rekenkamer met dit onderzoek bereiken

3

5. Bevindingen op de deelvragen

3

1. Is er een concrete meerjarige strategische doelstelling t.a.v. Jeugdzorg vastgesteld 2. Welke beleidsdoelen Jeugdzorg zijn opgenomen in de begrotingen ‘20, ’21 en ‘22 3. Blijkt uit de beleidsdoelen een bestendige meerjarige beleidslijn 4. Zijn de beleidsdoelen voorzien van meetbare doelstellingen 5. Blijkt uit de jaarverantwoording 2020 een systematische verantwoording

6. Ambtelijk wederhoor

7

7. Beantwoording onderzoeksvraag en conclusie

7

8. Aanbeveling

8

9. Bestuurlijk reactie

9

10. Nawoord rekenkamer

9

Bijlagen

10

Onderbouwing bevindingen deelvragen •

deelvraag 1: is in de begroting een concrete strategische doelstelling voor jeugdzorg opgenomen;

•

deelvraag 4: zijn de beleidsdoelen voorzien van meetbare doelstellingen;

•

deelvraag 5: wordt in de jaarverantwoording over 2020 een consequente verantwoording gegeven of de beleidsdoelen uit de begroting 2020 zijn gerealiseerd;

•

Overzicht uitgevoerde beleidsonderzoeken;

•

Reactie rekenkamer op ambtelijk wederhoor.

1

1. Inleiding en leeswijzer De Rekenkamer van de gemeente Midden-Groningen (hierna: rekenkamer) heeft tot doel om de kaderstellende- en controlerende verantwoordelijkheid van de gemeenteraad te ondersteunen. Daartoe voert de rekenkamer onderzoek uit naar het gevoerde beleid. In dat kader heeft de rekenkamer onderzoek uitgevoerd naar het beleid met betrekking tot de Jeugdzorg in MiddenGroningen. De uitgaven voor het beleidsveld Jeugd hebben in de begroting 2022 een omvang van circa 30,7 miljoen euro en vormen hiermee een aanzienlijke post in het totaal van de gemeentelijke begroting van totaal 245 miljoen euro. Leeswijzer Een onderzoekrapport van de rekenkamer Midden-Groningen kent een aantal vaste onderdelen: • Introductie van de onderzoeksvraag en de deelvragen; • Weergave van bevindingen op de onderzoeksvraag: wat nemen wij feitelijk waar? • Ambtelijk wederhoor om eventuele feitelijke onjuistheden te corrigeren; • Beantwoording hoofdvraag en conclusie; • Aanbevelingen; • Bestuurlijke reactie van het college op conclusies en aanbevelingen; • Nawoord rekenkamer. In deze rapportage volgen wij bovenstaande lijn. 2. Onderzoeksvraag In de periode 2018 – 2019 zijn in de gemeente veel verschillende onderzoeken uitgevoerd (zie overzicht in bijlage) naar het beleid met betrekking tot jeugdzorg.

De rekenkamer wil daarom vanuit een andere invalshoek dan eerder uitgevoerde onderzoeken naar Jeugdzorg kijken. Aanvankelijk had de rekenkamer het plan om te onderzoeken hoe het staat met de realisatie van de beleidsdoelen Jeugdzorg in de begroting 2020. Wat ons daarbij is opgevallen is dat Jeugdzorg, gelet op de grote financiële omvang, eigenlijk behoorlijk ‘diep’ in de begroting 2020 zit. Jeugd maakt onderdeel uit van het programma sociaal. Dat brengt het risico met zich mee dat Jeugdzorg daardoor minder prominent zichtbaar is, ondersneeuwt en wellicht onvoldoende aandacht krijgt bij de begrotingsbehandeling en de jaarverantwoording. Wat verder opvalt is dat de beleidsdoelen Jeugdzorg (wat willen we bereiken?) zeer gevarieerd zijn uitgewerkt. Dat brengt het risico met zich mee dat het niet duidelijk is of de beleidsdoelen daadwerkelijk bijdragen aan het realiseren van de meerjarige strategische doelstelling voor Jeugdzorg. Met andere woorden: welk resultaat wil de gemeente meerjarig t.a.v. Jeugdzorg bereiken? Jeugdzorg is immers een complex beleidsveld dat om een meerjarige strategische aanpak vraagt, zo veronderstellen wij. Bij nader inzien vonden wij het dan ook te mager om onze bevindingen, conclusies en aanbevelingen enkel te baseren op het onderzoek van jeugdzorg in de begroting 2020.

Om die reden hebben wij ervoor gekozen om de onderzoeksvraag uit te breiden en ook te onderzoeken hoe jeugdzorg in de begrotingen 2021 en 2022 is uitgewerkt. Door verbreding van de onderzoeksvraag is de doorlooptijd van dit onderzoek wel uitgelopen.

2

De rekenkamer vraagt zich dus af of in de gemeente Midden-Groningen sprake is van een gestructureerde sturing op Jeugdzorg en of dat blijkt uit de doelen die daarvoor in de begrotingen zijn opgenomen: is er sprake van een bestendige aanpak van de jeugdzorg? Dit heeft geresulteerd in onderstaande onderzoeksvraag: Onderzoeksvraag: Blijkt uit de begrotingen 2020, 2021 en 2022 een gestructureerde sturing op de Jeugdzorg? De onderzoeksvraag beantwoorden wij door onderstaande deelvragen te onderzoeken: 1. Heeft de raad een concrete strategische doelstelling t.a.v. jeugdzorg vastgesteld; 2. Welke beleidsdoelen jeugdzorg zijn opgenomen in de begrotingen 2020, 2021 en 2022; 3. Blijkt uit de beleidsdoelen in de begrotingen ’20, ’21 en ’22 een bestendige beleidslijn; 4. Zijn de beleidsdoelen voorzien van meetbare doelstellingen; 5. Wordt in de jaarverantwoording (over 2020) een consequente verantwoording gegeven. 3. Afbakening onderzoeksvraag en beperking van dit onderzoek Wij hechten eraan te benadrukken dat wij onze onderzoekvraag sterk hebben afgebakend, om zodoende met gerichte bevindingen, conclusies en aanbevelingen te kunnen komen. Dat vormt tegelijkertijd de beperking t.a.v. dit onderzoek. Jeugdzorg is een complex en meerkoppig vraagstuk. Bijna wekelijks verschijnen er publicaties en worden aanbevelingen gegeven hoe om te gaan met de problemen in de jeugdzorg.

In dit onderzoek hebben wij ervoor gekozen om de jeugdzorg te beoordelen vanuit de invalshoek van de begroting. De begroting is immers een belangrijk sturingsinstrument voor de raad. Niet in de laatste plaats merken wij op dat de samenleving (en dus ook de jeugdzorg) niet ‘maakbaar’ zijn. Beleid heeft z’n beperkingen, kortom: kleine stappen vooruit! 4. Wat wil de rekenkamer met dit onderzoek bereiken De rekenkamer is op zoek naar de ‘knoppen’ waar de raad van Midden-Groningen aan kan draaien: kaderstelling en controle. In het complexe vraagstuk van Jeugdzorg proberen wij de raad (en het college) praktische handreikingen aan te bieden om gerichter te kunnen sturen op jeugdzorg. 5. Bevindingen op de deelvragen Onderstaand geven wij een samenvatting van de bevindingen op de deelvragen. Deelvraag 1: Heeft de raad een concrete meerjarige strategische doelstelling t.a.v. Jeugdzorg vastgesteld; De raad heeft in 2019 de ‘Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk’ vastgesteld. In de begrotingen wordt in het programma Sociaal verwezen naar deze strategische visie. In deze visie zijn echter geen concrete strategische meetbare (meerjarige) doelstelling t.a.v. Jeugdzorg opgenomen. Antwoord: de rekenkamer heeft in de begrotingen geen concrete meerjarige strategische doelstellingen t.a.v. Jeugdzorg aangetroffen.

3

Deelvraag 2: Welke beleidsdoelen zijn t.a.v. Jeugdzorg opgenomen in de begrotingen 2020, 2021 en 2022; Wij hebben de beleidsdoelen t.a.v. Jeugdzorg in de begrotingen ’20, ’21 en ’22 in onderstaande tabel (zie volgende pagina) samengevat. In de opzet voor jeugdzorg zijn thema’s gekozen, die thema’s zijn vervolgens vertaald in beleidsdoelstellingen: wat wil de gemeente bereiken. De beleidsdoelstellingen zijn vervolgens vertaald in activiteiten die worden ondernomen. In onderstaande tabel wordt een samenvatting gegeven van de thema’s en de beleidsdoelen. Antwoord: zie tabel op de volgende pagina.

4

Samenvatting van thema’s en doelstellingen in de begroting 2020, 2021 en 2022 Thema's in 2020: Basisvoorzieningen

Wat wil de gemeente bereiken in 2020: Jongeren denken mee in beleid en geven advies We willen dat jongeren talenten benutten

Basisondersteuning

We willen een goed algemeen voorzieningenniveau Ernstige opvoed- en opgroei vraagstukken worden vroegtijdig gesignaleerd en aangepakt

Individuele ondersteuning

Voor een sluitende aanpak willen we dat signalen van opvoedvraagstukken in zorg en jeugd worden gemeld We krijgen steeds meer grip op de uitgaven, stijging omzetten in daling Het beheersen van uitgaven gaat niet ten koste van goede hulp voor kinderen We hebben zicht op de oorzaken van het hoge zorgverbruik Voor zorgvragen is er een voldoende en kwalitatief goed aanbod beschikbaar. Er is een laagdrempelige en deskundige toegang. De hulp draagt effectief bij aan het oplossen van opvoed- en opgroeivraagstukken Samen met andere gemeenten / aanbieders / werken we aan realisatie transformatie, transformatie jeugd komt merkbaar op gang.

Thema's in 2021:

Wat wil de gemeente bereiken in 2021:

Preventief jeugdbeleid

Thema 1: Bewuste keuze voor nieuw leven: jongeren bewust maken van keuze. Thema 2: Normaliseren eigen kracht van gezinnen en jongeren: inzetten op eigen kracht Thema 3: vroegtijdig signaleren van problemen: zo snel mogelijk in gesprek bij problemen Thema 4: Ondersteuning inzetten waar nodig: hulp tijdig inzetten, laagdrempelig en zo zwaar als nodig

Veilige opvoedomgeving

Meldingen adequaat oppakken Jeugdigen groeien op in een veilige omgeving Bescherming voor getuigen van huiselijk geweld. Jeugdigen beschermen bij vechtscheidingen Professionals hebben voldoende kennis in huis Bij onveilige situaties verscherpte meldcode Goede samenwerking tussen sociale teams Aantal kinderen in jeugdbescherming daalt

Jeugdhulp

Vijf uitgangspunten bij de inkoop van jeugdhulp ingaande 2022, waarmee we willen bereiken: 1. meer grip krijgen op de uitgaven: a. duidelijke regels wanneer een kind recht heeft op jeugdhulp b. aanbieders voelen zich verantwoordelijk voor omvang uitgaven 2. ontwikkeling van het kind is het belangrijkste: a. jeugdhulp inkopen gericht op de ontwikkeling van het kind zolang dat nodig is 3. van teveel kinderen in het gedwongen kader naar 0 a. verbetering samenwerking tussen sociale teams 4. van productgericht naar gezinsgericht a. creëren van een positieve opvoedomgeving b. versterken van het gewone leven binnen gezinnen. 5. van uit huis naar thuis a. kinderen worden opgevangen in hun eigen woonomgeving b. Een compleet mogelijk lokaal aanbod van opvang en zorg

Thema's in 2022 Algemeen

Wat wil de gemeente bereiken in 2022: In 2022 voeren we 10 sociaal maatschappelijke projecten uit binnen het programma NPG We willen dat de 12.000 jeugdigen onder de 18 jaar zich positief, veilig en gezond kunnen ontwikkelen -> sociale basis versterken Regiovisie ontwikkelen Aandacht voor data gedreven beleid Toegenomen aandacht rondom aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling Doelstellingen:

A

Investeren in laagdrempelige opvoed- en opgroeiondersteuning

B

Ontwikkelen van aanpak rondom huiselijk geweld en kindermishandeling

C

Verbeteren van de jeugdhulp

5

Deelvraag 3: Blijkt uit de beleidsdoelen een bestendige beleidslijn; Wij willen benadrukken dat de beoordeling - of er wel of geen sprake is van een bestendige beleidslijn - geen exacte wetenschap is. Het gaat ons er om het algehele beeld te schetsen en wat daar bij opvalt. Er lijkt geen sprake te zijn van een logische, bestendige of consequente lijn in thema’s en beleidsdoelen voor jeugdzorg. In de drie begrotingsjaren is sprake van wisselende thema’s, wisselende beleidsdoelen, wisselende activiteiten en ook wisselende prestatie-indicatoren (veelal niet concreet). Wij zien ook geen relatie met het realiseren van een concreet strategisch (meerjarig) doel: waar wil de gemeente over enkele staan? Enkele zaken die opvallen: • Een belangrijk deel van de doelstellingen voor begrotingsjaar 2021 zijn gericht op doelstellingen die de gemeente wil realiseren met het nieuwe inkoopcontract van Jeugdzorg ingaande begrotingsjaar 2022. De opvolging van deze doelen komt echter niet of nauwelijks terug in de begroting van 2022. • In de begroting 2021 wordt gemeld dat ruim 1900 kinderen en jeugdigen jeugdhulp ontvangen. Voor het grootste deel gaat het om enkelvoudige vraagstukken. Er is een beperkte groep van ongeveer 400 gezinnen met kinderen met ernstige en complexe problematiek, bijna 75% van het budget wordt besteed aan hulp uit deze gezinnen.

Uit de beleidsdoelen in de begroting 2021 en 2022 blijkt echter niet een gerichte aanpak op deze doelgroep. Wij zien ook geen verwijzing naar een achterliggend beleidsdocument. Het bestrijden van de problematiek in deze doelgroep lijkt juist interessant. Het is een zeer complexe maar ook ‘overzichtelijke’ groep. Het lijkt maatschappelijk en financieel gezien interessant om zich op deze groep te concentreren. Met andere woorden: 75% van het budget wordt besteedt aan 25% van de totale doelgroep die hulp ontvangt. Ondersteuning en verkleining van deze groep levert maatschappelijk en financiële winst op. Antwoord: er is weinig sprake van een bestendige beleidslijn van thema’s en beleidsdoelen t.a.v. Jeugdzorg in de begrotingen 2020, 2021 en 2022. Deelvraag 4: Zijn de beleidsdoelen voorzien van meetbare doelstellingen; In de begroting is jeugdzorg ingedeeld in een aantal thema’s, per thema is beschreven wat de gemeente wil bereiken, vervolgens is opgenomen wat de gemeente gaat doen. Wij hebben beoordeeld of de beleidsdoelen en/of de activiteiten zijn voorzien van concreet meetbare doelen, zoals: wat, wanneer, hoeveel? Antwoord: Wij stellen vast dat de beleidsdoelen en activiteiten slechts in beperkte mate zijn voorzien van concrete meetbare doelen.

De consequentie is dat het voor het college en de raad lastig is om te beoordelen of het uitgevoerde beleid effectief is, bovendien is het lastig voor de raad om haar controlerende taak uit te voeren, het is immers niet duidelijk of de raad tevreden kan zijn met de resultaten.

6

Deelvraag 5: Wordt in de jaarverantwoording over 2020 een consequente verantwoording gegeven of de beleidsdoelen uit de begroting 2020 zijn gerealiseerd. In het jaarverslag/jaarverantwoording over 2020 geeft het college een verantwoording over het gevoerde beleid m.b.t. jeugdzorg. De verantwoording over het gevoerde beleid over 2020 is zeer uitvoerig. De verantwoording in de jaarrekening 2020 loopt echter niet gelijk/synchroon met de beschreven beleidsdoelen zoals die in de begroting 2020 staan. Je zou verwachten om in de jaarverantwoording aan te treffen: wat wilden we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat hebben we gerealiseerd. Hierdoor wordt het lastig voor de raad om te controleren of de afgesproken doelen in de begroting al dan niet zijn gerealiseerd. Hierbij merken wij op dat het college de raad met een aantal raadsbrieven zeer uitvoering heeft geïnformeerd over de voortgang in de jeugdzorg. Hoewel het college dat ziet als een aanvulling op de verantwoording op de P&C cyclus blijft het voor de raad lastig om de controle uit te oefenen op de afgesproken doelen uit de begroting. Antwoord: er is geen sprake van een consequente verantwoording van de voorgenomen beleidsdoelen en activiteiten Jeugdzorg in de jaarverantwoording 2020. 6.

Ambtelijk wederhoor De rekenkamer heeft het rekenkameronderzoek, in de versie waarin de bevindingen zijn uitgewerkt, aangeboden voor ambtelijk wederhoor. Het ambtelijk wederhoor heeft tot doel om de ambtelijke organisatie in de gelegenheid te stellen om te reageren op feitelijke onjuistheden in de rapportage. De rekenkamer heeft een reactie ontvangen naar aanleiding van het ambtelijk wederhoor. Die reactie heeft niet geleid tot aanpassingen in onze bevindingen. Onze reactie op het ambtelijk wederhoor is opgenomen in de bijlagen. 7. Beantwoording onderzoeksvraag en conclusie In deze paragraaf komen wij tot de beantwoording van de onderzoeksvraag en de conclusie. Wij leiden dit in met de onderzoeksvraag en onze bevindingen op de deelvragen. De rekenkamer heeft onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Blijkt uit de begrotingen 2020, 2021 en 2022 een gestructureerde sturing op de Jeugdzorg? Onderstaand geven wij een samenvatting van de bevindingen op de deelvragen. Bevindingen op de deelvragen: a. Heeft de raad een concrete strategische doelstelling t.a.v. Jeugdzorg vastgesteld? Bevinding: Uit de begrotingen blijkt geen concrete meerjarige strategische doelstellingen t.a.v. Jeugdzorg. b. Blijkt uit de begrotingen ’20, ’21 en ’22 een bestendige beleidslijn voor jeugdzorg? Bevinding: Er blijkt geen bestendige beleidslijn in thema’s en beleidsdoelen voor jeugdzorg. c.

Zijn de beleidsdoelen jeugdzorg voorzien van meetbare doelstellingen? Bevinding: De beleidsdoelen en activiteiten zijn slechts in beperkte mate voorzien van concrete doelen. d. Wordt in de jaarverantwoording (over 2020) een consequente verantwoording gegeven? 7

Bevinding: Uit de jaarverantwoording 2020 blijkt weinig sprake te zijn van een consequente verantwoording op de vastgestelde doelen uit de begroting. Beantwoording onderzoeksvraag en conclusie In de gemeente Midden-Groningen lijkt geen sprake te zijn van een gestructureerde sturing op de jeugdzorg. De rekenkamer heeft de indruk gekregen dat het college – in haar niet aflatende ambitie om jeugdzorg beter aan te willen pakken – steeds op zoek is naar aanpassing in de aanpak, thema’s en beleidsdoelen in de jeugdzorg. Dat heeft de afgelopen jaren geleid tot steeds hernieuwde bijstelling van thema’s en beleidsdoelen, hierdoor ontbreekt het echter aan een bestendige lijn op sturing van de jeugdzorg. Met de vaststelling van de begrotingen heeft de raad deze lijn vastgesteld.

8. Aanbevelingen Op basis van de verkregen inzichten geven wij de volgende aanbevelingen aan de raad ter overweging: a. Bepaal als raad het concrete strategische doel dat de raad met jeugdzorg over vier jaar wil realiseren. Als rekenkamer gaan wij niet over inhoudelijke keuzes, die zijn aan de raad. Wel willen wij een suggestie geven. De raad kan overwegen om in de uitwerking van de begroting 2023 en verder een concreet doel te formuleren (het wat) t.a.v. de 25%-doelgroep jeugdzorg die 75% van het budget gebruikt. Wees daarbij reëel t.a.v. de doelstelling en betrek hierbij het gegeven dat in de gemeente Midden-Groningen sprake is van een bovengemiddeld aantal gezinnen met een complexe problematiek. Vertaal het concrete meerjarige resultaat (wat de raad over vier jaar wil bereiken) in concrete doelen voor de komende vier jaarschijven en leg dit vast in de begroting. Op die manier is geborgd dat de bespreking van de voortgang via de planning en control cyclus aan de orde komt. Voorbeeld: Midden -Groningen wil het aandeel intensieve jeugdzorggebruikers (de 25%doelgroep van 400 gezinnen) in vier jaar (periode maart 2022 t/m maart 2026) verlagen van 400 gezinnen naar 300 gezinnen, dus een verlaging van 25 gezinnen per jaar. Raad, College en de Zorgketen moet dan wel het vertrouwen hebben dat die doelstelling reëel is. Vraag het college om een reëel voorstel uit te werken. b.

Kies een consequente beleidslijn en focus op een beperkt aantal doelen Vraag het college om een (beperkt) aantal beleidsthema’s, beleidsdoelen, beleidsinterventies en resultaten uit te laten werken om het concrete meerjarige doel te realiseren en blijf dat consequent volgen (verander niet ieder jaar de thema’s en instrumenten). Door de grote hoeveelheid thema’s, beleidsdoelen en activiteiten (zoals die in de afgelopen begrotingen zijn opgenomen) is het voor de raad lastig om door alle bomen nog het bos te kunnen zien. Vraag het college om te focussen op een beperkt aantal interventies. c. Vraag het college om over de voortgang te rapporteren. Volg de lijn: wat willen bereiken en wat gaan we daarvoor doen en laat rapporteren wat we hebben gedaan en wat we hebben bereikt. Voer het inhoudelijke debat over de voortgang en 8

het resultaat. Om goed te kunnen rapporteren over de voorgang is het nodig om een goed monitoringssysteem te hebben. d. Maak van jeugdzorg een apart programma in de begroting Het is logisch dat jeugdzorg onder het programma ‘sociaal’ hangt, dat is ook makkelijker voor het college omdat het college binnen een programma meer bevoegdheden heeft dan tussen programma’s (ander komt namelijk de raad in beeld). Jeugdzorg vraagt echter ook om zogenaamd ‘omdenken’ (buiten de gebaande paden denken en doen). Jeugdzorg als apart programma opnemen in de begroting kan een nieuw / ander gesprek opleveren in de P&Ccyclus. Jeugdzorg komt daarmee meer in de spotlight te staan, misschien kan hiermee een verschil worden gemaakt. Wij geven de raad in overweging om hierover het debat aan te gaan.

9. Bestuurlijk reactie Het college heeft een bestuurlijke reactie op de QuickScan Jeugdzorg gegeven. De bestuurlijke reactie is al bijlage toegevoegd. Het college geeft aan ten dele de zaken te herkennen die worden benoemd in de QuickScan. Het college erkent dat uit de QuickScan blijkt dat het proces beter kan en dat het college hier graag met de raad mee aan de slag gaat. Verder geeft het college aan dat de dynamiek in het jeugdhulplandschap ten koste is gegaan voor de sturingsmogelijkheden van de raad. Daarnaast geeft het college aan onvoldoende duidelijk te hebben gemaakt hoe de inzet van het college past in de beleidslijn van de strategische visie sociale veerkracht in de praktijk. Het college geeft aan – hoe lastig dat ook is – graag de uitdaging aan te gaan een aanpak te formuleren op de kleine doelgroep die veel ondersteuning vraagt. Het college maakt een begrijpelijke kanttekening bij de aanbeveling om van Jeugdzorg een apart begrotingsprogramma te maken.

10. Nawoord rekenkamer In de inleiding hebben wij aangegeven dat Jeugdzorg een complex en meerkoppig vraagstuk is. Dat hebben we goed gemerkt in dit rekenkameronderzoek. In de grote reeks van onderzoeken die naar Jeugdzorg zijn uitgevoerd zijn we op zoek gegaan naar ‘knoppen’ waar de raad aan kan draaien. Dat heeft geresulteerd in een speurtocht naar de rode draad van de aanpak van Jeugdzorg in begrotingen 2020, 2021 en 2022. Het onderzoek heeft een aantal inzichten opgeleverd waar het college zich in grote lijnen in herkent. Wij danken het college voor haar constructieve reactie, hieruit blijkt de betrokkenheid en de niet aflatende inzet van het college en het ambtelijke apparaat. Het college schetst de context waarin gemeenten uitvoering moeten geven aan de jeugdwet en dat die context van invloed is op de wijze waarop sturing kan worden gegeven aan de Jeugdzorg. Daarnaast is het college van mening dat er sprake is van een ‘bestendige beleidslijn’ voor Jeugdzorg in de strategische visie: sociale veerkracht in de praktijk maar dat het college onvoldoende duidelijk heeft kunnen maken hoe de inzet van het college past in deze visie. Wij zullen tijdens onze presentatie en toelichting van de QuickScan op 16 juni hierop reageren.

Dat er net een nieuwe raad en een nieuw college is aangetreden is een mooi moment om vooruit te kijken en met elkaar verder aan de slag te gaan met het complexe vraagstuk van Jeugdzorg. 9

Bijlagen: Onderbouwing bevindingen deelvragen. Toelichting bij deelvraag 1: Is in de begroting een concrete strategische doelstelling voor jeugdzorg vastgesteld? De raad heeft op 27 juni 2019 vastgesteld: Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk. In de begroting 2022 (onlangs vastgesteld) staat dat dit stuk vanaf nu “de strategische visie” is. In de begrotingen wordt in het programma Sociaal (waar Jeugdzorg onderdeel van uitmaakt) steeds verwezen naar dit beleidsdocument. In de Strategische visie sociale veerkracht in de praktijk zijn 8 opgaven uitgewerkt: Opgave 1 Armoede en schulden Opgave 2 Brievenbusproblemen terugdringen Opgave 3 Laaggeletterdheid terugdringen Opgave 4 Inventarisatie initiatieven burgerkracht Opgave 5 Herstelgericht werken aan veiligheid Opgave 6 Eigen kracht conferenties Opgave 7 Andere opvang Opgave 8 Sociale teams als wegbereiders van transformatie Deze 8 opgaven zijn vervolgens uitgewerkt in 23 acties: In de Strategische visie Sociaal Domein is geen specifieke visie uitgewerkt voor Jeugdzorg. Het is met andere woorden niet duidelijk wat de concrete meerjarige meetbare doelstelling is die de gemeente wil realiseren t.a.v. Jeugdzorg. Onderbouwing bevindingen deelvragen.

Toelichting bij deelvraag 4: Zijn de beleidsdoelen voorzien van meetbare doelstellingen? In de begroting is Jeugdzorg ingedeeld in een aantal thema’s, per thema is beschreven wat de gemeente wil bereiken, vervolgens is opgenomen wat de gemeente gaat doen. Wij hebben beoordeeld of de beleidsdoelen en / of de activiteiten zijn voorzien van concreet meetbare doelen, zoals: wat, wanneer, hoeveel? Wij stellen vast dat de beleidsdoelen en activiteiten slechts in beperkte mate zijn voorzien van concrete doelen. De consequentie is dat de raad hierdoor lastiger haar controlerende taak kan uitvoeren, het is immers niet duidelijk of de raad tevreden kan zijn met het gerealiseerde doel. Onderbouwing bevindingen deelvragen. Toelichting bij deelvraag 5: Wordt in de jaarverantwoording over 2020 een consequente verantwoording gegeven of de beleidsdoelen uit de begroting 2020 zijn gerealiseerd. Om deze vraag te beantwoorden hebben wij de jaarverantwoording over 2020 beoordeeld. 10

Wij constateren dat de verantwoording over de beleidsdoelen in de jaarverantwoording over 2020 niet synchroon loopt met de beleidsdoelen in de begroting 2020.

Overzicht uitgevoerde beleidsonderzoeken In 2018 / 2019 is veel onderzoek uitgevoerd naar Jeugdzorg. Wat zijn belangrijke inzichten uit de onderzoeken Jeugdzorg. Onderstaand geven wij een overzicht van uitgevoerde onderzoeken en een korte samenvatting van de meest opvallende / belangrijke uitkomsten. Overzicht van recent uitgevoerde onderzoeken jeugdzorg: • 2018/2019: Tekorten jeugdhulp en het objectief verdeelmodel - Profacto • 2018: Tussen droom en daad – BMC • 2019: Mogelijke verklaringen voor het jeugdzorggebruik – Afstudeerscriptie RUG • 2019: Regionale samenwerking Jeugdhulp, verkenning bestuurlijke keuzes – Significant • 2019: Benchmarkanalyse uitgaven jeugdhulp in 26 gemeenten – Significant • 2019: Jeugdhulp: en hoe nu verder?, advies in opdracht van de Groninger gemeenten – Victor • 2019: Cliënt-ervaringsonderzoek Jeugdhulp (ouders/verzorgers) – ZorgFocuz • 2019: Inzicht in besteding Jeugdhulpmiddelen – Landelijk onderzoek in opdracht van het Ministerie van VWS en VNG – inclusief bijlage terugkoppeling aan de gemeente MiddenGroningen + Aanbevelingen - KPMG Onderstaand belichten we bevindingen / adviezen uit bovenstaande onderzoeksrapporten.

Onderzoek naar kostendekkendheid bekostiging Jeugd door Profacto (2019) Aanleiding van het onderzoek was om in opdracht van het College onderzoek uit te voeren naar de mate van kostendekkendheid van het verdeelmodel van het gemeentefonds met betrekking tot Jeugd. Kort gezegd is de conclusie dat het verdeelmodel voor een belangrijk deel rekening houdt met sociaal maatschappelijke factoren die spelen in de gemeente Midden-Groningen. Er zijn twee sociaal maatschappelijke factoren die niet tot uiting komen in het verdeelmodel, terwijl die factoren relatief veel voorkomen in Midden-Groningen en daarmee waarschijnlijk het grote beroep op jeugdhulp verklaren, het betreft LVB problematiek (licht verstandelijke beperking) en Niet-westerse migranten. Het college heeft per brief van 22 mei 2019 de raad geïnformeerd over de uitkomsten van een onderzoek naar de tekorten in de jeugdhulp in relatie tot het verdeelmodel van het gemeentefonds met betrekking tot middelen voor jeugd. Onderzoeksrapport Sociale Teams door BMC, juli 2018 Begin 2018 heeft het college opdracht gegeven om de werkwijze van de sociale teams te evalueren. Kort gezegd was de conclusie dat de eerste jaren vooral gericht waren op het bieden van zorg continuïteit en het inrichten van de organisatie: de transitiefase stond centraal, waarin de basis op orde moest worden gebracht.

De transformatie – de vernieuwing van het sociaal domein – moest nog van de grond komen. BMC? Profacto concludeert dat de sociale teams nog sterk in ontwikkeling zijn.

11

Afstudeeronderzoek RUG studenten – mogelijke verklaringen voor het jeugdzorggebruik MG juni 2019 In opdracht van de gemeente is door studenten van de RUG een afstudeeronderzoek uitgevoerd naar de mogelijke verklaringen voor het jeugdzorggebruik. Het onderzoek schetst bevindingen, conclusies een aanbevelingen t.a.v. het zorggebruik. De onderzoekers stellen vast dat er in MG sprake is van een hoger percentage Multi probleemgezinnen. Daarnaast stellen de onderzoekers vast dat sprake is van een lage SES-score (Sociaal Economische Score). De onderzoekers concluderen – kort gezegd – dat het nodig is om de fundamenten die de SES bepalen moeten worden versterkt om een fundamentele verandering in de problematiek in de Jeugdzorg te bereiken. De SES-score van MG als geheel/gemiddelde ligt onder het landelijk gemiddelde, daarbij worden verschillen waargenomen tussen de verschillende kernen van MG, waarbij Hogezand-Sappemeer duidelijk lager scoort.

Inzicht in besteding jeugdzorgmiddelen KPMG november 2019 Aanbevelingen aan alle gemeenten: • Formuleer doelstellingen SMART (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden); • Meet de effectiviteit, efficiency en kwaliteit van beleidsinspanningen; • Krijg de registratie op orde en werk data-gestuurd; • Stuur meer op de toegang van jeugdzorg (maak afspraken met ketenpartners, verwijzers) • Zorg voor meer sturing op inkoop en contractmanagement (zoals bij het RIGG); Bevindingen MG • Relatief veel: laagopgeleiden en huishoudens met laag inkomen, veel jeugdcriminaliteit. • Circa 300 gezinnen in MG zijn verantwoordelijk voor 70% van de jeugdhulp; • MG werkt vanuit de visie ‘Geen kind buiten spel’ (gemeenten HSSM: beleidsplan Zorg voor Jeugd 2014 – 2017); • De gemeente MG geeft als belangrijkste reden voor de stijging van de uitgaven de samenstelling van haar bevolking, waarbij een groot deel van de samenleving niet of moeilijk mee kan met de maatschappij. De bevindingen / aanbevelingen uit bovenstaande onderzoeken roept de vraag op wat Midden Groningen hiermee heeft gedaan, met andere woorden: zijn bovenstaande inzichten vertaald in de strategische doelen / visie op aanpak van de problematiek in de jeugdzorg en zichtbaar in de begroting

12

Bijlage Reactie rekenkamer op ambtelijk wederhoor De rekenkamer heeft het rekenkameronderzoek, in de versie waarin de bevindingen zijn uitgewerkt, aangeboden voor ambtelijk wederhoor. Het ambtelijk wederhoor heeft tot doel om de ambtelijke organisatie in de gelegenheid te stellen om te reageren op feitelijke onjuistheden in de rapportage. De rekenkamer heeft een reactie ontvangen naar aanleiding van het ambtelijk wederhoor, die reactie heeft niet geleid tot aanpassingen in de bevindingen. Reactie van de rekenkamer op het ambtelijk wederhoor: Het doel van het uitvoeren van ambtelijk wederhoor is om feitelijke onjuistheden in de bevindingen vast te stellen, zodat de rekenkamer die waar nodig kan corrigeren. • In de ambtelijke reactie wordt gereageerd op de bevinding van de rekenkamer dat er geen sprake lijkt te zijn van een consequente en bestendige lijn in thema’s en beleidsdoelen. Er wordt aangegeven dat die lijn er wel is maar dat deze anders zijn verwoord. De rekenkamer geeft in de tabel een systematisch overzicht van thema’s en beleidsdoelen. Na hernieuwde beoordeling komen wij echter niet tot een andere waarneming. Deze opmerking leidt niet tot aanpassing van onze bevinding. • In de ambtelijke reactie wordt aangegeven dat een concreet vastgesteld strategisch doel t.a.v. jeugdzorg zou helpen om meer scherpte te krijgen. Dit is een bevestiging van onze bevinding.

Deze opmerking leidt niet tot aanpassing van onze bevinding. • In de ambtelijke reactie wordt aangegeven dat in de begroting 2022 een stap is gemaakt (..om een strategisch doel te formuleren..) door een ambitie te formuleren. De rekenkamer is van mening dat deze ambitie echter geen concreet meetbaar strategisch doel is, wat de gemeente over enkele jaren wil realiseren. Deze opmerking leidt niet tot aanpassing van onze bevinding. • In de ambtelijke reactie wordt aangegeven dat: “. Basisondersteuning uit 2020, Preventief Jeugdbeleid uit 2021 en Investeren in laagdrempelige opvoed en opgroeiondersteuning uit 2022 hebben allemaal met hetzelfde thema te maken…”. In de ambtelijke reactie wordt betoogd dat basisondersteuning uit 2020, preventief Jeugdbeleid uit 2021 en investeren in laagdrempelige opvoed en opgroeiondersteuning uit 2022 allemaal met hetzelfde thema hebben te maken. Wij begrijpen dat deze thema’s met jeugdzorg en met elkaar te maken hebben. Maar ‘basis’, ‘preventief’ en ‘investering’ zijn totaal verschillende grootheden en daarmee geen consistente aanpak laten zien. Ons beeld blijft dat er geen sprake is van een consistente lijn van sturing deze thema’s door de jaren heen. Deze opmerking leidt niet tot een aanpassing van onze bevinding. • In de ambtelijke reactie wordt aangegeven dat het thema veiligheid in 2021 en in 2022 een belangrijk thema is.

Daarbij gaat het erom dat kinderen en gezinnen veilig zijn. Het onderwerp huiselijk geweld is daar onderdeel van. Wij begrijpen deze reactie. Het thema veiligheid is in 2021 echter benoemd als ‘thema’ en in 2022 benoemd als ‘beleidsdoel’. Dat lijkt om hetzelfde te gaan maar wij zijn van mening dat 13

•

•

daarbij sprake is van een ander sturingsniveau, dit draagt niet bij aan een consistente (controleerbare) lijn van sturing. Deze opmerking leidt niet tot een aanpassing van onze bevinding. In de ambtelijke reactie wordt aangegeven dat in de begroting 2022 voor een andere insteek is gekozen om te bereiken dat beleidsdoelen consistenter/concreter worden geformuleerd. Deze reactie is een bevestiging van onze waarneming t.a.v. de begrotingen 2020 en 2021. Ondanks de inspanning voor de begroting van 2022 missen wij voor wat betreft jeugdzorg concrete doelen. Deze opmerking leidt niet tot een aanpassing van onze bevindingen. In de ambtelijke reactie wordt verwezen naar de raadsbrieven. Wij zijn het daar mee eens omdat wij hier in ons rapport al melding van hebben gemaakt. Wij handhaven onze bevinding dat met de raadsbrieven over jeugdzorg de aansluiting mist op de afgesproken doelen uit te begroting. Deze opmerking leidt niet tot een aanpassing van onze bevinding.

-

Einde rapport -

14