03. bijlage 1 Hernieuwde kaders sociale teams en welzijn

Memo

Hernieuwde kaders sociale teams en welzijn

Van:

College

Datum:

24 september 2024

Aan:

Gemeenteraad

Opsteller:

Marleen Bruinsma

1. Inleiding In 2018 zijn zes kaders opgesteld voor de vormgeving van sociale teams en welzijn in de gemeente. De raad heeft op 1 november 2018 besloten over de sociale teams en deze kaders vastgesteld voor de invulling middels de huidige subsidierelatie met Kwartier Zorg en Welzijn (KZW). Door het stopzetten van de subsidierelatie met Kwartier kan een nieuwe vorm worden gekozen voor sociale teams en welzijn. De raad heeft verzocht om de ontwikkelingen te schetsen en de vraag te stellen of er aanleiding is om de kaders te herzien. In deze notitie een overzicht van ontwikkelingen die van belang zijn voor de toekomstige dienstverlening en daaruit voortvloeiend een hernieuwing van de zes kaders uit 2018.

2. Ontwikkelingen, landelijke richtlijnen en lokaal inzicht De afgelopen jaren hebben gemeenten meer inzicht gekregen in de uitvoering van sociale teams. Tegelijkertijd zien we zowel lokaal als landelijk behoorlijke opgaven waar deze lokale teams voor staan. Zoals de mentale gezondheid van inwoners, de steeds toenemende zorgvraag en de financiële tekorten op met name het jeugddomein. Er is een andere aanpak nodig om de gewenste transformatie vorm te geven. Landelijk zijn er daarom een aantal ontwikkelingen in gang gezet en zijn er richtlijnen opgesteld voor het sociaal domein: de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, het Integraal Zorgakkoord, Gezond Actief Leven Akkoord, het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen, de Doorcentralisatie Beschermd Wonen, etc. Het college heeft VNG gevraagd de belangrijkste landelijke ontwikkelingen en richtlijnen te duiden die van invloed zijn op de kaders van de toekomstige sociale teams. Deze sociale teams staan voor behoorlijke uitdagingen. De VNG en Movisie zeggen hierover: De beweging naar een goed toegeruste toegangsfunctie en stevige lokale teams wordt gezien als sleutel om zorg en ondersteuning beter te organiseren, daarbij komt het perspectief van de inwoner centraal te staan (bron: VNG).

De sociale teams dragen bij aan de realisatie van doelen van de transities in het sociaal domein, maar er zijn wel ontwikkelpunten. Teams zouden nog meer integraal moeten werken en meer moeten samenwerken met maatschappelijke partners en voorliggend veld. (bron: Movisie)

De belangrijkste ontwikkelingen en richtlijnen voor het sociaal domein en lokale teams staan in de Hervormingsagenda, specifiek het onderdeel ‘stevige lokale teams en in het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Het Richtinggevend kader vat samen waar toegang, lokale teams en

integrale dienstverlening aan kwetsbare inwoners aan moet voldoen. De lokale ontwikkelingen zijn aangereikt door BDO met het rapport Onderzoek Toegang Sociaal Domein (17 april 2024). Hieronder een opsomming van de landelijke ontwikkelingen en het lokale inzicht. Stevige lokale teams Rijk, VNG, zorgaanbieders, professionals en cliënten hebben samengewerkt aan een nieuwe visie: de hervormingsagenda jeugd (HVA). Deze agenda wil de grote problemen en tekorten aanpakken middels zeven ontwikkellijnen: de reikwijdte van de jeugdwet, stevige lokale teams, zo thuis mogelijk, kwaliteit en blijvend leren, data en monitoring en financieringssystematiek. De ontwikkellijn ‘stevige lokale teams’ raakt de kaders en inrichting van de toekomstige sociale teams en welzijn in de gemeente. Een stevig lokaal team is toegankelijk en stevig verankerd in de leefwereld van kinderen en volwassenen. Ze bieden zelf jeugdhulp en ondersteuning, maar halen ook andere hulp op maat erbij (definitie VNG).

Vanaf 2028 heeft elke gemeente de verantwoordelijkheid voor het opzetten van stevige lokale teams waar de volgende uitgangspunten voor gelden:  Breng focus aan: voor welke huishoudens is het lokale team er in ieder geval  Wees laagdrempelig voor huishoudens die dat nodig hebben  Biedt hulp dichtbij huis  Doe wat nodig is  Breed kijken en breed handelen  Zorg voor verbinding met gespecialiseerde hulp  Lokale teams zijn verantwoordelijk voor huishoudens waar onveiligheid of ontwikkelingsbedreiging aan de orde is Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Justitie en Veiligheid, het ministerie van VWS en VNG werken samen aan het landelijk programma toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Dit programma beoogt de keten voor kind- en gezinsbescherming te vereenvoudigen en sneller betere, integrale hulp te bieden aan kinderen die in hun ontwikkeling worden bedreigd en aan hun ouders. In het toekomstscenario is een centrale rol weggelegd voor het lokale team. Lokale teams verlenen hulp, zo nodig met ondersteuning van het Regionaal Veiligheidsteam en een Expertiseplatform (regionaal georganiseerd). Binnen het lokale team is sprake van één vast gezicht dat in voorkomende gevallen samen optrekt met een professionals uit het Regionaal Veiligheidsteam. Het gezin (met of zonder kinderen) krijgt een vaste professional die langdurig bij hen betrokken blijft.

Maatwerk en tijd zijn hierbij noodzakelijk. Het toekomstscenario stelt dat het lokale team een brede blik hanteert en basiskennis over jeugd- en volwassenproblematiek heeft. Het lokale team doet het eerste onderzoek en maakt een inventarisatie van wat het gezin nodig heeft. Bij zorgen over de veiligheid en ontwikkelingsdreiging onderzoekt het lokale team samen met het gezin de feiten, waar nodig betrekt het lokale team specialistische expertise. Het lokale team heeft daarmee ook een netwerkfunctie. Richtinggevend kader Het Richtinggevend kader beschrijft waar toegang, lokale teams en integrale dienstverlening voor inwoners in kwetsbare en complexe situaties aan moeten voldoen. Dit is een samenvatting vanuit onder andere de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming en de Wet op gemeentelijke schuldhulpverlening en beschrijft de kenmerken waaraan toegang, lokale teams en dienstverlening aan moeten voldoen, onderverdeeld in de categorieën ‘dichtbij’, ‘integraal’ en ‘met mandaat’. Het is aan gemeenten zelf om keuzes te maken over de specifieke inrichting van hun toegangsfunctie en lokale teams, afhankelijk van context, schaal, geschiedenis en problematiek.

Maar een aantal basiskenmerken en -competenties zijn verplicht:  laagdrempelig in de buurt aanwezig  brede blik en analyse  direct kunnen handelen  spil in netwerk van verschillende expertises  handelend met mandaat tussen gemeentelijke afdelingen  oog voor chroniciteit aan behoeften en daarnaar handelen  werken aan soepele overgangen in iemands levensloop  goede contacten met de sociale en pedagogische basis

VNG: succesvolle lokale teams Gemeenten beginnen natuurlijk niet helemaal opnieuw, veel gemeenten zijn al langere tijd aan het leren en ontwikkelen en hebben onderdelen van de genoemde basiskenmerken en -competenties voor lokale teams al ontwikkeld. VNG heeft gemeenten gevraagd deze te delen en beschikbaar te stellen aan andere gemeenten. Uit de analyse komen een aantal belangrijke punten naar voren. De vorm van de dienstverlening is geen onderscheidend kenmerk voor succes. Wel bepalend zijn 1) visie, 2) goed bestuur, 3) netwerksamenwerking, 4) kwaliteit, leren, monitoren, verantwoorden, 5) inkoop en bekostiging. Succesvolle lokale teams hebben hun omvang en expertise op orde, passend bij de lokale opgave. Ze zijn zichtbaar en laagdrempelig aanwezig waar nodig. Ze benutten de sociale basis en leggen de regie bij de inwoner. Verder kijken succesvolle lokale teams breed en ze handelen breed (domein overstijgend), pakken oorzaken aan. Zie bieden zelf hulp, ook bij onveiligheid. Expertise wordt erbij gehaald in plaats van de hulpvragen de inwoner door te verwijzen. BDO-rapport: Onderzoek Toegang sociaal domein Een belangrijk lokaal inzicht is aangereikt door BDO met het rapport Onderzoek Toegang Sociaal Domein (17 april 2024). Uit het onderzoek van BDO komt naar voren dat de keuze voor een netwerkmodel in 2018 niet heeft geleid tot het behalen van gestelde doelen en opdrachten.

Kwartier en de werkwijze in de toegang laten een hoge betrokkenheid op casuïstiek, zorg en burger zien. Het strategisch partnerschap en zicht op realisatie en verantwoording is echter onvoldoende. Juist in het netwerkmodel waarvoor is gekozen is een goede invulling van opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap essentieel. BDO heeft voor de toekomstige dienstverlening een analyse gemaakt van vormen, uitgaande van de bestaande kaders in 2018. Met het oog op de resultaten de afgelopen jaren gekeken welke vorm passend zou zijn om de visie en transformatie in het sociaal domein wel te kunnen behalen. Op grond van de analyse van de huidige situatie, de wensen en ontwikkeling adviseert BDO om regie op de toegang te nemen en de uitvoering uit te besteden. Dit scenario biedt de gemeente de mogelijkheid om optimaal invulling te geven aan de eigen doelstellingen, de keuzes over de scope van de toegang, inzicht en controle, inzet van deskundigheid en voldoen aan de wensen vanuit de omgeving. De instroom en uitvoering binnen het sociaal domein is dan inzichtelijk voor de gemeente en zij heeft de instrumenten om hier ook op te gaan sturen, zonder dat zij de daadwerkelijke uitvoering ter hand neemt of dient voor te schrijven. Daarmee kan ook beter invulling worden gegeven aan haar opdrachtgeversrol naar alle betrokken ketenpartners, inclusief Kwartier.

3. Hernieuwde kaders sociale teams en welzijn In 2018 heeft BMC zes kaders (beoordelingscriteria) opgesteld om een aantal scenario’s te beoordelen, deze kaders zijn vastgesteld door de Raad op 1 november 2018. Op basis van deze kaders zijn verschillende vormen voor sociale teams en welzijn beoordeeld en is de huidige samenwerkingsvorm en subsidierelatie met Kwartier Zorg en Welzijn (KZW) gekozen. Nu het college heeft besloten om de subsidierelatie met KZW te beëindigen per 1 januari 2028 en een ander scenario voor inrichting van sociale teams en welzijn wil kiezen, is het van belang de kaders uit 2018 te heroverwegen. Met het oog op de nieuwe richtlijnen voor toegang, lokale teams en dienstverlening is aanpassing van de kaders wenselijk. Het college adviseert de kaders deels te hernieuwen. Kaders 2018 In 2018 heeft BMC op verzoek van de gemeente een onderzoek gedaan naar de organisatie en inrichting van sociale teams in de gemeente. Daarbij heeft BMC vijf mogelijke toekomstscenario’s getoetst aan de hand van zes kaders (beoordelingscriteria): 1. 2. 3. 4.

Partnerschap met inwoners en aanbieders Strategisch opdrachtgeverschap (gemeente regisseur) Flexibiliteit (omvang en samenstelling teams) Deskundigheid en competenties voor het uitvoeren van zorg- en ondersteuningstaken

5. Governance sociale teams (zeggenschap, financiële sturing) 6. Consequenties voor contracten en organisaties De ontwikkelingen en richtlijnen voor de toekomst overwegend heeft het college het voornemen om van de zes kaders drie kaders ongewijzigd te laten en drie kaders te hernieuwen. Kaders 2018

Kaders 2024

Partnerschap met inwoners en aanbieders

Partnerschap met inwoners en aanbieders

Strategisch opdrachtgeverschap

Strategisch opdrachtgeverschap

Deskundigheid en competenties

Deskundigheid en competenties

Flexibiliteit

Uitvoering lokaal

Governance sociale teams

Breed kijken en breed uitvoeren

Consequenties voor contracten, organisaties

Sterke sociale basis

Ongewijzigde kaders Drie kaders blijven ongewijzigd en zijn in het licht van ontwikkelingen, richtlijnen en succesfactoren belangrijke kaders voor de toekomst. 1. Partnerschap met inwoners en organisaties Het partnerschap met inwoners en organisaties wordt benadrukt in richtlijnen en in de succesfactoren voorkomend uit de analyse van VNG. Dit betreft o.a. laagdrempelig voor inwoners, spil in het netwerk, versterken sociale basis en regie bij de inwoner. 2. Strategisch opdrachtgeverschap (gemeente regisseur) Strategisch opdrachtgeverschap waar de gemeente regisseur is gaat over het uitdragen en delen van de visie en daarnaast het sturen op geld, kwaliteit, goede monitoring en verantwoording, inkoop en bekostiging. Governance is onderdeel van het strategisch opdrachtgeverschap. 3. Deskundigheid en competenties voor het uitvoeren van zorg en ondersteuningstaken Het lokale team heeft stevige inhoudelijke kennis en kennis van de lokale situatie, de reikwijdte voor het bieden van zorg en ondersteuningstaken wordt groter en de rolduidelijkheid is belangrijk. Nieuwe kaders De ontwikkelingen, richtlijnen en genoemde succesfactoren voor lokale teams laten zien dat er andere kaders nodig zijn voor de toekomstige dienstverlening. Deze kaders gaan niet over de vorm van dienstverlening maar over de richtlijnen voor sociale teams en de visie op de centrale rol van sociale teams.

Deze nieuwe kaders zijn niet vrijblijvend, gemeenten moeten hier vanaf 2028 aan voldoen: 4. Uitvoering Lokaal De uitvoering lokaal is in de richtlijnen nadrukkelijk opgenomen omdat vanaf 2028 de regie op hulp en zorg lokaal (bij de sociale teams) wordt belegd. De hulp en zorg vindt dicht bij huis plaats. Expertise wordt waar nodig erbij gehaald om zo lokaal mogelijk te blijven. Lokaal vindt ook een verzwaring van taken plaats door de verantwoordelijkheid voor huishoudens waar onveiligheid of ontwikkelingsbedreiging aan de orde is bij het lokale team te beleggen. Dat betekent dat nu nog regionaal georganiseerde hulp meer lokaal wordt belegd. Het sociale team moet hierop zijn ingericht en de juiste expertise in huis hebben om meer zelf onderzoek te doen en basishulp te verlenen.

5. Breed kijken en breed uitvoeren Het lokale team en welzijn werkt domein overstijgend en integraal, waarbij aandacht is voor inwoners met complexe casuïstiek. In de werkwijze is aandacht voor een goede integrale analyse van de hulpvraag en de context. Deze manier van werken gaat over het wegnemen van achterliggende oorzaken. Dat vereist andere competenties: de juiste vragen stellen, integraal samenwerken en anders kijken naar oplossingen. 6. Sterke sociale basis Een belangrijke succesfactor voor sterke lokale teams is het benutten van de sociale basis en de regie bij de inwoner leggen. De visie sociale veerkracht gaat over een sterke sociale basis, nabij de inwoner. Denk hierbij aan het versterken van het eigen netwerk, informele hulp en de beweging van individuele hulp naar collectieve voorzieningen. Door te investeren in een sterke sociale basis, is er bij de sociale teams ruimte om aandacht te geven aan inwoners met complexe problematiek. Aansluiten bij sociale veerkracht betekent dit de sociale teams en welzijn in onze gemeente de beweging expliciet aandacht hebben voor het bieden van passende voorzieningen, bij voorkeur collectief en waar nodig individueel. Zij hebben de regie bij het bepalen wat in Midden-Groningen passend is en in het organiseren van het juiste netwerk en voorzieningen.